Thuoc Ga Da Rainbow, Rainbow Thai Lan

--- Bài mới hơn ---

  • Cùng Khám Phá Khu Du Lịch Sinh Thái Thuận Thảo Phú Yên
  • Kinh Nghiệm Gà Chọi Đánh Nhau Mà Các Sư Kê Truyền Lại Năm 2021
  • Thức Ăn Cho Gà Đá Đảm Bảo Gà Khỏe Mạnh, Máu Chiến
  • Xám Up Sọt Và Mơ Đấm Bắc Giang
  • Dinh Dưỡng Cho Gà Từ Trong Trứng Đến Lúc Tơ
  • 👍 Chiến kê của anh em nào đang trong quá trình tới đá, anh em chú ý khi nuôi thì nên kết hợp RainBow với GalloMax , MultiB, Fox hoặc Sure để gà nhanh cứng cáp, đạt bo tốt nhất

    🐔 Thuốc Gà Đá RainBow Cung cấp nhiều thành phần Vitamin B1, B6, B12… giúp gà khỏe mạnh, phát triển nhanh, nở khung xương, háo ăn, mau sung.

    🐔 Tăng cơ bắp , cung cấp vitamin , săn chắc khỏe , giúp gà tơ nhanh vô cốt ( tay tốt ) , lông hình ra nhanh , rất tốt cho gà tơ.

    ❕❕❕ 1 ngày uống 1 viên uống trong 15-20 ngày.

    ➡️ Tránh xa tầm tay trẻ em

    Hướng Dẫn Đặt Hàng:

    CHUYÊN PHÂN PHỐI Điện Thoại : THUỐC GÀ ĐÁ

    Địa Chỉ : 282/27B Lê Văn Quới, Bình Hưng Hòa A, Q.Bình Tân, chúng tôi

    0947 133 168

    AMBOREXITIL 1 KG, AMBOREXITIL 5GR, AMTYL 500, BITAMAX 100ML, BASTONERO FB 1KG, BASTONERO 5GR, BREEDER ADE 1KG, BREEDER ADE 5GR, LIVERATOR, MEGA B12, EXCELITE C PLUS 5GR, EXCELITE C PLUS KG, VITERAL FB 5GR, NF one, QUICK HEAL 50ML, L-SPECT 100ML, L-SPECT 10ML, TMPS 48% WS KG, TMPS 48% WS 5GR, ASTIG 100, OXY-RID 5ML, ZEROMITE 10ML, ORNISTAT 1KG, ORNISTAT 5GR¸ PROMOTOR-43, RELOAD PLUS 15ML, RESPIGEN 15 INJ 10ML, RESPIGEN 15 DROP 5ML, TRUE GRIT 100’S, VOLTPLEX KQ 100’S, PREMOXYL 550, DOXYLAK 7gr 48 gói, DOXYCYLINE +TIAMU 100TAB, B50/2 FORTEN, Thuoc ga da Red cell, RedCell, Liquid B12 Plus Vitamin k, Liquid B12 Plus Vitamink, LiquidB12 Plus Vitamin k, Liquid B 12 Plus Vitamin k, Red Cell Iron Rich, RedCell Iron Rich, Red Cell IronRich, Endorone, B12 5000 , thuoc ga da SUPERTRON B12 60ML , thuoc ga da GALLO VITAL B12 100 , thuoc ga da hcm TESTO-DIONE para gallos , thuoc ga da hcm GALLO K , Tornel Super Performance L 100ml, thuoc Tornel Super Performance L 100ml, Tornel Super Performance L 100ml thuoc thuoc ga da hcm GALLO-K , thuoc ga da hcm Atoplex 100ml , thuoc ga da dr blue , thuoc ga da breco , thuoc ga da lampam , thuoc ga da thai lan, thuoc ga da rainbow , thuoc ga da THUỐC F.B.MCGUINNESS , Thuoc ga da Red cell, RedCell, Liquid B12 Plus Vitamin k, Liquid B12 Plus Vitamink, LiquidB12 Plus Vitamin k, Liquid B 12 Plus Vitamin k, Red Cell Iron Rich, RedCell Iron Rich, Red Cell IronRich, Endorone, thuoc ga da hcm GALLOMIN 100 v , thuoc ga da GALLOMIN 100 tabletas para gallos ,Thuốc nhỏ gà đá B12 6000 + B15 , Aminoplex , Antoplex , Adroplex , Tylan 50 , Tylan 200, PowerMax, gallomax, Muscle , chúng tôi , Caffeine Sodium Benzoate , K-Ton 12 , Top B15+3 , Supper Vitamina B12 5500 , Super Amin-Toplex Gallos , Supper Vitamina B12 5500 Tornel 30ml , ANTOPLEX Tornel 100ml , Top B15+3 30ml , B12 6000 + B15 100ml , Rainbow thai lan , Rainbow thailan , Galliforte 100 , Thuốc gà đá STRYCHLY SPEED – NHỘNG ĐỎ của Mỹ , Super Ometol 2000 , VetRx 60cc , Tylan 200, 250 mL , Noromycin 300 LA 100ml , Trifen Avicola thuốc xổ giun xổ lãi cho gà , Thuoc ga da Galliforte 100v chúng tôi 0947 133 168, Pure Agrresion 10ML, EASY WIN, Thuốc nuôi gà đá B12 PLUS B COMPLEX, Thuốc nhỏ gà đá D-GLUCOSE LIQUID, Thuốc gà đá CARBOTEC CAPSULES, Thuốc nhỏ trước đá NUX VOMICA 30m, Thuốc gà đá CARBOTEC, Thuốc nuôi gà đá B15 CAPSULES, Thuốc nhỏ gà trước đá NUX VOMICA, Thuốc gà đá CEKA CAPSULES, Thuốc gà đá SUPER OMETOL 2000, Thuốc chích gà đá FILIPINO RED VIPER 10CC, Thuốc nuôi gà đá AMINOLPEX LIQUID, Thuốc nuôi gà đá B15 CAPSULES, Chích trước khi đá EASY WIN 30CC, Thuốc nuôi gà đá AMINOPLEX, Thuốc nuôi gà đá B15 250, Thuốc uống trước đá EASY WIN, Thuốc nuôi gà đá AMINOPLEX, Thuốc trị bệnh – Tylan 50, Thuốc chữa bệnh cho gà Noromycin 300 LA 100ml, Thuốc chữa bệnh Tylan 200, 250 mL, STRYCHLY SPEED – NHỘNG ĐỎ, Thuốc nuôi gà đá Vitanhegra B12 50,000mcg, Thuốc nuôi gà đá Galliforte 100 viên của Mexico , thuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga, thuoc ga da cua sat , thuoc ga da cua , thuoc cho ga cua , thuoc da ga cua , thuoc ga cua , thuoc kich thich ga , thuoc kich thuoc ga cua sat , thuoc ga cua sat , thuoc ga cua tron , thuoc ga don , Thuốc gà đá cựa sắt , Thuốc cho gà đá , thuoc cho ga da , thuoc ga da , thuoc da ga , thuoc ga da cua sat thuoc tang luc ga da moi nhat , thuoc cho ga da, thuoc ga, thuoc da ga, thuoc tang luc cho ga da, thuoc ga da cua sat , thuoc ga da , thuoc cho ga cua , thuoc da ga cua , thuoc ga cua , thuoc kich thich ga , thuoc kich thuoc ga cua sat , thuoc ga cua sat , thuoc ga cua tron , thuoc ga don , thuoc chich ga da , Thuốc gà đá cựa sắt , Thuốc cho gà đá , Thuốc đá gà cựa sắt , thuoc ga da khong chay, Thuốc đá gà đòn , Thuốc cho gà cựa sắt , thuoc tang luc ga da cua sat, Thuốc bổ cho gà , Thuốc đá gà , Thuốc để đá gà , Thuốc kích thích cho gà , Doping cho gà, Thuốc Tăng Lực Gà , Thuốc gà , Thuốc gà đòn , Thuốc, Thuốc doping gà đá ga da thuoc Thuốc Tăng Lực Gà , Thuốc gà , Thuốc gà đòn , dùng doping để gà khỏe hơn, cua ga da, Thuốc cho gà cựa sắt , Thuốc bổ cho gà , Thuốc đá gà , Thuốc để đá gà , Thuốc kích thích cho gà , Doping cho gà, Thuốc Tăng Lực Gà, thuoc sung ga, thuoc ga da khong chay Chuyên thuốc gà đá, bán thuốc gà đá, cựa gà đá, bán cựa gà đá, thuốc tăng lực cho gà đá, bán thuốc tăng lực cho gà đá, thuốc cho gà đá sung, bán thuốc cho gà đá sung, thuốc cho gà đá không chạy, thuoc ga da khong chay, bán thuốc cho gà đá không chạy, thuốc đá gà tre, bán thuốc đá gà, Venom 10ml dr blue breco, cthuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga, thuoc ga da, thuoc ga da cua, thuoc cho ga cua, thuoc da ga cua, thuoc ga cua, thuoc kich thich ga, thuoc kich ga da, thuoc ga cua sat, thuoc ga cua, thuoc ga don, thuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga , thuoc tang luc ga da, thuoc ga moi nhat, thuoc cho ga da, thuoc ga, thuoc da ga, thuoc ga da cua, thuoc ga da, thuoc cho ga cua, thuoc da ga cua, thuoc ga cua, thuoc kich ga, thuoc ga cua tron , thuoc ga don chúng tôi 0938 553 954 AMBOREXITIL 1 KG, AMBOREXITIL 5GR, AMTYL 500, BITAMAX 100ML, BASTONERO FB 1KG, BASTONERO 5GR, BREEDER ADE 1KG, BREEDER ADE 5GR, LIVERATOR, MEGA B12, EXCELITE C PLUS 5GR, EXCELITE C PLUS KG, VITERAL FB 5GR, NF one, QUICK HEAL 50ML, L-SPECT 100ML, L-SPECT 10ML, TMPS 48% WS KG, TMPS 48% WS 5GR, ASTIG 100, OXY-RID 5ML, ZEROMITE 10ML, ORNISTAT 1KG, ORNISTAT 5GR¸ PROMOTOR-43, RELOAD PLUS 15ML, RESPIGEN 15 INJ 10ML, RESPIGEN 15 DROP 5ML, TRUE GRIT 100’S, VOLTPLEX KQ 100’S, PREMOXYL 550, DOXYLAK 7gr 48 gói, DOXYCYLINE +TIAMU 100TAB, B50/2 FORTEN B12 5000 , thuoc ga da SUPERTRON B12 60ML , thuoc ga da GALLO VITAL B12 100 , thuoc ga da hcm TESTO-DIONE para gallos , thuoc ga da hcm GALLO K , Tornel Super Performance L 100ml, thuoc Tornel Super Performance L 100ml, Tornel Super Performance L 100ml thuoc thuoc ga da hcm GALLO-K , thuoc ga da hcm Atoplex 100ml , thuoc ga da dr blue , thuoc ga da breco , thuoc ga da lampam , thuoc ga da thai lan, thuoc ga da rainbow , thuoc ga da THUỐC F.B.MCGUINNESS , Thuoc ga da Red cell, RedCell, Liquid B12 Plus Vitamin k, Liquid B12 Plus Vitamink, LiquidB12 Plus Vitamin k, Liquid B 12 Plus Vitamin k, Red Cell Iron Rich, RedCell Iron Rich, Red Cell IronRich, Endorone, thuoc ga da hcm GALLOMIN 100 v , thuoc ga da GALLOMIN 100 tabletas para gallos ,Thuốc nhỏ gà đá B12 6000 + B15 , Aminoplex , Antoplex , Adroplex , Tylan 50 , Tylan 200, PowerMax, gallomax, Muscle , chúng tôi , Caffeine Sodium Benzoate , K-Ton 12 , Top B15+3 , Supper Vitamina B12 5500 , Super Amin-Toplex Gallos , Supper Vitamina B12 5500 Tornel 30ml , ANTOPLEX Tornel 100ml , Top B15+3 30ml , B12 6000 + B15 100ml , Rainbow thai lan , Rainbow thailan , Galliforte 100 , Thuốc gà đá STRYCHLY SPEED – NHỘNG ĐỎ của Mỹ , Super Ometol 2000 , VetRx 60cc , Tylan 200, 250 mL , Noromycin 300 LA 100ml , Trifen Avicola thuốc xổ giun xổ lãi cho gà , Thuoc ga da Galliforte 100v chúng tôi 0947 133 168, Pure Agrresion 10ML, EASY WIN, Thuốc nuôi gà đá B12 PLUS B COMPLEX, Thuốc nhỏ gà đá D-GLUCOSE LIQUID, Thuốc gà đá CARBOTEC CAPSULES, Thuốc nhỏ trước đá NUX VOMICA 30m, Thuốc gà đá CARBOTEC, Thuốc nuôi gà đá B15 CAPSULES, Thuốc nhỏ gà trước đá NUX VOMICA, Thuốc gà đá CEKA CAPSULES, Thuốc gà đá SUPER OMETOL 2000, Thuốc chích gà đá FILIPINO RED VIPER 10CC, Thuốc nuôi gà đá AMINOLPEX LIQUID, Thuốc nuôi gà đá B15 CAPSULES, Chích trước khi đá EASY WIN 30CC, Thuốc nuôi gà đá AMINOPLEX, Thuốc nuôi gà đá B15 250, Thuốc uống trước đá EASY WIN, Thuốc nuôi gà đá AMINOPLEX, Thuốc trị bệnh – Tylan 50, Thuốc chữa bệnh cho gà Noromycin 300 LA 100ml, Thuốc chữa bệnh Tylan 200, 250 mL, STRYCHLY SPEED – NHỘNG ĐỎ, Thuốc nuôi gà đá Vitanhegra B12 50,000mcg, Thuốc nuôi gà đá Galliforte 100 viên của Mexico , thuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga, thuoc ga da cua sat , thuoc ga da cua , thuoc cho ga cua , thuoc da ga cua , thuoc ga cua , thuoc kich thich ga , thuoc kich thuoc ga cua sat , thuoc ga cua sat , thuoc ga cua tron , thuoc ga don , Thuốc gà đá cựa sắt , Thuốc cho gà đá , thuoc cho ga da , thuoc ga da , thuoc da ga , thuoc ga da cua sat thuoc tang luc ga da, thuoc ga da gia thap nhat, thuoc ga da tai tphcm, thuoc ga da hcm, thuoc ga da sai gon, thuoc ga da uy tinh, thuoc nuoi ga da chat luong, thuoc ga da cao cap, thuoc ga da re nhat, thuoc ga da lan nguyen, thuoc ga da le van quoi, thuoc ga da binh tan, thuoc ga da hem 398, thuoc ga da hem 282, ai ban thuoc ga da re nhat, cho nao ban thuoc ga da, noi nao ban thuoc ga da thap nhat, dang thuoc ga da, thuoc ga da nhap khau, thuoc ga da thai lan, thuoc ga da philipin, thuoc ga da nhap tu my, thuoc ga da hcm, thuoc ga da my, thuoc ga da mexico, thuoc ga da moi nhat, thuoc ga da chiu cua, thuoc ga da chong sac oi, ga benh, thuoc tri benh ga, thuoc tri kho khe, thuoc tri so mui, gà sổ mũi, gà khò khè, gà buồn, gà bị bệnh phổi, gà kho khe, cach tri benh ga, thuoc ga choi, thuốc gà chọi, gà chọi, thuốc gà chọi tp hcm, thuốc gà chọi giá thấp nhất, thuoc ga choi gia thap nhat, thuoc ga choi thai lan, thuốc nuôi gà chọi, thuoc nuoi ga choi, thuoc so lai, thuốc sổ lãi, thuốc tẩy giun, thuoc tay giun, thuốc tri tang, thuoc tri tang, thuốc mau ra long, thuốc mau ra long, thuoc mau ra long, thuoc bong long ga, thuốc bóng long gà, gà đi long chuyền, ga di long chuyen, ga mau ra long, ga mau sung, ga da chan lon, gà đá chân lớn, gà tải cựa, thuốc gà đá giá thấp nhất, thuốc gà đá giá rẻ, nơi nào bán thuốc gà giá rẻ, nơi nào bán thuốc gà tốt nhất, thuốc gà tốt nhất, bán thuốc gà uy tính, nơi bán thuốc gà chọi uy tính, bán thuốc gà đá uy tính, gà đi phân xanh, gà đi phân trắng, gà ỉa phân xanh, gà ỉa phân trắng, gà bệnh, cách trị gà bệnh, thuốc trị gà bệnh, nơi bán thuốc gà chọi uy tính, thuốc gà mới, thuoc ga moi, thuoc ga, thuoc ga da, thuoc tang luc ga da, ban thuoc ga da, thuoc ga da tphcm, thuoc ga da vip, thuoc ga da cua sat, thuoc chim, thuoc chim canh, thuoc chim da, thuoc chim hot, ACTH – 10ml Injectable, ACTH – 5ml Injectable, AMINOPLEX INJECTABLE – 100ml, Aminoplex Tablets , AMINOVITE INJECTABLE – 100ml, ANDROPLEX – 50ml, ASCORBAL – 100ml, ASINE * 212 – 10 ml injectable, AVATAB – 1oz Dropper, B 5500 – Sunset Formula- 10ml, B-5500 100 Capsules – Sunset Formula, MINOPLEX TABLETS BOTTLE, AMINOPLEX INJ. 30CC VIAL, AMINOPLEX INJ. 100CC VIAL, AMINOLPEX LIQUID 2 OZ. DROPPER, CEKA CAPSULES BOTTLE OF 24, CEKA CAPSULES BOTTLE OF 100, CAFFEINE SODIUM BENZOATE 30CC VIAL, CAFFEINE TABLETS BOTTLE OF 100, CAROTEC POWDER 6-8 COCK SUPPLY, CARBOTEC CAPSULES BOTTLE OF 100, CARBOTEC TABLETS BOTTLE OF 100, CARBOTEC INJ. 30CC VIAL, COMPOUND 40 30CC VIAL, D-GLUCOSE CAPSULES BOTTLE OF 100, D-GLUCOSE LIQUID 1 OZ DROPPER, D-GLUCOSE LIQUID 2 OZ DROPPER, D-GLUCOSE INJ. 30CC VIAL, EASY WIN TABLETS BOTTLE OF 50, EASY WIN TABLETS BOTTLE OF 100, EASY WIN INJECTABLE 10CC, EASY WIN INJECTABLE 30CC, ENZUM 150 BIRD SUPPLY 1 OZ. DROPPER, ENZUM 300 BIRD SUPPLY 2 OZ DROPPER, FILIPINO RED VIPER 10CC, IQS COMPOUND LIQUID 1 OZ DROPPER, IQS COMPOUND LIQUID 2 OZ DROPPER, IQS INJECTABLE 30CC, NEOBICIDE INJECTABLE 30CC, NEOBICIDE 1 OZ DROPPER, NEOBICIDE 2 OZ DROPPER, NUX VOMICA 1 OZ DROPPER, NUX VOMICA 2 OZ DROPPER,

    NUX VOMICA 30CC, B12 TABLETS BOTTLE, B12 1000, 3000, 5000 MCG 30CC, B12 PLUS B COMPLEX 1000MCG 30CC, B12 PLUS B COMPLEX 1000 MCG 100CC, B15 CAPSULES BOTTLE, B15 CAPSULES BOTTLE, B15 250 MCG INJECTABLE 30CC, B15 50 MCG INJECTABLE 30CC, BONE MEAL TABLETS BOTTLE, CHARCOAL TABLETS BOTTLE, DESICATED LIVER TABLETS BOTTLE, GARLIC OIL CAPSULES BOTTLE, IRON LIVER B12 INJ. 30CC VIAL, IRON LIVER B12 INJ. 100CC, IRON LIVER B12 TABLETS BOTTLE, ENDORONE 10CC VIAL, ENDORONE 30CC, ALEXIN 10C, ALEXIN 30CC, SUPER ALFALFA TABLETS BOTTLE, VITAMIN A&D INJ. 100CC, VITAMIN C TABLETS BOTTLE, VITAMIN K TABLETS BOTTLE, WHEAT GERM OIL CAPS BOTTLE, COD LIVER OIL CAPS BOTTLE, ST NUX VOMICA 1OZ DROPPER, ST NUX VOMICA 2OZ DROPPER, NUX VOMICA TINCTURE, NUX VOMICA TINCTURE 2OZ DROPPER, PANX TABLETS BOTTLE, POINTING CAPS BOTTLE, POINTING CAPS BOTTLE, PREMO INJ. 10CC, PREMO INJ. 30C, PREMO CAPS BOTTLE, PREMO CAPS BOTTLE, PROBOLIC CAPS BOTTLE, STRESS FIGHTER CAPS BOTTLE, SUPER OMETOL 600 MCG BOTTLE, SUPER OMETOL 2000 MCG BOTTLE, ULAMYD CAPS, POWER COCK (B), WINNER S 9000, WINNER S 9900, POWER COCK (S), WINNER SR 9000, WINNER SR 9900, MEGA POWER COCK (B), MEGA POWER 1 (B), MEGA POWER 2 (B), MEGA POWER COCK (S), MEGA POWER 1 (S), MEGA POWER 2 (S), SUPER LAMPAM W759, LAMPAM LPR 759, SUPER LP 798, SUPRA-D, SUPRA-E ONE, SUPER BRIGHT (S), HAPPY POWER, WINNER STR 10000, POWER COCK VIP, MEGA SUPER 2008, POWER MC 858 (B), POWER MC 858 (S), SUPER FLY (B), SUPER FLY (S), MEGA MS 9500 (B), MEGA MS 9500 (S), POP SUPER S 9999 (B), MEGA MS 9500 (S), POP SUPER S 9999 (B), POP SUPER S 9999 (S), MEGA FOUR NINE F.9999, SUPER HI POWER, SUPER TITO – A1, BIG GAME (S), MEGA VIP 123, POWER SMC 2222, SUPER LP POWER, SUPER LP POWER, WINNER SRD – 9000, WINNER SRD – 9900, BLOOD STOP, BLOOD STOP T270, MATHARDY POWER, SPEED HARDY, HARDY MACKO, HARDY POWER, SUPER BINN, XTRA MACKO, SUPER BRIGHT (B), HAPPY POWER, SUPER TITO – A2, MEGA LP POWER – D 811, WINNER STR 20000, SUPER LAMPAM W759, LAMPAM LPR 759, XTRA MACKO, HYPER SPEED 1, HYPER SPEED 2, HYPER MACKO 3, SUPER VIP TWIN -1, SUPER VIP TWIN -1, PR VIPLEX 2000, PR VIPLEX-D 2000, SUPER POWER, SUPER FIT, POWER SPEED, A-18 2000, A-18 2000, A18 W-D, KAMIDEX-D, MEGA VIPLEX-MD, NEW POWER, MEGA J-365, LP MUSCU E 161, SANTOLIN W-D (S), LP – OIL, MEGA VITAPLEX 2007, MEGA LAMPAM P.898, MEGA PPR 926, MEGA MIX 90, MEGA MIX 91, MEGA SPEED FIGHT, MEGA MIX POWER 93, MEGA MIX 77, MEGA SUPER RED 747, MEGA PE 80, MEGA RX 3000, MEGA C 21, MEGA LAMPAM TL 701, MEGA LP.H – 27, MEGA KOORUM 198, MEGA MTR 55, MEGA MTX 700, MEGA MTX 800, MEGA MTX 900, HYTOQUIN, PR VIPLEX – B 2000, MEGA FIGHTER 007, MEGA MTR 44, SANTOLIN W-D (B), MEGA MC 858 (60 ML.), MEGA LAMPAM (60 ML.), MEGA HEMOFEEL (60 ML.), MEGA RX 4000, MEGA PC50, Thuốc cho gà đá , thuoc cho ga da , thuoc ga da , thuoc da ga , thuoc ga da cua sat thuoc tang luc ga da moi nhat , thuoc cho ga da, thuoc ga, thuoc da ga, thuoc tang luc cho ga da, thuoc ga da cua sat , thuoc ga da , thuoc cho ga cua , thuoc da ga cua , thuoc ga cua , thuoc kich thich ga , thuoc kich thuoc ga cua sat , thuoc ga cua sat , thuoc ga cua tron , thuoc ga don , thuoc chich ga da , Thuốc gà đá cựa sắt , Thuốc cho gà đá , Thuốc đá gà cựa sắt , thuoc ga da khong chay, Thuốc đá gà đòn , Thuốc cho gà cựa sắt , thuoc tang luc ga da cua sat, Thuốc bổ cho gà , Thuốc đá gà , Thuốc để đá gà , Thuốc kích thích cho gà , Doping cho gà, Thuốc Tăng Lực Gà , Thuốc gà , Thuốc gà đòn , Thuốc, Thuốc doping gà đá ga da thuoc Thuốc Tăng Lực Gà , Thuốc gà , Thuốc gà đòn , dùng doping để gà khỏe hơn, cua ga da, Thuốc cho gà cựa sắt , Thuốc bổ cho gà , Thuốc đá gà , Thuốc để đá gà , Thuốc kích thích cho gà , Doping cho gà, Thuốc Tăng Lực Gà, thuoc sung ga, thuoc ga da khong chay, Chuyên thuốc gà đá, bán thuốc gà đá, cựa gà đá, bán cựa gà đá, thuốc tăng lực cho gà đá, bán thuốc tăng lực cho gà đá, thuốc cho gà đá sung, bán thuốc cho gà đá sung, thuốc cho gà đá không chạy, thuoc ga da khong chay, bán thuốc cho gà đá không chạy, thuốc đá gà tre, bán thuốc đá gà, Venom 10ml dr blue breco, cthuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga, thuoc ga da, thuoc ga da cua, thuoc cho ga cua, thuoc da ga cua, thuoc ga cua, thuoc kich thich ga, thuoc kich ga da, thuoc ga cua sat, thuoc ga cua, thuoc ga don, thuoc cho ga da, thuoc ga da, thuoc da ga , thuoc tang luc ga da, thuoc ga moi nhat, thuoc cho ga da, thuoc ga, thuoc da ga, thuoc ga da cua, thuoc ga da, thuoc cho ga cua, thuoc da ga cua, thuoc ga cua, thuoc kich ga, thuoc ga cua tron , thuoc ga donThuốc uống trước đá EASY WIN, Thuốc nuôi gà đá AMINOPLEX, thuoc ga da gia thap nhat, thuoc ga da tai tphcm, thuoc ga da hcm, thuoc ga da sai gon, thuoc ga da uy tinh, thuoc nuoi ga da chat luong, thuoc ga da cao cap, thuoc ga da re nhat, thuoc ga da lan nguyen, thuoc ga da le van quoi, thuoc ga da binh tan, thuoc ga da hem 398, thuoc ga da hem 282, ai ban thuoc ga da re nhat, cho nao ban thuoc ga da, noi nao ban thuoc ga da thap nhat, dang thuoc ga da, thuoc ga da nhap khau, thuoc ga da thai lan, thuoc ga da philipin, thuoc ga da nhap tu my, thuoc ga da hcm, thuoc ga da my, thuoc ga da mexico, thuoc ga da moi nhat, thuoc ga da chiu cua, thuoc ga da chong sac oi, ga benh, thuoc tri benh ga, thuoc tri kho khe, thuoc tri so mui, gà sổ mũi, gà khò khè, gà buồn, gà bị bệnh phổi, gà kho khe, cach tri benh ga, thuoc ga choi, thuốc gà chọi, gà chọi, thuốc gà chọi tp hcm, thuốc gà chọi giá thấp nhất, thuoc ga choi gia thap nhat, thuoc ga choi thai lan, thuốc nuôi gà chọi, thuoc nuoi ga choi, thuoc so lai, thuốc sổ lãi, thuốc tẩy giun, thuoc tay giun, thuốc tri tang, thuoc tri tang, thuốc mau ra long, thuốc mau ra long, thuoc mau ra long, thuoc bong long ga, thuốc bóng long gà, gà đi long chuyền, ga di long chuyen, ga mau ra long, ga mau sung, ga da chan lon, gà đá chân lớn, gà tải cựa, thuốc gà đá giá thấp nhất, thuốc gà đá giá rẻ, nơi nào bán thuốc gà giá rẻ, nơi nào bán thuốc gà tốt nhất, thuốc gà tốt nhất, bán thuốc gà uy tính, nơi bán thuốc gà chọi uy tính, bán thuốc gà đá uy tính, gà đi phân xanh, gà đi phân trắng, gà ỉa phân xanh, gà ỉa phân trắng, gà bệnh, cách trị gà bệnh, thuốc trị gà bệnh, nơi bán thuốc gà chọi uy tính, thuốc gà mới, thuoc ga moi, thuoc ga, thuoc ga da, thuoc tang luc ga da, ban thuoc ga da, thuoc ga da tphcm, thuoc ga da vip, thuoc ga da cua sat, thuoc chim, thuoc chim canh, thuoc chim da, thuoc chim hot, ACTH – 10ml Injectable, ACTH – 5ml Injectable, AMINOPLEX INJECTABLE – 100ml, Aminoplex Tablets , AMINOVITE INJECTABLE – 100ml, ANDROPLEX – 50ml, ASCORBAL – 100ml, ASINE * 212 – 10 ml injectable, AVATAB – 1oz Dropper, B 5500 – Sunset Formula- 10ml, B-5500 100 Capsules – Sunset Formula, MINOPLEX TABLETS BOTTLE, AMINOPLEX INJ. 30CC VIAL, AMINOPLEX INJ. 100CC VIAL, AMINOLPEX LIQUID 2 OZ. DROPPER, CEKA CAPSULES BOTTLE OF 24, CEKA CAPSULES BOTTLE OF 100, CAFFEINE SODIUM BENZOATE 30CC VIAL, CAFFEINE TABLETS BOTTLE OF 100, CAROTEC POWDER 6-8 COCK SUPPLY, CARBOTEC CAPSULES BOTTLE OF 100, CARBOTEC TABLETS BOTTLE OF 100, CARBOTEC INJ. 30CC VIAL, COMPOUND 40 30CC VIAL, D-GLUCOSE CAPSULES BOTTLE OF 100, D-GLUCOSE LIQUID 1 OZ DROPPER, D-GLUCOSE LIQUID 2 OZ DROPPER, D-GLUCOSE INJ. 30CC VIAL, EASY WIN TABLETS BOTTLE OF 50, EASY WIN TABLETS BOTTLE OF 100, EASY WIN INJECTABLE 10CC, EASY WIN INJECTABLE 30CC, ENZUM 150 BIRD SUPPLY 1 OZ. DROPPER, ENZUM 300 BIRD SUPPLY 2 OZ DROPPER, FILIPINO RED VIPER 10CC, IQS COMPOUND LIQUID 1 OZ DROPPER, IQS COMPOUND LIQUID 2 OZ DROPPER, IQS INJECTABLE 30CC, NEOBICIDE INJECTABLE 30CC, NEOBICIDE 1 OZ , DROPPER, NEOBICIDE 2 OZ DROPPER, NUX VOMICA 1 OZ DROPPER, NUX VOMICA 2 OZ DROPPER, NUX VOMICA 30CC, B12 TABLETS BOTTLE, B12 1000, 3000, 5000 MCG 30CC, B12 PLUS B COMPLEX 1000MCG 30CC, B12 PLUS B COMPLEX 1000, thuocgadahcm, thuocgadahcmvn, thuốc gà đá cao cấp, thuốc gà đá cao cấp, thuốc gà đá uy tính nhất, mua thuốc gà đá ở đâu, mua thuoc ga da o dau, thuoc ga da dau tot nhat, thuoc ga da le van quoi, thuốc gà đá lê văn quới, thuốc gà đá quận bình tân, thuoc ga da quan binh tan, thuoc chich ga da, thuoc nho ga da, thuoc tim ga da, thuoc ga choi, thuốc chích gà đá, thuốc chích gà đá, thuốc gà chọi, thuốc gà đá hiệu quả, thuoc tha long ga, thuốc tha long gà, thuốc tha cựa gà, thuoc tha cua ga, thuoc ga da tien, thuoc ga thai lan, thuốc gà thái lan, thuoc ga phi, thuốc gà phi, thuốc gà trị bệnh, thuốc trị bệnh gà, thuốc chích gà, thuốc tim gà, thuốc nhò gà đá, thuoc nho ga da, thuoc tim ga thai lan, thuoc nho ga choi, thuốc nhỏ gà chọi, thuốc tiem ga choi, thuoc ga choi thai lan, thuốc gà chọi thái lan, thuốc nhỏ gà đá, thuoc nho ga da, 0938553954, 0947133168, 0947278579, 0945538739, noi nao ban thuoc ga uy tinh nha, huong dan su dung thuoc ga da, nơi nào bán thuốc gà đá uy tính nhất, hướng dẫn sử dụng thuốc gà đá, cách nuôi gà đá, cach nuoi ga da, nuoi ga mau sung, nuôi gà mau sung, huong dan nuoi ga da, hướng dẫn nuôi gà đá, thuoc ga da cua my, thuốc gà đá của mỹ, thuoc ga da mexico, thuốc gà đá mexico, cho ban thuoc ga uy tinh, chổ bán thuốc gà uy tín, thuốc gà đá hiệu quả, thuoc ga da hieu qua, noi ban thuoc ga da, nơi bán thuốc gà đá, ai ban thuoc ga da, ai bán thuốc gà đá, Lan thuoc ga da, Lan Nguyen thuoc ga da, Lan Nguyen ban thuoc ga da, dang le ban thuoc ga da, thuốc gà đá thái lan, thuoc ga da thai lan, thuoc ga da philipin, thuốc gà đá philipin, thuốc trị tang gà, thuoc tri tang, thuoc tri an khong tieu, thuốc trị ăn không tieu, thuốc tri bệnh gà, thuoc tri benh ga, thuoc so mui, thuốc sỗ mũi, thuoc tay giun, thuốc tẩy giun, thuốc trị gà lỏng lẻn, thuoc tri ga long len, thuốc gà kén ăn, thuoc ga ken an, thuoc ga an khong tieu, thuốc gà ăn không tiêu, thuốc trướng diều, thuoc truong dieu, thuoc ga di da xa, thuốc gà đi đá xa, thuoc ga choi nuoc, thuốc gà chói nước, thuoc ga casino, thuoc gat homo, thuốc gà casino, thuốc gà thomo, gallomax, acti, fox, muiltivitamin, crazy, angry, speed, MultiB, superb, winner, thuoc ga da lien crazy, falcon, thuoc ga da speed, thuốc gà đá liền crazy, thuốc gà đá tốc độ speed, thuốc gà đá siêu lì craxy, thuoc ga da sieu li crazy, thuoc ga da chiu cua winner, thuốc gà đá tải cựa winner, thuoc ga da chong oi, thuốc gà đá chóng ói winner, thuoc tri benh ga lamycin, thuốc trị bệnh gà Lamycin, thuốc rainbow, thuoc ga da hcm, chúng tôi thuoc tri benh sau mat, thuốc trị bệnh sâu mắt, thuoc tay giun, thuốc tẩy giun, thuốc trị gà ủ rủ, thuoc tri benh ga u ru, thuoc tri benh ga, thuốc gà đá tiền, POWER COCK (B), WINNER S 9000, WINNER S 9900, POWER COCK, WINNER SR 9000, WINNER SR 9900, MEGA POWER COCK, MEGA POWER 1, MEGA POWER 2, MEGA POWER COCK (S), MEGA POWER 1, MEGA POWER 2, SUPER LAMPAM W759, LAMPAM LPR 759, SUPER LP 798, SUPRA-D, SUPRA-E ONE, SUPER BRIGHT, HAPPY POWER, WINNER STR 10000, POWER COCK VIP, MEGA SUPER 2008, POWER MC 858, POWER MC 858, SUPER FLY, SUPER FLY, MEGA MS 9500, MEGA MS 9500, POP SUPER S 9999, POP SUPER S 9999, MEGA FOUR NINE F.9999, SUPER MAC POWER, SUPER HI POWER, SUPER TITO – A1, BIG GAME, MEGA VIP 123POWER SMC 2222, SUPER LP POWER, WINNER SRD – 9000, WINNER SRD – 9900, BLOOD STOP, BLOOD STOP T270MATHARDY POWERHARDY POWER, SUPER BINN, XTRA MACKO, SPEED HARDY, HARDY MACKO, SUPER BRIGHT, HAPPY POWER, SUPER TITO – A2, PRODUCT, MEGA LP POWER – D 811, WINNER STR 20000 SUPER LAMPAM W759 , LAMPAM LPR 759, XTRA MACKO, HYPER SPEED, HYPER SPEED, HYPER SPEED 2,HYPER MACKO 3, VIP – TWIN 1-2, SUPER VIP TWIN -1PR VIPLEX 2000, PR VIPLEX-D 2000, SUPER POWER, SUPER FIT, POWER SPEED, A-18 2000, A-18 2000, A18 W-D, A18 W-D, KAMIDEX-D, KAMIDEX-D, MEGA VIPLEX-MD, NEW POWER, MEGA J-365, LP MUSCU E 161, SANTOLIN W-D, LP – OIL, MEGA VITAPLEX, MEGA LAMPAM P.898, MEGA PPR 926MEGA MIX 90, MEGA MIX 91, MEGA SPEED FIGHT , MEGA MIX POWER 93, MEGA MIX 77, MEGA SUPER RED 747, MEGA PE 80, MEGA RX 3000, MEGA C 21, MEGA LAMPAM TL 701, MEGA LP.H – 27, MEGA KOORUM 198, MEGA MTR 55, MEGA MTX 700, MEGA MTX 800, MEGA MTX 900, HYTOQUIN, PR VIPLEX – B 2000, MEGA FIGHTER 007, MEGA MTR 44, SANTOLIN W-D (B) MEGA DISUKE, MEGA DISUKE 1, MEGA DISUKE 2, MEGA DISUKE 3, VITA DISUKE P 500, VITA DISUKE P 500 (MINI), MEGA TENDON TP 248, MEGA A-18 W-D (60 ML.), MEGA MC 858, MEGA LAMPAM, MEGA HEMOFEEL, MEGA RX 4000, MEGA PC50, MEGA PC50, FR 505 FR 506, NEW SUPER FIT, MAGE SPEED FIGHT 851, FR 507STRONG 995, GENTA COCK , PROFIT ONE, PROFIT AD 401, MEGA ED 33, LP CLEAR – J, LP CLEAR-W-D 2000, GILLO FIGHT, GILLO FIGHT-J, HEEMOFEEL, HEEMOFEEL, STAP IGHT-E, LP STAP FIGHT, STAP FIGHT-P, VIPAGEN, STRONG BLISS, LP WORM , PROFIT-D-300, PROFIT D-500, SUPER EYE DROPS, CHLOMENT, MEGA PROFIT 660 WDMEGA ED 45, MEGA P 630, MEGA PROFIT 999, VIPAGEN-D305, HI CLEAN/ BETAZOLE 50 g., HI CLEAN/ BETAZOLE 10 g. MEGA ED 45, MEGA P 630, MEGA PROFIT 999, VIPAGEN-D305, HI CLEAN/ BETAZOLE 50 g., HI CLEAN/ BETAZOLE 10 g. ชุด POWER COCK, POWER COCK, MEGA POWER, MEGA POWER, SUPER LAMPAM 759, SUPRA-D, SUPER BRIGHT, SPEED HARDY, SUPER BINN, XTRA SUPER BRIGHT, HYPER SPEEDMEGA LP POWER – D 811, WINNER STR 20000, WINNER STR 10000 , WINNER STR 20000 , MEGA SUPER 2008, POWER MC 858, POWER MC 858, SUPER FLY, POP SUPER S 9999, POP SUPER S 9999, MEGA FOUR NINE F.9999, SUPER MAC POWER, SUPER HI POWER, SUPER TITO – A1, BIG GAME, MEGA VIP 123, POWER SMC 2222, BLOOD STOP, BLOOD STOP T270PR VIPLEX 2000, SUPER POWER, PR VIPLEX – B 2000, PR VIPLEX- D 2000 , A-18 2000, A-18 2000, A18 W-D, A18 W-D (S), KAMIDEX-D (B), KAMIDEX-D (S), MEGA VIPLEX-MD, NEW POWER, MEGA J-365, LP MUSCU E 161, SANTOLIN W-D (B), SANTOLIN W-D (S), LP – OIL, MEGA VITAPLEX 2007, MEGA LAMPAM P.898MEGA MIX 90, MEGA MIX 91, MEGA MIX POWER 93, MEGA MIX 77, MEGA SUPER RED 747, MEGA PE 80, MEGA RX 3000, MEGA RX 4000, MEGA RX8000, MEGA C 21, MEGA LAMPAM TL 701, MEGA LP.H – 27, MEGA KOORUM 198, MEGA MTR 55, MEGA MTX 700, MEGA MTX 800, MEGA MTX 900, HYTOQUIN, MEGA FIGHTER 007, MEGA MTR 44MEGA DISUKE, MEGA DISUKE 1, MEGA DISUKE 2, MEGA DISUKE 3, VITA DISUKE P 500, VITA DISUKE P 500 (MINI), MEGA ENDON TP 248, MEGA A-18, MEGA MC 858, MEGA LAMPAM, MEGA HEMOFEEL, MEGA PC50, FR 505 FR 506, FR 507 , NEW SUPER FIT, MAGE SPEED FIGHT 851, MEGA PC50, MEGA A-18, MEGA MC 858, MEGA LAMPAM, MEGA HEMOFEEL, MEGA SANTOLIN, LAMPAM VITAPLEX, STRONG 995 GENTA COCK , PROFIT ONE, PROFIT AD 401, MEGA PROFIT 999, MEGA PROFIT 660 WD, MEGA ED 33, LP CLEAR – J, LP CLEAR-W-D 2000, GILLO FIGHT, GILLO FIGHT-J, HEEMOFEEL, HEEMOFEEL, STAP FIGHT-E, LP STAP FIGHT, STAP FIGHT-P, VIPAGEN, STRONG BLISS, LP WORM , PROFIT-D-300, PROFIT D-500, SUPER EYE DROPSMEGA ED 45, MEGA P 630, VIPAGEN-D305, HI CLEAN, BETAZOLE , CHLOMENT, LP. GILLO 100 ml, ENROVA, ENROVA, MEGA

    --- Bài cũ hơn ---

  • Làm Gì Với Chiến Kê Bị Mất Gân?
  • Mẹo Chế Biến Gà Già Ngon Không Bị Dai
  • Tìm Hiểu Xem Gà Thay Lông Bao Lâu
  • Hướng Dẫn Cách Nhổ Lông Gà Chọi Đẹp Như Thợ Cắt Tỉa Chuyên Nghiệp
  • Cách Xem Chân Gà Chọi Hay
  • Giới Thiệu Khái Quát Huyện Nga Sơn

    --- Bài mới hơn ---

  • Kinh Nghiệm Du Lịch Sầm Sơn Thanh Hóa
  • Kinh Nghiệm Du Lịch Sầm Sơn Đi Lại, Đặt Phòng, Ăn Uống, Vui Chơi Từ A
  • Top 10 Cửa Hàng Đồ Chơi Trẻ Em Tại Buôn Ma Thuột
  • Tổng Hợp Quan Bar, Pub Giá Rẻ Ở Buôn Ma Thuột Được Giới Trẻ Yêu Thích Nhất
  • Có Thể Làm Giàu Từ Việc Chăn Nuôi Gà Chọi
  • Mỗi lần đọc Thương nhớ mười hai của Vũ Bằng, lòng tôi lại chộn rộn bao cảm xúc khi nghĩ về quê hương, đất nước mình. Thấy yêu quý, thấy tự hào về đất Việt biết bao. Mỗi bài viết trong Thương nhớ mười hai là một chuyến hành trình đưa ta về với những miền đất đẹp giàu, với những sản vật nổi tiếng theo từng tháng ở miền quê bắc bộ. Và đúng như giáo sư Hoàng Như Mai trong lời mở đầu của tác phẩm đã nhận xét ” những sản vật ấy gợi lên tình cảm đất nước quê hương đằm thắm…..”. Về với mảnh đất Nga Sơn, một vùng quê mang nhiều màu sắc huyền thoại, lòng tôi cũng không khỏi xốn xang khi được nghiên cứu, tìm hểu về văn hóa sống của người dân nơi đây, trong đó có văn hóa ẩm thực. Qua đó mới thấy, trên dải đất cong cong hình chữ S, bất cứ nơi đâu, cũng có một nét đặc trưng riêng biệt, một món ăn đậm đà tính quê hương. Nếu như người ta vẫn nhắc đến Phở Hà Nội, nhắc đến Bưởi Thanh Trà, đến nhãn lồng Hưng Yên, bánh Cu Đơ Hà Tĩnh,… Thì khi nhắc đến Nga Sơn ta sẽ phải nghĩ tới: gỏi Nhệch Nga Liên, Dê núi Nga An, rượu Chính Đại Nga Điền, rượu Nga Bạch, Nga Liên,…… những đặc sản thấm đậm tình người, tình quê xứ Thanh.

    Đi và ăn rồi mới thấy cách ăn, cách chơi, thú ẩm thực của Xứ Thanh cũng đầy thanh tao, cầu kỳ, sành sỏi và khoa học. Cũng bằng thứ nguyên liệu giống nhau, nhưng cách chế biến và thưởng thức của người dân Nga Sơn thì hoàn toàn đặc biệt và khác lạ. Nó tạo nên cho các món ăn nơi đây hương vị độc đáo đầy ấn tượng, chỉ thưởng thức một lần, cũng nhớ mãi không quên.

    Đến với Nga Sơn, mà không thưởng thức dê núi Nga An thì thật là thiếu sót. Dê núi Nga Sơn không nức tiếng, không ồ ạt, ồn ã như Dê núi Ninh Bình, nhưng chắc chắn chỉ 1 lần được thưởng thức Dê núi Nga An – Nga Sơn thì bạn đã có thể hiểu được sự đặc biệt của những món ăn được chế biến từ Dê. Tại sao nên ăn thịt Dê núi? Vì thịt Dê lành, loài Dê ít ốm đau bệnh tật, Dê lại ăn lộc, lá cây trên núi, đó là những lạo thảo dược chứa nhiều vitamin, và khoáng chất tốt cho sức khỏe. Nhất là đối với nam giới, thịt Dê thực là một loại chất bổ. Nếu như Dê núi Nga An cũng được chế biến như Dê núi Ninh Bình thì chắc hẳn nó đã không thể để lại được ấn tượng sâu sắc đến thế! Vậy, điều khác biệt của những món ăn này nằm ở đâu, cách chế biến có bí quyết gì mà gây được nhiều thiện cảm đến vậy?

    TIỀM NĂNG DU LỊCH NGA SƠN

    Nga Sơn “Vùng quê huyền thoại”, Nga Sơn “có đường lên Tiên” hãy “Về miền quê Cổ tích”..đó là những mỹ từ, mà từ xa xưa đến nay những thi nhân mặc khách ca ngợi vùng quê “Cẩm tú” này. Vùng quê cổ tích này hội tụ rất nhiều danh lam thắng cảnh, di tích

    Nga Sơn nằm trên quốc lộ 10, cách thành phố Thanh Hoá hơn 40km, thị xã Sầm Sơn chừng 60km, (nếu đi theo đường biển từ cửa Lạch Sung đến đảo Nẹ đến Sầm Sơn khoảng chừng 30km). huyện Nga Sơn nối với các điểm du lịch phía Bắc, cách nhà thờ đá Phát Diệm chừng 15km, từ Nga Sơn dọc theo quốc lộ 10 đến Quảng Ninh, Hải Phòng chỉ nửa ngày đường.

    Do giáp với huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình, có nhà thờ đá Phát Diệm – một điểm du lịch khá phát triển và cách chùa Bái Đính khoảng 60km là điểm thu hút được rất nhiều khách du lịch nhất là khách du lịch quốc tế. Đây là điều kiện thuận lợi để huyện Nga Sơn thu hụt được nguồn khách du lịch từ Ninh Bình đến thăm.

    Phía nam giáp với huyện Hậu Lộc, phía tây giáp với huyện Hà Trung – hai huyện có nhiều điểm du lịch nổi tiếng. Vì vậy, huyện Nga Sơn có thể kết hợp với hai huyện để xây dựng một số tuyến du lịch nhằm khai thác có hiệu quả những tài nguyên du lịch của địa phương.

    Là một vùng do đất phù sa bồi tụ nên địa hình Nga Sơn nói chung được kiến tạo theo dạng lượn sóng, tạo thành ba vùng: Vùng chiem trũng, vùng đồng màu và vùng ven biển. Độ cao giữa các vùng chênh lệch 0,3-0,5m. Với địa hình như vậy rất thuận lợi cho việc đi lại, thăm quan của khách du lịch. Các điểm du lịch của Nga Sơn phân bố ở những nơi có địa hình không quá khó khăn nên tạo điều kiện thuận lợi để thu hút khách du lịch và xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng phục vụ hoạt động du lịch.

    Vị trí địa lí mang lại cho Nga Sơn loại khí hậu nhiệt đới gió mùa, với nền nhiệt cao, mùa đông không lạnh lắm, mùa hè tương đối nóng, lượng mưa trung bình. Nhiệt độ trung bình năm là 23-24 0 C. Lượng mưa trung bình là 1700-1900mm. Mùa mưa kéo dài 6 tháng (từ tháng 5 đến thàng 10). Có hai thời kỳ khô ngắn là tháng 5,6 và tháng 10,11.

    Khí hậu của Nga Sơn không quá khắc nghiệt tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động du lịch diễn ra quanh năm và có thể phát triển được nhiều loại hình du lịch.

    Nga Sơn có khu vực biển nông chạy dài từ Nga Tân đến Nga Bạch khoảng 10km, vùng bãi triều có thể trồng được: sú, vẹt, nuôi ngao…ngoài khơi có nguồn lợi hải sản phong phú.

    Với tài nguyên như vậy, Nga Sơn có điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch biển, ở vùng bãi triều đã trồng rừng sú, vẹt (ở xã Nga Tân) rộng tới gần 100ha, đây là điểm du lịch thuận lợi để thu hút khách du lịch tới tham quan. Vùng biển Nga Sơn có nguồn hải sản phong phú, đây là nguồn cung cấp thực phẩm cho các nhà hàng phục vụ nhu cầu ăn uống của khách du lịch về thăm Nga Sơn.

    Nga Sơn nằm giữa các con sông Hoạt và sông Lèn. Sông Lèn thuộc hệ thống sông Mã đoạn chảy qua huyện dài 11km, sông Hoạt là nhánh của sông Lèn đoạn chảy qua huyện khoảng 15km. Tổng lưu lượng nước mùa mưa của các con sông lên tới 1.720m 3/s. Trong các cuộc kháng chiến giữ nước trước đây, sông Hoạt và sông Lèn là đường giao thông thuỷ rất quan trọng. Không những thế, đôi bờ sông Hoạt là dãy núi Tam Điệp còn có những cảnh quan kỳ thú “sơn thuỷ hữu tình”.

    III. Tài nguyên du lịch tự nhiên.

    Lênh đênh qua cửa Thần Phù

    Khéo tu thì nổi vụng tu thì chìm

    Nga Sơn “Vùng quê huyền thoại”, Nga Sơn “có đường lên Tiên” hãy “Về miền quê Cổ tích”..đó là những mỹ từ, mà từ xa xưa đến nay những thi nhân mặc khách ca ngợi vùng quê “Cẩm tú” này.

    Vùng quê cổ tích này hội tụ rất nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử nổi tiếng như: Động Từ Thức, cảnh đẹp Chùa Tiên, Hồ Đồng vua, đền thờ Mai Anh Tiêm trên núi Quả Dưa, Chùa Thạch Tuyền, chùa Bạch Tượng…dọc đôi bờ sông Hoạt theo dãy núi Tam Điệp còn có biết bao cảnh quan kỳ thú như động Lục Vân, Động Trúc Sơn, cửa Thần Phù, Núi Bia Thần, Núi Lã Vọng, Núi “Rồng Hổ tranh ngọc”, “Giếng thần”, Động Bạch Á … Mật độ di tích “dày đặc” lại rất tự nhiên nằm tập trung ở vùng phía bắc tại dãy núi Tam Điệp và đôi bờ sông Hoạt nên rất thuận lợi cho hoạt động du lịch. Và cũng chính nơi đây từ xưa đã có rất nhiều nhà sử học, bác học như: Phan Sư Mạnh, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn, Cao Bá Quát, …các nhà vua, chúa như: Lê Thánh Tông, Trần Nhân Tông, chúa Trịnh Sâm, và cả thái tử nước Lào…vãn cảnh thăm thú tức cảnh, đề thơ trên núi. Đồng thời vùng quê cổ tích này còn hội tụ những di tích lịch sử như: Chiến khu Ba Đình, đền thờ Trần Hưng Đạo, đền thờ Triệu Quang Phục, đền thờ nữ tướng Lê Thị Hoa, Đại tướng Trịnh Minh, đền thờ Thám hoa Mai Anh Tuấn…

    Nga Sơn từ lâu đã nổi tiếng với danh thắng Động Từ Thức, là một thắng cảnh đẹp nổi tiếng độc nhất vô nhị ở trời Nam. Bởi chỉ có động Từ Thức mới có huyền thoại “Từ Thức gặp Tiên” – một câu chuyện tình đầy lãng mạn, đầy tính nhân văn mà không ở nơi nào có được, một điểm có giá trị rất lớn đối với sự phát triển du lịch của huyện Nga Sơn nói riêng và Thanh Hoá nói chung.

    Động Từ Thức còn có tên gọi khác là Động Bích Đào, vì ở ngay cửa động có một quả đào to (tất nhiên bằng đá). Nhưng vì gẵn với câu chuyện Từ Thức gặp Tiên nên dân gian thường gọi là Động Từ Thức.

    Động Từ Thức thuộc xã Nga Thiện huyện Nga Sơn, nằm trong dãy núi đá vôi Tam Điệp ở phía đông bắc tỉnh Thanh Hoá. Dưới chân núi trước cửa động có hàng cây cổ thụ xum xuê tán lá, tiếp đến là con kênh dẫn nước, cánh đồng lúa bằng phẳng, xóm thôn xanh ngắt một mầu.

    Thắng cảnh Động Từ Thức gắn liền với câu chuyện truyền thuyết Từ Thức gặp Tiên – nàng Giáng Hương.

    Tương truyền Từ Thức vốn là người Hoá Châu (Thanh Hoá) thuộc xã Cẩm La huyện Tống Sơn (Hà Trung ngày nay), làm quan tri huyện ở Tiên Du tỉnh Bắc Ninh. Năm Quang Thái thứ 9 nhà Trần (1396).

    Cạnh huyện có ngôi chùa cổ, vườn chùa có cây Mẫu đơn, đến mùa hoa nở người người, lớp lớp chen chân vào xem hoa, gọi là Hội xem hoa.

    Tháng 2 năm Bính Tí có ngươi con gái nhan sắc tuyệt trần, vào xem hoa có vịn cành hoa không may bị gãy, vì là Tiên không có tiền chuộc nên người trông giữ hoa bắt lại. Quan huyện tể Từ Thức đến xem hội thấy người con gái xinh đẹp, lại bị trói vào cành hoa, chàng liền cởi áo da cừu trắng đến tăng phòng nộp cho nhà chùa, chuộc người con gái ấy.

    Nhân dân ca tụng ông là người nhân từ. Từ Thức là người phóng khoáng đi chơi thường mang theo bầu rượu, cây đàn, túi thơ du ngoạn các nơi có phong cảnh đẹp. Một số quan trên của ông thường hay quở mắng: Cha là Quan cao chấp chính, con không làm được chức quan Huyện tể hay sao ?

    Từ Thức than rằng: Ta không vì 3 đấu đậu đỏ (lương tháng) mà gởi thân vào trường danh lợi, lúc nào đó ta sẽ tìm đến non xanh, nước biếc du chơi, chắc là nơi ấy không nỡ phụ ta. Nói đoạn treo ấn từ quan rồi bỏ đi.

    Đến Tống Sơn là nơi có phong cảnh đẹp, có nhiều hang động, bói quẻ thấy đây là vùng đất lành, chim đậu, nên thường lui tới rong chơi, mang theo cây đàn, bầu rượu, túi thơ đến những khe suối nhỏ ngâm vịnh, không đâu thiếu thơ đề.

    Một buổi sáng thức dậy nhìn lên cửa bể Thần phù thấy năm sắc mây kết tụ như đoá hoa sen , chèo thuyền đến nơi thấy đó là ngọn núi đẹp. Buộc thuyền, trèo lên thấy ngọn núi đá nhọn cao trên 100 trượng, người như có cánh bay lên. Trước cảnh sinh tình đề thơ rằng:

    Thiên thoải bích thu quải trều diên

    Hoa thảo nghênh nhân nhập động môn

    Bàng giãn dĩ vô tăng thái dược

    Diên lu thăng hửu khách tâm nguyên

    Lữ du tư vị cầm tam lộng

    Điếu đỉnh sinh nhai tửu nhất tôn

    Nghĩ hướng vũ lăng ngư phủ vấn

    Tiền lai viễn cận thực đào thôn.

    Bạt ngàn cây biếc đón hương trời

    Hoa quả mời ta đến động chơi

    Sườn núi đã không sư hái thuốc

    Bờ khe lại có khách tìm chơi

    Lữ hành hứng thú đàn ba phiếm

    Ngư phủ say sa rượu một hơi

    Định đến vũ lăng tìm bạn hỏi

    Thôn đào đâu phải quá xa vời.

    Đề thơ xong bồi hồi xúc động ngắm nhìn, bỗng thấy vách đá nứt một lỗ hình tròn nhỏ nhưng có thể chui vào được. Từ Thức chui vào bước được mấy bước thì vách đá khép lại. Hoang mang bối rối, lấy tay xoa vách đá thấy một khe nhỏ cong queo như ruột dê, đi vào mấy dặm chợt thấy ngọn đèn treo trên vách đá, theo đường đi lên vòm bước lên đỉnh núi thấy bầu trời sáng sủa, nhìn quanh đến lâu đài cung các. Mây hồng tuyết trắng bám trên các lan can, hoa đẹp cỏ tươi quấn quýt gần xa, thật là một thâm cung nấu mình trong rừng thẳm.

    Lòng Từ Thức lâng lâng trầm ngâm suy nghĩ miên man, bỗng thấy trước mắt hai tiên đồng mặc áo xanh đến thưa rằng: Phu nhân thấy chàng chui vào động nên sai chúng tôi ra đón. Qua đường ngầm nến đỏ có một cửa son đối diện cung ngân trên có bảng đề “Kinh hư điện Gác giao quang”. Trên gác có giường Bát Bảo, chăn trắng, bên cạnh đặt một bình hương nhỏ.

    Một người mời Từ Thức ngồi và nói rằng: Chàng là người tốt, đã cưu người ở Hội hoa Mẫu Đơn Tiên Du, hạnh ngộ gặp nhau ở đây chả nhẽ lại quên ư. Từ Thức đáp: Tôi là dật sĩ ở Tống Sơn vui cảnh giang hồ làm sao biết được nơi đây Tử Phủ Thanh đô không hiểu sao tôi như tự sinh cánh mới lên được đây song lòng trần còn man mác, chưa hiểu tiền đồ ra sao. Người tiếp chuyện cười và nói rằng: Đây là động thứ sáu trong ba mươi sáu động. Tôi là Nam nhạc địa tiên Nga phu nhân, thấy chàng có nghĩa lớn hay cứu người bị gian nguy nên mời chàng đến đây, rồi đưa mắt bảo các cô gái gọi Nàng A lại.

    Từ Thức lét nhìn mặt mũi thì ra là người ngày trước làm gãy cành hoa mẫu đơn ở huyện Tiên Du.

    Tiên Nga chỉ vào Giáng Hương và nói: Đây là con gái của ta tên gọi Giáng Hương. Ngày trước nhờ chàng cứu nạn trong hội xem hoa, ơn nghĩa ấy không bao giờ quên, ngỏ ý muốn kết duyên để báo đáp công ơn chàng ngày trước.

    Đêm hôm ấy tại Tiên động lấy mỡ Phượng đốt đèn hành lễ giao duyên, hai người báo đáp lễ thành hôn.

    Hôm sau, các Nàng Tiên, người cưỡi Rồng, người ngồi võng Hạc, quần áo lộng lẫy đến nơi tụ tập mở yến tiệc trên Gác giao quang, bước lên gác trang trí nội thất toàn bằng lưu ly hổ phách chưa có ai ngồi. Tiên Nga gọi Kim Tiên quần nữ đến bái rước lên gác tiên, ca nhạc liên hoan. Có một người mạc xiêm y màu lam đến nói: Ta đến đây đã tám vạn năm, nay chàng du hành đến không ngại dương trần cách trở, thoả ước nguyện ba sinh, tưởng không phụ lòng nhau, đừng lấy thần tiên là chuyện hoang đường vậy.

    Tiếp sau các tiên đồng chia nhau ca vũ, phu nhân ngồi làm chủ toạ, Giáng Hương chuốc rượi mừng vui. Bỗng có một tiên nữ mặc áo lam đến nói: Cần có một kế ước làm tin, vì sợ sau này lạc nhau trên tiên giới khó mà tìm gặp được nhau. Vì trên đời còn lắm quần nho.

    Từ Thức có bộ áy náy trong lòng. Phu nhân nói tiếp: Tìm có thể gặp nhưng khó tìm, đạo không phải tu mà tự đến. Rồi đây đình lớn nhà cao bên sóng vỗ, sự đời diễn biến ra sao chưa thể biết trước. Chàng không nhớ chuyện Lộng Nga với Tiên Sử, Thái Loan gặp Văn Tiên, Lan Đã gặp Trương Thạc. Nhiều chuyện đã ghi chép rõ ràng, đó không phải là tấm gương soi hay sao. Nếu lấy việc hôn nhân làm chuyện đùa thì trước đến nay đều là vui đùa diễu cợt cả.

    Chuyện vui đang tiếp diễn thì ánh tà dương xuyên qua cửa sổ, hoàng hôn buông xuống mọi người phân tán đi nơi khác.

    Từ Thức vui đùa nói với Giáng Hương: Này duyên Tiên Trần phù hợp tại sao có chuyện Chức Nữ – Ngưu Lang, Tăng Nho – Chu Thái, tại sao lại có thơ Xuân Ngọc – Hoàng Lăng. Tuy cảnh có khác nhau nhưng tình là một. Bây giờ quần tiên đã đi xa, ở đây vắng vẻ mà lòng ta không hứng khởi, muốn hoà hợp với nhau mà tình chẳng động. Giáng Hương đáp lại: Đa số các chàng lấy khí huyền nguyên là một chân tình không thể phung phí cho nên đã lên nơi kim đàn mà thân nơi cửa khuyết, ở phủ Thanh đàn dạo chơi nơi xung hán không cần đèn mà lòng trong sáng, không vất vả mà chẳng động tình. Riêng phận thiếp thất tình chưa rửa sạch cho nên trăm loại tình đâu dễ phát sinh. Theo Châu Tử Mị Thiên Phủ mà lại mang nợ dưới cõi trần, thân trên chốn cung tiên mà lòng vẩn đục dưới trần thế. Mong chàng đừng lấy tự tình của thiếp mà so sánh với quần tiên.

    Từ Thức đáp: Nếu đã như vậy thì ta không thể xa nàng được. Cả hai người cùng vỗ tay cười.

    Phòng của Giáng Hương có bức bình phong, Từ Thức thường đề thơ. Nghĩ lại người xa nhà đã một năm nên nhiều lúc buồn rầu, đi đứng vội vã bất thường có lúc lại chậm chạp, yếu ớt. Nhiều đêm khí lùa vào cửa sổ, gối rơi khí lạnh cảnh vật chập chờn như ai gọi.

    Một hôm nhìn xuống trần gian thấy thuyền bè qua lại đông vui bèn gọi Giáng Hương lại trông và nói rằng: Nhà ta ở đó, hiềm vì trời xa sóng cả nên không rõ đâu là quê hương. Có lúc lại nói với Giáng Hương: Ta là người vui thú với cỏ cây, hoa lá, lòng đa sầu đa cảm, dễ động tình nhớ đến quê hương xin nàng cho ta trở về thăm thú quê nhà, rồi sẽ lên đây cùng nàng sống bên nhau đến trọn đời.

    Giáng Hương khóc và trả lời: Thiếp không buồn vì chàng trở lại dương trần, nhưng chỉ lo vì đường đi cách trở khó khăn, vả lại chàng ra đi đã lâu đến nay xóm làng thay đổi, cây cảnh khác xưa khó mà nhận ra quê hương làng mạc cũ.

    Từ Thức lại nói: Đây là ý nguyện khẩn thiết của ta, nàng hãy giúp ta. Giáng Hương can không được bèn tặng một cỗ xe mây chở chàng đi và trao cho chàng một phong thư, dặn chàng: Mai sau nếu không quên tình cũ, thì hãy xem thư này…nói đoạn rơi lệ tiễn biệt.

    Về đến quê hương thì vật đổi, sao rời, xóm làng thay đổi, cây cảnh khác xưa, mọi vật đều khác trước, người thân thích họ hàng không còn.

    Từ Thức tìm đến các cụ già nói rõ họ tên và tìm hiểu thân thích xa gần, tất cả đều ngơ ngác. Duy chỉ một ông cụ nói: Khi còn nhỏ tôi có nghe ông cụ tổ ba đời của tôi cùng họ tên với ông lạc vào rừng cách đây đã tám mươi năm. Từ triều Trần nay đã chuyển sang Triều Lê. Năm Diên Ninh thứ năm.

    Từ Thức vô cùng hối hận muốn trở lên tiên thì cỗ xe mây đã biến thành đám mây bay đi mất. Buồn rầu mở thư xem chỉ thấy Giáng hương ghi “Duyên xưa đã hết”. Nhìn trời biển bao la, Tiên trần cách biệt, hơn nữa dù có gặp lại Giáng Hương thì tình duyên đã hết. Từ chán ngán, mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn, đi đến núi Hoàng Sơn (Nông Cống) rồi mất tích.

    Truyền thuyết dân gian Từ Thức – Giáng Hương là nét đặc sắc độc đáo của thắng cảnh Từ Thức và cũng là nguồn hấp dẫn, thu hút nhiều khách từ xưa đến nay tới đây để vãn cảnh, đề thơ.

    Chuyện tình Từ Thức – Giáng Hương, một thiên tình sử lãng mạn đầy tính nhân văn sâu sắc.

    Tạo hoá, như có một bàn tay siêu thần, có phép màu nhiệm tạo nên bao nhiêu cảnh đẹp như thực, như mơ, lung linh rực rỡ sắc màu vẻ huyền bí, bảng lảng vừa gần, vừa xa ở Bồng lai tiên cảnh, gần gũi đến lạ kỳ như giữa đời thường lúc nào cũng gặp bên ta. Cứ tưởng như khi ta chạm bàn tay vào các cảnh vật là Đá như có sự lay động, như có lời thầm thì của đá.

    Trong động, trên vách đá, nóc động, nền động nhiều cảnh thơ mộng bởi thạch nhũ. Các bức “phù điêu”, “tượng” rất thực với đời sống thường ngày của con người, của hạnh phúc lứa đôi, mà cảnh là một tác phẩm kỳ ảo của thiên nhiên lưu lại những kỷ niệm trùng hợp của đôi trai tài, gái sắc.

    Khi ta bước vào trong động đến khi thăm hết động, cảnh vật trong động được tạo hoá sắp xếp tuần tự, chỉnh chu như một “bài văn mẫu” kể về chuyện tình Từ Thức – Giáng Hương.

    Động Từ Thức được chia làm 3 động nhỏ: Động ngoài, động giữa và động trong. Hay thường gọi là ba cung.

    Động ngoài rộng, trần động hình vòng cung như chiếc bát úp khổng lồ. Phía dưới vòng cung ở giữa động một nhũ đá trông như trái Đào Tiên, nhiều bông hoa Mẫu Đơn, một chiếc áo treo bên cạnh của chàng Từ Thức, một cây bút thần. Trung tâm của động ngoài này là cảnh “Quần Tiên hội ẩm” giữa quần tiên ca múa nhân ngày Từ Thức kết duyên với Giáng Hương là hình ảnh Từ Thức đội mũ cánh chuồn đứng sau nàng Giáng Hương xinh đẹp, đôi lứa đang tràn đầy hạnh phúc.

    Bước vào phần động giữa là một thế giới kỳ ảo của nhiều cảnh trí mà chỉ có tạo hoá mới tạo ra được. Đầu tiên chúng ta sẽ thấy những kho Tiền, kho Muối, kho Vàng lấp lánh, thật ngạc nhiên khi ta bắt gặp “Rồng chầu ấp trứng” một con Rồng như phù điêu tuyệt đẹp mà có lẽ “chỉ có trời ” mới tạo ra được đẹp như thế. Rồng uốn lượn đang “co” lại “ấp” trứng, những quả trứng rồng mới đẹp làm sao. Quả tròn, to nhỏ nhiều cỡ, vở quả trứng bên ngoài như quả na vừa vàng, vừa thẫm đen trông thật kỳ thú. Rồi những phiến đá nhũ đá mỏng, màu trắng ngà rủ từ trần xuống-những nhũ đá đó gọi là dàn “đàn đá”, “trống đá”. Bởi vì chỉ cần gõ nhẹ vào những thanh nhũ đá, sẽ nghe âm thanh vang lên với những cung bậc khác nhau. Tiếng trầm hùng như từ ngà xưa vọng lại. Tiếng “kim ” như cao vút tận trời xanh.

    Càng vào sâu lòng động càng rộng ra, chúng ta sẽ thấy ngỡ ngàng khi gặp bàn cỗ tam sinh có đủ lợn, trâu, dê…một mâm xôi trên có miếng thịt lợn giống như thật. Rồi những dấu tích về tình yêu của Từ Thức và Giáng Hương như: “Buồng tắm” của Giáng Hương và “thư phòng” của Từ Thức, những Bông hoa, những quả Đào tiên, Vầng trăng và có cả những Đôi chim thạch nhũ, một “Bức triện” được khắc tinh xảo như dấu ấn từ quan của Từ Thức. Đối diện là cảnh Ao bèo, Bụi tre, Quả mít, cây Táo, những con Voi, con Dê… gợi hình tượng quê hương trong sự tưởng nhớ của chàng thư sinh Từ Thức. Ngước lên trần là cảnh Từ Thức cùng Giáng Hương đang “cưỡi Xe mây” du ngoạn Bồng lai Tiên cảnh. Cảnh Từ Thức – Giáng Hương cùng che “lộng Vàng” đọc sách, ngâm thơ. Cảnh những con chim Đại bàng sải cánh rộng bay chao đảo giưa bầu trời rộng mênh mông…Đi tiếp là một ngã rẽ, một ngả theo tương truyền là đường lên cõi Tiên của Từ Thức. Tại đây có quán nghỉ chân bằng đá mà chàng nghỉ suốt dọc hành trình và còn có những mắc treo áo, treo mũ bằng đá. Bên cạnh đường lên Tiên là một ngả rẽ hẻm sâu theo đường xoáy ốc vẫn bí ẩn bao đời nay, nhân dân quen gọi là đường xuống Âm phủ tối đen. (dân ở đó kể rằng khắc dấu vào quả bưởi thả xuống, quả bưởi sẽ trôi ra mãi cửa Thần Phù)

    Động Trong: Cảnh Từ Thức từ giã Giáng Hương về thăm quê, một đôi dày của Từ Thức thô sơ như bao đôi dày dân giã, một dãy núi có 5 ngọn núi nhỏ “tựa như Ngũ hành sơn”. Nơi Từ Thức đến những bông hoa mẫu đơn, có một bông thật to rủ xuống bên cạnh ngôi mộ của chàng Từ. (Bông hoa Mẫu đơn, mà nàng Giáng Hương vô ý đã làm gãy cành-Duyên cớ đó cho đôi lứa nên duyên vợ chồng). Phía cuối động có vòm thấp, phải cúi đầu mới vào được đó là “lầu cô lầu cậu” rất linh thiêng, những cặp vợ chồng thường vào đó để cầu tự sinh trai tài, gái sắc.

    Ở những thế kỷ trước nhiều thi nhân tới động Bich Đào , tức cảnh sinh tình, những vần thơ “thiên cổ kỳ bút” đã sinh ra từ đây để lại cho hậu thế. Hai câu thơ của cụ Huỳnh Thúc Kháng vịnh về động Bích Đào còn sống mãi trong lòng nhiều thế hệ và trong thi đàn Việt Nam:

    “Thơ ngọc vội đưa người viễn khách

    Động Bích Đào còn để lại tiếng danh sơn”

    Nhà thơ, nhà bác học Lê Quý Đôn, trạng nguyên Nguyễn Thượng Hiền, chua Trịnh Sâm đều sáng tác những vần thơ đẹp ngợi ca động Bích Đào.

    Sách “Truyền kỳ mạn lục” của tác giả Nguyễn Dữ dành cả một chương viết về kỳ quan thiên nhiên động Bích Đào và câu chuyện Từ Thức. Tập truyện nôm khuyết danh “Từ Thức tân truyện”, rồi “Từ Thức Tiên hôn” của tác giả Lê Khắc Khuyết viết vào đầu thế kỷ XX và những thế kỷ trước, các sách “Thanh Hoá kỳ thắng”, “Thanh Hoá danh thắng”…đều hết sức ca ngợi động Từ Thức.

    Bài thơ của bảng nhãn Lê Quý Đôn (1726-1784):

    Trên đảo bầy Tiên chuyện lạ thường

    Bích Đào cửa động quá hoang lương !

    Đất trời manh áo đày Từ Thức

    Mây nước đôi mày đoạ Giáng Hương !

    Trống đá tiếng lay vầng nhật sớm

    Muối non vị nhạt đẫm thu sương

    Người đời khổ bởi mơ tiên cảnh

    Ai biết thiên thai cũng hí trường.

    Mờ mịt thần tiên ngất dặm dương

    Bích Đào động khẩu dấu thê lương

    Áo gai phiêu bạt thân Từ Thức

    Mây nước già dăm mặt Giáng Hương

    Trống đá nghe khuya lay động sớm

    Sương thu chăng đượm cát sa trường

    Thiên thai bao kẻ từng xây mộng

    Nào biết thiên thai cũng hí trường.

    Bài thơ của chúa Trịnh Sâm:

    Rời thuyền thừa hứng viếng Từ công

    Cửa động y nguyên khoá ánh hồng

    Xiêm ráng vách treo rờn gấm vóc

    Phượng reo đá gõ vọng cung thương

    Duyên tiên từ thủơ ba sinh hẹn

    Bể khổ nay đà mấy độ dâng.

    Chớ bảo giao trì ngày thấm thoát

    Chơi đây nào khác dạo Bồng Lang.

    (Nguyễn Hữu Vĩ viết – Hồng Phi phiên âm và dịch)

    Bài thơ của Hoàng Giáp Nguyễn Khắc Niên (1886-1955) Tổng đốc Thanh Hoá:

    Lâng lâng nhẹ gót viếng Đào Nguyên

    Mới rõ trần gian chửa dứt nguyên

    Vinh lộc đã cam từ huyện ấn

    Ái tình còn nặng lụy duyên tiên

    Nghê thường mờ mịt chòm mây sớm

    Thạch nhũ đầm đìa bóng nguyệt đêm

    Hoạn lộ cười mình về quá muộn

    Gặp nhau cửa động mới không nên

    Nguồn đào thanh thản bước chân

    Tiếc thay lòng vẫn duyên trần đa mang

    Đã hay treo ấn từ quan

    Ái tình còn lụy mơ màng chốn tiên

    Nghê thường óng ả mây xiêm

    Trăng soi thạch nhũ hồn đêm ngậm ngùi

    Ta chưa về cũng đáng cười

    Gặp nhau cửa động khôn lời nói năng.

    Lâng lâng nhẹ bước tới Đào Nguyên

    Trần thế lòng còn vướng nợ duyên

    Danh lợi xem khinh treo ấn tín

    Ái tình mang nặng luỵ non tiên

    Nghê thường nhuộm vĩ mây chiều xám

    Thạch nhũ vương hồn bóng nguyệt đêm.

    Về muộn ai cười ta đó tá

    Gặp nhau cửa động chẳng hàn huyên.

    Động Từ Thức là “Bồng lai, Tiên cảnh”. Thiên nhiên ban tặng cho Nga Sơn.

    Câu chuyện tình duyên, thắm nồng và dang dở giữa chàng Từ Thức và nàng tiên Giáng Hương chỉ là một huyền thoại, nhưng được gắn với cảnh động Từ Thức đã tôn thêm tính hiện thực. Tiên cảnh và trần thế, hư và thực đan xen trong câu chuyện, chứng tỏ chất lãng mạn, lạc quan, yêu cuộc sống là bản tính của dân tộc Việt Nam. Danh thắng động Từ Thức mãi mãi xứng danh với “Danh sơn đệ nhất động” ở trời Nam.

    Một thắng cảnh nổi tiếng của Nga Thiện đó là núi Bia Thần, nơi thuở xưa có một mỏm đá nhô ra sông thuyền bè có thể đi luồn dưới gầm núi, trên núi có khắc một chữ “Thần” bằng chữ Hán rất lớn, nét chữ khoẻ mạnh, phóng khoáng, ngạo nghễ và oai nghiêm. Sách “Đại nam nhất thống chí” chép rằng: Tương truyền Lê Thánh Tông là tác giả của đại tự trên. Mới đây nhờ khảo sát kỹ của Hồng Phi và Hương Nao các chữ nhỏ khắc hai bên (đã bị ai đó đục phá), mới phát hiện người đề chữ này là “Nhật Nam Nguyên chủ”, tức là chúa Trịnh Sâm. Chữ “Thần” được khắc ở vị trí núi non hiểm trở này, muốn chứng tỏ rằng nước Nam có thần linh canh giữ, không để những kẻ ngoại xâm vào xâm chiếm.

    Điều đặc biệt ở vùng “huyền thoại” và “cổ tích” này nhiều địa danh được gắn với chữ Thần (Thần Phù, Bia Thần, Giếng Thần). Chữ Thần ở núi Bia Thần chỉ độc một to lớn ở xã Nga Thiện và cũng ở Động Bạch Á xã Nga Thiện có tấm bia cổ lớn có độc một chữ “Phật” . Các danh thắng như Động Từ Thức, Núi Bia Thần, Động Bạch Á, Núi Lã Vọng, Giếng Thần, Đền thờ Nữ tướng Lê Thị Hoa, Đại tướng Trịnh Minh…các di tích “dày đặc” ở cùng một xã, mà động Từ Thức là “trung tâm”

    3. Động Bạch Á xã Nga Thiện

    Động Bạch Á là một thắng cảnh nổi tiếng từ xưa, hay còn được gọi là Động Bạch Ác, Bạch Nha. Động Bạch Á thuộc địa phận làng Tri Thiện xã Nga Thiện. Bạch Á (hay Bạch Nha) nghĩa chữ Hán là “quạ trắng”. Người xưa đặt tên là “quạ trắng” có lẽ bởi vì từ xa nhìn về cửa động trước thấy giống như một con quạ khổng lồ đang dang rộng cánh giữa một khoảng trời rộng lớn màu bạc, đất trong động màu ngà, sông nước bao bọc xung quanh nên moi vật dường như màu trắng.

    Ngoài các tên gọi trên Động Bạch Á còn là nơi có rất nhiều dơi cư trú. Vì vậy, từ xưa tới nay, nhân dân địa phương còn gọi động theo tên khác nữa là động Dơi.

    Động Bạch Á nằm trong lòng một núi đá đứng độc lập thuộc phía đông bắc huyện Nga Sơn. Núi này thường được gọi là núi Bạch Á (hay Bạch Ác, Bạch Nha).

    Động Bạch Á là nơi có cảnh quan thiên nhiên kỳ thú. Nơi đây đã được các bậc vua chúa và các danh nhân thưởng ngoạn, đề thơ. Đây là một trong những nơi có cảnh đẹp thiên nhiên ban tặng cho vùng quê này.

    Ngoài vẻ đẹp thiên nhiên, động Bạch Á còn có chùa thờ Phật. Đây là một trong những ngôi chùa có niên đại từ rất sớm. Trải qua thời gian tồn tại, nơi đây đã trở thành nơi vãn cảnh, thưởng ngoạn và sinh hoạt văn hoá tâm linh của nhân dân địa phương và các vùng xung quanh, khách thập phương.

    Hiện tại Động Bạch Á còn lưu giữ rất nhiều hiện vật có giá trị về nhiều mặt như hệ thống tượng đá, tượng gỗ, các điêu khắc hình rồng hai bên bậc lên xuống…Điều đó minh chứng cho sự tồn tại của ngôi chùa cũng như sự phát triển của phật giáo khi du nhập vào nước ta, cũng như về vẻ đẹp của động Bạch Á.

    Động Bạch Á là một thắng cảnh đã có từ rất lâu. Xưa kia nơi đây là vùng cửa biển. Sau thời gian được phù sa bồi đắp, vùng đất này đã trở nên bằng phẳng và đông dân cư như ngày nay.

    “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú khi chép về động Bạch Á đã viết: “Động Bạch Nha ở bãi biển huyện Nga Sơn, ngọn núi cao đứng sững lên, giữa núi có động sâu, gắn với động Từ Thức”.

    Động Bạch Á nằm trong ngọn núi có độ cao khoảng gần 50m so với mực nước biển. Từ trên ngọn núi này chúng ta có thể quan sát cảnh quan thiên nhiên kỳ thú của vùng đông bắc huyện Nga Sơn một cách rõ ràng.

    Để vào động Bạch Á có bốn lối theo bốn hướng đông, tây, nam, bắc. Các lối vào phía đông và phía nam nằm cao trên lưng chừng động nên ít được sử dụng ra vào, chủ yếu chỉ sử dụng hai lối phía tây và phía bắc, phía tây là cửa ra vào chính phía bắc là lối đi phụ.

    Từ phía tây vào , chúng ta phải đi tử dưới lên trên cao khoảng 7m để vào động bằng các bậc lên xuống. Hai bên lối lên xuống là 6 con rồng bằng đá nguyên khối (4 con lớn, 2 con nhỏ).

    Tiếp đến là cổng tam quan được xây dựng bằng gạch vữa. Phía trong là sân rộng lớn. Giữa sân đặt tượng Quan Âm Bồ tát.

    Tiếp giáp với sân là cửa động rộng, cao thoáng mát. Phía trên của động có khắc 3 tấm bia Ma Nhai.

    Qua cửa động vào bên trong được chia thành 3 cung với kích thước khác nhau đều rộng rãi và cao ráo.

    Từ cung trong cùng được mở rộng ra hai phía bắc và phía nam khoảng không rộng rãi thông ra ngoài bằng hai cửa nhỏ, cửa phía bắc và cửa phía nam. Tại các vị trí này đều có dấu vết của nền móng xây dựng cũ (có thể đây là nhà chính tẩm cũ). Phía sau được thông ra ngoài bởi một lối nhỏ, phía trên cao hơn so với nền khoảng 4m.

    Nhờ có 4 cửa thông nhau nên trong động quanh năm luôn thoáng đãng, khô ráo và mát mẻ. Trên vách động không có nhiều nhũ đá như những động khác, ở phía đông động có một hình “được vẽ” và “tô đắp” như hình Giáng Hương dang đôi cánh bay xuống du ngoạn động này.

    Động Bạch Á còn là nơi lưu giữ rất nhiều tượng điêu khắc bằng đá, bia như: Tượng Vũ Sĩ, tượng Phật, tượng Rồng được chạm khắc công phu trên những phiến đá tảng lớn, các bia…

    Sách xưa cho biết, trước cửa động có một tấm bia rất lớn từ thế kỷ XII thời Lý đặt trên lưng rùa, nhưng sau này bị mất. May mắn, mới đây đã tìm lại được tấm bia này, đó là bia chữ “Phật”. Bia hình chữ nhật, kích thước cao 1.83m (trán bia hình bán nguyệt, cao 0.26m, đế cao 0.2m). Trên trán bia có khắc tám chữ triện, được giáo sư Hà Văn Tấn dịch là: “Trùng tu Diên Linh chân giáo tự bi” (Bia trùng tu chùa Diên Linh chân giáo). Phải chăng “Diên Linh chân giáo” là tên chữ của ngôi chùa ?. Xung quanh cả 4 mặt đều chạm khắc hoa văn, cành lá, hình rồng thời Lý rất tinh xảo. Nhưng một số chữ đã bị bào mòn, trong đó có niên đại của tấm bia.

    Đặc biệt ở động này còn có các tấm bia ma nhai, là nơi lưu giữ được các bút tích của các bậc vua chúa đề thơ ở đây. Trong đó có các bài thơ chữ Hán của các vua Lê Thánh Tông, Lê Hiếu Tông, Lê Tương Dực, Chúa Trịnh Sâm.

    Năm 1467, vua Lê Thánh Tông đã dùng thuyền thăm thắng cảnh Bạch Á, sáng tác thơ khắc trước cửa động:

    ” Ngàn non xanh biếc tựa tầng không

    Chùa cổ hang mây quá mịt mùng

    Trời nhẹ khí lành xuân bóng toả

    Tiết đầy sắc thắm gió không rung

    Sau buổi hồng hoang trời đất mở

    Trong khuôn tạo hoá quỷ thần thông

    Ơn chị Oa Hoàng dành chỗ đẹp

    Để ta ghi lại thái bình công”

    44 năm sau, Lê Tương Dực cũng tới đây vãn cảnh, cảm hứng sáng tác hai bài thơ khắc trong động có những câu thơ sau ca ngợi vẻ đẹp của thắng cảnh Bạch Á.

    ” Nghìn non xanh biếc tầng không

    Vách cao chùa cũ trập trùng mâu qua

    Cảnh xuân trời dịu chan hoà

    Gió êm cây cối đến là biếc xanh

    Đất trời dựng thuở hồng mông

    Quỷ thần đẽo gọt vô cùng nên thơ

    Nữ Oa dành lại đó mà

    Để ghi công đức triều ta thái bình”

    “Nguy nga núi đá điệp trùng trùng

    Dấn bước lên cao cảm hứng nồng

    Muôn vạn sóng xanh vờn ánh nhật

    Một bầu cỏ biếc giỡn xuân phong

    Khói mây mờ mịt xa vời ngắm

    Hoa cỏ âm thầm thấp thoáng trông

    Cảnh trí bút nào mô tả nổi

    Lung linh trước mắt đẹp vô cùng”

    “Chon von núi cổ điệp trùng trùng

    Lên tới non cao thi tứ nồng

    Cờ phướn phất phơ vờn ánh nhật

    Xiêm đai rực rỡ giỡn xuân phong

    Sấm rền vang dội kình vài tiếng

    Hoa rực sáng bừng đuốc mấy bông

    Cảnh vật bầu trời đầy trước mắt

    Cõi Nam cảnh trí đẹp vô cùng”

    (Hồng Phi phiên âm, dịch theo bản khắc trên vách động)

    Phía trên hai bút tích này là bài thơ Đường luật của Nhật Nam nguyên chủ tức Chúa Trịnh Sâm:

    “Động bày riêng chiếm một càn khôn

    Chót vót vòm cao núi độc tôn

    Vách đá trong ngoài xây lớp lớp

    Cửa mây đôi mặt hướng tây đông

    Bia hàn khói toả chùa sâu thẳm

    Khánh cổ gió lùa xa xóm thôn

    Đai ngọc vòng quanh ta thưởng ngoạn

    Càn chi ra đó viếng Đào nguyên”

    (Hồng Phi phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ)

    “Cảnh bày riêng một cõi kiền khôn

    Cao chọc vòm trời thế độc tôn

    Đá biếc bao từng xây động núi

    Cửa mây bốn mặt dựng sườn non

    Móc phong bia lạnh nơi chùa thẳm

    Gió thổi phương xa tiếng khánh dồn

    Đai ngọc vòng quanh trông ngoạn mục

    Đào nguyên ngoài đó chẳng đâu còn”

    (Tố Nguyên – Nguyễn Thọ Dực dịch)

    Ở chính giữa động còn hai bài thơ Đường luật của vua Lê Hiếu Tông.

    I. “Thuyền rồng đưa khách thuận buồm dong

    Đến viếng Bỗu tiên cảnh thắm hồng

    Ngao gắng sức nâng Thiên Phủ quốc

    Thu triều xa đỡ Thuỷ Tinh cung

    Song cao khoá kín vân hà lặng

    Cửa phật treo cao tục lợi không

    Những sợ sơn hà không thắng cảnh

    Quân vương thi tứ bỗng thêm nồng.”

    II. “Hoa non như gấm, cỏ như chăn

    Thượng giới chuông rền, đôi phía vang

    Cửa động hương xuân bày bướm lượn

    Bờ sông nắng ấm áng mây vần

    Há không thành kính gìn tâm Phật

    Nên xét lò than chống diễn văn

    Muôn dặm Tây kinh cờ trở lại

    Tạm dừng dưới núi trú ba quân ”

    (Hồng Phi – Hương Nao dịch)

    Động Bạch Á là một thắng cảnh có giá trị rất lớn về nhiều mặt mỹ thuật, lịch sử, văn hoá và du lịch. Động Bạch Á đã được công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh.

    Động Bạch Á là nơi có cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, năm trong khu vực có nhiều danh lam thắng cảnh. Đồng thời là nơi thờ Phật, nơi sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của nhân dân địa phương và các vùng xung quanh.

    Động còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ có giá trị rất lớn như: Tượng cổ bằng gỗ, các tượng phật, tượng quan hầu, tượng rồng bằng đá…thể hiện phong cách nghệ thuật điêu khắc qua các thời kỳ lịch sử khác nhau.

    Nơi đây cũng đã lưu giữ nhiều những tác phẩm thi ca đã được nhiều thi nhân thưởng thức và thán phục.

    Núi Lã Vọng người dân nơi đây thường quen gọi là núi Lão Vọng (Ông lão ngồi câu cá). Từ bên này Động Từ Thức leo qua Eo “Đầu Lợn” sang bên kia, đi dọc cánh đồng của làng Hoàng Cương chừng gần 200m, ngoảnh mặt nhìn hướng đông có một hòn núi mà trên đỉnh núi có một ông già đang ngồi mặt nhìn hướng đông, nét mặt “đăm chiêu” như đang chứng kiến bao cảnh thăng trầm, bao sự biến thiên của lịch sử. (Cũng nhìn chếch về hướng đông bên kia sông Hoạt Giang là núi Bia Thần). Tương truyền núi Lã Vọng được gắn với câu chuyện đạo sĩ họ La tên Viện. Chuyện kể rằng: Theo truyền thuyết và sử cũ thì năm 1044, vua Lý Thánh Tông đi đánh quân Chiêm Thành, khi đến cửa Thần Phù gặp mưa to, gió lớn thuyền không qua được Bỗng trên núi có một người tự xưng họ La tên Viện tâu với Vua rằng: “Thần sẽ giúp nhà Vua thoát qua cửa biển Thần Phù”. Nhà Vua cho mời đạo sĩ xuống thuyền. Quả nhiên khi đạo sĩ ngồi ở mũi thuyền thì sóng yên, biển lặng. Khi thắng trận trở về, vị đạo sĩ họ La đã mất, nhà vua biết ơn cho lập đền thờ ở chân núi Đường Trèo ( xã Nga An) và phong “áp lãng chân nhân tôn thần” (Người có công đè sóng giúp vua được tôn thành thần)

    Non nước Thần Phù vừa linh thiêng, u minh vừa nên thơ.

    “Núi vút ngàn trùng non dựng đứng

    Rắn bò một giải nước quanh đi”

    Đây là một địa danh lịch sử xa xưa gắn với nhiều truyền thuyết, thực chất là một vùng đất nằm ở hai bên cửa biển cũ, nay đã lùi xa trong đất liền hơn 10km. Cửa biển Thần Phù hiện thuộc ranh giới giữa hai xã Yên Lâm huyện Yên Mô tỉnh Ninh Bình và xã Nga Điền,Nga Sơn, Thanh Hoá.

    Cửa biển Thần Phù ngày xưa là một cửa biển sóng to, nước giữ nên ca dao Việt Nam đã có câu:

    Khéo tu thì nổi, vụng tu thì chìm.

    Thần Phù và vùng cửa biển Thần Phù cũng là một địa danh nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam về các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

    Năm 40 SCN, Lê Thị Hoa – nữ tướng của Hai Bà Trưng đã tổ chức quân đội, phất cao ngọn cờ độc lập chống lại sự tấn công của lão tường Mã Viện.

    Vào cuối thế kỷ X, khi vua Đinh Tiên Hoàn vừa mới mất (năm 979), Đinh Toàn lên ngôi, Lê Hoàn là nhiếp chính. Phò mã Ngô Nhật Khánh cùng quân Chiêm tiến ra Hoa Lư đánh nhà Đinh. Nhưng vừa tới cửa Tiểu Khang (cửa Thần Phù) thì bị gió bão đánh chìm. Ngô Nhật Khánh chết đuối, chúa Chiêm may mắn thoát nạn.

    Dưới thời Trần trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2 (năm 1285), thượng tướng thái sư Trần Quang Khải đã lập một phòng tuyến ở đây để chặn đánh 10 vạn quân Toa Đô từ phía nam (Chăm Pa) đánh ra, đập tan kế hoạch trong đánh ra, ngoài đánh vào của viên tướng tổng chỉ huy Thoát Hoan.

    Năm thứ 7 đời Xương Phù(1388), triều vua Trần Hiệu Đế (1377-1388), tướng Nguyền Đa Phương và Hồ Quý Ly đã đánh cho quân Chăm một trận thất bại nặng nề, buộc chúng phải tháo chạy về nước.

    Với những giá trị trên, cửa biển Thần Phù cũng là một điểm du lịch hấp dẫn của huyện Nga Sơn. Đến với cửa biển Thần Phù, chúng ta không chỉ được hiểu biết thêm về lịch sử đấu tranh anh dũng của ông cha ta, mà còn được ngắm phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp mà tạo hoá đã ban tặng cho vùng đất Nga Sơn.

    Cửa biển Thần Phù không chỉ ghi dấu nhiều chiến công của ông cha ta mà còn có những cảnh đẹp đó là động Lục Vân- theo nghĩa là động có sáu tầng mây – động bên Sông Hoạt từ bờ sông leo lên cửa động chừng 20m đường thoai thoải dễ đi. Nhìn bên ngoài động hình vòng tròn như miệng con rồng lớn. Vào trong động, ngay cửa động ở trên vách đá có hình một bên hình con rồng màu vàng đang cuốn mình nhô ra cửa động. Một bên hình con Hổ màu vàng đen cũng đang nhìn ra cửa động. Ngoài cái tên động Lục Vân dân ở đây còn gọi là động “Rồng Hổ tranh quang” vào sâu trong động phải men theo các tầng mây để tìm hiểu thăm thú. Càng vào trong động càng rộng, du khách có cảm giác như đi trên các “tầng mây” có tầng mây rộng thoáng đủ cho cả 5-7 chục người đứng ngắm cảnh.

    Năm 1771 chúa Trịnh Sâm đã dừng chân thưởng ngoạn đêm trăng và cảm hứng đề thơ lên vách núi, đến nay vẫn còn:

    “Gió đưa, thuyền dâng trăng sáng trôi

    Lênh đênh chiếc lá thuận dòng chơi

    Làn sông ngấm biếc bèo đôi phía

    Rặng núi hang xanh bóng giữa vời

    Thấp thoáng mây xanh am cổ hiện

    Thập thình chày ngọc giọt thu rơi…”.

    Xưa kia trước động có chùa và những điêu khắc chạm trổ trực tiếp lên đá núi. Nhưng hiện nay không còn, chỉ còn thấy một số bút tích chữ Hán của người xưa đến vãn cảnh để lại trong và ngoài động. Trong số đó, có thơ của vua Lê Thánh Tông, Lê Hiếu Tông, Lê Tương Dực, Hoàng giáp Ngô Thị Sĩ (1726-1780), đứng trước cửa động, ngắm nhìn núi non, sông nước hữu tình, và các bài thơ của các thi nhân khắc trên vách đá thì trong lòng cảm thấy xốn sang man mát:

    ” Khe núi bóng tà hoa lấp lánh

    Hàng dương xuân đến điểm râm ran

    Suối trong rửa lòng tê tái

    Nhà tối đèn treo mộng rảnh rang…”

    ” Mặt đất chung cùng đôi nhật nguyệt

    Bầu tiên riêng chiếm một càn khôn

    Chén trôi bóng ngọc theo dòng nước

    Đá hoá bầy dê rải động mòn

    Cửa chống trời dành riêng có ý

    Để trời đêm gắm ánh chiều tuôn”

    “Thìên quang bát ngát ngọc xuyên sơn

    Ngạo nghễ tầng non giữa thủ yên

    Muôn dặm quan hà xa dã ngoại

    Một bầu trời hoa có rực quang tiền

    Mây già thấp thoáng vui chiêm ngưỡng

    Chiếm cả bầu tiên xuân vũ trụ

    Thi nhân thêm đẹp thái bình niên”

    (Hồng Phi dịch theo bản khắc trên đá)

    Động Lục Vân có sức hấp dẫn đối với những nam thanh, nữ tú. Họ thường rủ nhau “leo lên” các tầng mây, những ngọn nến lung linh, ánh sáng huyền ảo càng làm cho cảnh đẹp động Lục Vân thêm thơ mộng, thần tiên.

    Đây là một ngọn núi được xem như chiếc cọc tiêu định hướng cho thuyền bè đi lại trên cửa biển Thần Phù xưa kia. Ngọn núi này thuộc thôn Văn Đức xã Nga Phú. Núi Chích Trợ hay thường gọi là núi Chiếc Đũa, núi được tạo nên bởi các phiến đá phẳng cạnh, vuông góc xếp chồng lên nhau, cao khoảng 300-400m, nằm trơ trọi giữa cánh đồng lúa . Xưa kia vùng này còn là biển cả mênh mông, nhiều vua chúa, danh nho Việt Nam đã qua đây, dừng thuyền lên núi thưởng ngoạn và sáng tác thơ văn ca ngợi. Hiện ở vách núi phía bắc còn thấy bài thơ chữ Hán của vua Lê Hiếu Tông vào mùa xuân năm Cảnh Thống thứ tư (1501) và bài thơ của chúa Trịnh Sâm sáng tác vào tháng 2 năm Tân Mão (1771). Những bài thơ của các tác giả đã thể hiện cảm hứng của mình trước cảnh đẹp hùng vĩ của thắng cảnh “Chích Trợ sơn”:

    “Vin mây ngồi ngóng sóng triều tuôn

    Sừng sững giữa dòng dễ mấy non

    Đâu Suất trời tây trên mặt nước

    Bồng Lai phía trái tại nhân gian

    Sáu ngao đứng vững bền khuôn đất

    Muôn ngọn xô vào biển rộng hơn

    Vây dựng sóng kình nay đã bặt

    Anh hùng như thấy tiểu trần hoàn.”

    (Thơ của vua Lê Hiếu Tông – Hồng Phi dịch)

    “Bát ngát trông vời biển sắc thâu

    Trời đen Chích Trợ chắn dòng sâu

    Một mình sừng sững nâng ngao cực

    Ai dán nghênh ngang ép thẩn lâu ?

    Hơn chục biển bờ nêu trụ đá

    Ba ngàn cõi thế dáng tiên châu

    Ôm non vượt biển anh hùng chí

    Thủa trước nào ta có nghĩ đâu.”

    (Thơ của chúa Trịnh Sâm – Hồng Phi dịch)

    Núi Chích Trợ có một hang nhỏ xuyên từ bên này sang bên kia chân núi, có thể dễ dàng chui qua mà không cần phải đi vòng. Nếu trèo lên đỉnh núi phóng tầm mắt ra bốn phía ruộng đồng, sông biển sẽ thấy hết được những cảnh đẹp, những điều thú vị và sẽ thây thoải mái , thấy yêu quê hương mình.

    Đi từ xa ngắm nhìn Chích Trợ sơn thì thấy ngọn núi này không giống như chiếc đũa chút nào, mà hình giáng như một toà sen nơi cửa Phật. Bởi thế, từ thế kỷ thứ XVIII, nhà bác học Lê Quý Đôn đã có những câu thơ nhận xét:

    “Viễn chiêm chinh tự liên hoa toạ

    Hà dự danh vi Chích Trợ sơn “…

    ( Xa xem như thể toà sen biếc

    “Chiếc đũa” tên này bởi tại sao?…)

    Dọc theo sông Hoạt, từ cửa “Thần Phù” xuôi về phía tây chừng hơn 1km chúng ta sẽ gặp núi “Rồng Hổ tranh ngọc” và bên trong ngọn núi là thung lũng rộng chừng cả vài ha, phía cuối thung lũng là chùa Trúc Lâm.

    Người xưa kể lại rằng: Non nước Thần Phù, cảnh vật “Sơn thuỷ hữu tình” lại vô cùng thiêng liêng. Trên núi có Hổ là chúa tể sơn lâm, dưới sông nước có Rồng là chúa tể muôn loài. Ngọc Hoàng nhiều lần xuống hạ giới để thăm thú cảnh Thần Phù, Người muốn ban tặng cho Thần Phù một báu vật là “Viên ngọc quý” và rất linh nghiệm. Vừa là “quà tặng” cho một nơi “Sơn thuỷ hữu tình” vừa để “Viên ngọc quý” có phép thuật linh nghiệm giúp dân qua cửa Thần Phù.

    Rồng và Hổ cả hai “chúa tể” đều muốn nhận vật quý của Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng phân vân chưa biết giao “viên ngọc quý” cho chúa tể nào vì cả hai đều tài giỏi, kẻ trên núi cao, kẻ dưới sông nước. Một vị thần tâu với Ngọc Hoàng rằng: Bẩm Ngọc Hoàng – Người hãy tung Viên ngọc quý ấy xuống trần gian, chúa tể nào lấy được thì giao cho chúa tể đó. Ngọc Hoàng cho là phải bèn “tung” Viên Ngọc quý đó xuống trần gian. Cả hai “chúa tể” tranh nhau, trổ hết tài nghệ để giành lấy vật báu. Cuộc tranh giành diễn ra nhiều ngày. Rồi đến một hôm Viên Ngọc rơi đến “thung” chùa Trúc Lâm. Bên cạnh thung gần sông Thần Phù, Viên Ngọc rơi xuống sông, cả Hổ và Rồng đều lao xuống nước để “mò” Viên Ngọc quý. Cuối cùng Rồng đã dành được.

    Thần Phù là nơi núi non hiểm trở, nhưng cũng là nơi biển rộng, sông sâu, sóng to gió lớn, dân trong nam ra bắc và bắc vào nam từ xa xưa đều đi thuyền qua nơi này vì vậy “ý trời” là muốn giao Viên Ngọc quý cho chúa tể Rồng để giúp dân, giúp nước.

    Núi “Rồng Hổ tranh ngọc” hiện còn ở xã Nga Điền – phía tây ngọn núi là hình vị chúa tể Hổ. Phía đông ngọn núi là hình vị chúa tể Rồng. Trong miệng Rồng đang ngậm “Viên Ngọc quý”. Hình núi tạo ra hai vị chúa tể nhìn giống như thật, ở giữa quả núi nơi hai vị chúa tể đang nhìn nhau “một bên tỏ ra tức giận, tiếc nuối, một bên tỏ ra vui vẻ, mãn nguyện”. Dưới cái khoảng không của núi đó là một “thung lũng” khá rộng và bằng phẳng – có nhiều hòn đá nằm rải rác, trong thung có hòn giống con Rùa, có hình giống con Hổ, con Rồng, con Dê, con Cá,…trước cửa thung lũng là hai ngọn núi “chạm đầu” vào nhau tạo ra một cửa nhỏ chỉ đủ cho một người đi qua, ai đi qua cũng phải “cúi đầu” mới vào được bên trong. (Một khách của Tây Ban Nha – tìm hiểu vùng “Thần Phù” rất ngạc nhiên, tò mò và thích thú phát hiện ra cái “kỳ lạ” của hai hòn “đá núi” ở đây). Không giống nhiều đá ở nơi khác, đá núi ở đây giống như “xi măng bỏ quên” của mấy ông thợ xây: Các viên đá nhỏ nhưng liên kết với nhau rất vững chắc.

    Trong cùng của thung lũng là ngôi chùa cổ. Dưới chân ngôi chùa cổ rất nhiều hòn đá cả to, cả nhỏ đều giống hình con rùa. Giáo sư – Phó tiến sĩ Hà Đình Đức người được coi là “nhà nghiên cứu Rùa” khi đến thăm nơi đây đã thốt lên: “Ở vùng Thần Phù này sao nhiều Rùa thế”.

    Chùa nơi đây có cái tên là Chùa Trúc Lâm (có lẽ xưa ở thung lũng này có nhiều tre, trúc ?). Chùa toạ ở dưới một cái hang khá rộng. Trong chùa có nhiều tượng phật (dân địa phương nói: Sau chùa có một con đường nhỏ có thể đi qua để sang bên Ninh Bình).

    Cảnh đẹp, chùa thiêng nên thường có nhiều khách đến tham quan vào những ngày rằm tháng giêng cả mấy trăm người từ Ninh Bình đem theo lều trại, thức ăn, nước uống các tư trang cần thiết vào “cắm trại” ở khu “thung lũng” của ngôi chùa này vừa để vui chơi thưởng ngoạn, vừa để thắp hương cầu nguỵên cho một năm mới mọi điều an lành.

    6. Chùa Vân Lỗi xã Nga Lĩnh

    Người dân Nga Sơn có câu ca:

    Đồn rằng chùa Sỏi lắm Tiên

    Bạch Câu lắm cá, Thạch Tuyền lắm quan.

    Chùa Sỏi tức là chùa Vân Lỗi, chùa Sùng Nguyêm hay chùa Vân Hoàn (Vân là mây, hoàn là tụ lại. Vì có nhiều mây màu sắc rực rỡ tụ lại, nên cảnh chùa càng đẹp càng lung linh bởi thế mà có nhiều nàng Tiên giáng xuống để du ngoạn). Chùa Sỏi bởi trước đây nằm ở làng Sỏi, có cả hồ Đồng Sỏi. Về sau làng Sỏi đổi tên thành làng Vân Hoàn nên chùa Sỏi cũng đổi tên là chùa Vân Hoàn.

    Chùa Vân Lỗi được toạ lạc trên núi Vân Nham, chùa nằm ở lưng chừng núi, cách mặt đất chừng 20m, trên nóc mái chùa là hang động cao, những thạch nhũ “thả xuống” treo lơ lửng làm cho cảnh chùa càng huyền ảo nên thơ:

    “Đông có xóm làng cửa nhà đông đúc, có thể làm nơi phú quý giàu sang.

    Nam gần sông dài chảy ra cửa biển khơi có thể làm chốn mênh mông cho thế giới.

    Tây có kinh mạch lạc len lỏi đến hương Đại Lỵ, núi Ma Ni có thể làm cảnh tráng quan cho các vùng quận huyện.

    Bắc kề đường lớn, ăn thông với cửa biển Thần Đầu có thể làm nơi nghỉ đáng tin cho kẻ qua người lại” (Sách đd trang 137)

    Xưa kia có một tảng đá lớn nhô ra, như mái hiên nhà che cho chùa. Đứng ở chùa gió nam thổi lồng lộng, hương hoa lá cỏ cây thơm ngào ngạt, cảm giác thật sảng khoái, thanh tao.

    Sách “Đại Nam nhất thống chí” thế kỷ XIX miêu tả “Lên núi trông ra ngoài cửa biển Bạch Câu thì thấy chim biển, thuyền buồm hiện ra trước mắt”.

    Ninh Tốn (1743-1790) là tiến sĩ làm quan dưới triều Lê-Trịnh nổi tiếng thơ văn khi đến vãn cảnh chùa có bài ký:

    ” Kìa núi xanh rậm mà vút lên thẳng đứng như bức bình phong ngọc, lại như trướng gấm thế kia…Đó chẳng phải là cái vẻ đẹp của núi Vân Lỗi ư? Phía trước núi là dòng sông lớn, triều dâng sóng cuộn, lồng lộng vòng eo, thuỷ triều lên xuống sớm chiều nhiều vẻ…Đó chẳng phải là cái hùng tráng, dũng mãnh của dòng sông bên sườn Vân Lỗi kia ư? Giữa eo núi hương thơm sắc toả, mịt mùng như móc như mây, lại như lầu gác cô đơn mà cao vút lên, thấp thoáng trong mây, lúc ẩn lúc hiện…Đó chẳng phải là cái vẻ đẹp của chùa Vân Lỗi này ư?

    Sao cảnh trí nơi đây xưa kia u ám mà ngày nay lại vui tươi nhộn nhịp thế này. Phải chăng cảnh vật cũng có thời bĩ thái?

    Ôi! từ khi có vũ trụ, liền có giang san. Núi cao vút thế này và dòng sông cuồn cuộn thế kia, đâu phải chỉ ngày nay mà không biết chúng đã trải qua bao lần hoa khai lá rụng mới có lần này dương mi ngước mắt, để được nhìn, được nói, há lại chịu nhường phần cho những giai thắng như Lục Vân Bạch Á, mà chẳng xếp chúng vào cùng loạilãm xảo của tạo hoá có từ hàng trăm ngàn năm về trước ư?

    (Những bút tích Hán-Nôm hiện còn ở các hang động, vách núi đá xứ Thanh – NXB Giáo dục Võ Hồng Phi, Hương Nao năm 2007)

    Trước chùa có Phật Quan Thế Âm bồ tát, bên cạnh chùa một chân dung toàn thân vị sư khắc trên vách núi đường nét thần tình, màu sắc rực rỡ tươi sáng, khiến ai nhì cũng tưởng người thật. Vị sư khắc trên vách núi chính là chân dung vị sư trụ trì ở chùa Vân Lỗi này có tên là Thích Từ Di Nguyễn Phúc Công, tự Hụê Xúc, đạo hiệu Vĩnh Toàn Thiền Sư.

    Chùa Vân Lỗi có nhiều tấm bia ký (trước đây có tới hơn chục bia) nay còn lại 5 bia. Trong đó đặc biệt có tấm bia ký của danh nho nổi tiếng Phạm Sư Mạnh, đời Trần thế kỷ thứ XIV và tấm bia ký của Tĩnh Vương Trịnh Sâm.

    Bài của Phạm Sư Mạnh:

    “Đây núi Vân Lỗi

    Am sát ven sông

    Ai người tạo dựng

    Hoàn hảo vô cùng

    Giúp kẻ sống chết

    Ngàn năm phúc chung

    Đức lớn rũ lòng

    Chúng sinh cứu vớt

    Trên dẫn bến mê

    Dưới đưa cõi sống

    Người người phấn chấn

    Chốn chốn nghe danh

    Đạo huyền sâu sắc

    Biết đâu là cùng

    Tìm về cõi thực

    Thoát chốn trần tục

    Thần hồn mung lung

    Nét vàng thêm sắc

    Hiển hiện sáng trưng

    Thần non phù trợ

    Tín đồ cúng dâng

    Ngày đêm không ngót

    Khắp chốn giàu sang

    Lời này minh ấy

    Rạng trang sử vàng”

    Bài thơ của Tĩnh Vương Trịnh Sâm:

    “Danh thắng nêu cao đệ nhất châu

    Dáng non như mực nước như dầu

    Am mây nửa khép mong huyền hạc

    Bãi cát dường ngăn cợt bạch âu

    Nẻo tuyết tiều men chân đá cứng

    Đường sao khách vượt bước nghềnh sâu

    Cao trông sóng cuộn theo tầm mắt

    Trời đất mênh mang một sắc thâu”

    Bài thơ của Ninh Tốn:

    “Châu Ái lắm kỳ quan

    Trong số có Vân Nham

    Núi xanh ngôi chùa ẩn

    Vách đá chữ vua ban

    Non cao xa hướng lại

    Nước bạc lượn quanh ngang

    Cỏ cây xưa nay đủ

    Sông núi tự bận nhàn

    Trèo lên phóng tầm mắt

    Trong mình mây ngàn”

    Chùa Vân Lỗi – Chùa Vân Hoàn là một thắng cảnh đẹp nổi tiếng, chùa Vân Lỗi cũng rất linh thiêng, nơi đây cũng ghi lại dấu tích của mặt trận quyết chiến thời Trần. Khi quân Nguyễn chia làm ba hướng tấn công vào Thăng Long, một hướng từ phía bắc kéo đến, một hướng từ phía biển kéo vào, một hướng từ phía nam do tướng Toa Đô kéo ra. Trận quyết chiến giữa quân Toa Đô và quân Trần do Thái sư Trần Quang Khải chỉ huy đã diễn ra ở khu vực sông Lèn. Bên kia sông Lèn là xã Quang Lộc (Hậu Lộc ngày nay), bên này là xã Nga Lĩnh, Nga Thạch bây giờ. Xác giặc chết ngổn ngang, máu chảy đỏ cả dòng sông (vì vậy đoạn sông xã Nga Thạch còn gọi là sông Thắm). Sau khi chiến thắng quân Nguyên lần thứ III Hoàng thái hậu nhà Trần về chùa Vân Lỗi làm lễ cầu siêu cho các vong hồn của cả quân Nguyên và quân Trần được siêu thoát. Dân làng Vân Hoàn cũng kéo đến rất đông và “sáng tác” trò diễn “Bát man” (Giết chết 8 tên tướng giặc) để mua vui cho Hoàng thái hậu.

    Tương truyền có một vị quan ở Tàu, vì tuổi cao mà vợ vẫn không sinh được con để nối dõi tông đường, vị quan đó đã đến chùa Vân Lỗi (là một trong 6 ngôi chùa thiêng ở nươc Nam) để cầu tự. Sau đó ông sinh được con sống ở đó cho đến khi chết.Trên đỉnh núi Vân Hoàn có một cái hang, không rộng lắm nhưng rất sâu người dân nối nhiều sợi dây thưng buộc hòn đá vào đầu dây thả mãi, thả mãi hòn đá xuống nhưng không chạm đất bao giờ. Người dân Vân Hoàn kể lại cứ hàng năm vào dịp đầu năm hoặc một con bò, hoặc một con dê lăn xuống đó để tế thần núi.

    Chùa Vân Lỗi rất linh thiêng, những ngày mừng một, rằm, ngày tết, lễ hội rất đông dân ở khắp vùng đến thờ cúng mong mọi điều tốt lành. Đặc biệt vào ngày lễ hội nhân dân làng Vân Hoàn lại tổ chức lễ hội, khách thập phương nhiều tỉnh thành kéo về rất đông.

    7. Các di tích lịch sử văn hoá

    Đây là một di tích lịch sử cách mạng nổi tiếng của huyện Nga Sơn, có rất nhiều người đã biết đến địa danh Ba Đình này. Chiến khu Ba Đình nằm ở xã Ba Đình, cách thị trấn Nga Sơn khoảng 4km về phía tây bắc. Trước đây, chiến khu này là một khu thành luỹ nằm trong vùng ngập nước, bùn lầy của ba làng: Mậu Thịnh, Thượng Thọ, Mỹ Khê. Vào mùa mưa, căn cứ này như một hòn đảo nổi lên giữa cánh đồng nước mênh mông cách biệt giữa các làng khác. Chiến khu này có tên là Ba Đình và mỗi làng có một cái đình, từ làng này có thể nhìn thấy đình của hai làng kia. Tại đây đã diễn ra cuộc khởi nghĩa hưởng ứng phong trào Cần Vương vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Cuộc khởi nghĩa này do Đinh Công Tráng, Phạm Bành và Hoàng Bật Đạt lãnh đạo. Để chuẩn bị chiến đấu lâu dài, Đinh Công Tráng đã cho bao bọc xung quanh căn cứ là luỹ tre vững chắc và một hệ thống hào rộng, cắm đầy chông tre. Ở trong là một lớp đất cao 3m, chân rộng 8-10m. Trên mặt thành, nghĩa quân đặt các rọ tre chứa đất nhào rơm xếp vững chắc có những khe hở làm lỗ châu mai sẵn sang chiến đấu. Thành rộng 400m, dài 1200m. Phía trong thành có hệ thống giao thông hào dùng để vận chuyển lương thực và vận động khi chiến đấu. Ở những nơi xung yếu đều có công sự vững chắc, ở hầm chiến đấu được xây dựng theo hình chữ “chi”, nhằm hạn chế thương vong. Ở mỗi làng, tại vị trí ngôi đình được xây dựng một đồn đóng quân. ở Thượng Thọ có đồn Thượng, ở Mậu Thịnh có đồn Trung, ở Mỹ Khê có đồn Hạ. Ba đồn này có thể hỗ trợ tác chiến với nhau khi bị tấn công, đồng thời cũng có thể chiến đấu độc lập. Có thể nói rằng ăn cứ Ba Đình có vị trí tiêu biểu nhất, là một tuyến phòng ngự quy mô nhất thời kỳ Cần Vương cuối thế kỷ XIX. Cuộc khởi nghĩa Ba Đình đã diễn ra rất ác liệt, thực dân Pháp lúc đó đã phải huy động rất nhiều binh linh để đánh phá căn cứ này.

    Cuộc khởi nghĩ Ba Đình và lãnh tụ Đinh Công Tráng được lịch sử đánh giá rất cao. Chính người Pháp cũng phải công nhận rằng: “1886-1887, cuộc công hãn Ba Đình là quan trọng nhất, cuộc chiến đấu này thu hút nhiều quân lực nhất và làm cho các cấp chỉ huy lo ngại nhiều nhất”.

    Chủ Tịch Hồ Chí Minh sau này đã chọn cái tên Ba Đình để đặt tên cho quảng trương Ba Đình, nơi đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

    Chiến khu này đã được xếp hạng là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1992. Đến thăm chiến khu Ba Đình, chúng ta không chỉ hiểu thêm được lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta mà chúng ta còn tự hào về ý chí kiên cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam ta. Di tích lịch sử chiến khu Ba Đình đang được đầu tư để tôn tạo xây dựng để xứng đáng là một di tích lịch sử quốc gia. Hằng năm, cứ vào dịp 26 tháng 11 nhân dân Nga Sơn nói chung, nhân dân Ba Đình nói riêng lại tổ chức “lễ hội” Ba Đình. Nhiều năm lễ hội Ba Đình được tổ chức với quy mô cấp tỉnh hoành tráng thu hút hàng vạn khách đến tham dự.

    Di tích lịch sử – văn hoá cấp quốc gia chùa Thạch Tuyền thuộc thôn Hậu Trạch, xã Nga Thạch, huyện Nga Sơn.

    Bản thần phả được lưu giữ tại đền Trung (Nga Thạch), do quan Hàn lâm viện đông các đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm 1672 ghi rõ về hai sự kiện quan trọng trên đất Nga Thạch. Đó là vào năm Nguyên Phong thứ nhất(1251) đê sông Lèn bị vỡ, lượng nước mưa rất lớn, mùa màng mất hết, nhân dân lâm vào cảnh màn trời chiếu đất, bệnh dịch phát sinh, vua Trần Thái Tông đã về đất Nga Thạch chỉ huy quân dân hàn đê cứu dân(Thần Phả đền Trung). Ngày nay, quanh khu vực đồng bằng thuộc khu vực sông Lèn còn nhiều ao hồ, là vết tích của những trận lũ lụt trong các thế kỷ trước. Sau trận lũ lụt, vua Trần Thánh Tông cho xây dựng chùa, đền ở Nga Thạch, để tạ ơn phật thánh đã phù hộ cho việc cứa dân.

    Sau trận lũ lụt, vua Trần đích thân chỉ huy cuộc viễn chinh phương Nam, trên đường hành quân :”…nhà vua Trần đi đến đất khu Đạc Châu, Vạn Bảo, Thạch Tuyền, huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung, thì thấy trong không trung gió mây bay từ Đông về Tây, vua Trần cho là trước kia đã có linh thiêng( trận lụt năm 1251), phù hộ, bèn bí mật cầu nguyện”(thần phả- tài liệu đã dẫn).

    Tiếp đến các sự kiện vào năm 1382-1389, quân chiêm Thành đánh vào Thanh Hoá, quân đội nhà Trần đóng ở Hàm Rồng. Hải quân đóng ở cửa biển Thàn Đầu, Nga Thạch nằm trong tuýen phòng thủ chống giặc.

    Trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông xâm lược, triều đình nhà Trần đã rút lui theo đường biển qua hải phận Nga Thạch- Nga Sơn (1285).

    Vua Quang Trung Nguyễn Huệ tiến quân ra bắc giệt giặc Thanh (1877), đóng quân tại phòng tuyến dãy Tam Điệp và đảo Biện Sơn thuộc địa phận và hải phận huyện Nga Sơn và Tĩnh Gia. Nga Thạch nằm ở vị trí tiếp giáp gữa miền Bắc và miền Trung, kề cận giữa hai tuyyén giao thông thuỷ bộ từ Bắc vào Nam đó là con đường bộ thiên lý qua đèo Ba Dội (Bỉm Sơn) và đường biển. Do vị trí địa lý đặc biệt như vậy, nên những biến cố lịch sử của đất nước trong nhiều thế kỷ qua tác động sâu sắc đến vùng quê này, trước hết là con người nơi đây, được tôi luyện ý chí để sống và phát triển.

    Nhiều dòng họ đã có mặt rất sớm ở Nga Thạch , cùng đoàn kết để xây dưng quê hương, đã đạt được những thành quả đáng tự hào như dong họ Nguyễn, họ Mai, họ Phạm, họ Lê, họ Trần, họ Hoàng, họ Ngô, họ Phan, họ Vũ có tới 22 người trong các dòng họ đỗ đạt khoa cử và binh nghiệp (văn bia Nga Thạch) qua các triều đại: Triều Lý có 9 vị, triều Trần có 3 vị, triều Lê có 4 vị, triều Nguyễn có 6 vị. Văn có Thám hoa Mai Anh Tuấn, làm thị độc giản tại Hàn lâm viện và nhiều người khác được phong làm Đại học sĩ. Võ có người giữ chức thượng tướng được phong đến chức Hầu. Trong văn học dân gian có câu ca dao, ca ngợi đất Thạch Tuyền có nhiều người học giỏi, thành đạt:

    Đồn rằng chùa Sỏi lắm tiên

    Bạch Câu lắm cá, Thạch Tuyền lắm quan.

    (Chùa Sỏi ở xã Nga Lĩnh, chùa Bạch Câu ở xã Nga Bạch, chùa Thạch Tuyền).

    Sáu mươi đạo sắc phong của các triều đại phong kiến Việt Nam dành cho ngôi đền tại Nga Thạch (hiện chỉ còn 12 đạo) là bằng chứng hùng hồn về sự tôn vinh của lịch sử đối với các vị anh hùng của nơi này.

    Chùa Thạch Tuyền được xây dựng trong khoảng không gian văn hoá thấm đẫm tính nhân văn như vậy khiến ý nghĩa của ngôi chùa vượt ra ngoài nhận thức trực quan về giá trị văn hoá vật chất của công trình (gồm kiến trúc, các biểu tượng về Phật).

    Chùa được xây dựng vào thời Trần (thế kỷ XIII), sau những biến cố lớn xảy ra ở đây (lũ lụt, chiến tranh với Chiêm Thành). Buổi đầu chùa còn đơn sơ làm bằng tre lợp lá cọ, đến triều Cảnh Hưng (1740-1786) được xây dựng kiên cố hơn. Năm 1936 chùa được trùng tu tôn tạo một lần nữa.

    Đặt tên chùa thể hiện niềm mơ ước của nhân dân nơi đây về làng quê mình. Thạch có nghĩa là biểu tượng của sự bền vững, rắn chắc. Tuyền có nghĩa là dòng suối, suối thì phải có nước, là nguồn gốc đầu tiên của sự sống muôn loài.

    Chùa Thạch Tuyền được đặt ở nơi có vị trí linh thiêng. Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính nhận xét về thế đất Thạch Tuyền:

    ” Hình Quy (Rùa) toạ ở phía tây, hướng đông, chính Cục Càn Tốn là đất cấm anh linh.

    Toạ bắc hướng nam, chính cục Quý Đinh, trước Giang Châu trì (ao) bãi là đất cát địa”. (đất có hình con Rùa-Rùa là con vật linh thiêng trong tứ linh:Long, Ly, Quy, Phượng). “Toạ ở phía tây, quay về hướng đông, tinh thần thuận đạo đất trời, đó là đất rất linh thiêng. Toạ ở phía bắc, quay về hướng nam, phía trước có sông Quý, có ao hồ, đồng bãi là đất lành, rất tốt”(Thần phả hệ lưu trữ tại đền Trung, xã Nga Thạch).

    Chùa Thạch Tuyền quay về hướng chính nam, bên trái (phía đông) có sông chảy qua. Một không gian rộng mở về phía nam, có ao hồ quanh năm đầy nước, có cánh đồng lúa, bãi bằng phẳng. Hướng tây và hướng bắc chùa có làng xóm quần tụ trong cảnh màu xanh của cây trái. Chùa Thạch Tuyền toạ lạc trên thửa đất với diện tích 4068m 2. Trong khuôn viên chùa có nhiều loại cây che phủ bóng mát như cây đa – còn gọi là cây Dung Thụ, ví như mái nhà. Cây Gạo nở hoa đỏ rực sân chùa vào mùa hạ như bầu trời đầy tinh tú. Cây Đại mỗi năm thay lá thay hoa một lần, là cây thiêng chùa nao cũng có.

    Cổng chùa Thạch Tuyền được kiến trúc với quy mô khá đồ sộ, bố trí trên mặt bằng hình thang cân, cổng gồm hai tầng. Hai cầu thang được xây dựng vững chắc ở hai cạnh bên, dẫn lên tầng 2 được sử dụng làm gác chuông. Tầng 2 có 5 cửa cuốn vòm, hai bên cửa thấp dẫn xuống theo chiều mái cổng chồng diêm, với 8 vòm uốn cong, tổng cộng có 16 đầu đao cũng theo thứ tự từ thấp lên cao dần, tăng vẻ bề thế cho công trình. Hai cột nam hình khối vuông xây ốp sát vào hai bên hông cổng.

    Đến thăm chùa Thạch Tuyền-một di sản văn hoá cấp quốc gia, cùng phong cảnh nơi đây chúng ta không khỏi bồi hồi, xúc động tưởng nhớ về những thế hệ đã đi qua trong nhiều thế kỷ, bằng sức lao động kiên trì và sáng tạo để tạo lập nên một miền quê trù phú, với một truyền thống văn hoá tốt đẹp góp phần vào lịch sử hào hùng của dân tộc.

    7.2.2 Đền thờ Thám hoa Mai Anh Tuấn

    Đền thờ Thám hoa Mai Anh Tuấn hiện ở làng Hậu Trạch xã Nga Thạch. Ngôi đền được xây dựng lại năm 2008, đến năm 2010 UBND tỉnh Thanh Hoá đã quyết định xếp hạng là di tích Lịch sử văn hoá cấp tỉnh.

    Ngôi đền được xay dựng ngay bên cạnh chùa Thạch Tuyền. Ngôi đền nhỏ dáng thanh thoát, như tâm hồn con người Thám hoa Mai Anh Tuấn “một danh nhân văn hoá, một vị quan trung quân ái quốc…một vị quan cương trực đầy khí phách giàu tinh thần tự tôn dân tộc” (Giáo sư Đinh Xuân Lâm – Viện trưởng Viện sử học Việt Nam).

    Thám hoa Mai Anh Tuấn, tên thật là Mai Thế Tuấn sinh năm Ất hợi (1815) tại làng Lang Miếu phường Thịnh Hào, Hà Nội.

    Chuyện xưa kể lại rằng: Bà mẹ đêm nằm mơ đi thăm động Từ Thức, khi ra đến cửa động bà nhin thấy một cụ già râu tóc bạc phơ, tay cầm cây bút. Cụ già đến gần và nói: Ta cho ngươi một cây bút thần về ngươi sẽ sinh hạ được một cậu con trai tài giỏi, tuấn tú hơn người. Bà đem chuyện đó kể lại với chồng. Ông chồng cho là điềm tốt lành, bèn đem lễ vật về động Từ Thức để lễ tạ. Quả nhiên sau đó bà sinh hạ được một cậu con trai khôi ngô, tuấn tú, ông bà đặt tệ là Mai Thế Tuấn.

    Mai Thế Tuấn sinh ra trong một gia tộc cả 8 đời đều làm quan phục vụ triều Lê, được người đương thời quý trọng khen là:” Hiển hoạn cao khoa, lệnh danh hoàn tiết”,( tiếng tốt, nghĩa trọn).

    Cụ thân sinh ra Mai Thế Tuấn là Mai Thế Trinh,hiệu là Đoan Thận , có tiếng hay chữ, nhưng vì tổ tiên đã làm tôi nhà Lê lâu đời, nhà Lê không còn nên không thi cử, không làm quan. Đến khi nhà nguỹen lên, trong nước đã đại định, vua Gia Long xuống chiếu cầu hiền, tìm các danh nho, trung quân Đô thống Thành Quận công Nguyễn Văn Thành Tổng trấn Bắc thành chọn cụ Mai Thế Trinh làm tr huyện Thanh Trì, Thanh Lâm, Tứ Kỳ, được thăng chức Hàn lân viện thị giảng Học sỹ. Cụ có tập thơ” Mông Trai” lưu hành. Cụ bà chánh thất họ Uông, cụ bà thứ thất họ Dương là mẫu sinh của cụ Mai Anh Tuấn. Hai cụ đích mẫu và sinh mẫu đều được phong Tùng ngũ phẩm nghi nhân.

    Thuở nhỏ Mai Thế Tuấn đã nổi tiếng học giỏi, năm 1837 đi thi Hương đỗ giải Nguyên, năm ấy ông 22 tuổi. Năm 1843 thi Hội, thi Đình ông đều đỗ đầu Bình Nguyên (khi đó luật triều đình nhà Nguyễn bỏ tước Hoàng hậu, Tể tướng và Trạng nguyên, nếu không có luật bỏ ba tước đó thì Mai Thế Tuấn đỗ đầu là Trạng nguyên). Vua Thiệu Trị rất ái mộ bài văn của Mai Thế Tuấn, để tỏ lòng mến tài của Mai Thế Tuấn, nhà vua đã đổi tên Thế Tuấn thành Anh Tuấn, đối với bậc anh tài của đất nước.

    Sau khi đỗ Thám hoa, ông được bổ chức Hành Tẩu ở Bí thư sở Toà nội các, và chức Thị độc Viện hàn lâm. Tiếp sau đó ông được bổ nhiệm Án sát Lạng Sơn. Trong trận đánh chống giặc bảo vệ biên cương, ông đã hi sinh anh dũng ở Thất Khê ngày mùng 6 tháng 8 năm Tân Hợi (1881). Nghe tin này, nhà vua ân hận thương tiếc bèn cho triều thần đưa thi hài ông về sinh quán chôn cất long trọng tại làng Hoàng Cầu phường Ô Chợ Dừa, Đống Đa, Hà Nội.

    Ghi nhớ công lao của một vị Thám hoa cương trực, dũng cảm vì dân vì nước, nhiều nơi trên đất Hà Nội, Thanh Hoá, những con đường được mang tên Mai Anh Tuấn, trường học Mai Anh Tuấn. Dòng họ và nhân dân xã Nga Thạch đã xây dựng lại đền thờ ông để tưởng nhớ tới một con người trung hiếu của quê hương.

    Đền thờ ông luôn được dòng họ bà con nhân dân Nga Thạch, nhân dân Nga Sơn, nhất là các sĩ tử thường đến thắp hương cầu nguyện đỗ đạt thành tài. Cầu mong mọi điều tốt đẹp.

    7.2.3 Đền thờ Bà Chiêu Nghi Mai Thị Ngọc Tiến Tôn thần

    Chuyện xưa kể rằng: Trong tiết xuân ấm áp, trăm hoa đua nở, nhà vua đời Lê đi du xuân ở xứ Thanh, đến vùng đất Thạch Tuyền thấy cảnh sắc đẹp, thuyền vua đi chậm lại, nhà Vua thấy người con gái xinh đẹp đang cầm liềm cắt cỏ ven sông, nhà Vua liền đọc vế đối đại ý rằng: “Người con gái đẹp cắt cỏ ven sông”. Người con gái đẹp kia nghe vậy liền ứng khẩu đáp lại rằng: “Nữ tướng cầm gươm diệt ngàn giặc cỏ”. Nhà vua thấy người con gái nhan sắc tuyệt trần lại thông minh nên Người vời về cung giúp nhà Vua dạy dỗ con cháu trong hoàng tộc. Bà Mai Thị Ngọc Tiến là con gái đầu của Mậu Quân công, làm quan trong triều Lê. Bà được Chúa Trịnh Tạc (1657-1682) sùng ái đứng đầu trong hậu cung. Bà được phong là Chiêu nghi là bảo mẫu của chúa Khang hương Trịnh Cán (1682-1709). Bà là người có công với dân với nước, khi bà mất nhà Vua rất thương tiếc và gửi câu đối đến viếng đại ý rằng: Khi sống bà là Mẹ của nước, khi chết bà là Thần của nước. Đền thờ bà hiện ở làng Hậu Trạch xã Nga Thạch.

    7.3.1 Chùa Tiên (Chùa Mậu Nam) – Di tích quốc gia.

    Chùa tiên thuộc địa phận xã Nga An, toạ lạc trên một khu đất rộng đên 8ha. Phía trước là một cánh đồng cát khô khá rộng. Phía sau và hai bên chùa được bao bọc bởi những ngon núi cao và một hồ Đồng Vụa rộng tới 20ha. Chùa Tiên được toạ lạc ở nơi cảnh trí nên thơ, sơn thuỷ hữu tình. Vì vậy mà những vần thơ vịnh cảnh của nhà vua – tao đàn nguyên suý thời Lê (thế kỷ XV) – vẫn còn nguyên một sức sống bất tử để rung ngân ở nơi đất chùa xưa này:

    “Nhìn non xanh biếc tầng không

    Vách cao chùa cũ trập trùng mây qua

    Cảnh xuân trời dịu chan hoà

    Gió ôm cây cối đến là biếc xanh

    Đất trời dựng thuở hồng mông

    Quỷ thần đẽo gọt vô cùng nên thơ

    Đây là cảnh tiên, đất Phật và là nơi ra đời của thiên tình sử Từ Thức-Giáng Hương một truyền thuyết sống mãi với thời gian và in sâu trong tâm thức của người xứ Thanh, đất Việt.

    Đến với chùa Tiên ai cũng cảm thấy xốn xao và dạt dào rung cảm, bởi không gian văn hoá-lịch sử, thiên nhiên ở đây đã thấm đượm vào nhau một cách thật đặc biệt. Bất kể cảnh trí nào cũng trở thành di tích của lịch sử, di tích của huyền thoại, di tích của tình yêu và nỗi nhớ… trên mỗi cột chùa có câu đối chữ Hán, tổng cộng đến 12 đôi, trong đó có câu:

    “Mẫu lĩnh từ vân cao nhất điểm huyền tâm vân tác lữ

    Namthiên hồng nhật lệ thiên thu đạo pháp nhật tàng quan”.

    (Núi mẹ có một đám mây cao màu huyền tựa người con gái

    Trời nam mặt trời đỏ có ngàn điểm sáng ẩn bóng kẻ tu hành).

    Trong chùa có treo một chuông đồng nặng khoảng 30kg và ngoài sân có dựng một tấm biađá, là những di vật từ thời phong kiến.

    Cứ đến ngày rằm tháng 3 âm lịch là hội chùa. Khách thập phương và phật tử đến bái lễ, vãn cảnh, Chiêm ngưỡng và chiêm nhiệm những giáo lí của đạo Phật. Không ở đâu chúng ta lại có một cảm giác cụ thể hơn về một thuở nguyên sơ của một thiên nhiên tĩnh lặng đến nao lòng, dù cho nền xưa, chùa cũ và cảnh vật có thay đổi ít nhiều. Dân gian đã có thơ ca ngợi cảnh đẹp chùa Tiên như sau:

    “Trăng trong gió mát thảnh thơi

    Thuyền trà mượn chén hồng mai thay trà

    Có cây trăm thước bốn mùa nở hoa…”

    Chùa Tiên ở ngày sát hồ Đồng Vụa và dựa lưng vào núi Nhà Bà. Đến chùa, du khách nào cũng muốn trèo lên đỉnh núi Nhà Bà để xem bàn cờ Tiên-một bàn cờ đá thiên tạo rất rộng có rất nhiều hình thù giống quân cờ. Nếu đứng ở đây phóng tầm mắt ra xa sẽ thấy cảnh chùa, núi, hồ, đảo, cây cối, làng mạc một cách thật ngoạn mục.

    Nếu như chùa Tiên là cảnh tiên, cõi Phật thì liền kề với nó về phía tây là hồ Đồng Vụa (tên là Đồng Vua – hồ đẹp nên nhiều Vua Chúa đến vãn cảnh, người dân tên “Huý” của Vua nên gọi lái đi là “Vụa”) – một hình ảnh thiên nhiên như được tô điểm thêm cho nó. Hồ được cấu tạo trong đá phiến và đá vôi rộng trên 20ha, ôm bọc lấy ba mặt của hồ (đông-bắc-tây) là núi Vạn Sơn thuộc hệ thống núi Tam Điệp. Nước trong hồ được dồn về từ các thung lũng núi xung quanh. Nước trong xanh đến lạ lùng, nước hồ sâu đủ để du khách du thuyền vãn cảnh. Giữa hồ nhô lên một ngọn núi nhỏ ttrông như hình một “ông rùa”, một hòn non bộ. Đã nhiều thế kỷ đi qua, với biết bao mùa xuân, hạ, thu, đông hồ vẫn trong xanh như thế và không bao giờ cạn. Sắc núi quanh hồ lú thì xanh, lúc thì tím, lúc thì trắng tuỳ theo sự thay đổi của thời tiết. Đến hồ Đồng Vụa vào lúc ban mai, lúc chiều tà và mành đêm buông xuống hoặc những buổi sương mù bao phủ hay những ngày nắng rực rỡ có những đám mây lãng đãng trên trời và quanh đâu đó những đàn dê gặm cỏ chúng tôi mắt và trái tim của ta không chỉ dừng lại ở đường biên lòng hồ mà tất cả những hình ảnh đó đều gợi cảm như ở trong một thế giới của huyền ảo, lung linh lay động tâm hồn mỗi du khách khi đến thăm nơi này.

    Từ hồ Đồng Vụa về phía tây nam, nơi cuối hồ có một lèn đá thấp như một cái đĩa. Chỉ cần vượt qua lèn đá này 200m đường núi là chúng ta đến với phủ thông, phủ nằm trong lòng động Phủ Thông. Động này là một động thiên tạo nằm trên vách núi Thông, sát con đường quốc lộ 10, ở trong khu vực của vườn đào xưa. Động này có vòm cửa rộng khoảng 9-10m và cao khoảng 8-9m. Trong lòng động rộng bằng mấy gian nhà, có vách ngăn cửa đi vào phía trong. Đỉnh động có một cửa thông lên trời, làm cho lòng động sáng và thoáng mát. Nhũ đá trong động có nhiều hình thù kỳ thú. Người dân nơi đây đã xây dựng đền Mộu, nơi thờ Mẫu Thượng Ngàn từ xưa đến nay. Đó chính là Phủ Thông.

    Cụm di tích xã Nga An là những di tích đẹp có sự kết hợp hài hoà giữa cảnh tiên và cõi Phật với khung cảnh thiên nhiên nguyên sơ, thơ mộng.

    7.3.4 Phủ Trèo Nga An – nơi có dấu chân Người Khổng lồ và Mộ Ông Rùa.

    7.3.4.1 Dấu chân Người Khổng lồ

    Phủ Trèo nằm ở cạnh đường Trèo – nơi có “dấu chân người khổng lồ” dấu chân in sâu lõm vào đá, có tất cả chục bàn chân in lõm sâu vào đá (giống như người ta đi giẫm bước chân vào bãi cát). Người dân nơi đây kể lại rằng: Người Khổng lồ gánh đá để xếp thành những ngọn núi khi đến vùng đất này gần biển lớn để ngăn những đợt sóng lớn Người Khổng lồ đã xếp thành ba dãy núi liền kề nhau gọi là dãy núi Tam Điệp để ngăn sóng to, gió lớn. Vì phải vội vàng để hoàn thành việc gánh đá, ông Khổng lồ đã gánh hai hòn đá lớn, chân ông dẫm xuống đá, đá “lõm sâu” vì qua nặng nên cái đòn gánh bị gãy, hai hòn đá văng ra cách núi chừng 10m. Hiện nay ở đường Trèo, phủ Trèo vẫn còn hai hòn núi đá to. Một hòn giống cái mũ “quan văn”, một hòn giống cái mũ “quan võ”. Người dân nơi đây thường gọi là núi Văn, núi Võ.

    Trên đường trèo có “mộ Ông Rùa” tương truyền rằng: ngày xưa ở hồ Đồng Vụa (chùa Tiên) Rùa tu đã chính quả, từ hồ Đồng Vụa rùa leo lên núi theo đường Trèo. Vì phải leo lên núi cao, sức lại yếu nên Rùa phải ăn lá cây “Sống đời” để tiếp tục leo núi. Đến đỉnh đường Trèo thì tịch ở đó. Người dân đi qua thấy có điều lạ Rùa to lại tịch ngay ở bên đường, bên cạnh có cây “Sống đời”. Thấy điều lạ dân chúng chôn cất Rùa chu đáo và cứ người đi qua, người đi lại mỗi người một hòn đá, người nắp đất, người bẻ cây sống đời đắp lên lâu ngày thành mộ to.

    Kỳ lạ sau khi hôm ông Rùa mất tối hôm đó gió to, mưa lớn và sáng hôm sau một cây gỗ thật lớn và nhiều gỗ, cây tre trôi dạt vào chân núi, gần mộ ông Rùa, dân cho là điềm lành liền dựng lên đền thờ, sau đó xâycả Chùa, cả Phủ đến mùa Lễ hội dân thập phương kéo về rất đông để chiêm bái cầu mong cho mọi việc tốt lành.

    Đây là một di tích lịch sử – văn hoá được xếp hạng cấp tỉnh của huyện Nga Sơn. Ngôi đền này được gắn liền với huyền thoại được lưu truyền bao đời nay đó là truyền thuyết về Mai An Tiêm và quả dưa hấu đỏ.

    Theo truyền thuyết, Mai An Tiêm là con rể của vua hùng thứ 18 vốn tư chất thông minh, lại chăm chỉ nên vua yêu quý giao cho nhiều trọng trách vị vậy mà An Tiêm ngày càng trở nên giàu có. Nhiều quan lại đem lòng ghen tỵ. Một lần trong bữa tiệc, một tên quan nịnh thần nói: Của cải An Tiêm là do Vua ban mà có. An Tiêm nói: Của cải là do tiền nhân để lại, do bàn tay ta làm nên. Nhân cơ hội này bọn nịnh thần đã tâu lại với vua. Vua nổi cơn giận dữ: Đã thế ta đầy đi đảo hoang để xem có phải do bàn tay nó làm ra không. Nói rồi lệnh cho quân lính đầy An Tiêm ra đảo hoang chỉ cho một ít lương ăn và một thanh kiếm cùn. Nơi đảo hoang bốn bề là biển cả mênh mông, chỉ có núi và đá. Vợ chồng An Tiêm phải mò cua, bắt ốc, tối ngủ hang qua ngày.

    Rồi một hôm có đàn chim lạ bay đến, chúng ăn một trái lạ: vỏ đen, ruột đỏ. An Tiêm mừng lắm và nói: Trời không nỡ bỏ ta, trời cứu ta rồi, chim ăn được chắc là người cũng ăn được. Nói rồi An Tiêm đem hạt dưa trồng. Ngày qua tháng lại quả dưa lớn dần An Tiêm bổ dưa cả nhà cùng ăn. Dưa vừa ngọt lại mát lành, ăn vào thấy người khoẻ hẳn. Những năm sau dưa trồng càng nhiều, nhớ về quê cha đất tổ An Tiêm khắc tên mình vào quả dưa rồi thả xuống biển. Những quả dưa có tên An Tiêm trôi vào đất liền, những lái buôn đi qua đảo An Tiêm đã đem theo lương thực và các vật dụng để vào xin đổi dưa An Tiêm. Nhờ vậy mà gia đình An Tiêm ngày càng trở nên sung túc, giàu có trong nhà chẳng thiếu thứ gì.

    Lúc bấy giờ vua Hùng ốm đau, nhiều bậc thần y đến chữa, thuốc thang những loại tốt nhất đều được sắc uống nhưng bệnh tình không những không thuyên giảm mà còn nặng thêm. Triều đình bấy giờ vô cùng lo ngại cho long thể của người. Chợt có người đi qua hoàng cung rao bán dưa nói rằng: “Ăn dưa vào bách bệnh tiêu tán, vạn bệnh tiêu trừ, bệnh nặng đến đâu cũng khỏi hết”. Vua vội cho gọi người bán dưa vào. Thần dân dâng cho vua quả dưa có khắc chữ “An Tiêm”. Vua sai cận thầm bổ dưa ra cho vua ăn. Quả nhiên khi ăn một lát dưa vừa ngọt lại vừa mát lạnh, vua thấy trong mình khoẻ mạnh, rồi ngồi dậy. Ăn vài lát nữa thần sắc vua thay đổi hẳn. Vua vui vẻ, tươi cười đứng lên đi lại, lòng khoan khoái. Trầm ngâm dây lát rồi vua nói: Nghe kẻ nịnh thần ta đã đầy An Tiêm ra đảo hoang. An Tiêm không chết mà còn cho ta vị thuốc thần diệu và đem lại cho muôn dân trái ngọt. Nói rồi Vua lệnh cho các quần thần ra đảo đón vợ chồng An Tiêm về ban thưởng chức tước, bổng lộc và lệnh đem giống Dưa An Tiêm để trồng trong cả nước.

    Ngôi đền Mai An Tiêm nằm dưới chân một ngọn núi, có hình như một quả dưa nên mọi người ở đây gọi là núi quả Dưa. Khung cảnh thiên nhiên ở đây gần như còn nguyên sơ, hoang vắng. Trải qua bao biến thiên của thời gian, sóng biển xô vào vách núi, tạo ra những “Vòm hang động”. Biển đã lùi xa nhưng nơi đây nước vẫn còn bao bọc quanh núi An Tiêm. Một khoảng nước rộng trước cửa đền, bên núi “Quả dưa” dân chúng tổ chức thi bơi thuyền nhỏ, nấu cơm thi. Có nhiều vòm rộng thuyền có thể “chui qua” gầm núi. Bên kia đền leo qua cái eo cao khoảng 50m là bãi Dưa Mai An Tiêm. Bãi Dưa rộng đền gần cả 2ha, một thung lũng được bao bọc bốn bên là núi đá. Đứng trên ngọn núi nhìn xuống một phong cảnh đẹp vô cùng. Xa xa phía đông là biển, những hôm trời trong sáng, nhìn thấy những cánh buồm thấp thoáng. Dưới chân núi phía nam, phía bắc là làng quê trù phú đồng xanh, lúa tốt. Những ngôi nhà thờ Thiên chúa giáo thấp thoáng xen trong những ngôi nhà dân ngói đỏ tường rêu. Phong cảnh làng quê thật ngọt ngào, thanh bình nên thơ.

    Quần thể di tích nữ tướng Lê Thị Hoa và danh tướng Trịnh Minh thuộc thôn Ngũ Kiên xã Nga Thiện, là một di tích lịch sử – văn hoá được xếp hạng câp tỉnh vào ngày 20 tháng 9 năm 1993. Quần thể di tích này thờ bà Lê Thị Hoa – một nữ tướng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, thờ danh tướng Trịnh Minh – thời Trần có công lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông (1258).

    Bà Lê Thị Hoa quê ở thôn Thượng Linh, xã Cảo Linh, huỵên Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, đạo Nam Sơn (nay là tỉnh Ninh Bình). Năm 18 tuổi, bà kết hôn cùng Mai Tiến, người cùng huyện văn võ song toàn. Nhưng sau đó, chồng bà bị Tô Định hãm hại bắt giết vào năm Bính Tuất. Bà cùng các con đã đi đến vùng đất Yên Nội (nay thuộc Nga Thiện) để khởi nghiệp trả thù cho chồng và đánh đuổi quân xâm lược. Bà đã có công lớn trong cuộc khởi nghĩa chống quân xâm lược, không những thế bà còn là người có công khai phá vùng đất Nga Thiện ngày nay. Tấm lòng trung trinh với dân, với nước của bà Lê Thị Hoa ngay từ thuở ấy, nhân dân Nga Sơn đã lập đền thờ bà ngay tại xã Nga Thiện. Ngày nay, ngôi đền này vẫn còn tồn tại. Tại đền thờ bà Lê Thị Hoa có đôi câu đối bất hủ:

    “Thệ báo Tô cừu, thanh Bắc Khấu

    Nghĩa phù Trưng chủ, phục Nam bang”

    Thề trả mối thù với Tô Định, trừ khử giặc Bắc.

    Giữ nghĩa phò Trưng Vương, khôi phục nước.

    Tại đền thờ của Bà có một tấm bia lớn ghi về công trạng của Bà.

    Ông Lê Thái và vợ họ Dương, khi có mang mơ thấy bắt được con rắn bạch hoa xà năm sắc mà sinh một con gái vào rằm tháng 11 năm Mậu Ngọ ở thôn Thượng Linh Cảo Linh huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, đạo Sơn Nam (Hà Nam Ninh ngày nay). Ông bà nay đặt tên con là Lê Thị Hoa môi hồng, má phấn. Khi Lê Thị Hoa 18 tuổi có nhà Mai Thông xã Phúc Cốc cùng huyện quen thân ông Lê Thái, đã hỏi Lê Thị Hoa cho con trai mình là Mai Tiến vừa 19 tuổi.

    Lấy chồng được hai năm cha mẹ đều mất, Lê Thị Hoa hết lòng hiếu thuận thờ cha mẹ. Lúc này Thái thú Tô Định nghe tiếng tài năng của Mai Tiến, vời về làm quan huyện Gia Lâm, từ chối mãi không được vợ chồng, con cái phải dắt nhau đến Gia Lâm làm quan huyện được 3 năm thi thố ơn huệ với nhân dân. Tô Định thấy Lê Thị Hoa đẹp, bèn giết Mai Tiến để cướp bà làm tỳ thiếp. Lê Thị Hoa ăn ở với chồng được 11 năm sinh được bốn người con trai: Mai Đạt 9 tuổi, Mai Thoả 7 tuổi, Mai An 5 tuổi và Mai Tri 2 tuổi đều khôi ngô, thông minh, tuấn tú. Lê Thị Hoa đưa các con về quê hương, nhiều người lại đến cầu hôn bà. Lê Thị Hoa than rằng “Thôi thà làm quy trinh phụ chứ không làm người phụ bạc”. Lê Thị Hoa bèn bán hết gia tài cứu giúp bà con quanh vùng Phú Cốc, thượng linh được hơn hai ngàn người ra đánh nhau với Tô Định bị thua chạy về thôn Yên Nội huyện Nga Sơn, phủ Hà.

    Khi về Trang Nội, con trai cả vừa 12 tuổi, thực sự đã biết chữ, mẹ con bàn bạc thấy đầu trang Yên Nội khoảng 100 mẫu đất, sầm uất có khu đất cao, rộng một sào, bằng phẳng, dân cư thưa thớt, bèn dựng ngôi nhà tranh và thuê người khai khẩn hơn một năm được mấy chục mẫu ruộng. Lê Thị Hoa bèn gọi những nhà họ Mai cùng lân cận ở Phú Cốc, họ Lê ở Thượng Đình vào ở hương Yên Nội được hơn chục nhà, bà con điaj phương cũng theo bà vào ở, mới vài năm đã lên tới mấy chục gia đình. Lê Thị Hoa vẫn nuôi mối thù không đội trời chung với Tô Định, bà đã nuoi dưỡng bốn người con trưởng thành: Mai Đạt đã 22 tuổi, Mai Thoả 20 tuổi, Mai An 18 tuổi, Mai Trí 15 tuổi các cậu thông minh xuất chúng vượt mọi người. Lúc này mẹ con bà Lê Thị Hoa nghe tin hai Bà Trưng khởi binh ơ của sông Hát Giang, huyện Phú Lạc, phủ Quốc Oai, đạo Hà Tây, đang muốn đi theo thì có tướng của hai Bà Trưng đến dụ bảo. Bà Lê Thị Hoa được cai quản đội nữ, bốn con trai bà Hoa xung làm tả, hữu tiền phong truyền hịch kêu gọi các phủ huyện được hơn 6 vạn người theo, kéo binh thẳng tới đô thành đánh quân Tô Định, Tô Định thua to chạy về nước Bắc. Hai Bà Trưng lên ngôi phong thưởng các quân tướng. Mẹ con bà Lê Thị Hoa không nhận phong thưởng chức tước, chỉ xin được trở về Trang An Nội Nga Sơn tiếp tục khai khẩn đất hoang, được phép miễn thuế và phục dịch. Hai Bà Trưng cho phép hơn bốn chục nhà trang An Nội đều nhường họ Mai làm cả. Đó là thực ấp của của mẹ con bà Lê Thị Hoa. Ngày 25 tháng 8 năm 41, bà Lê Thị Hoa ốm rồi mất. Hai Bà Trưng nghe tin than rằng: “Bà Lê Thị Hoa tính hiền từ lại làm việc thiện, giỏi dạy con nên ban hiệu là Từ Thiện tặng phu nhân”, sai sứ thần về chọn chỗ đất tốt để an táng ở xứ bãi sở, dựng miếu thờ trên nền nhà ở An Nội, nay thuộc Ngũ Kiên xã Nga Thiện, Nga Sơn tỉnh Thanh Hoá.

    7.5.2 Đền thờ Đại tướng, Đại vương Trịnh Minh

    Gần với đền thờ bà Lê Thị Hoa là đền thờ danh tướng Trịnh Minh, một danh tướng thời Trần đã có công lớn trong cuộc kháng chíên chống quân Nguyên lần thứ nhất (năm 1258). Thần phả Đại tướng, Đại vương Trịnh Minh ghi lại rằng: Đêm ông nội Trịnh Minh nằm ngủ ông bàng hoàng bỗng nghe tiếng ở bên ngoài nói rằng: “Mau dậy mở cửa, mau dậy mở cửa trong kiếm lại được thưởng đoạn nhà Khanh Tướng”. Ông dậy mở cửa không thấy ai. Ông vào nhà thấy thai nương đang đau bụng, sinh được một cậu con trai, mặt mày sáng sủa, khôi ngô, thân thể cao lớn, ông cho đó là phúc trời ban cho vậy. Sớm mai lúc đi ra giếng thấy thanh gươm nổi trên giếng. Ông vớt lấy gươm đem về đặt riêng một chỗ. Từ đó khiến việc nuôi con ngày một cao lớn lạ thường, vẻ mặt hiền hoà, tính bẩm trung hậu, thiên tư đĩnh ngộ, vì thế ông đặt tên là Trung Phụ.

    Đến năm 13 tuổi Trung Phụ đi học được mấy năm , văn tài quán triệt, võ nghệ tinh thông, ngàn sử của trăm nhà không có gì là không hiểu. Lúc đó không may bố mẹ cùng mất , ông Trung Phụ một mình làm tang lễ. Mấy năm học đã thành tài, năm 19 tuổi ông dùng tài ra đời đi chu du thiên hạ, các nhân tài thấy đều kính sợ, tôn nhường ông. Rồi ngày qua tháng lại ông đi tơi địa sở trang An Nội huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung trấn Thanh Hoá thấy dân phong thuần hậu ông xin cư thân ở đó.

    Năm ông 23 tuổi, khoảng triều Lí Thái Tông, nhà Vua bèn hạ chiếu tuyển nhân tài, ông đến ứng tuyển. Nhà Vua thấy ông có tài yêu mến lắm và giao phó chức, phong tước. Ông nhận chức tước trở về địa sở ở cũ trang An Nội huyện Nga Sơn hạ lệnh cho bản trang khu đất lập cung dồn sở lấy làm tuần trú ở vậy. Nhân dân ở trong khu đó hết thảy đều xưng thần quy phục và yêu mến ông. Phần những nơi ông đi tuần qua người người phục tùng làm thần tử, trong trấn hạt đều khen là yên ổn nên ông được nhận chức tới quyền kiêm Đô Thống Đại Tướng Quân, đã lâu năm.

    Đến cuối triều nhà Lý, thế nước sắp hết ông vì cớ ốm cáo trở về đồn sở khu thượng trang An Nội, ở đó 3 tháng làm lễ mừng, ban thưởng cho nhân dân. Xong việc ông thẳng tiến về quê quán, đi qua nhánh sông Tô không biết sao trời tự nhiên nổi gió mưa lớn, ông đi đến đó thì mất (ngày mùng 6 tháng 3) nhân dân nghe tin mà cảm thương ơn trạch của ông để lại, tự tiến hành lễ điếu viếng ở bản khu cung sở, phụng thờ hương khỏi vậy.

    Từ đó về sau nhân dân thường mơ thấy ông trở về cung sở. Nhân dân làm lễ vọng thường linh nghiệm phó thác vào đồng bảo rằng: “Đô tống thần quan, nhân dân tả nghênh đón tế thờ được hưởng phúc thái bình”.

    Lại nói về sau: Bỗng đến triều nhà Trần khởi tạo đăng cực thực ấp lên ngôi Hoàng Đế (tức triều thần Thái Tông). Đến năm Thiên Ứng bỗng có giặc Nguyên Minh nổi lớn tích trữ binh lương xâm chiếm đất đai quấy nhiễu dân cư, nhà vua cho là hoạn nạn. Vua thân xuất bản binh đi tuần thiên hạ để chinh phạt giặc. Đánh một trận mưu phân thắng bại. Nhà vua bèn lui quân dồn trú tại một nơi để đặt mưu lập kế. Bỗng từ khi lui quân về qua các nơi đến địa sở khu thượng trang An Nội nhà vua thấy địa sở khu vực này rộng rãi, nhân dân đông bèn trú ở đó. Một đêm nhà Vua mơ thấy một quân nhân mũ áo chỉnh tề đứng trước nhà vua tâu rằng: “Thần là danh tướng triều Lý sắc mệnh Hoàng Thiên trấn trị ở đất linh thiêng này, là phúc thần của dân. Nay nghe Hoàng đế thân chinh muốn dẹp tướng giặc để yên dân”. Tâu xong bỗng biến mất nhà Vua sực tỉnh biết là mơ bèn lệnh cho nhân dân khu ấp làm lễ bái yết rồi triệu tập nhân bản khu hỏi rõ các nhân tài. Nhân dân bèn tâu hết với nhà Vua các con trai nhà họ Trịnh tài tinh thông võ nghệ, sức địch nổi trăm người, hùng cường oai dũng, diện mạo trang nghiêm thế gian hiếm có người như thế ( tức sinh ngày 24 tháng 4 năm Giáp Thìn) tên của ông, tên kiêng huý là Khanh, mẹ là Đỗ Thị Sùng còn ông kiêng tên huý là Minh. Lúc đó ông Minh ra yết kiến trước nhà vua. Nhà vua thấy ông có tài nghệ hơn người, hình giáng xuất chúng bèn thử tài ông, không ai đich nổi ông. Nhà vua bèn ban làm Quyền kiêm thuỷ bộ Đại tướng quân. Ông Minh nhận chức đó xong bèn cùng các xứ sở cùng các họ nhân dân khu bản, làm gia thần thủ tục, cho gia dựng đồn sở, vì nhà Trần mưu trận lập các cơ ngũ. Ông bái yết nhà vua xin thay nhọc thân mình tiền phong lên trước, chia thành thuỷ, bộ hai đạo cùng tiến đến đồn sở giặc dựng làm 5 đồn gọi là Ngũ Kiên đồn. Trận lập xong giáp chiến một trận, thuỷ bộ đều đánh. Tướng giặc thấy uy lực của ông hết thảy đều khiếp sợ, tranh nhau chạy trốn, tan vỡ chết vô số. Dẹp yên giặc ông bèn lui binh dôn đồn ở đất núi Tam Điệp, dồn binh trú ở đó 3 tháng. Nhà vua nghe tiếng ban cấp ruộng công6 mẫu 7 sào để làm lộc thưởng cho ông. Sau đó ngày 10 tháng 4 ông bỗng nhiên bị ốm rồi mất, nhân dân nghe tin đồn về dáng ở xứ Đường hào bản địa tự tâu với vua. Vua nghe cho đó là công thần có công lao huấn nghiệp với việc mất, ban mệnh Đinh thần đến bản khu (tức nhân danh hiệu khu Ngũ Kiên) làm lễ yết tạ bản đền thờ thiêng, về sau làm lễ tạ vọng điếu ông Minh. Ban thưởng thêm tiền công 100 quan cho nhân dân bản khu, thưởng 100 cân bạc để làm tiền công làm đền thờ, lăng miếu để phụ thờ hương khói, lại phong thưởng 4 vị mỹ tự thượng đẳng phép phúc thần cho phép miễn nhân dân bản khu binh lương các việc tạp dịch trong 5 năm, xếp hạng cùng đất nước lớn lao mãi mãi là hình thức:

    – Phong dương cảnh Thành Hoàng dực thánh khuôn quốc, hiền trung cư sỹ, Đô thống thượng đẳng phúc thần Đại Vương.

    – Phong bản cảnh Thành Hoàng phụ thắng uỷ trợ kiêm thuỷ bộ Đại tướng quân huý Trịnh Minh thượng đẳng thần đại vương.

    – Cho phép khu Ngũ Kiên (hiện cũ thượng khu) xã An Nội huyện Nga Sơn phủ Hà Trung trấn Thanh Hoá là bảo hộ phụng thờ hương hoả đền thờ.

    Ngày lành xuân nam đào hồng phúc 1672.

    Đông các Đại học sĩ viện hàn lâm Nguyễn Bính vâng soạn thiếu khanh ngày lành mùa đông năm Vĩnh Hựu thứ 3 (1737). Quản giam bách thần tri điện hùng lĩnh Nguyễn Hiền theo bản chính vâng sao.

    Sau khi ông mất, vua Trần đã cho xây dựng đền thờ ông và tặng phong: Thượng đẳng phúc thần.

    Tại đền thờ ông còn lưu các câu đối ca ngợi ông:

    “Đâm xô năng danh tụ cổ dã dĩ

    Thần chi vi đức kỳ thị hĩ hồ”

    “Quan chức trấn Thanh Hoa, danh cao thập bát

    Tướng tài thiên thuỷ kiêm thuỷ bộ tích Đông A”.

    Đền thờ Bà Nữ tướng Lê Thị Hoa và đền thờ Đại tướng, Đại vương Trịnh Minh hiện đang được nhân dân làng Ngũ Kiên, Nga Thiện thờ cùng một điểm (khu vực tây làng), trong đền thờ còn giữ được nhiều sắc phong, nhiều đồ thờ rất có giá trị nhân dân làng Ngũ Kiên nay và An Nội trước đây rất tự hào vì ở một làng nhỏ được thờ cả hai vị tướng. Dân làng thường gọi là “đền thờ tướng bà, tướng ông” các ngày rằm, ngày giỗ, ngày lễ hội. Con cháu dòng họ Mai Đức (dòng họ của chồng bà Lê Thị Hoa – ông Mai Tiến) nhân dân các xã Nga Trường, Nga Thiện, Nga Vịnh và nhiều nơi trong huyện, ngoài huyện về thắp hương ghi nhớ công ơn của hai vị tướng. Đền thờ Bà Nữ tướng Lê Thị Hoa và đền thờ Đại tướng, Đại vương Trịnh Minh đã được UBND tỉnh cấp phép xây dựng, tôn tạo để trở thành một điểm đến du lịch tìm hiểu lịch sử, cùng với các di tích danh thắng: Động Từ Thức, Động Bạch Á, Bia Thần, núi Lã vọng,…tạo nên khu du lịch hấ dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

    Chùa Thung Sơn hay Thung Sơn Tự, nghĩa là chùa trong núi, còn có tên gọi là chùa Thông, còn gọi là chùa Báo Văn; theo tên làng của xã Nga Lĩnh. Chùa được xây dựng từ thời Nguyễn, khởi sáng trụ trì đầu tiên là hòa thượng Thích Vĩnh Phát.

    Trong phong trào Cần Vương chống Pháp thế kỷ XIX để bảo vệ căn cứ chống giặc, núi Thông và chùa Thông đã trở thành vọng gác quan trọng của nghĩa quân Ba Đình – Đinh Công Tráng, Phạm Bành.

    Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, núi Thông và chùa Thông là nơi nuôi giấu cán bộ. Trước và trong khi xây dựng căn cứ cách mạng ở làng Thượng, làng Sến (Nga Thắng), Tứ thôn (Nga Vịnh), Nga Thành…Các ông Tố Hữu, Trịnh Ngọc Điệt, Lê Tất Đắc, Hoàng Xung Phong và nhiều cán bộ tiền khởi nghĩa khác lấy chùa Thông làm nơi trú chân, liên lạc và hoạt động. Chùa Thông được cấp bằng di tích lịch sử – văn hoá và cách mạng cấp tỉnh ngày 30 tháng 12 năm 1999.

    Chùa gồm nhà thờ chính, cung thờ mẫu, nhà thờ tổ bốn vị tổ sư đã trụ trì tại ngôi chùa, các công trình phụ, vườn cây ăn quả, giếng nước…Chùa thông không những là nơi thờ Phật, nơi các tín đồ Phật giáo đến tu hành, mà còn là nơi sinh hoạt văn hoá tâm linh của bà con trong làng, ngoài xã và trong vùng từ nhiều đời nay. Hiện chùa còn giữ được các bức đại tự, chuông đồng và các pho tượng cổ như tượng Hộ Pháp, tượng Đức Ông, tượng Bà và nhiều pho tượng Phật cùng với các bức chạm khắc có giá trị cao và được bảo quản khá tốt. Chùa Thông còn thờ vua Hùng, lễ hội vào mùng 10 tháng 3 Âm lịch (ngày giỗ tổ Hùng Vương). Ngoài ra còn các ngày lễ mùng 8 tháng Chạp (ngày đức Phật Thích Ca thành đạo), ngày Nguyên tiêu, rằm tháng Giêng, lễ Thượng nguyên, ngày 15 tháng 4 (ngày Phật đản), ngày 15 tháng 7 Âm lịch (ngày Vu Lan báo hiếu), lễ cuối năm…

    Chùa Thông nằm trong khung cảnh thiên nhiên đẹp, gần gũi, gần sông, gần đường quốc lộ, tỉnh lộ. Ngoài nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân ngôi chùa còn có giá trị lịch sử và văn hoá.

    Kim Quy cổ tự (tức là chùa Kim Quy) hay còn gọi là chùa Yên Hạnh, thuộc làng Yên Hạnh, nay thuộc Thị Trấn Nga Sơn là ngôi chùa thờ Phật, có công trình kiến trúc độc đáo và danh lam thắng cảnh từ bao đời.

    Truyền thuyết kể lại rằng: Vùng đất của chùa Kim Quy bây giờ xưa kia là biển cả, ở đây có một con rùa vàng thường xuyên xuất hiện dẫn người dân đi đánh cá, cứu vớt người dân bị nạn khi gặp bão giông, giúp các nhà Vua vào nam ra bắc đánh giặc. Những việc làm đạo nghĩa của Rùa Vàng đã được nhân dân trong vùng biết đến và được tôn là thần Kim Quy. Nghĩa cử cao đẹp của Rùa vàng cũng đã thấu tới Phật Bà Quan Âm, một lần Phật Bà vi hành hạ giới để thử thách Rùa vàng lần cuối trước khi quy nạp về nơi Phật Tổ. Phật bà hoá thành chim Hồng hạc gãy cánh rơi xuống biển, thấy Hồng Hạc bị nạn, rùa vàng dìu chim Hồng hạc bị nạn trả về đàn. Nơi Hồng hạc đậu được nhân dân trong vùng gọi là Thiên Nga Lộ (bây giờ là làng Nga Lộ). Còn nhân dân các làng An Hạnh, An Trang, An Ninh, An Khoái, An Khang, An Lộc, An Đậu lân cận được Phật bà Quan Âm ứng hiện làm chùa thờ Phật, tên gọi là chùa Kim Quy ngay trên cồn cát có hình rùa vàng đang bơi ra biển.

    Trước cách mạng tháng 8, chùa Kim Quy không chỉ là nơi thờ Phật, mà còn là nơi liên lạc bí mật của quân tự vệ cứu quốc. Sau cách mạng tháng 8 chùa vẫn là cơ sở cách mạng và là nơi diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng của cán bộ Việt Minh. Trong kháng chiến chống Mỹ, chùa vẫn duy trì nhưng không mở lễ hội nhiều để tránh oanh tạc của pháo và máy bay giặc.

    Từ ngày non sông thu về một mối, đất nước thống nhất, nhân dân địa phương trong vùng có điều kiện tôn tạo ngôi chùa để giữ gìn nét đẹp truyền thống, văn hoá tâm linh. Tháng 6 năm 1996 UBND tỉnh có quyết định tu bổ và tôn tạo chùa Kim Quy theo yêu cầu của nhân dân địa phương. Ngày 10 tháng 12 năm 1997 chùa được công nhận là di tích lịch sử văn hoá. Năm 2009 chùa được xây dựng lại khá kiên cố, vững chắc, có cả nhà Mẫu, nhà Tổ tạo thành quần thể bề thế. Chùa toạ lạc ở trung tâm huyện nên ngày rằm, mùng một và dịp lễ hội du khách kéo về rất đông để cầu nguyện mong mọi việc tốt lành.

    Cách động Từ Thức khoảng 1km về phía trái có một động khác, còn được ít du khách biết đến gọi là động Mắt Voi. Động này khá rộng, chứa được cả ngàn người, nằm cách chân núi khoảng 70m. Trước cửa động hiện có một ngôi chùa cổ, có tên là “Bạch Tượng tự” (đền Voi Trắng). Cửa chùa có một cây đại hàng mấy trăm tuổi, nằm bò ra phía trước, uốn lượn như một con rồng chầu. Trong chùa còn có một số đồ thờ rất cổ như: Mũ, kiếm, giầy của vua, cặp đèn đồng khổng lồ, con dấu bằng đồng có khắc năm chữ “Linh lang Đại Hành hoàng đế”. Đây là ngôi chùa cổ rất linh thiêng, gần đây mới phát hiện ra một cái động khá rộng, đẹp nằm ở ngay sau chùa. Dân khắp nơi kéo đến về thăm động rất đông. Động đang được bảo vệ để đưa vào khai thác đón du khách. Đây cũng là một điểm du lịch hấp dẫn của Nga Sơn.

    Ngôi chùa này nằm ở thôn Chính Đại xã Nga Điền. Toàn khu chùa có ba toà nhỏ nằm ngang nhau. Chùa nằm bên sông Chính Đại, bên hông chùa có bia Thần Phù để người qua đường có thể thắp hương cầu may.

    Những di tích lịch sử – văn hoá ở huyện Nga Sơn không chỉ cho chúng ta thấy được lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh chống giặc ngoại xâm mà còn kết hợp với cảnh thiên nhiên đẹp, nguyên sơ càng làm tăng sức hấp dẫn với du khách và có giá trị phát triển du lịch rất lớn.

    Trong đền có tượng đá Đại Vương được sơn vôi lại chất sơn đặc biệt, theo các nhà sử học đây là pho tượng đá quý hiếm hiện còn ở Thanh Hoá.

    Đền Xuân Đài thuộc xã Nga Thuỷ (tên Xuân Đài là tên làng cổ xưa). Người dân kể rằng: Cách đây khoảng 600 năm, nơi đây là vùng bãi bồi, nhân dân theo các con lạch ra biển bắt tôm cá. Một hôm từ sáng sớm nhân dân đi biển thấy một khối đá lớn trôi dạt trên một mảng bè , dân làng thấy lạ, lấy nước rửa sạch xem thì thấy có chữ: “Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn”. Thấy vậy bà con dân làng coi đó là điều thiêng bèn rước về để thờ sau này được các thợ đặc tài khắc tác thành tượng Người. Đền Xuân Đài thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, đền rất linh thiêng, du khách thập phương tới thăm quan và thắp hương cầu nguyện rất đông.

    Nghè Hậu thuộc xã Nga Bạch. Nghè được xếp hạng di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh, Nghè Hậu thờ vị Thánh Nương và ” Nguyệt Nga Hoàng phi thần”.

    Nghè Hậu được xây dựng ngay gần cửa biển Lạch Sung. Nghè Hậu đang còn giữ được vẻ cổ kính. Cổng nghè là hai cột trụ biển bằng đá, to cao, nhưng được chạm khắc hoa văn khá tinh xảo. Hai trụ bên có bốn câu đối với nội dung:nói về nơi thờ tự tứ vị Thánh Nương và năm tháng làm trụ biển, trong đền còn nhiều đồ thờ cúng cổ rất có giá trị , nhiều sắc phong của các đời vua chúa.

    Nghe Hậu thờ: tứ vị Thánh Nương và “Nguyệt Nga Hoàng phi thần”.

    Thần là Hoàng hậu Triều Nam Tống. Khi vua Đoan Tông nhà Tống bị giặc nguyên bức bách phải nhảy xuống sông tự vẫn. Thần cùng với 3 công chúa cũng phải nhảy xuống sông tự vẫn. Xác của 3 người trôi dạt đến Diễn Châu ( Nghệ An) chỗ cửa biển Cần Hải. Nhân vớt xác đem chôn có nhiều hiểu ứng linh dị lớn, nhân dân lập đền thờ rất linh ứng. Các triều vua Lê đem quân đi đánh giặc đều được tán trợ cho thnàh công. Vua Lê phong tặng thần là” Nam Hải” ,”Phúc Thần” các triều đại sau này đều có phong tặng.

    Nhiều nơi ở các cửa biển, các cửa Lạch đều lập đền thờ Hoàng hậu và 3 công chúa để cầu mong đi ra khơi sóng yên, biển lặng, tôm cá đầy thuyền.

    Thần họ Hoả tên Nguyệt Nga ở xã Bạch Câu(Nga Bạch), thời vua Nhân Tông nhà Lê(1443- 1459) có giặc Chiê Thành vào quấy phá. Vua thân chinh đi đánh, khi qua châu thị huyện Nga Sơn trông thấy vua bằng lòng và lấy làm vợ. Thần bèn hiến kế là cho lập quấn bên đường cho giặc thấy vào quán ăn mà không đề phòng rồi thừa cơ dánh úp. Hôm đó trời nắng to, nhà vua tiến đánh rồi lại lui binh, cho đến trưa rồi vờ thua bỏ chạy. Quân giặc đuổi theo, không thấy quân lính nhà vua, thấy hai bên đương núi nhiều lều quán ăn, trời nóng, bụng đói, trưa lại đến nên quân giặc lao vao quán, ăn uống lo say thừa cơ quân nhà vua tiến vào đánh úp. Quân giặc bị trúng kế, vua bắt sống được vua Chiêm Thành đem về triều và phong cho thần là Hoàng Phi.

    Sau thần về thăm quê, đi đến cửa Bạch Câu gặp gió to sóng lớn thì thuyền bị chìmvà hoá. Hay tin vua vô cùng thương tiếc và ban cho dân ở đây tiền và ruộng để lập đền thờ.(Đền thờ Hoàng Phi ở làng TrungĐức xã Nga Trung, nhưng do chiến tranh đền không còn, dòng họ Hoả, nhân dân xã Nga Bạch đã rước vong bà về thờ ở Nghè Hậu. Nơi bà sinh ra ở đó).

    8. Những lễ hội truyền thống.

    Mùa lễ hội từ đầu tháng Giêng đến tháng tư (âm lịch), Nga Sơn có rất nhiều lễ hội thu hút cả hàng nghìn khách đến thăm quan, dự lễ hội như: Lễ hội chùa Tiên, Mai An Tiêm, Từ Thức, lễ hội Ba Đình và hàng trăm hội làng diễn ra liên tục, hấp dẫn. Trong số đó có một số lễ hội tiêu biểu như:

    Lễ hội Mai An Tiêm được tổ chức từ ngày 12 đến 14 tháng 3 âm lịch hàng năm tại xã Nga Phú. Đây là lễ hội dân gian gắn liền với truyền thuyết “Quả dưa đỏ” phổ biến rộng rãi trên đất nước ta. Lễ hội Mai An Tiêm ca ngợi thành quả lao động và mang đậm ý nghĩa phồn thực của người dân vào thời kỳ khai hoang lập ấp.

    Cũng như các lễ hội khác, lễ hội Mai An Tiêm cũng được tiến hành theo hai phần là phần lễ và phần hội.

    Phần lễ bao gồm các công việc:

    1. Lễ rước sắc phong đức Thánh Mai An Tiêm từ làng văn hoá Văn Đức đến đền thờ Mai An Tiêm. Lễ rước được tổ chức với quy mô trọng thể và hoành tráng. Thứ tự các đoàn rước gồm:

    Dẫn đầu là đội rồng lân (1 rồng, 2 sư tử, 2 kỳ lân)

    1.1 Đội cờ dẫn gồm:

    – 1 lá cờ tiết.

    – 5 cờ ngũ hành: trắng, xanh, đen, vàng, đỏ.

    – 4 cờ tứ linh: long, ly, quy, phượng.

    – 8 cờ bát quái.

    1.2 Ban chinh cổ

    – 1 trống cái to đặt trên xe

    – 1 chiêng đồng.

    1.3 Đội Bát biểu chấp kích:

    – 16 người vác bát biểu.

    – 16 người vác chấp kích.

    – 1 người vác biển gỗ có chữ Thượng đẳng và lịch triều.

    1.4 Kiệu hương án.Trên kiệu có:

    – Một quả dưa hấu to.

    – Hộp sắc phong có hai lộng đi hai bên để che kiệu.

    1.5 Phường đồng văn.

    – 1 trống cái.

    – 8 trống ban.

    – 8 trống bản, hai não bạt.

    1.6 Phường bát âm.

    – 2 đàn nguyệt, 2 sáo, 1 nhị, 1 mõ, 1 sanh tiền, 1 tiu cảnh.

    1.7 Kiệu bát cống.Trên kiệu đặt:

    – 1 khám thờ có bài vị Mai An Tiêm.

    – 2 mâm ngũ quả, có hai lộng đi hai bên che kiệu.

    1.8 Kiệu long đình. Trên kiệu đặt: Mũ, áo, hài của thần Mai An Tiêm có hai lộng che hai bên kiệu.

    1.9 Kiệu võng

    (Kiệu rước Công chúa).

    1.10 Đoàn rước rễ (đi hàng đôi)

    – Quan viên bô lão.

    – Các bản hội của các xã trong toàn huyện gần 3000 người. Ăn mặc trong trang phục lễ hội.

    – Đoàn khách (tỉnh, huyện, xã)

    – Dân làng văn hoá Văn Đức.

    – Dân quanh vùng và khách thập phương

    2. Nội dung tế lễ

    2.1 Đội tế gồm có:

    – 2 đông xướng và tây xướng.

    – Gần 3000 người trong các bản hội chấp sự.

    3.2 Nội dung cuộc tế.

    – Tích cổ tam thống (đánh 3 hồi trống).

    – Hai vị đông xướng, tây xướng trong nghi trang tế lễ ra đứng ở vị trí có bày hương án hô to: “Khởi chinh cổ” (nổi chiêng trống).

    – Hai người chấp sự đi đến bên giá chiêng, giá trống một người đánh 3 hồi chiêng, một người đánh 3 hồi trống, rồi mỗi người đánh thêm 3 tiếng nữa sau đó vào vái 1 vái rồi lui ra.

    – Nhạc sanh tượng vị (ban nhạc về chỗ ngồi).

    – Nhạc tác (khởi nhạc).

    – Sau đó đánh 3 hồi trống.

    3.3 Chúc văn: Ca ngợi công đức Mai An Tiêm.

    Kính cáo Anh Linh

    Thánh thuỷ tổ khảo

    Lạc hầu hàng duệ vương triều

    Dực bảo trung hưng linh phù chi thần

    Gia phong đoan túc tôn thàn

    Mai công huý vển, tự An Tiêm.

    Huý nhật: Tam nguyệt, thập nhị nhật

    Vĩnh thế chân linh thần chú

    Kính các anh linh thượng hạ, tả hữu thờ theo thánh tổ

    Mừng hôm nay;

    Trống đồng vang dậy núi sông

    Trời đất Nga Sơn ngút ngàn linh khí

    Rộn rã trống chiêng

    Tưng bừng cờ đỏ

    Dâng hương ân bái ân đức tiên nhân

    Châm nến phụng thờ công lao thánh tổ

    Nhớ ngày xưa…

    Nước có nguồn, cây có gốc.

    Uống nước trong nhớ nguồn chảy từ đâu?

    Ăn quả ngọt biết công ai khó nhọc?

    Đó chính là truyền thống nhân văn.

    Đó cũng chính là tự hào dân tộc.

    Nhớ ngài xưa.

    Dòng giõ các vua Hùng.

    Tư chất thông minh ngay từ thưở nhỏ.

    Tin sức mình nuôi chí tự cường.

    Chống quân tham, ghét quân bợ đợ.

    Câu nói xưa còn vang:

    “Của biếu là của lo”

    Lời tâu nay còn nhớ:

    “Của cho là của nợ”

    Phật ý vua cha.

    Lệnh đầy biệt xứ

    Đây đảo hoang nước biển mênh mông.

    Kìa rừng rậm hãi hùng tiếng hổ.

    Tất cả trông vào: ba tháng lương ăn.

    Một thanh gươm cùn, một hòn đá lửa.

    Tin đôi tay ắt sẽ vượt qua.

    Sẵn ý chí đâu nào có sợ.

    Lượm trái cây lót dạ qua ngày,

    Bẫy thú rừng lần hồi qua bữa.

    Bỗng một hôm, thấy lũ chim trời,

    Đang tranh ăn một loài quả lạ,

    Vỏ xanh thẫm,

    Ruột đỏ tươi.

    Đuổi chim đi, lấy hạt gieo trồng.

    Kỳ trái chín ăn vào mát rượi.

    Ngày ngày sức lực tăng cường.

    Tháng, năm khó khăn đã vợi.

    Khắc tên vào quả,

    Thả xuống biển khơi.

    Tấp nập thuyền buồn ghé vào mua, đổi.

    Qủa ngon, trái ngọt,

    Dâng tiến vua Hùng.

    Thấu hiểu ngọn ngành vua cha liền vội,

    Cho thuyền vượt cửa Thần Phù.

    Nhắm hướng đảo hoang thẳng tới.

    Đón An Tiêm về đất Phong Châu.

    Quân xiểm nịnh thảy đều chịu tội.

    Vua truyền: Dưa đỏ trồng khắp nơi nơi.

    Nức tiếng ngọt, ngon ngàn đời ca ngợi…

    4:+Khai mạc lễ hội.

    + Dâng hương tưởng niệm

    + Đánh trống khai hội

    + Múa rồng, lân

    + Biểu diễn nghệ thuật của các đoàn nghệ thuật trong tỉnh gồm: 200 diễn viên chuyên nghiệp, 500 diễn viên quần chúng, tái hiện lại cảnh: cảnh An Tiêm bị đi đầy- cảnh vợ chồng An Tiêm ngoài đảo hoang- cảnh nhà vua cho cận thần ra đảo đón vợ chồng An Tiêm về triều đình. Nhà vua ban tước , lộc cho vợ chồng An Tiêm và lệnh cho dân cả nước trồng dưa hấu An Tiêm.

    Phần hội:Tổ chức ngày 12-13 tháng 3(âmlịch)

    Tổ chức Hội tại các làng văn hoá tiêu biểu toàn huyện: Thi các tiết mục văn nghệ, múa rồng , múa lân. Tổ chức các trò chơi đân gian: thi kéo co, đua thuyền, hái dưa, phóng lao, nấu cơm thi…

    Mức độ ảnh hưởng của lễ hội lan rộng khắp huyện Nga Sơn, Hậu Lộc, Hà Trung và một số huyện ở các tỉnh lân cận như Ninh Bình, Nam Định…

    Lễ hội Bơi Chải truyền thống này diễn ra ở thôn Bạch Hải xã Nga Bạch. Lễ hội truyền thống này ra đời sau chiến thắng của Ngô Quyền trước quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng (năm 938), nhằm vận động con cháu ra tòng quân cứu nước. Lễ hội đã trở thành một ngày hội vui khoẻ của dân làng nơi này. Lễ hội Bơi Chải là hình thức cầu ngư, cầu cho năm mới mưa thuận gió hoà, ngư dân ra khơi tôm cá đầy ghe. Lễ hội còn thể hiện tinh thần thượng võ, nối tiếp giá trị truyền thống của ông cha.

    Trước năm 1975 lễ hội này vẫn được tổ chức đều đặn ở thôn Bạch Hải, nhưng khi đất nước thống nhất vì nhiều lí do khác nhau nên lễ hội không được tổ chức nữa. Vừa qua lãnh đạo và UBND xã Nga Bạch và phòng VHTT huyện Nga Sơn đã gửi đơn Sở VH-TT-DL tỉnh xin khôi phục lễ hội này và được đồng ý. Trong dịp tết nguyên đán 2010-2011, vào ngày 3và 4 tết lễ hội bơi chải truyền thống ở thôn Bạch Hải xã Nga Bạch đã được tổ chức lại. Lễ hội thu hút được rất nhiều người tham gia.

    9. Một số chợ tiêu biểu ở Nga Sơn

    Nga Sơn không chỉ có nhiều lễ hội đặc sắc mà còn có nhiều những sinh hoạt cộng đồng đặc sắc, tiêu biểu là: Chợ chiếu Hói Đào, chợ Hôm sung xã Nga Bạch, chợ Hoàng xã Nga Văn,…

    Trước đây Nga Sơn còn có cả chợ Hôm Giún tại thôn Bái Nại xã Nga Hải. Nhưng chương trình lấn biển vào những năm 1980-1990 đã làm cho biển rời xa , con sông Hưng Long trước đây thông từ cửa biển tới chợ Hôm Giún đã bị chặn bởi cống Mộng Giường. Hết sông, hết biển, hết cả làng chài Bái Nại, chợ cũng không còn nữa.

    Hiện nay chỉ còn có chợ Hôm Sung ở xã Nga Bạch, là chợ mang đậm văn hoá ở vùng biển Nga Sơn. Chợ vẫn giữ được vẻ sầm uất xưa. Chợ Hôm Sung chỉ họp vào buổi chiều khi tan việc đồng áng cũng là lúc thuyền chài cập bến. Lúc đó, phụ nữ thì tất tưởi gồng gánh cua bể, tôm, cá, mực…còn các bác thuyền chài với những gọng xiếc và chiếc giỏ khổng lồ lớn cũng hối hả rảo bước cho kịp chợ Hôm. Việc mua bán các sản vật địa phương như cá, tôm, gạo, ngô, khoai…chỉ diễn ra chóng vánh trong khoảng một tiếng rưỡi đồng hồ. Chạng vạng tối chợ đã không một bóng người

    Chợ chiếu Hói Đào thuộc xã Nga Thanh giáp danh với làng Ngọc Liên xã Nga Liên, nơi đây có nhiều gia đình với các gian hàng chiếu cói đủ các chủng loại màu sắc rực rỡ. Chợ chiếu được họp từ 7 giờ sáng đến khoảng gần 10 giờ là tan. Tấp nập đông vui nhất là khoảng 8 đến 9 giờ. Các sản phẩm của quê chiếu: Chiếu cải, chiếu đậu, chiếu in hoa đủ các kích cỡ. Các loại thảm trải sàn, làn đựng đồ, túi sách, lẵng hoa…và thật dễ thương là chiếc mũ cói ngộ nghĩnh vẫn còn thơm mùi cói khi đội lên đầu. Sản phẩm ở muôn nơi đem đến, rồi các sảp phẩm này từ chợ chiếu lại toả đi muôn nơi đến các thị trường, trong tỉnh trong nước và cả nước bạn. Người bán kẻ mua tấp nập, các phương tiện đem chiếu đến chợ bán, rồi các phương tiện đem chiếu đi ngược xuôi tấp nập. Chợ chiếu chỉ họp tron buổi sáng nhưng ngày nào cũng đều đặn, mưa gió rét buốt chợ vẫn họp bình thường. Sau khi chợ chiếu tan bấy giờ các bà nội trợ quê chiếu tranh thủ ghé sang chợ thực phẩm cạnh đó để mua thức ăn bồi dưỡng cho gia đình sau một ngày lao động vất vả. Các ông chồng cũng tranh thủ tự thưởng cho mình một tô phở nóng, vài cốc bia hơi.

    Sau một ngày đi thăm quan các điểm du lịch, du khách có thể tham gia vào những phiên họp chợ tấp nập cùng những người dân vùng biển Nga Sơn để hiểu thêm về văn hoá và con người nơi đây.

    10. Nghề chiếu cói truyền thống

    Nga Sơn không chỉ có động Từ Thức, núi Mai An Tiêm, di tích lịch sử Ba Đình… Nga Sơn có nhiều làng nghề truyền thống như nghề chiếu cói, nghề mộc, mỹ nghệ, mây tre đan xuất khẩu… Trong đó tiêu biểu là nghề chiếu cói – một làng nghề truyền thống đã nổi tiếng từ rất lâu, nói đến Nga Sơn là chúng ta nhớ tới chiếu cói với câu ca dao nổi tiếng:

    Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng

    Vải tơ Nam Định, lụa hàng Hà Đông

    Huyện Nga Sơn được trời phú cho dòng phù sa từ sông Đáy, sông Hồng, sông Hoạt bồi đắp mà thành ruộng, thành làng. Tại những vùng đất phù sa mới bồi bị nhiễm mặn rất phù hợp với cây cói, được sử dụng rộng rãi để lợp nhà, dệt chiếu và làm các vật dụng khác. Cây cói, cây đay đã có từ xa xưa, đến nay cũng chưa ai biết cụ thể, chỉ được nghe các cụ kể lại sự tích cây cói, cây đay:

    Chuyện xưa kể rằng: Có cô con gái nhà nghèo nhưng xinh đẹp nết na, da trắng như tuyết. Nàng lại có mái tóc dài, đen óng ả. Nàng đem lòng yêu mến chàng trai làng chân quê vùng biển khoẻ mạnh, giỏi nghề chài lưới. Những đêm trăng sao họ hẹn hò nhau ra cửa Lạch, cùng chờ trăng lên, ngắm biển cầu mong cho duyên số viên thành. Ánh trăng sáng như dát ngọc xuống biển, khuôn mặt của nàng đang độ tuổi trăng tròn đã xinh càng thêm đẹp rực rỡ. Tóc nàng vờn bay ve vuốt tấm lưng vạm vỡ của chàng, hương bồ kết thoang thoảng thơm càng làm cho đôi tình nhân thêm nồng thắm. Họ yêu nhau ngọt ngào, đẫm đượm hương phù sa của biển.

    Trước ngày về làm dâu nhà người, nàng hẹn chàng trai đến cửa Lạch. Đêm đó trăng mờ nhạt, những đám mây vần vũ, bỗng trôi nổi cơn giông. Nàng chờ mãi, chờ mãi mà chẳng thấy chàng đến. Những giọt lệ của nàng rơi xuống, càng xót thương cho duyên số chẳng thành. Nàng quay đầu nhìn về làng, những tưởng sẽ nhìn thấy bóng chàng đang tới nhưng vô vọng. Nàng nói thầm trong sự tuyệt vọng: Em xin chàng hãy tha lỗi cho em, hẹn chàng ở kiếp sau. Nói đoạn, nàng cầm con dao cắt mái tóc của mình thả vào trong gió, trong đêm.

    Những sợi tóc của nàng theo gió bay khắp cả vùng rồi nàng gieo mình xuống biển.

    Chàng trai chạy vội vã đến gặp nàng, nhưng chẳng thấy người yêu của mình chỉ có mùi thoang thoảng hương bồ kết và những sợi tóc dài còn vương lại. Chàng vô cùng đau khổ đã giận bản thân mình không bảo vệ được nàng. Chàng biết, để giữ lời thề ước thuỷ chung, nàng đã gieo mình xuống biển. Mắt chàng đăm đắm nhìn ra biển cả mênh mông, vô vọng, thương nhớ, rồi chàng cũng gieo mình xuống biển. Biển cả mênh mông đã ôm trọn đôi tình nhân vào lòng.

    Tình yêu thuỷ chung của đôi trai gái đã làm động lòng các vị thần linh. Thần linh đã cho người con gái hoá thành cây Cói còn người con trai hoá thành cây Đay. Sáng hôm sau, thật kỳ lạ cả một vùng rộng lớn những cây Cói xanh mướt, dài óng ả, mọc lên, bên cạnh lại có những cây Đay cứng cáp xanh rờn. Người dân cho đó là điều lành, bèn cắt cây Cói, nhổ cây Đay về, rồi dùng sợi Đay, sợi Cói dệt thành chiếu. Họ mong muốn cho cây Cói, cây Đay mãi mãi gắn bó với nhau. Để nhớ về một mối tình chung thuỷ, son sắc. Sau này ở Nga Sơn và lan rộng ra cả nước có tục lệ “trải chiếu cho cô dâu, chú rể trước đêm động phòng để mong cho sự thuỷ chung hạnh phúc và sinh con đàn cháu đống”.

    Nghề chiếu cói Nga Sơn có hầu hết ở các xã trong huyện, nhưng tập trung ở 8 xã ven biển là Nga Điền, Nga Phú, Nga Thái, Nga Liên, Nga Thanh, Nga Thuỷ, Nga Tiến, Nga Tấn. Trong đó các xã Nga Liên, Nga Thanh, Nga Thuỷ được coi là nghề dệt chiếu toàn tòng. Cói Nga Sơn nổi tiếng là sợi nhỏ, dai, óng mượt. Điều đặc biệt ít có nơi nào trồng được cói dài như nơi này, loại cói chuyên dùng để dệt nên những tấm chiếu vừa đẹp lại vừa bền.

    Theo lời các cụ xưa kể rằng chiếu cói Nga Sơn cùng với chiếu Kim Sơn (Ninh Bình) là một trong những vật cống tiến triều đình, được các bậc vua chúa, quý tộc ưa dùng. Trải qua hơn 150 năm tồn tại với không biết bao là thăng trầm, chiếu cói Nga Sơn đã làm nên thương hiệu cho địa phương, góp phần tạo việc làm, đem lại thu nhập cao cho người dân.

    Có nhiều loại chiếu khác nhau như: chiếu đậu, chiếu hoa, chiếu kẻ hình, …Mỗi loại chiếu có những ưu điểm riêng. Trong đó chiếu đậu là loại chiếu đòi hỏi kỹ thuật cao nhất và giá cũng đắt nhất. Chiếu đậu còn gọi là chiếu trơn, mắt tròn, sợi ken phưng phức, nặng, đổ nước không thấm qua. Chiếu có tốt, có đẹp, có thực là chiếu Nga Sơn phải nhìn vào biên chiếu. Chiếu Nga Sơn là món quà quý và nặng tay, nhưng nặng hơn cả là tình của đất, của người làm nên nó.

    Hiện nay, người dân Nga Sơn không chỉ đơn thuần dệt chiếu cói mà còn làm ra nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ với những hoạ tiết hoa văn đẹp như làn, mũ dép, hộp, tấm thảm, đồ dùng trang trí khác…bằng cói rất được ưa chuộng.

    Mọi người biết đến Nga Sơn với những đặc sản nổi tiếng chỉ có riêng ở vùng đất này đó là: gỏi cá nhệch, rượu Chính Đại, dê núi ủ trấu…đó không chỉ là những món ăn ngon mà mang cá những nét văn hoá của người dân Nga Sơn.

    Cá nhệch là loại cá chỉ có ở vùng biển nước lợ, thường to bằng cỡ ngón chân cái, hình dáng gống con lươn đồng,nhưng dài hơn phần đầu có cái mang phòng to hơn. ở các vùng đầm lầy ngập mặn như Nga Sơn, Kim Sơn – Ninh Bình, Giao Chỉ – Nam Định thường rất sẵn, nhưng chỉ có ở Nga Sơn mới có cách chế biến đặc biệt hơn cả thành đặc sản ” gỏi cá nhệch” và đã trở thành món” đặc sản”của nhiều du khách trong,ngoài tỉnh và cả du khách nước ngoài ưa thích. Người ta nói: đến Nga Sơn ngoài việc thăm thú” Sơn thuỷ hữu tình”nếu chưa thưởng thức” Gỏi cá nhệch” thì coi như chưa đến Nga Sơn.( nhiều người ở nơi xa, chuyện vui là chưa đến Nga Sơn, nhưng biết Nga Sơn qua chuyện Động Từ Thức, Mai An Tiêm, Chiếu Nga Sơn và đặc biệt “Đặc sản gỏi cá nhệch”).

    Gỏi cá Nhệch được làm qua rất nhiều công đoạn: Cá sống được bắt về bỏ trong chậu, cho một ít nước vôi trong vào để cá nhả hết nhớt rồi vớt ra rửa sạch. Mổ bỏ nội tạng, lột da và lọc riêng phần nạc rồi đem thái thành từng miếng nhỏ cỡ to hơn sợi mỳ tôm. Cá sau khi thái được ngâm chừng 5 phút trong nước dừa tươi có pha một chút muối, rồi vớt ra vắt thật khô, cho vào một chiếc bát tô sứ to rồi vắt vào đó nước riềng để thấm cá, trộn đều cho đến khi cá ngấm nước riềng chuyển sang màu vàng ngà thì lại vắt cho thật khô rồi bầy lên đĩa xong trộn với thính. Thính để trộn gỏi cũng phải được chế biến rất cẩn thận, hai phần gạo trộn với một phần ngô, ngâm chừng 15 phút rồi vớt ra đem rang nhỏ lửa cho chín vàng, đem xay mịn là được. Nước ăn gỏi thì chẻo là quan trọng nhất nó là chất kết dính của gỏi và các loại gia vị. “Chẻo” được chế biên rất công phu, bao gồm da và xương cá rán giòn, xay nhuyễn, thịt nạc rán giòn xay nhuyễn mẻ ngấu lọc kỹ cùng với hành tỏi, mắm muối, mì chính…được chế biến thành cùng một loại nước đặc biệt với rất nhiều hương vị. Rau sống ăn gỏi gồm: lá Sung, lá Vọng cách, lá Lộc vừng, lá húng…và không thể thiếu đĩa ớt, riềng thái nhỏ để ăn kèm.

    Lấy một chiếc lá sung to quấn lại thành hình chiếc phễu, cho gỏi cá cùng các loại rau thơm, gia vị vào trong, cuối cùng là một thìa chẻo đặc sánh rồi gói lại…chén rượu nỏ đưa cay, vài miếng bánh đa vừng, ngồi trên thuyền mà lòng man mát, ngất ngây niềm vui cùng bạn bè tâm đắc, thực khách cứ vừa nhân nhi, vừa vui chuyện về vùng đất Nga Sơn cho đến tàn canh lúc nào không biết

    Sau khi thăm quan, leo núi thấm mệt du khách thưởng thức món gỏi cá Nhệch với rượu Chính Đại thì sẽ thấy rất ngon miệng và sức khoẻ dường như được phục hồi. Vì cá Nhệch là loại cá rất khoẻ, bởi thế người ta tin rằng ăn cá Nhệch là một món ăn bổ, có tác dụng tăng gân cốt, khí huyết và sức khoẻ của con người.

    Ở Thanh Hoá, các loại rượu ngon nổi tiếng như nếp Cẩm Cẩm Thuỷ, rượu Nếp cái hoa vàng, rượu Tăng làng Quảng, rượu Cần Bá Thước…nhưng có lẽ làm say lòng khách du lịch nhất chính là rượu nếp Nga Sơn. Kinh nghiệm dân gian cho thấy rằng để có được mẻ rượu ngon phải hội tụ đủ các yếu tố đó là: “thiên thời – địa lợi – nhân hoà”. Thì đây, Nga Sơn vốn sẵn có nguồn nước đã từng tạo ra giống dưa Mai An Tiêm ngon, mát, giống nếp cái hoa vàng ngát hương, cộng với loại men bí truyền và kinh nghệm ngàn đời của người nông dân cần cù chịu khó và các yếu tố hài hoà kết hợp với nhau để tạo ra một sản phẩm đặc biệt là rượu nếp Nga Sơn.

    Gạo nếp được nấu gọi là nếp lật, tức là gạo nếp chỉ được xay bỏ lớp vỏ trấu, hạt gạo đang còn nguyên lớp vỏ lụa bao phủ bên ngoài. Cơm rượu được đồ chín tới rồi tãi ra nong cho nguội, trộn với men và ủ kỹ trong chum sành, độ vài ba ngày khi chum rượu toả mùi thơm quyến rũ là được. Quy trình chưng cất rượu cũng bằng phương pháp thủ công truyền thống, nồi nấu rượu bằng kim loại nhưng bình ngưng (nơi hơi rượu ngưng lại thành dòng rồi chảy vào chai) lại được làm bằng gỗ mít và lò rượu nhất thiết chỉ được đun bằng củi, như vậy là để cho rượu được đằm không bị sốc và quan trọng là không bao giờ bị khê rượu. Phương pháp truyền thống này cho năng xuất không cao nhưng bù lại cho chất lượng rượu không thể chê vào đâu dược.

    Nhấm một chút rượu đã có cảm giác thơm đầu lưỡi của mùi nếp mới, cay cay của men say nơi cuống họng, còn khi chép miệng một cái thì cái cay đã hoá thành cái ấm nóng dần lan toả tới mọi huyết mạch cơ thể…và đó chính là cái duyên của rượu nếp Nga Sơn.

    Thịt dê vốn là một loài thực phẩm bổ dưỡng được nhiều người ưa thích, với những người sành điệu thì tiết canh dê hay các món ăn chế biến từ thịt dê thực sự là món khoái khẩu. Trong thực đơn thịt dê có thể chế biến được thành rất nhiều món như lẩu dê, dê sào lăn, dê tái chanh, cháo dê…nhưng món dê thui cả con có lẽ chỉ có ở vùng núi đá Nga An- Nga Sơn mới có. Thực đơn của món dê thui thật đơn giản chỉ có ba món chính là tiết canh dê, dê tùng xẻo và cháo dê nhưng cách chế biến thì quả thật công phu tốn nhiều công sức.

    Tiết dê được hãm đóng vào chai dành để đánh tiết canh, dê được cạo lông sạch sẽ rồi khéo léo mổ moi hết nội tạng ra ngoài( đặc biệt phái lấy được hai hạch hoi của dê nằm ở đoạn gáy dê nơi tiếp giáp với bả vai để thịt dê được thơm ngon). Dùng các loại lá thơm nhồi vào bụng dê như lá ổi, lá sả, lá bưởi…. Khâu kín lại, bọc bên ngoài bằng một lớp lá chuối tươi rồi để luôn lên nền đất ẩm. Vật liệu để thui (đốt) dê chủ yếu là rơm nếp trộn với trấu, cho phủ kín con dê rồi mới quạt lửa,trở đi trở lại con dê độ bốn năm lần, mỗi lần độ năm sáu mươi phút thì mới đạt yêu cầu. Sức nóng của lửa rơm từ bên trên cộng với hơi ẩm từ lòng dất hoà quyện làm cho thịt dê chí mền và có một hương vị đặc biệt quyến rũ thực khách, dê ủ trấu chín đều không bị mất mùi và thịt rất ngon.

    Bát tiết canh đỏ tươi để khai vị, tiếp đó là đĩa thịt dê đốt nóng hổi ăn kèm với các loại rau thơm chấm với tương gừng, lâng lâng men rượu nếp Nga Sơn…thì chỉ cần thêm bát nhỏ cháo xương dê nấu với đậu xanh nữa là để du khách thêm một lần lưu luyến với Nga Sơn.

    Đây cũng là một đặc sản của Nga Sơn. Thông thường thịt dê được chế biến thành các món như: dê tái, dê xào…Nhưng ở Nga Sơn thịt dê được chế biến theo một cách rất đặc biệt. Sau khi thịt dê được làm sạch, người ta để nguyên cả con, ướp da vị vào bên trong bụng của con dê. Sau đó người ta làm chín con dê bằng cách vùi vào trấu, sức nóng của trấu sẽ làm chín được thịt dê. Vì thế mà thịt dê vẫn giữ nguyên được hương vị thơm ngon và màu của con dê không bị thay đổi. Chính những điều này đã làm nên đặc trưng riêng cho món ăn mà chỉ có ở Nga Sơn.

    Mức độ đa dạng: Nga Sơn có giá trị nổi bật về tài nguyên du lịch nhân văn. Tài nguyên du lịch tự nhiên có sức hấp dẫn mạnh, đặc biệt là động Từ Thức và đền thờ Mai An Tiêm, chùa Tiên là những điểm đến thu hút nhiều khách du lịch.

    Khả năng tiếp cận tài nguyên cũng rất thuận lợi do địa hình của huyện khá bằng phẳng, đặc biệt là mạng lưới giao thông đi lại tại các điểm du lịch khá tốt. Trong những năm gần đây, các điểm du lịch như động Từ Thức, đền thờ Mai An Tiêm di tích lịch sử Ba Đình…các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử – văn hoá khác vẫn đang được tiếp tục đầu tư, trùng tu tôn tạo lại tổ chức nhiều lễ hội với quy mô cấp tỉnh để nhằm phục vụ, thu hút nhiều khách du lịch đến thăm quan nhiều hơn.

    Những tài nguyên du lịch ở Nga Sơn đang được sử dụng, khai thác hợp lí hơn, nghành du lịch cũng đang được Đảng bộ và nhân dân huyện quan tâm phát triển nhiều hơn.

    Ở Nga Sơn có một số cơ sở dịch vụ phục vụ cho nhu cầu ăn nghỉ của du khách như: Khách sạn 2 sao thương mại Nga Sơn (Thị Trấn), Hồng Chương (Thị Trấn), Hảo Phụng (Nga Thanh), nhà hàng ẩm thực gỏi Thịnh Lịch (Nga Liên), nhà hàng dê ủ trấu Ngọc Toản, Hoàng Việt (Nga An), Quy mô các cơ sở đang được mở rộng và nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Số lượng khách du lịch đến tham quan các điểm du lịch ở Nga Sơn liên tục tăng từ năm 1990 đến 2006, trong đó chủ yếu là khách du lịch nội địa. Năm 1990 có 2500 khách nội địa, 3 khách quốc tế, 13 khách doanh nghiệp đến thăm quan du lịch ở Nga Sơn. Đến năm 2021 đã tăng lên 5 khu du lịch đó là:

    + Khu du lịch Động Từ Thức (xã Nga Thiện): Động Từ Thức, Động Bạch Á, Đền thờ Nữ tướng Lê Thị Hoa, tướng Trịnh Minh.

    + Khu du lịch Mai An Tiêm: Khu di tích Mai An Tiêm (Nga Phú), Chùa Tiên, Hồ Đồng Vụa (Nga An). Đặc biệt Lễ hội Mai An Tiêm được tổ chức hàng năm vào ngày 12, 13/3 âm lịch với quy mô cấp huyện, hoặc tỉnh thu hút hàng vạn nhân dân và khách thập phương.

    + Khu du lịch chiến khu Ba Đình (Xã Ba Đình)

    + Khu di lịch sinh thái dọc sông hoạt: Của Thần phù, Chùa Hàn Sơn, Núi “Rồng hổ tranh ngọc” và chùa Trúc Lâm, Động Lục Vân (Nga Điền), Lã Vọng, Bia Thần (Nga Thiện).

    + Khu du lịch sinh thái biển.

    Việc tổ chức quản lý ở các điểm du lịch cũng đang được quan tâm nhiều hơn. Các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đang được bảo vệ và tôn tạo để nhằm mục đích phát triển du lịch Nga Sơn.

    Ngày 10/7/2009 UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2166/QĐ-UBND về việc Phê duyệt Quy hoạch phát triển du lịch động Từ Thức và các di tích, danh thắng huyện Nga Sơn đến năm 2021 và định hướng đến năm 2021.

    Ngày 05/8/2011 UBND huyện Nga Sơn ban hành Quyết định số 1389 /QĐ-UBND về việc phát triển du lịch đến năm 2021 và tầm nhìn 2021. Đề án đã đánh giá thực trạng, tiềm năng du lịch Nga Sơn, những hạn chế tồn tại đặc biệt đề án đã đề ra các giải pháp thiết thực, hiệu quả để đẩy mạnh phát triển du lịch của Nga Sơn. Trong những năm tiếp theo và tầm nhìn đến năm 2021 để góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội, an ninh – quốc phòng ở địa phương, quy hoạch xây dựng nông thôn mới Nga Sơn giàu, đẹp, văn minh.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Hải Dương: Cho Gà Lai Chọi Uống Nước Tỏi, Nuôi Kiểu “gối Đầu” Thu Lãi Cao
  • Iphone Hải Phòng Uy Tín Giá Rẻ Trả Góp 0%
  • “từ Điển Tiếng Nghệ An” Và Sự “hoang Mang” Đầy Ngọt Ngào Của Cô Dâu Xứ Bắc
  • Kỹ Thuật Chọn Giống Gà Chọi Nhanh Lớn Khỏe Mạnh
  • Bắt Giữ 36 Đối Tượng Đánh Bạc Dưới Hình Thức Chọi Gà
  • Cùng Hội Bạn Oanh Tạc Những Địa Điểm Gây Sốt Ở Bắc Kạn

    --- Bài mới hơn ---

  • Nghệ Thuật Chọn Nuôi Gà Chọi Cực Đỉnh Được Lưu Truyền Từ Xa Xưa
  • Ngâm Rượu Bóp Cho Gà Chọi Bằng 4 Cách An Toàn
  • Cách Ngâm Rượu Bóp Cho Gà Chọi Bằng Thuốc Nam, Cách Ngâm Rượu Om Bóp Cho Gà Chọi Bằng Thuốc Nam
  • Mái Nhánh Kiềng Vai Gióng Sỏ
  • Tiểu Sử Gà Chọi Xám Thần Hiếm Gặp 21 Trận Bất Bại
  • Tham khảo những chuyến xe đi Bắc Kạn quanh năm

    Các chuyến từ Hà Nội và các vùng lân cận phía bắc đi Bắc Kạn

    Các chuyến xe Sài Gòn và các tỉnh phía Nam đi Bắc Kạn

      Công ty cổ phần CPCVTDV Bắc Kạn

      Số điện thoại: 0281 3878117 – 0281 3870838

      Lịch trình : Bắc Kạn – Thái Nguyên

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 5h đến 11h40

      Lịch trình : Bắc Kạn – Hà Nội

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 5h50-6h50-7h-7h30-11h15

      Lịch trình : Bắc Kạn – Nam Định

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 4h30

      Lịch trình : Bắc Kạn – Ba Bể

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 14h30

      Lịch trình : Bắc Kạn – Na Rì

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 7h Na Rì 11h30

      Lịch trình : Bắc Kạn – Chợ Đồn

      Giờ xuất bến : Bắc Kạn 8h15-13h15 Chợ Đồn 7h50

    Kinh nghiệm du lịch Ba Bể- Bắc Kạn

    Ba Bể là một huyện miền núi thuộc tỉnh Bắc Kạn. Nơi đây hấp dẫn du khách bởi những nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Bởi những thắng cảnh và di tích lịch sử mang đậm dấu ấn một thời. Bởi những con người dân tọc miền nùi hiền lành, mộc mạc, chân phương. Du lịch Ba Bể sẽ giúp bạn tìm ra những danh lam thắng cảnh, những di tích lịch sử vang vọng một thời. Để chuyến hành trình khám phá Bắc Kạn sẽ trọn vẹn hơn.

    1.Nên đến Ba Bể vào thời gian nào?

    Bạn có thể đến Ba Bể vào bất cứ thời gian nào trong năm. Tuy nhiên, quãng thời gian đẹp nhất là vào tháng 5, tháng 6. Lúc này tiết trời mát mẻ, nắng cũng không oi nồng. Thêm vào đó vào tầm này trời thường chưa bắt đầu mưa nên rất thuận tiện để bạn khám phá Bắc Kạn. Nếu đi vào mùa mưa bạn nên trang bị thêm dụng cụ đi mưa như áo mưa, ô.

    2.Kinh nghiệm chọn khách sạn/ nhà nghỉ/ homestay ở Ba Bể

    3.Trải nghiệm những món ăn đặc sản ở Ba Bể

    • Thịt lợn bản hun khói: Là loại thịt được tuyển chọn từ những chú lợn ngon và chất lượng trong bản. Khi xắt ra có màu hồng đào trông rất bắt mắt. Loại thịt này có vị ngọt đậm và mùi thơm rất đặc trưng. Ăn có vị đậm đà, không ngán. Món này thường đường người dân địa phương đãi khách quý, khách phương xa. Nếu đến Ba Bể, nhất định bạn phải thử qua món thịt lợn hun khói độc đáo này.
    • Cá nướng Ba Bể: Cá được đánh bắt tại hồ Ba Bể. Sau đó được người dân địa phương chế biến liền nên rất tươi. Khi ăn có vị ngọt thơm, chắc thịt, giòn giòn và không hề ngán. Bạn có thể vừa thưởng thức món này cùng với rượu ngô và vừa đi thuyền du ngoạn trên hồ Ba Bể.
    • Tôm chua Ba Bể: Thịt tôm sau khi được làm sạch sẽ đem đi trộn với các nguyên liệu đặc trưng khác rồi ủ kín. Sau khi tôn đã ngấm gia vị, người dân sẽ đem tôm này đi chế biến. Thịt tôm sau khi chế biến có vị thơm, chua dìu dịu và se se cay. Món này ăn cùng với thịt chân giò hoặc ba chỉ luộc sẽ càng đậm đà và trọn vẹn hương vị hơn. Đây là món đặc sản khiến khách du lịch ăn một lần là nhớ mãi hương vị đặc trưng của nó.
    • Bánh ngải: Đây là món ăn đặc trưng của riêng người dân tộc Tày. Bánh được làm tự loại gạo nếp nương ngon nhất. Bánh có màu xanh đặc trưng, lại có mùi thơm của ngải cứu.
    • Các loại rau rừng: như rau sắng, rau bồ khai, rau dớn… Đây đều là những loại rau rừng rất hấp dẫn của Ba Bể. Rau thường không giữ được độ tươi lâu nên sau khi hái mang về sẽ được chế biến ngay.
    • Khâu nhục: Đây là đặc sản hấp dẫn của Ba Bể nói riêng và Bắc Kạn nói chung. Khâu nhục được chế biến chủ yếu từ khoai môn Bắc Kạn và thịt ba chỉ. Khi ăn sẽ cảm nhận được thịt thơm mềm, khoai ngọt bùi, thanh thanh.

    4.Những địa điểm du lịch ở Ba Bể

    • Vườn quốc gia Ba Bể: Là di sản thiên nhiên quý giá của Bắc Kan nói riêng và của Việt Nam nói chung. Vườn quốc gia Ba Bể là hệ thống bao gồm rừng nguyên sinh trên núi đá vôi. Xung quanh là hồ nước trong xanh. Rừng là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật quý hiếm như gà lôi, phượng hoàng, vooc mũi hếch…
    • Động Hua Mạ: Động Hua Mạ là một thắng cảnh thuộc khu vực vườn quốc gia Ba Bể. Hang nằm bên dòng sông Lèng thơ mộng, hiền hòa. Xung quanh là cây cối xanh rì, rậm rạp. Hang động quanh năm âm u. Là nơi kích thích sự dũng cảm và tò mò của biết bao nhiêu du khách khi du lịch đến Ba Bể này.
    • Động Puông: là một trong những điểm đến mà bạn không nên bỏ qua khi du lịch Ba Bể. Đây là nơi con sông Năng chảy xuyên qua dãy núi đá vôi tạo thành với nhiều cột đá hùng vĩ. Khi du thuyền trong động Puông bạn sẽ có cảm giác như lạc vào một xứ sở thần tiên. Xung quanh chỉ có tiếng khua của mái chèo, tiếng hót líu lo xa xôi của những chú chim rừng. Dường như mọi lo toan, mệt mỏi đều tan biến khi bạn dong thuyền tham quan động Puông này.

    Kinh nghiệm du lịch Na Rì

    Huyện Na Rì thuộc Bắc Kạn nổi tiếng với địa hình chủ yếu là đồi núi, thung lũng hẹp, độ dốc lớn. Tuy nhiên, Na rì lại sở hữu nhiều điểm du lịch đẹp nức lòng khách du lịch như: chợ Tình Xuân, động Nàng Tiên, thác Đà Năng… Và có vô vàn món ăn ngon, hấp dẫn ở nơi này chờ bạn khám phá.

    1.Nên đến Na Rì vào thời gian nào?

    Nếu bạn yêu thích những phiên chợ của Bắc Kạn thì nên đến Na Rì vào khoảng tháng 3 âm lịch. Vì hội chợ truyền thống xã Xuân Dương (Na Rì) mỗi năm chỉ họp một phiên duy nhất vào ngày 25 tháng 3 âm lịch. Phiên chợ này bày bán mọi mặt hàng. Không chỉ là nơi buôn bán, trao đổi hàng hóa mà đây còn là nơi gặp gỡ, giao lưu, tìm kiếm bạn tình cho mình của người dân nơi đây.

    Bên cạnh đó, đến Na Rì vào mùa xuân bạn sẽ có cơ hội tham gia nhiều lễ hội nơi đây. Các lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc như lễ hội Lồng tồng bản Pjoo – xã Lam Sơn, huyện Na Rỳ. Các lễ hội này đều mang những nét đẹp đặc trưng riêng của người dân tộc với mục đích cầu mong cho con người có sức khỏe, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bội thu.

    Khu vực này ít homestay hơn so với ở Ba Bể. Tuy nhiên lựa chọn một khách sạn an ninh tốt, sạch sẽ và đầy đủ tiện nghi cũng là lựa chọn tuyệt vời. Đến với Na Rì, bạn sẽ không lo thiếu chỗ nghỉ ngơi. Vì nơi này có rất nhiều nhà nghỉ và khách sạn phục vụ quý khách 24/24.

    • Miến dong Na Rì: Đến Ba Bể nhưng chưa thưởng thức qua miến dong Na Rì thì xem như chuyến đi của bạn chưa trọn vẹn. Miến được làm từ tinh bột nguyên chất của những củ dong riềng trồng trên đèo Áng Toòng. Nhờ đôi bàn tay khéo léo của người dân đã làm ra món miến thơm, ngon và dai. Món miến này hoàn toàn không sử dụng phẩm màu. Và được chế biến hoàn toàn thủ công. Miến có màu vàng hoặc trong đục, Sợi miến dai, thơm mùi dong riềng. Để lâu không bị nát như những loại miến miền xuôi.
    • Bánh Pẻng phạ: Để thưởng thức món này, bạn nên đến Na Rì vào mùa xuân. Vì bánh pẻng phạ thường xuất hiện trong dịp người Tày đón mừng năm mới đầu năm hoặc lễ hội xuống đồng.
    • Thịt treo gác bếp: Cách chế biến món thịt này vô cùng độc đáo: Thịt heo rừng được nia xát muối , bóp rượu, bóp nước vắt từ một loại lá trong rừng. Sau đó cho vào chảo ủ ba đến bốn ngày, rửa nước đun sôi để nguội, phơi ráo nước rồi treo trên gác bếp. Một món ăn với cách chế biến độc đáo này chắc chắn sẽ mang một hương vị rất riêng, rất khác mà không phải ở đâu cũng có thể có được.
    • Động Nàng Tiên: Động Nàng Tiên thuộc xã Lương Hạ, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Đây là một hang đá tự nhiên có từ lâu đời, mang trong mình biết bao thăng trầm của lịch sử. Không chỉ là nơi có khung cảnh thiên nhiên đẹp, nơi có rất nhiều nhũ đá rủ xuống thành nhiều hình thù khác nhau. Mà động Nàng Tiên còn gắn với biết bao câu chuyện truyền thuyết huyền bí, chờ bạn đến khám phá.
    • Thác Nà Đăng: Thuộc xã Lương Thành, huyện Na Rì. Thác Nà Đăng là một thác nước chảy từ đỉnh núi xuống với độ cao trên 100m. Hòa cùng với thiên nhiên núi rừng hùng vĩ, hiểm trở đã tạo nên một cảnh đẹp thiên nhiên hiếm thấy. Đến đây bạn không chỉ đắm mình trong dòng thác hung dữ nhưng thơ mộng ấy mà bạn còn có cơ hội trải nghiệm, khám phá vẻ đẹp mộc mạc, bình yên của núi rừng Tây Bắc.
    • Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ: Là nơi lưu giữ được hiện trạng nguyên sơ của thiên nhiên mà không có bất kì tác động nào của con người. Kim Hỷ là nơi sở hữu một hệ sinh thái động, thực vật phong phú và đa dạng, với rừng trên núi đá vôi, biểu trưng cho giá trị độc đáo của vùng Đông Bắc Việt Nam.
    • Ngoài ra, bạn có thể đến xã Lam Sơn, xã Xuân Dương vào dịp đầu năm để tham dự các lễ hội truyền thống của người dân địa phương Na Rì. Hội chợ là nơi hội tụ nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc Tày, Nùng, Dao… Là nơi để bà con dâng lên đấng thần linh những mâm cỗ cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Bên cạnh đó, chợ tình Xuân Dương cũng là một trong những lễ hội lớn nhất ở Na Rì. Là nơi để các đôi nam nữ nắm tay nhau nhảy múa, hát hò, chúc tụng và uống rượu. Là nơi tổ chức nhiều cuộc thi thố, gắn kết thêm tình làng nghĩa xóm của người dân nơi này. Nếu tham gia những ngày hội này, bạn sẽ hiểu hơn về nếp sống và những phong tục tập quán của người dân bản địa nơi này.

    Kinh nghiệm du lịch Bạch Thông

    Bạch Thông là một huyện thuộc trung tâm tỉnh Bắc Bắc Kạn. Đến với Bạch Thông, bạn sẽ được tận hưởng một làn không khí mát lành, trong veo của núi rừng trùng điệp và những thác nước thơ mộng. Nơi bạn sẽ được trải nghiệm với nhiều điểm du lịch như đèo Giàng, thác Roọm… Cùng với rất nhiều món ăn ngon, lạ, hấp dẫn khác. Bạch Thông hứa hẹn sẽ góp cho chuyến du lịch của bạn thêm nhiều trải nghiệm thú vị.

    1.Nên đến Bạch Thông vào thời gian nào?

    Bạch Thông mùa nào cũng mang một nét đẹp đặc trưng. Nhưng nếu bạn đi vào tháng 8 đến tháng 10 bạn sẽ có cơ hội thưởng thức đặc sản quýt Quang Thái. Đây là loại quýt ngon và có số lượng rất ít ở vùng này. Không nên đi vào mùa mưa vì vào mùa này, ở các con thác mưa lũ rất nhiều, gây nguy hiểm cho những du khách muốn trèo đèo, lội thác.

    2.Kinh nghiệm chọn khách sạn/ nhà nghỉ/ homestay ở Bạch Thông

    • Lạp xưởng hun khói: Lạp xưởng ở Bạch Thông được làm từ thịt heo nên thịt rất thơm và chắc. Lạp xưởng được ướp bằng gừng đá. Loại gừng mà chỉ mọc trên đá của người dân tộc miền núi nên có mùi thơm đặc biệt, khác hoàn toàn với các loại gia vị miền xuôi. Bạn có thể mua món này về làm quà cho gia đình, người thân.
    • Trám đen: là quả đặc sản của núi rừng Việt Bắc, đặc biệt là ở Bắc Kạn. quả trám bùi, ngậy, đậm đà. Bảo đảm bạn đã thưởng thức qua một lần sẽ nhớ mãi mùi vị này. Quả trám ở Bắc Kạn hoàn toàn trong môi trường tự nhiên không bị ảnh hưởng hay tác động bởi hóa chất nên rất an toàn cho sức khỏe.
    • Các loại rau rừng: cũng là một đặc sản rất riêng của Bạch Thông. Rau rừng ăn kèm với các loại thịt hun khói sẽ mang đến cho bạn hương vị ngon ngất ngây. Hầu hết các loại rau rừng đều hoàn toàn từ thiên nhiên, không có bất kì hóa chất nào. Vì vậy không những giữ được hương vị tự nhiên mà nó còn bảo đảm sạch, an toàn cho sức khỏe.

    4.Những địa điểm du lịch ở Bạch Thông

    • Thác Roọm: thuộc xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông. Cách thị xã Bắc Kạn khoảng 8km theo tỉnh lộ Bắc Cạn – Chợ Đồn. Khu thác này gồm sông núi, quần thể bãi đá với nhiều hình thù khác nhau. Dòng thác treo chênh vênh giữa triền núi, khi thì dữ dội, mạnh mẽ đập vào các phiến đá. Khi lại hiền hòa, thơ mộng như đang reo ngân giữa núi đồi. Và trong cái không khí trong lành, thoáng đãng ấy, khách du lịch như rũ bỏ mọi mệt mỏi, căng thẳng, lo âu của cuộc sống để tận hưởng từng khoảnh khác, tìm lại chình mình. Chỉ có ta và thiên nhiên- bình yên và thanh thản. Sau khi đã vui chơi ở thác, bạn có thể trở về làng để ăn uống, nghỉ ngơi.
    • Khu di tích lịch sử Nà Tu: Di tích lịch sử Nà Tu thuộc xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, Bắc Kạn. Trong quá khứ, khu di tích này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với bộ đội ta. Ngày nay, nó đã được tôn tạo khang trang lại. Bao gồm nhà sàn tưởng niệm Bác Hồ; nhà bia, lán thanh niên xung phong và các công trình phụ trợ khác. Nơi đây mỗi năm vinh dự được các Đảng, cấp nhà nước tới thăm. Sẽ là một địa điểm thích hợp dành cho những bạn yêu thích lịch sử Việt Nam, tìm về những tháng ngày huy hoàng của bộ đội ta.

    Kinh nghiệm du lịch Chợ Mới

    Thị trấn Chợ Mới- Bắc Kạn giáp tỉnh Thái Nguyên, nơi mà sao bao nhiêu thăng trầm vẫn giữ được cho mình những nét đẹp văn hóa không bị phai tàn theo thời gian. Đến với Chợ Mới, bạn sẽ được chìm đắm trong những vườn hoa tràn đầy sắc màu ở Thung lũng Hoa, được thưởng thức những món ăn đặc sản không phải nơi nào cũng có. Du lịch Chợ Mới chắc chắn sẽ không khiến bạn thất vọng!

    1.Nên đến Chợ Mới vào thời gian nào?

    Mùa xuân là thời điểm đẹp để bạn đến thăm Chợ Mới. Vào thời gian này, ở chùa Thạch Long thường tổ chức lễ dâng hương. Bạn có thể đến và tham dự, dâng hương để cầu may mắn, hạnh phúc cho gia đình và người thân. Ngoài ra, mùa xuân cũng là thời điểm nhiều nơi trong huyện tổ chức lễ hội đón mùa xuân nên rất nhộn nhịp, đông vui. Không chỉ là thời gian thích hợp để bạn chụp hình lưu niệm mà còn là dịp để bạn trải nghiệm, tiếp xúc với đời sống của dân tộc miền núi.

    Bạn cũng có thể đến Chợ Mới vào dịp tháng 6, tháng 7 để thưởng thức món trứng kiến độc đáo nơi này.

    2.Kinh nghiệm chọn khách sạn/ nhà nghỉ/ homestay ở Chợ Mới

    3.Trải nghiệm những món ăn đặc sản ở Chợ Mới

    • Bánh trứng kiến: bao gồm các nguyên liệu: trứng kiến, bột gạo, lá non của cây vả. Món này làm khá vất vả. Người dân phải tự tay đi lấy trứng kiến về làm nhân bánh. Khi ăn, bạn sẽ cảm nhận được độ dẻo của gạo nếp, vị mềm của lá vả, và đặc biệt là vị béo béo ngậy ngậy của nhân bánh được làm từ trứng kiến.
    • Lợn sữa quay: Lợn sau khi làm sạch được quay trên than hồng. Lợn quay được tẩm ướp gia vị đặc trưng của miền núi nên có vị thơm, vị ngậy. Bảo đảm ăn một lần sẽ nhớ mãi hương vị này. Lơn sữa quay này xuất hiện khá nhiều ở vùng núi nhưng muốn thưởng thức hương vị ngon nhất bạn phải thử ở Chợ Mới, Bắc Kạn.

    4.Những địa điểm du lịch ở Chợ Mới

    • Chùa Thạch Long:thuộc xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Ngôi chùa này được mệnh danh là chùa thiêng nước đá. Quả thực vậy, ngôi chùa chứa trong mình rất nhiều sự tích, huyền sử đẹp. Mỗi sự tích lại đưa bạn đến gần hơn những truyền thống văn hóa đẹp của người bản xứ. Mỗi dịp xuân về, chùa lại thu hút hàng ngàn khách tứ phương đổ về dâng hương cầu phúc, cầu ấm no, thịnh vượng. Ngôi chùa mang vẻ đẹp trang nghiêm, thanh tịnh và rất yên tĩnh. Đây chính là nơi để bạn rũ bỏ đi mọi nhơ nhớp, ồn ào của trần thế. Là nơi để bạn lắng nghe tiếng lòng mình và thư giãn sau những ngày làm việc căng thẳng, mệt mỏi.
    • Thung lũng hoa: nằm ở xóm Đồng Luông, xã Quảng Chu, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Đây là địa điểm lý tưởng cho mọi người cắm trại, dã ngoại, vui chơi, chụp hình cưới, chụp hình lưu niệm… Đến với thung lũng hoa này, bạn sẽ đắm chìm trong vườn hoa tam giác mạch, hoa cải, hoa violet, cúc vạn thọ… Nơi có những hang động, thác nước tuyệt đẹp. Trên nền hoa trắng xóa kết hợp với màn sương mờ ảo cùng dòng thác hùng vĩ đã tạo nên một khung cảnh lãng đãng, đẹp mắt như bức tranh thủy mặc. Nơi đây còn là địa điểm tổ chức nhiều trò chơi dân gian như bập bênh, tùng còn, đầy bè mảng. Đến với thung lũng hoa, bạn sẽ hòa mình vào nhịp sống của người dân, được họ kể cho nghe về những phong tục tập quán và trải nghiệm những món đặc sản nơi này.
    • Hang Thắm Làng: Hang không chỉ đẹp, rộng mà còn là nơi lưu giữ hệ động- thực vật khá phong phú như: khỉ, sơn dương, gà rừng, chim công… Xung quanh hang là những ăn nhà sàn xinh xắn thấp thoáng bên vườn cây. Bạn có thể nghỉ ngơi ở nơi này. Người dân địa phương rất thân thiện và mến khách.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Khu Phân Lô Linh Sơn Hòa Lạc
  • Shophouse Vinpearl Tuyên Quang Mở Bán (Cập Nhật Chính Sách)
  • Lão Nông Hà Tĩnh Gieo “ngọc Trời” Trên Cánh Đồng Rươi
  • Hai Chàng Trai Huyện Quảng Trạch (Quảng Bình) Bỏ Phố Về Làng, Mở Trang Trại Làm Giàu Từ Mảnh Đất Quê Hương
  • Dự Án Thiết Kế Nhà Chòi Cẩm Khê Phú Thọ
  • Đặc Điểm Các Dòng Gà Chọi Nổi Tiếng Nhất 3 Miền Việt Nam

    --- Bài mới hơn ---

  • Huyền Thoại Xám Messi Thái Bình
  • Tìm Hiểu 3 Cách Xem Chân Gà Chọi Hay Cho Những Người Sành
  • Gà Gầy, Còi Cọc Chậm Lớn, Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục
  • Gà Chậm Lớn, Còi Xương, Gầy Yếu Khắc Phục Như Nào?
  • Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục Bệnh Gà Còi Chậm Lớn
  • Chọi gà đã trở thành một nét văn hóa truyền thống bắt gặp trong các dịp lễ hội. Các dòng gà chọi hay từ 3 miền Bắc – Trung – Nam đều được chọn lựa để ra trận. Mỗi miền đều có những giống gà nổi tiếng ẩn chứa những lối đá khác nhau.Trong bài biết này chúng tôi sẽ chia sẻ những dòng gà chọi nổi tiếng đến từ 3 miền của đất nước.

    • Gà nòi là giống gà có đầu trọc, ít lông, thân hình bệ vệ, cao lớn, tướng đứng dũng mạnh và có vẻ bền ngoài rất hiếu chiến. Loại gà này thường được người miền ngoài sử dụng nhiều hơn. Đặc điểm nổi bật của gà nòi là chúng có những miếng đánh rất đẹp mắt và hiểm hóc.
    • Gà tre là loại gà có thân hình nhỏ nhắn, tuy nhiên chúng lại vô cùng nhanh nhẹn hiếu chiến, so với gà nòi thì không hề kém cạnh.
    • Gà rừng là loại gà có khả năng đánh cao rất tốt bởi chúng bay giỏi. Tuy nhiên, dòng gà này cũng là giống khó thuần chủng nhất.

    Trong 3 loại gà chọi thì gà nòi chính là dòng gà được sử dụng để đá nhiều nhất.

    Gà nòi ở miền Bắc cũng giống gà đòn miền Trung hay gà cựa miền Nam là những đặc sản đối với bất cứ người yêu gà nào.

    Với dòng gà cựa thịnh hành ở miền Nam thì chúng cũng là gà đòn hay gà chọi thông thường nhưng họ sẽ tra thêm cựa sắt/ cựa dao vào chân hoăc chuốt cựa gà khi nuôi để tăng thêm phần kịch tính trong những trận đấu gà. Những trận đá gà cựa sắt thường thiên về ăn thua cao hơn so tài bởi thêm vũ khí trong tay khiến con gà sẽ bị kết liễu nhanh hơn.

    Gà chọi miền Bắc thường tập trung vào lối nuôi gà đòn. Là loại gà sử dụng đòn thế để tấn công. Thế ra đòn chậm nhưng mạnh, trúng đòn cũng ảnh hưởng nhiều đến tính mạng. Các dòng gà chọi hay nhất miền Bắc thường đến từ:

    • Gà trống, gà mái chọi Thổ Hà – Bắc Giang.
    • Gà chọi Đồ Sơn – Hải Phòng.
    • Gà Nghi Tàm, Nghĩa Đô, Vân Hồ – Hà Nội.

    Các hoạt động mua bán gà chọi miền Bắc cũng diễn ra hết sức sôi nổi. Tại khu vực Hà Nội tập trung nhiều ở khu vực Nghi Tàm, Yên Phụ là nổi tiếng nhất. Hoặc các chợ gà chọi có tiếng và được người chơi gà thường xuyên lui tới.

    Cũng giống như miền Bắc thì gà chọi miền Trung cũng thuộc vào dòng gà chuyên đòn. Giống gà chọi hay ở miền Trung thường có trọng lượng từ 2,8 – 4kg. Với đặc điểm nhận biết là giống gà chân vuông, cổ trụi, chân cao, cốt lớn dùng chân trơn để đá. Giống gà đòn thường có 2 dòng rõ rệt là dòng gà mã chỉ (mã kim) và dòng gà chọi mã lại (mã mái). Các dòng gà chọi hay thường đến từ các địa điểm của miền Trung như:

    Nói về thú vui đá gà thì dân miền nam là nơi cuồng nhiệt nhất, đặc biệt là đá gà miền tây nam bộ. Có lối gà cựa rất được thịnh hành, với sự hỗ trợ của các loại cựa sắt sắc bén. Khiến cho các trận đấu gà chọi miền Nam có tính sát phạt rất cao, thiên về ăn thua. Nhưng lại khó chiêm ngưỡng được tài nghệ của các chiến kê. Các dòng gà chọi hay đến từ miền Nam gồm có:

    Gà chọi miền Nam gọi là gì? Câu hỏi tưởng như đùa thế nhưng không tránh khỏi nhiều người miền Bắc, Trung vào Nam chơi gà mà không hề biết. Bởi lẽ ở nơi đây có thêm giống gà cựa nên thay bằng việc gọi gà chọi chung chung. Thì người ta sẽ phân chia thành gà đòn và gà cựa để nhận định về hai giống gà với hình thức thi đấu khác nhau.

    Nếu nói về mức độ nổi tiếng, đa tài thì 2 giống gà đến từ miền Trung và miền Nam vẫn là ứng cử viên sáng giá nhất, là nơi quy tụ của các dòng gà chọi hay nhất Việt Nam. Gà đòn Bình Định và gà chọi Chợ Lách được coi là 2 trong số các dòng gà chọi nổi tiếng nhất trên cả nước.

    Đặc điểm nổi bật của dòng gà chọi Bình Định là chúng cao lớn, cơ bắp phát triển, thể chất tốt, khá dễ nuôi. Khối lượng cơ thể của gà đòn Bình Định rơi vào khoảng 3-5kg.

    Đặc điểm dễ nhận biết ở gà Bình Đinh là có phần đầu, cổ, ngực, đùi đều rất thưa lông. Nhưng lông ở phần cánh lại rất phát triển, giúp hỗ trợ trong những lần bay cao để tung đòn.

    Dòng gà Bình Định đa dạnh về màu sắc của lông gồm các sắc lông như ô, tía, xám, ó, nhạn, ngũ sắc…

    Khi thi đấu, gà Bình Định được coi là rất bền bỉ, chịu đòn tốt. Chúng có thể tung đòn đá rất cao nhờ vào bộ lông phát triển. Triệt hạ đối thủ bằng chân là khả năng đặc biệt ở gà đòn Bình Định. Chính vì sở hữu thế đòn và sức ra đòn khố ai địch lại nên gà chọi Bình Định luôn được coi là một trong những giống gà đáng gờm với bất cứ đối thủ nào.

    Gà chọi Bình Định có hai dòng nổi tiếng nhất là dòng Ngân hàng và Bảy Quéo tập trung ở vùng đất Quy Nhơn.

    Ngoại hình đẹp, bộ lông đẹp, mượt, chân vuông vức, ngực nở, tướng tá hùng dũng là những đặc điểm nổi bật nhất của dòng gà này.

    Gà Chợ Lách khi giao chiến rất dai sức, có kỹ thuật tốt, được coi là “hùng kê”, “kỳ kê”.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Phương Pháp Chăm Sóc Gà Chọi Vào Mùa Đông
  • Bí Kiếp & Cách Nuôi Gà Đá Mau Mập Tổng Hợp Nhiều Cách 2021
  • Gợi Ý 12 Điểm Du Lịch Thú Vị Tại Móng Cái, Quảng Ninh
  • Móng Cái Thiếu Khu Vui Chơi Cho Trẻ Em
  • Tướng Đi Gà Đá Thế Nào Là Tốt Và Nên Chọn?
  • Cách Xem Đòn Lối Gà Chọi Và Cách Khắc Chế Mỗi Loại

    --- Bài mới hơn ---

  • Xem Đầu Mặt Gà Nhận Biết Gà Chọi Hay
  • Mẹo Cách Cắt Tai Gà Chọi Không Chảy Máu, Không Hại Gà, Kinh Nghiệm Từ Những Sư Kê Giỏi: Cắt Tai Gà Chọi
  • Hướng Dẫn Phân Biệt Tiếng Gà Gáy Nhận Biết Linh Kê, Thần Kê
  • Cách Chăm Sóc Gà Chọi Con Thành Chiến Kê Chuyên Nghiệp
  • Cách Nuôi Gà Chọi Của Người Thái Lan
  • Cách xem đòn lối gà chọi sẽ giúp anh em phân biệt được đâu là chiến kê tốt, đâu là chiến kê đá không hay. Khi đến các sới gà để cá cược, điều này sẽ giúp bạn tăng cơ hội chiến thắng. Do đó chúng tôi sẽ tổng hợp những đòn lối gà chọi để các sư kê có thể nắm bắt một cách chính xác nhất.

    HƯỚNG DẪN CÁCH XEM ĐÒN LỐI GÀ CHỌI ĐẦY ĐỦ

    THỨ NHẤT – CÁC ĐÒN LỐI THƯỜNG THẤY Ở GÀ CHỌI

    – Nạp, xạ: Có thể nhận biết bằng cách chiến kê lấy đà từ xa rồi nhảy lên, vừa đâm vừa đá vào đối thủ. Thường thì xảy ra khi vừa vào trận.

    – Đá lông: Tiêu chí của lối đá này nằm ở mỏ của gà. Mỏ phải nhọn, sắc và khít. Chiến kê sở hữu lối đòn này thường cắn vào lông của đối thủ, lấy đó làm điểm tựa, sau đó tung những đòn đánh liên tục vào đối phương khiến nó không kịp trở tay.

    – Đá vai: Tương tự như đá lông , nhưng ở lối đá này chúng cắn mổ vào vai để làm điểm tựa rồi tấn công vào những bộ phận khác.

    – Đá lông yếm: Đòn lối này khá hay, lại độc lạ. Thay vì tấn công ở phần trên, chiến kê sở hữu lối đòn này sẽ chui xuống gần bụng của đối thủ, dùng mỏ quặp chặt lông ở ngực rồi chân đá thốc lên.

    – Đá ngang: Lối đánh này được nhiều kê sư chuyên nghiệp nhận xét là khá đáng sợ. Tỷ lệ gà bị chết rất cao nếu trúng đòn. Chiến kê sở hữu đòn đá ngang thường tấn công trực diện vào đối thủ chứ không hề tỏ ra e sợ gì. Chúng mổ thẳng vào đầu đối phương sau đó ở thế đứng ngang bay lên tung cú đá chéo vào một bên cổ và mặt. Nếu gắn thêm cựa thì nguy cơ gà bị hỏng mắt là rất lớn.

    – Đá mã kỵ: Điểm chính ở đòn đánh này là đá thẳng vào mu lưng của đối phương, dứt điểm một cách nhanh gọn.

    THỨ HAI – CÁCH XEM ĐÒN LỐI GÀ CHỌI Ở THẾ VỈA

    – Vỉa tối: Ở đòn lối gà chọi này, chiến kê sẽ chui vào cổ cánh của đối thủ và mổ những da non. Sau đó cùng mỏ quặp chặt phần da để lấy điểm tựa, đánh – đá – đâm liên tiếp vào các vị trí khác của chiến kê. Không phải tự nhiên mà lối đòn này được giới kê sư đánh giá là cực hay, bởi:

    Lưng, nách non là những vùng da mỏng, dễ bị tổn thương, đặc biệt là gần với phổi. Nếu trúng đòn sâu, tỷ lệ chết là rất cao. Thường thì những con trúng đòn vỉa tối khó mà chữa được, nếu bị nhẹ thì chăm sóc rất cực, bị nặng thì chỉ có về bỏ thôi.

    Điểm độc đáo ở đòn này là không có hiệu quả ngay tức thì. Nghĩa là gà bị trúng đòn ở hồ 1 thì sang hồ 2, hồ 3 mới có hiện tượng khó thở, xuống sức.

    – Vỉa sáng: Nếu như đòn vỉa tối tập trung vào những điểm nhạy cảm trên cơ thể của chiến kê thì đòn vỉa sáng có phần “nghiệp dư” hơn. Sau khi luồn vào phần cánh của đối thủ, nó sẽ thò đầu ra, dùng hết sức lực ở mỏ để cắn, mổ đối phương – ở bất cứ vị trí nào mà nó muốn.

    THỨ BA – XEM ĐÒN LỐI GÀ CHỌI Ở THẾ NƯỚC VÀ ĐÂM

    – Nước nạp: Hay còn được hiểu là hình thức so cựa giữa hai chiến kê. Cụ thể cả hai gà chiến nhảy lên, đá chân vào nhau. Nếu cựa của chúng chạm vào nhau thì gọi là khắc cựa.

    – Nước đứng: Ý chỉ sức chống chịu cao của gà chiến, chiến kê sở hữu nước đứng thường rất bền sức, chỉ chờ đợi sơ hở của đối thủ rồi chống trả. Đừng nhìn ban đầu chúng hay chịu đòn mà nghĩ yếu. Trong đá gà chọi, “đường dài mới biết ngựa hay”.

    – Đâm hang cua: Hang cua nằm cạnh dưới cổ, phần này mỏng, rất dễ bị tổn thương. Nếu đâm cựa trúng vị trí thì gà trúng đòn sẽ hộc máu ngay tại chỗ. Lúc này thắng thua cũng được phân định rõ ràng.

    – Đâm mắt cần: Mắt cần là những đốt ráp trông như mắt tre hay còn gọi là xương cổ gà, nếu cựa chạm vào những mắt này với lực tác động nhất định, gà trúng đòn có thể quẹo cổ ngay và luôn.

    THỨ TƯ – NHỮNG THẾ ĐÁ CHỦ ĐẠO CỦA GÀ CHỌI

    – Gà dọc mé: Chúng thường đứng đối diện hoặc ngang với đối thủ. Những yếu điểm mà chúng hay hướng tới đó là mang tai, cổ, diều, mắt, hầu, cẳng chân. Và tất nhiên khi đối phương trúng đòn chúng sẽ không còn sức lực để phản kháng.

    – Gà ôm đấm: Cả hai chiến kê bám sát vào nhau như kiểu đang “ôm ấp” vậy, nhưng thực chất thì con sở hữu đòn đánh này đang cố cắn – mổ vào cánh, vai, lấy đó làm điểm tựa sau đó ra đòn. Thường thì điểm chịu đòn sẽ là kiềng vai, 2 quả tảo…. trong gà ôm đấm phổ biến nhiều loại, như:

    Ôm đấm chuyên nghiệp: Tập trung vào ph ầ n vai, đầu cánh của đối thủ; thậm chí dù có bị đối phương đánh cho bầm dập cũng chỉ nhắm vào hai bộ phận này mà đánh. Con sở hữu đòn này thường rất hăng, ra trường một là nó chết – hai là đối phương chết (mà không chết cũng tàn phế, về chăm nữa cũng chỉ dùng đúc mái thôi).

    Ôm đấm không chuyên: Thuộc loại nguy hiểm nhất trong kiểu gà ôm đấm, tốc độ ra đòn vừa nhanh vừa chuẩn. Thường thì nó tập trung vào vai rồi đấm, khi đối thủ dằn ra, thoát khỏi “ma trảo” của nó thì nó nhanh chóng chuyển sang thế chụp hầu mé đá. Loại này thường bị nhầm lẫn với đòn đá đủ thế.

    Ôm đấm sinh thế: Trên thực tế thì đấm không phải là sở trường của nó. Nhưng trong lúc đá bị đối thủ “dồn ép” nên mới ôm đấm. Loại này ít gặp nhưng vô cùng giá trị.

    Đánh chốt lườn: Đúng với tên gọi, nó tập trung đánh vào lườn non của đối phương, gây ra những vết thương nghiêm trọng từ bên trong.

    Đánh vào đùi: Loại này thì vẫn chưa có quá nhiều thông tin, nhưng theo các kê sư chia sẻ thì nó chuyên đấm kiềng.

    – Gà hầu: Vị trí mà nó thường nhắm tới khi tấn công đối thủ là hầu. Một khi trúng đòn đối phương chỉ có thể chết thôi. May mắn thì ngất xỉu ra đó.

    – Cưa đè: Loại này thường rúc sau gáy của đối phương rồi đá vai lưng, hoặc giật cương gáy. Anh em trong giới chia đòn lối này làm hai loại cơ bản là:

    Loại gác cần đối phương kết hợp với đè để đối thủ không tấn công nó.

    Loại gác cả bầu diều lên đối thủ, vừa đè vừa đẩy.

    – Gà quần: Loại này đúng kiểu quần, vừa giáp trận nó sẽ chạy vòng quanh người đối thủ như xem xét tình hình, lợi dụng sơ hở thì chọc đầu, ché má, hầu. Nếu may mắn sở hữu chiến kê này thì anh em phải tập trung huấn luyện tăng thể lực, chứ không có sức bền, chạy vài vòng, chưa hạ được đối phương đã mất sức lăn ra đó thì công cốc.

    Gà quần chính: Tốc độ chạy nhanh, đá được 2 – 3 cái rồi chạy tiếp. Chúng được giới mê gà đánh giá cao về sự nguy hiểm. Lợi dụng sơ hở chúng có thể tung đòn đá đọc vào đối thủ hoặc quần ra sau rồi đá mu lưng. Tỷ lệ gà trúng đòn chết rất cao.

    Gà quần vừa chui vừa đá cánh: Khi giáp trận sẽ cúi đầu xuống để vào dĩa – rất nhiều kê sư nhầm lẫn với lối đá dĩa do cả hai sáp vào nhau. Sau khi vào dĩa, nó bắt đầu công cuộc “đánh từ trong ra ngoài”, từ đó khiến đối thủ mất sức không còn khả năng chiến đấu.

    THỨ NĂM – CÁCH XEM ĐÒN LỐI GÀ CHỌI KHÁC

    Trong cách xem đòn lối gà chọi, ngoài những đòn đánh trên, còn có thể kể đến:

    – Đá hồi mã thương hay chạy kiệu : Gà chiến khi vào trận đá vài chân rồi giả vờ bỏ chạy, mục đích để đối thủ đuổi theo sau. Sau khi chạy được 3 – 5 chân chúng quay ngược lại tấn công đối thủ khiến chúng không kịp trở tay.

    – Đá khai vựa lúa: Chúng được ví như những chiến binh thực thụ khi đánh trực tiếp vào đối thủ, vừa mổ vừa đá hầu.

    – Đá liên hoàn cước: Chúng cắn – mổ vào một vị trí nhất định, dùng đó làm điểm tựa rồi nhảy lên đá liên tục 2 – 3 cái vào cơ thể của đối phương.

    – Đá độc cước: Đúng kiểu, đã đá là chính xác, đã trúng đòn là bị thương. Sau khi mổ một lần nó sẽ tung đúng 1 đòn duy nhất và hầu như lúc nào cũng trúng đối phương.

    – Đá thọc huyết: Kiểu đá này khá đẹp mắt, hiếm lắm mới có cơ hội chứng kiến. Sau khi nhảy cao lên, lúc rơi xuống gần đối thủ mới tung thế đá chân, thọc vào ngực gà. Đòn đá mạnh trúng vào nội tạng sẽ gây tổn thương ngay từ bên trong, thậm chí thổ huyết mà chết.

    CÁCH KHẮC CHẾ TRONG ĐÒN LỐI GÀ CHỌI

    – Gà đá hầu, thiện dọc sẽ bị khắc chế bởi mé 2 mang.

    – Gà mé 2 mang lại bị khắc chế bởi cưa đè thông.

    – Cưa đè thông vỉa “chịu thua” trước lối đòn ôm đấm.

    Ngoài ra còn có thể kể đến như:

    – Gà có lối đá cắn gối: Nên chọn những con có lá đối lùi tát, đá bậy, cắn lông mã kỵ đá vọt lên.

    – Thế gà bướng trên săn thủ cấp: Cho giáp trận với gà thông vỉa, chui luồn cắn gối,… chắc chắn sẽ hạ được chúng.

    – Lối đá dong trâu đuổi tảng: Đòn đánh này được nhận xét là vô cùng nguy hiểm, kèm cặp đối phương sát sao ngay khi giáp trận. Con này thì nên cho đánh với những chú gà hay chạy, để nó bám đuổi chạy vòng quanh đến khi mệt thì thôi.

    KẾT LUẬN

    Cách xem đòn lối gà chọi ở trên được tổng hợp đầy đủ nhất từ trước đến nay. Hy vọng là những thông tin hữu ích để anh em học hỏi.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Xem Đầu Gà Chọi Hay, Lì Đòn Chuẩn Của Sư Kê, Cách Xem Đầu Mặt Gà Chọi Đẹp
  • Từ Az Cách Chữa Chân Gà Chọi Bị Đau Chân Hiệu Quả, 3 Cách Chữa Gà Bị Đau Chân Hiệu Quả Ngay Lập Tức
  • Học Ngay Cách Chữa Gà Chọi Bị Đau Chân Gà Bị Đau Chân Hiệu Quả
  • Phương Pháp Chữa Gà Bị Nấm Họng Hay Nhất
  • Top 5 Quán Ngon Hòa Lạc Bạn Nên Thử Khi Ghé Qua
  • Video Clip Đá Gà Cựa Sắt

    --- Bài mới hơn ---

  • 2 Ngài Tiêu Diện Hộ Pháp Và Kinh Nghiệm Thỉnh Tượng Hữu Ích.
  • Yên Bái: Nông Dân Trẻ Thu Nhập 500 Triệu Đồng/năm
  • Gà Trong Văn Hóa Dân Gian Việt Nam
  • Top 5 Quán Ngon Hòa Lạc Bạn Nên Thử Khi Ghé Qua
  • Phương Pháp Chữa Gà Bị Nấm Họng Hay Nhất
  • Những video clip đá gà cựa sắt mới nhất luôn được các sư kê săn lùng để thỏa mãn niềm đam mê đá gà của mình. Và trang web của chúng tôi là một trong những trang web chuyên cung cấp các video đá gà hấp dẫn và uy tín đang là nơi được nhiều sư kê lựa chọn.

    Xem video clip đá gà cựa sắt ở đâu chất lượng sắc nét nhất?

    Lịch xem đá gà cựa sắt, đá gà Thomo luôn chiếm được sự quan tâm của người hâm mộ. Vậy đâu là địa chỉ chọi gà phổ biến và đảm bảo chất lượng?

    Xem tại m8win: Nhà cái này chuyên phát triển các dịch vụ đá gà trực tuyến và cũng là website hoạt động đầu tiên tại Việt Nam. Nơi đây bạn vừa có thể xrm các video đá gà chuyên nghiệp, chất lượng cao lại vừa có thể đặt cược để dự đoán kết quả trận đấu và nhận những phần thưởng lớn.

    Xem video clip đá gà cựa sắt tại ucw18: Nơi đây sẽ là địa chỉ tổng hợp các clip đá gà gay cấn và hấp dẫn nhất, mới nhất tù các trường gà nổi tiếng thế giới. Tại đây bạn cũng có thể tham gia dự đoán kết quả trận đấu và nhận tiền thưởng cá cược.

    Daga12h.com: Đây chính là câu trả lời tuyệt vời cho những ai cần mua đá gà cựa sắt ở đâu. Website thường xuyên cập nhật những trận đấu mới, hấp dẫn và kịch tính, tất cả các ngày trong tuần. Tất cả các video đều được truyền hình trực tiếp từ các đấu trường, chất lượng HD & full HD.

    Dagacuasat.info : Để đáp lại những người không có cơ hội xem những trận đá gà đỉnh cao trên mạng. chúng tôi đã liên tục trực tiếp các trận chiến mới nhất. Với công nghệ camera siêu nét, mang đến những video quay được từ trường gà Thomo. Tạo cảm giác chân thực, chân thực như đang xem trên đấu trường thực, ở bất kỳ đâu, bất cứ khi nào bạn muốn.

    Xemdaga.com: Đây là nơi phát trực tiếp và cung cấp các video đá gà. Bao gồm đá gà cựa sắt, đá gà cựa sắt, … Từ khắp các đấu trường mới nhất, chất lượng nhất.

    Ngoài ra, các bạn cũng có thể xem các video clip đá gà cựa sắt mới nhất 2021 tại: chúng tôi chúng tôi chúng tôi chúng tôi dagathomohomnay…

    Điểm chung của các địa chỉ xem video clip đá gà cựa sắt

    Xem đá gà hay nhất chuẩn HD: Các video đá gà mới nhất 2021 sẽ được cập nhật liên tục. Với hình ảnh sắc nét, âm thanh trung thực, sống động. Nhờ đó, người xem dù ở đâu cũng có thể hòa mình vào không khí máu lửa của trận đấu.

    Chất lượng video tốt nhất, không bị giật lag, khó chịu. Thỏa mãn niềm đam mê chọi gà của các bạn ở nước ta. Các website cam kết video trực tiếp, không phát lại nên các bạn yên tâm. Ngoài ra, nếu bạn cần xem lại, trang web vẫn đăng lại các trận đấu trước đó

    Đa dạng về giống gà chọi: Gà chọi ăn tiền lớn đến từ thomo cambodia, sabong philipping. Với số lượng gà lớn, chủng loại gà chọi đa dạng. .. Các trang web đều phát sóng các video đá gà của nhiều giống gà khác nhau, bạn có thể lựa chọn xem bất cứ trận đấu nào mà mình yêu thích.

    Các trận đấu, lịch đá thường được cập nhật liên tục giúp người chơi có thể xem đá gà cựa sắt mới nhất.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Sau Đường Nhuệ, Trùm “đá Gà” Bình Vổ Bị Bắt Giữ
  • Chia Sẻ Kinh Nghiệm Chọn Gà Đá Đòn Dọc, Đá Mé Cực Hay
  • Điềm Báo Gà Gáy Là Lành Hay Xấu? Điềm Báo Gà Gáy Là Lành Hay Xấu?
  • Gà Gáy Ban Đêm Là Điềm Gì? Hên Hay Xui? Đánh Đề Số Mấy?
  • Cách Vô Mồi Cho Gà Đá Cựa Sắt Hiệu Quả Nhất
  • Gà Chọi Bị Kén Đầu Thì Phải Chữa Như Thế Nào

    --- Bài mới hơn ---

  • Thuốc Chữa Gà Chọi Bị Đau Mắt
  • Cách Chữa Gà Chọi Bị Sủi Bọt Mắt
  • Gà Kén Mép Trong Và Cách Chữa Trị Hiệu Quả
  • Buôn Gà Chọi Vượt Biên Sang Trung Quốc
  • Cách Chữa Hen Cho Gà Chọi Bị Hen ( Bài Thuốc Quý) Từ Dân Gian
  • Các nguyên nhân gà chọi bị kén đầu

    Các nguyên nhân khiến gà chọi bị kén đầu thường rất đa dạng, nguyên nhân chủ yếu là do quá trình vệ sinh, môi trường sinh hoạt có sự hình thành của vi trùng, vi khuẩn hoặc chế độ dinh dưỡng của gà không phù hợp. Khi gà bị thương ở đầu, có vết thương hở nhưng lại không được vệ sinh đúng cách, đây là lúc tạo điều kiện cho sự hình thành các loại vi khuẩn và làm cho dễ hình thành kén. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng của thức ăn như thiếu một số loại vitamin, sắt, hay các chất dinh dưỡng cần thiết, chế độ sinh hoạt không điều độ, đảm bảo vệ sinh thì cũng là nguyên nhân gây hình thành kén.

    Nếu để lâu thì vết kén rất khó chữa trị và hồi phục, vì vậy bạn nên lưu ý nhận biết các dấu hiệu, nguyên nhân và cách chữa trị kịp thời.

    Cách chữa trị gà chọi bị kén đầu

    Chữa trị bằng cách mổ

    Nếu gà chọi bị kén đầu dạng nước, thì bạn có thể lựa chọn phương pháp mổ. Bạn cần mổ vết kén ra và hút hết nước dịch ra ngoài để loại bỏ sự tích tụ và hình thành vi khuẩn. Bạn có thể kết hợp tiêm vào một ít dung dịch lincomycin để vết kén nhanh được phục hồi nhất. Vết kén khoảng 5 ngày sẽ khô lại và bạn chỉ cần bóc nhẹ nhàng ra là được.

    Chữa trị bằng thuốc

    Bạn có thể tìm mua các loại thuốc chuyên dụng trên thị trường được bày bán tại quầy thuốc thú y, các loại thuốc giảm sưng, chống viêm. Bạn có thể tham khảo loại thuốc tiêu kén gà chọi bị kén đầu của Thái Lan, thuốc tiêu kén Violet, thuốc tiêu kén dạng tiêm, dạng bôi, dạng uống.

    Đối với thuốc tiêu kén dạng tiêm, bạn chỉ cần tiêm trực tiếp vào vết kén, vết kén sẽ nhanh chóng thu lại và khô, có tác dụng khá nhanh. Đối với thuốc dạng uống, bạn lấy một liều lượng thuốc phù hợp hòa với một ít nước và cho gà uống hai lần mỗi ngày. Loại thuốc này hỗ trợ rất tốt cho việc giảm sưng, phù nề, viêm nhiễm. Đối với thuốc chữa kén dạng bôi, đầu tiên bạn nên dùng nước muỗi loãng để vệ sinh vết kén sau đó để khô ráo và bôi vào chỗ kén 2 lần/ ngày.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Mô Hình Nuôi Gà Đá Chuẩn Giúp Kiếm Được Tiền Tỷ Mỗi Năm
  • Làm Sao Nuôi Gà Bị Suy Phục Hồi Nhanh Chóng
  • Xem Tướng Mắt Nhận Biết Gà Chọi Tốt, Xấu
  • Cách Chữa Gà Chọi Bị Mất Gân, Làm Gì Với Chiến Kê Bị Mất Gân
  • Thức Ăn Và Chế Độ Ăn Cho Gà Chiến, Thức Ăn Cho Gà Đá, Cách Tập Luyện Gà Chọi Chiến
  • The Difference Between The Particles “wa” And “ga”

    --- Bài mới hơn ---

  • Let’s Learn Japanese Particles: が (Ga), から (Kara), And まで (Made) !
  • Đổi Bình Ga Lai Vung Đồng Tháp
  • Dự Án Di Dời Ga Đường Sắt Đà Nẵng Hiện Nay Ra Sao?
  • Quy Hoạch Sắp Xếp Các Dự Án Phát Triển Mang Tính Chiến Lược
  • Gà Đá Tiền Shamo Lẫy Lừng Có Tại Trại Gà A Chiến
  • You’ve probably asked about it, maybe even compared a whole range of sentences trying to p it out, but with no satisfying conclusion.

    And do you know why you can never get a simple, straightforward answer?

    Because it’s the wrong question to ask.

    It does have an answer, but it doesn’t really tell the whole story.

    Of course, there’s no way you could have known this. I certainly didn’t, and for a long time had the same trouble finding an answer that really made sense to me.

    One day, however, when I was studying at a university in Japan, one of my teachers started talking about these things called “kaku joshi”, or “case-marking particles”. These are a specific subset of particles that, for the most part, are the main particles we use in everyday Japanese – “de” 「で」, “wo” 「を」, “ni” 「に」, and a few others.

    As she explained more, it became obvious why I could never get a clear answer. The problem was that instead of trying to p out the difference between “wa” and “ga” 「は」 and 「が」, I should have been asking…

    We know it defines the topic, but what exactly is that? And why do we use it in some situations but not others?

    Understand this, and the choice between “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 becomes considerably easier, while also giving you a deeper understanding of the mindset behind the Japanese language as a whole.

    Hopefully this article will help you see “wa” 「は」 for what it really is, and as a result, be better equipped to choose between “wa” and “ga” 「は」 and 「が」.

    Disclaimer: I said easier. Not easy. Not crystal clear, never have to think about it again, but easier. The grammatical concept of the “topic” – which is what “wa” 「は」 defines – is completely foreign to English (and most other languages for that matter), so of course it will take time and effort to fully understand. This article aims simply to remove a large portion of the confusion around it. It’s also somewhat generalised to make it more digestible.

    The difference between “wa” 「は」 and the other major particles

    What is so special about “wa” 「は」?

    The “kaku joshi”, or case-marking particles, I referred to earlier are very simple in terms of their function – they tell us how the word or phrase before them relates directly to the action described by the verb.

    And of particular note:

    “wa” 「は」 marks the topic of the sentence; it tells us what we are talking about.

    Let’s put that side-by-side for clarity:

    Unlike the other major particles, “wa” 「は」 does not directly relate to the action in any specific way. Instead, it tells us information about the sentence (or, more accurately, the clause) in which it is used.

    The reason “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 are so easily confused is because in a lot of cases, the sentence is talking about the person performing the action, so the topic and the subject are the same person (or animal or thing).

    Let’s look at a really simple example:

    Taro bought a book.

    Here, the person who bought the book is Taro, so Taro is the subject of the verb “bought”.

    At the same time, the sentence as a whole is talking about Taro, so in Japanese, the topic of the sentence would also be Taro.

    As such, we could use either “wa” 「は」 or “ga” 「が」 to define Taro’s role:

    Both of these sentences describe the exact same activity, and are also both 100% grammatically correct. They are, however, quite different.

    To understand the difference, we need to understand the true purpose of “wa” 「は」.

    The true purpose of “wa” 「は」

    As we know, “wa” 「は」 defines the topic. More specifically:

    “wa” 「は」 can be used in place of, or together with, other particles (as well as independently) to define the word or phrase before it as the topic of the sentence or clause.

    The topic is basically the thing that we are talking about in the sentence.

    But why do we ever need to define a topic, when it doesn’t even exist in most other languages?

    Put simply: For clarification.

    What does that mean?

    Consider that when communicating in any language, there are two main parts:

    We talk or write to communicate new information to others, and we do so with a certain amount of already understood or implied background information, or context.

    Sometimes there is a lot of context, sometimes there is none, but it looks something like this:

    Next to it is the new or important information we are trying to communicate. In any given sentence, this new/important information only relates to whatever is inside the context bubble.

    We can demonstrate this with a simple conversation in English:

    Paul: What did Taro do today?

    Susan: He bought a book.

    As he asks the question, though, the information in his question gets added to the context bubble for their conversation, which in this case is the person being spoken about (Taro) and the relevant time period (today).

    This means that when it comes time for Susan to answer the question, she can just say “he” instead of “Taro”, since the context bubble tells us who “he” is. Similarly, she doesn’t need to say “today” in order for the timing of the action she’s describing to be understood. The constantly evolving context bubble saves us from repeating ourselves.

    The same is true in Japanese, but with one small difference. Let’s take a look:

    The difference is that in Japanese, instead of using “he”, the context allows Susan to not mention Taro in her answer at all.

    In both languages, the information inside the context bubble doesn’t generally need to be repeated for the message to be understood.

    In English, however, certain parts of the sentence need to be included for the sentence to be grammatical.

    In this case, “he” is one of those words. It is necessary because English sentences must include a subject (the person/thing doing the action) to be grammatically complete. Depending on the verb, they sometimes also need an object (the thing the action was done to).

    There are, however, no such requirements in Japanese, so we can just completely leave out the things that are already known.

    This is part of the reason that pronouns (I, you, he, she, it, they, etc.) are far more common in English than in Japanese. We need them in English to form complete sentences without repeating the same information over and over again (imagine a five minute conversation in which Paul and Susan have to keep referring to Taro by name, instead of just as “he/him”…). In Japanese, however, these words simply aren’t needed.

    Recall what we said earlier – that “wa” 「は」 clarifies the context for the rest of the actions in the sentence.

    The context bubble contains the background information we need to understand what we are talking about. The topic is basically just background information that needs clarifying.

    In effect, the topic is the context bubble, or at least part of it. It gives us a way to explicitly state what we are talking about.

    We would do this in situations where we start talking about something new, or when the context isn’t clear or has changed, either partially or completely.

    The best way to illustrate this is to compare the different ways that we can communicate the same idea.

    Comparing our options

    You’ll recall that for our example, “Taro bought a book”, we had these two options:

    As we have seen, we actually also have another option that can be used in certain situations:

    The question is, how do we choose between these three alternatives? Let’s look at each one.

    The ‘nothing’ option

    We already know that we can use the last option (which doesn’t mention Taro at all) when the context makes it obvious that we are talking about Taro, such as when answering a question that is specifically about Taro. This should be relatively straightforward, if not always easy.

    “Ga” 「が」 is basically the other extreme. It describes the full action literally, with the subject, object and verb defined in full.

    This means that instead of using the context bubble, Taro is included in the new/important information part of the sentence.

    Importantly, since it places him in the new/important information part, marking Taro with “ga” 「が」 actually emphasises that Taro bought the book. Not someone else, but Taro.

    We might want to emphasise Taro in a situation like this:

    In this case, B needs to emphasise “Taro” because that is the answer to the question being asked. Taro is new and important information.

    This is also why “dare” should be followed by “ga” 「が」 in the question. The ‘who’ is the information being sought, so of course it is important.

    Quick note about this example

    After A’s question, the book has, of course, moved into the context bubble…

    B: Taro bought it.

    B: tarō ga kaimashita.

    B: たろう が かいました。

    Notice that in English, “the book” is replaced by “it”. The book has moved into the context bubble in English too, but because the English sentence would not be grammatically complete without an object (the thing that was bought), “it” is used to plug the hole.

    The inclusion of the verb itself is a bit more optional. Complete sentences need verbs, so whether or not he includes “kaimashita” would depend on whether or not he needs to answer in a complete sentence. If Taro were speaking with someone familiar, for example, he could avoid using a complete sentence answer and simply reply:

    B: tarō (ga)

    B: たろう (が)

    “Ga” 「が」 is optional here, and can help to emphasise that Taro is the person who performed the act of buying the book. It’s not usually necessary, however, when the verb is omitted and it is clear what role Taro played in the action being described (ie. it’s obvious that Taro bought the book, and wasn’t, for example the thing being bought).

    “Wa” 「は」 is somewhere in between the other two.

    Where the ‘nothing’ option relies entirely on the context bubble, and the ‘ga’ 「が」 option doesn’t use the context bubble at all…

    • it is not 100% obvious from context who or what is being talked about, AND
    • the ‘who’ or ‘what’ is not the important information trying to be communicated.

    In the sentence…

    …”wa” 「は」 is effectively used to define Taro as the topic, so instead of putting him in the new/important information part of the sentence, we are adding him to the context bubble:

    Taro is no longer emphasised, and we are basically putting him on the same level as background contextual information. We only mention Taro at all to clarify that he is the person we are talking about.

    In effect, “wa” 「は」 shifts the emphasis of the sentence away from the word or phrase it is marking, and onto the information that follows.

    Instead of drawing a direct line between Taro and the act of buying, we are referring to Taro more generally. This is a bit like saying, “Speaking of Taro, …” or, “As for Taro, …”, and then describing what he did, as opposed to just directly saying, “Taro did this”.

    We could therefore say that “tarō wa hon wo kaimashita” is roughly equivalent to:

    Speaking of Taro, bought a book.

    Why do the Japanese phrase it in this more generalised way? Because that’s just how Japanese is. It is generally a vague and indirect language, and, as we’ve seen, even information that plays a major part in the action being described can be omitted entirely if it’s understood from context – not even a pronoun is required.

    Although communication in Japanese may be vague, it’s important to note that what is actually communicated (eg. Taro bought a book) is usually just as specific as it might be in English. It is only the words used to describe it that tend to be more vague. As such, important information is often expssed in generic-sounding terms (eg. bought a book), with any other details just being implied by context. Then, if the existing context alone isn’t quite enough, “wa” 「は」 is used to clarify it.

    Now of course, “wa” 「は」 is not only used at the beginning of conversations to define who we are talking about. It is used throughout conversations in many different ways to redefine and clarify the context bubble.

    We can see this if we modify our example a little:

    Speaking to Taro and Eriko

    A: What did you do today?

    A: kyō nani wo shimashita ka?

    A: きょう、 なに を しました か?

    Here, if Taro were to simply say “hon wo kaimashita”, it would imply that both Taro and Eriko bought a book. Because A’s question doesn’t mention anyone specific, the fact that she is talking to Taro and Eriko implies that she is asking about both of them. In effect, Taro and Eriko are both put inside the context bubble implicitly as the question is asked:

    We could say that his answer is roughly equivalent to:

    Taro: As for me, bought a book.

    Taro clarifies that he is speaking about himself, then conveys the important information.

    We can see that Eriko then does the exact same thing.

    To be clear, if Taro (or Eriko for that matter) were to use “ga” 「が」 in this situation, he would actually be emphasising that he did the act of buying, since this would place him in the new/important information part:

    To recap, we have three main ways to describe a simple action that somebody did:

    We can say that:

    • Neither “wa” 「は」 nor “ga” 「が」 is needed if it is obvious who/what we’re talking about
    • “Ga” 「が」 emphasises the information that comes before it as new or important information
    • “Wa” 「は」 helps clarify who/what we are talking about, shifting the emphasis to the information that comes after it

    Now let’s look at some of the most common situations where “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 can be particularly confusing.

    Sentences with both “wa” and “ga” 「は」 and 「が」

    Most non-complex sentences (ie. those without sub-clauses) will only contain either “wa” 「は」 or “ga” 「が」, but there are some that contain both. It is these sentences where the context bubble should start to be particularly handy.

    “Wa” and “ga” 「は」 and 「が」 usually appear together when we want to communicate information about someone or something, but do so by referring to them in relation to someone or something else.

    One common situation is when we describe body parts; that is, we want to describe the body part, but in relation to the person to whom the body part belongs.

    Let’s look at an example of this, starting with a sentence where the verb isn’t “desu” 「です」:

    Let’s break this down, working backwards.

    First, let’s acknowledge the most important element in the sentence, our verb, “nobimashita”, meaning “grew longer” or “lengthened”.

    Next, let’s remember what “ga” 「が」 does:

    “ga” 「が」 tells us the subject of the verb; that is, who or what performs the action.

    So, who or what is it that grew longer? The thing marked by “ga” 「が」 → “ashi”.

    Just using what we have so far, our sentence is:

    “wa” 「は」 is used to clarify or add to the context bubble.

    As for him, the legs grew longer.

    This is obviously very different to English, where we would usually define the legs as being owned by him (his legs), and describe the action that his legs are performing (growing longer).

    You can do this in Japanese too, so it’s not wrong to say, for example:

    His legs grew longer.

    kare no ashi wa nobimashita.

    かれ の あし は のびました。

    This, however, isn’t a very natural way to expss this kind of idea.

    One thing I would like to point out here is that there is a major difference between this sentence and our example with Taro. The difference is:

    • Taro performed the act of buying the book.
    • “He” did not perform the act of growing longer.

    Yet, both were marked by “wa” 「は」 (at least in some cases).

    The reason this is possible is because all “wa” 「は」 did was tell us who the sentences were about. The important information was something else related to these people. In one case (Taro’s), it was what that person did. In the other, it was an action done by something else (his legs).

    Now let’s see how this works with sentences that use “desu” 「です」, both for body parts and various other things.

    Using “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 when the main verb is “desu” 「です」

    “Desu” 「です」 may be a special verb, but in terms of “wa” 「は」 and our context bubble, nothing really changes.

    Let’s look at an example sentence:

    We can break this down the same way we did a moment ago, except we need to clarify something first.

    With adjectives, such as “nagai”, we should look at this as being grouped together with “desu” 「です」 to form a single phrase meaning “being long” or “is long”. If we do this, we end up with a phrase that is comparable to other verbs, such as “nobimasu” (grow longer) from our pvious example.

    If we put them side-by-side…

    This is simplifying things a little, but in order to make the highly irregular verb “desu” 「です」 somewhat comparable with every other verb, we will group “nagai” and “desu” 「です」 together to be a single phrase that describes a certain act of being.

    Who or what is it that is “being long”? The thing marked by “ga” 「が」 → “ashi”.

    As for him, the legs are long.

    Now, let’s apply this approach to a few more confusing situations.

    Coming from English, “suki” (like), “kirai” (hate) and “hoshī” (want) probably take some getting used to because they are adjectives, while their English equivalents are verbs. They are also often used in sentences that include both “wa” and “ga” 「は」 and 「が」, so let’s see how we can apply the context bubble to make better sense of them.

    If we break this down as we did before, we can see that the same rules apply.

    Who or what is performing that action? The word or phrase before “ga” 「が」, which is “sushi” 「すし」.

    Our sentence so far is therefore:

    Sushi is liked.

    sushi ga suki desu.

    すし が すき です。

    Lastly, who or what are we talking about? The word or phrase before “wa” 「は」, which is “watashi”.

    I hate natto.

    watashi wa nattō ga kirai desu.

    わたし は なっとう が きらい です。

    Again, this is obviously very different from English, where these ideas are expssed as actions that we perform – we like, hate and want things in the same way that we do things. Hopefully, though, you can see how this is entirely consistent with other Japanese expssions, and that the roles of “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 are clear and consistent. They just take a bit (or a lot) of getting used to.

    Bonus: The ~tai ~たい form of verbs

    Verbs with the ~tai ~たい ending, such as “tabetai”, also work the same way as these adjectives because that’s exactly what they are. Let’s see an example:

    I want to eat sushi.

    Here’s what that looks like:

    The verbs “arimasu” 「あります」 and “imasu” 「います」 can also be a little tricky, as they share similarities with “desu” 「です」 as well as all other verbs. We can, however, apply all of the principles we’ve covered so far in the same way.

    Let’s start by looking at an example where “arimasu” 「あります」 is used just like any other verb that isn’t “desu” 「です」:

    The first thing we need to make absolutely clear – just to be on the safe side – is that even though the English translation here uses the verb “is” or “to be”, it has a distinctly different meaning to when “desu” 「です」 was used.

    While “desu” 「です」 is essentially used to equate two things as being the same (A = B), “arimasu” 「あります」 describes existence (as does “imasu” 「います」).

    As such, we could kind of translate the above as, “Her bag exists in the classroom”. We could not, however, change our “desu” 「です」 example sentence to “His legs exist long”. These “to be” words mean very different things.

    Now, if we put this “arimasu” 「あります」 sentence side-by-side with our example from earlier, we can see that they are very similar:

    tarō wa hon wo kaimashita.

    kanojo no kaban wa kyōshitsu ni arimasu.

    かのじょ の カバン は きょうしつ に あります。

    Who/what is performing the action in each of these sentences?

    As these are the person/thing performing the action, they could be marked by “ga” 「が」, but as we have learned, this would emphasise them too much.

    Instead, we use “wa” 「は」 to define them as our topic, essentially demoting them to the context bubble. Then, using that context bubble, we describe the important information that we actually want to communicate:

    However, “arimasu” 「あります」 and “imasu” 「います」 are also sometimes used in sentences that include both “wa” and “ga” 「は」 and 「が」, and this is where it can get confusing.

    Fortunately, our same rules apply – “wa” 「は」 defines/clarifies the context bubble, and “ga” 「が」 defines the thing that is performing the act of “being” (or, if it’s easier, “existing”).

    For example:

    This reflects a broader cultural and linguistic difference that actually shapes the way we view the world. Generally:

    • In English, people do and own things.
    • In Japanese, things happen and exist.

    I’ve often thought about the chicken-and-egg situation that this repsents – did the Japanese culture of indirectness evolve due to the structure of the language, or did the language evolve to make vague expssion easier? I suspect the answer is both, as ultimately, language is culture.

    Key take-aways

    Here are the main lessons I hope you can take from this article:

    • Particles like “ga” 「が」, “wo” 「を」 and “ni” 「に」 define how certain things relate to the action, while “wa” 「は」 tells us what is being talked about in the sentence
    • There are two main things that determine the meaning of what we communicate – context, and new/important information
    • Marking something as the subject using “ga” classifies it as new/important information, giving it emphasis
    • “wa” 「は」 allows us to redefine or clarify some or all of the context before stating new/important information
    • “wa” 「は」 shifts the emphasis of the sentence away from the word or phrase it is marking, and onto the information the follows

    Of course, this doesn’t cover absolutely everything. Entire books have been written about “wa” and “ga” 「は」 and 「が」 simply because there are so many different variables at play in any given situation.

    Hopefully, though, you now have a better understanding of the difference between these two essential particles, and will be able to apply these lessons much more widely than I have here.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Japanese Particles は (Wa) & が (Ga)
  • Japanese Particles Guide: Wa, Ni, No, Ga…
  • 7 Món Ngon Từ Gà Nòi Nhất Định Phải Biết
  • Thiết Kế Website Website Bán Gà Đá
  • Đá Gà Bên Gò: Nữ Việt Nam Hạ Myanmar, Vào Chung Kết Tái Đấu Thái Lan
  • Ecnl Vs. Ga And Mls Next

    --- Bài mới hơn ---

  • Resultado Da Mega Da Virada 2021
  • Mega Da Virada 2021 Tem Prêmio De R$ 300 Milhões E Apostas São Liberadas; Veja Como Jogar
  • Um Dos 52 Ganhadores Da Mega Da Virada É Do Df; Confira Dezenas Sorteadas
  • Chia Sẻ Cách Nuôi Gà Ai Cập Đạt Tỷ Lệ Cao Cực Hay
  • Những Kinh Nghiệm Cần Biết Trong Cách Nuôi Gà Không Bị Hốc.
  • Starting at about the U13 age group, high level soccer players will likely be faced with a number of options to choose from for continuing their accelerated soccer development. But, determining which of these options is best for a particular player can be very difficult and confusing. Which youth soccer league is the best in the US? Is it The ECNL (Elite Clubs National League)? What about GA (Girls Academy League) for girls or MLS Next for boys? How do National League and NPL fit into all this?

    US Soccer Pyramid

    To sort out this somewhat tangled web of possible pathways to soccer greatness, let’s start at the top of the American soccer pyramid – the US Soccer Federation. The US Soccer Federation is the governing body for soccer in the United States.

    Directly under the US Soccer Federation are the following tier 1 programs: (1) Major League Soccer (MLS); (2) National Women’s Soccer League (NWSL); (3) US Men’s National Team (USMNT); and (4) US Women’s National Team (USWNT).

    The next tier consists of the United Soccer League (USL) for men and the Women’s Premier Soccer League (WPSL) for women. Then, there are a myriad of pro and semi-pro leagues.

    But, the focus of this post will be on the youth soccer programs below all of the pro and semi-pro leagues. Youth soccer programs are pided into four primary categories:

    Let’s start at the youngest ages and work our way up. From about ages U5 to U8, soccer players will likely only have recreational league opportunities. Recreational leagues are usually organized locally (meaning they are not within any of the 4 centralized categories above). Many recreational leagues will have pisions all the way up through high school.

    Beginning with age U9 (approximately), you will likely have access to local competitive leagues (see When to Start Formal Soccer Training for a discussion of the differences between recreational and competitive soccer). These leagues will usually be governed by their respective US Soccer State Associations, which are in turn governed by USYS. Local competitive leagues will likely have pisions all the way up through high school as well.

    Beginning with age U13, regional and national competitive opportunities become available for the highest level players. This is where it starts to get confusing. Here are the regional and national league options at this age:

    Let’s look at these leagues inpidually.

    National League

    Like most local competitive leagues, the National League ultimately falls under USYS, so there is a natural flow from local competition to regional competition. The National League has 13 regional Conferences. Teams earn their way into their Conferences based on success in competitive opportunities within their respective US Youth Soccer State Associations.

    Each Conference will have a top (Premier I) Division and will likely have additional Divisions (Premier II Division, First Division). Promotion and relegation will occur among the Divisions based on records at the end of each soccer season.

    Teams in Premier I can qualify for the four US Youth Soccer Regional Championships. Champions of the Regional Championships can compete for the right to call themselves the National Champion in their age group in the US Youth Soccer National Championships which take place sometime in July.

    Starting at the U14 age group, teams in Premier I can also qualify for participation in the next season’s National League – which is a higher tier than the inpidual Conferences. Unlike the inpidual Conferences in which travel is regional, the locations for the National League events can involve significant travel. Teams in the National League can qualify directly to the US Youth Soccer National Championships without going through the Regional Championships.

    The National League just recently started a club vs. club pision. The intent is to match the best clubs (as opposed to just the best teams) against each other across multiple age groups. This creates a structure more like ECNL in that it becomes a club commitment as opposed to an inpidual team commitment. Like the top teams in Premier I, the top teams in the club vs. club pision will qualify for the Regional Championships.

    National Premier League

    The National Premier League falls within US Club Soccer. There are 19 somewhat regional member leagues in the NPL. The NPL is a club commitment. In other words, if a club wants to participate in the NPL, they must put a team in at every age group. This is different than the National League in which inpidual teams qualify. There are certain fairly low minimum standards that must be maintained to qualify as a member club.

    The NPL offers Showcase events and a playoff system for the top teams in each NPL member league. Finally, there is also a higher tier of competition which is called the Elite National Premier League (ENPL) – which mirrors the National League mentioned above – with a more national scope with respect to competition and travel.

    ECNL

    Elite Clubs National League is also sanctioned by US Club Soccer. Originally, ECNL was formed specifically for the elite female players, but now ECNL has a boys side as well. There are currently 8 regionally based conferences. Like the NPL, the ECNL is a club commitment and each club must maintain fairly high standards with respect to facilities and coaching.

    The ECNL also offers (and, in some cases, requires) several Showcase events throughout the year. Additionally, there are a couple of different levels of end of year playoffs for which teams may qualify.

    Check out this interview on Top Drawer Soccer with Christian Lavers, the President of ECNL (starting at the 6:36 mark). Lavers discusses the boys ECNL, the future of the ECNL in general and why he thinks the structure is the best in youth soccer. Good stuff!

    MLS Next

    MLS Next’s intent is to create a single pathway for boys through the gauntlet of youth soccer. As of today, 489 teams from 113 clubs are participating in MLS Next. The standards for being accepted as a club into the MLS Next are very high. The league is pided into3 regional conferences and further subpided into pisions – up to 13 total pisions in some age groups.

    The MLS Next structure is still evolving, but it appears that it will have strict rules about the types and amounts of tournaments allowed as well as participation in sports outside of MLS Next. MLS Next is also carrying over perhaps the most impactful and controversial rule of the DA – as long as a player is in MLS Next, the player cannot play high school soccer.

    GA

    The Girls Academy League (GA) is a new soccer organization for U13 and older girls originally launched by the Development Player League (DPL) in the wake of the DA’s demise. The GA has about 69 clubs pided into 7 regional conferences.

    The GA is, essentially, the replacement for the Girls DA, although about 1/3 of the former girls DA clubs actually jumped over to the ECNL rather than joining the GA. The GA has partnered with MLS Next and USYS with the intent of becoming the highest level of youth soccer for girls.

    The GA is also addressing two of the biggest complaints about the DA in that they have stated their intention to allow high school play and include a more lenient substitution policy.

    DPL

    The Development Player League is a girls league that was formed as a sort of second level league by and for some of the girls Development Academy clubs prior to the DA’s dissolution. It is sanctioned by the USSSA. The DPL originally formed the GA, but the DPL does not otherwise currently play a big role in the girls soccer world.

    MLS Next vs. ECNL vs. GA

    (On mobile, scroll right for GA Column)

    Showcase / Tournaments

    Unclear

    7 available (including playoffs)

    U13-U14 – Summer Playoffs

    U15-U17 – 2 National Events plus Summer Playoffs or Summer Showcase

    U19 – 1 National Event plus Summer Playoffs

    Which option is best?

    Interestingly, if you look at the mission statement of each of these organizations, you will find that they’re nearly identical. So, the big question is: with all of these different structures, which soccer league is the best? The answer really depends on your ultimate goal with respect to soccer.

    High School Soccer

    If the ultimate goal is to play high school soccer, but there is no intent to play at the collegiate level or higher, the Conferences of the National League or the NPL would likely be sufficient. With respect to those leagues, the competition level is sufficiently high, but the commitment is much more manageable as far as time and travel. However, the step up National League and the ENPL probably do not offer much more than the Conferences or the NPL, so the benefits of making those leagues is marginal while the increased investment is substantial.

    College Soccer

    If the ultimate goal is to play in college, the answer is fairly clear on the female side – ECNL. In comparison to the National League or the NPL, the level of commitment is much higher and the rules are a little more strict in the ECNL, but the competition level is higher and the women’s ECNL events are well-attended by top college scouts and coaches. The organization of the league is top notch and exposure is assured. ECNL Regional Leagues are still fairly new, but with the same governing organization, there will likely be significant college exposure at that level as well.

    As an example, a friend of mine who has a daughter playing at the step-up National League level related a story to me recently of his experience at a National League event in Florida. Apparently, there was an ECNL event also in Florida at the same time. While the ECNL event attracted a very large number of college scouts, the National League event was, unfortunately, sparsely attended. ECNL is clearly the pferred format for top colleges.

    While the GA may rival the ECNL at some point with respect to a college pathway for girls, the GA is too new to get a good read on. Stay tuned as the landscape continues to change.

    On the male side, the best option is less clear. Both MLS Next and the male pision of ECNL are still relatively new.

    The mission of MLS Next is to provide a pathway to pro soccer and the national team. Some of the powers that be in the MLS believe that the pathway does not run through college soccer, so it’s unclear if college soccer will be promoted by MLS Next. Also, as mentioned, the restrictive rules of MLS Next do not allow players to play high school soccer, which can be a deal breaker for some.

    The boys side of the ECNL will likely take its lead from the girls side. So, it’s focus will likely be more on college soccer. However, the boys ECNL does not yet have a track record like the girls ECNL.

    Both MLS Next and ECNL will have an extremely high level of competition, so either option will likely be good for general soccer development, but, given the high standards that must be maintained by member clubs, they may be prohibitively expensive. Finally, regardless of cost, the level of commitment for both will be extremely high.

    Professional Soccer

    If the ultimate goal is to play professionally, ECNL on the girls side and MLS Next on the boys side are probably the best choices. Currently, the easiest path to professional women’s soccer is still through the college ranks, so leveraging the ECNL through college works best. On the boys side, a direct path through an MLS Academy to a professional club is becoming the norm, so the MLS Next platform will likely be the best option Male players may still be able to make it through the college level to professional, but the pference for a direct route is becoming more and more pronounced.

    National Team

    Finally, if the ultimate goal is to play on the national team, the best options are likely going to be MLS Next for boys and GA for girls. Both of those organizations are partnered with US Youth Soccer and the relationship between US Youth Soccer and the US Soccer Federation appears to be a bit tighter than the relationship between US Club Soccer and the US Soccer Federation. That said the answer is far from clear at this point.

    Many Different Paths

    Please keep in mind that I’ve psented the “best” options for the various goals above. That is not to say that college/professional/national team players cannot or will not come from National League or NPL teams – or even local competitive or high school teams. The US Soccer structure is a tangled web of organizations; and I have seen various level scouts at all sorts of different events. If your player is not able to make an ECNL or MLS Next team, don’t give up! Who knows where your soccer journey is going to take you, but it will be fun finding out!

    --- Bài cũ hơn ---

  • Meaning Of Ga, Gf, Gd, And Other Common Football Abbreviations
  • Đá Gà Bị Công An Bắt: Gary Cahill: ‘cầu Thủ Chelsea Hãy Nhìn Lại Mình Trước Gương’
  • Kỳ Lạ Chú Gà Trống Suốt Ngày Chỉ Lo Giữ Nhà Và… Đá Người
  • Đá Gà Đừng Để Gà Đá
  • Top#1 Đá Gà Trực Tiếp Live Hôm Nay Ngày 27/04/2021
  • Chân Dung Các Tỷ Phú Tuổi Dậu Thành Công Trên Thế Giới

    --- Bài mới hơn ---

  • Những Danh Nhân Tuổi Dậu Nổi Tiếng Trong Lịch Sử Việt Nam
  • Quy Trình Kỹ Thuật Chăn Nuôi Gà Thả Vườn
  • Du Lịch Miền Tây: Lễ Hội Trái Cây
  • Tiếp Nối Truyền Thống, Người Vna Trở Thành Những Chiến Binh Của Cảm Xúc
  • Cống Hiến Thầm Lặng Của Những “chiến Binh” Nơi Tuyến Đầu Chống Covid
  • Doanh nhân sinh năm Dậu là những người sinh năm 1945, 1957, 1969, 1981, 1993… Những người tuổi Dậu được miêu tả là có tính cần cù, kiên trì không biết mệt mỏi. Họ cũng là người có tính tiến thủ, có chí hướng lớn.

    Trên bảng xếp hạng top 500 người giàu trên sàn chứng khoán Việt Nam 2021, có rất nhiều doanh nhân tuổi Dậu nổi tiếng như Nguyễn Đức Tài, Phạm Thu Hương, Cao Thị Ngọc Dung,…

    Còn trên thế giới, nhiều doanh nhân sinh năm Dậu thành công và vô cùng giàu có với khối tài sản hàng chục tỷ USD. Danh sách 100 tỷ phú giàu nhất thế giới được tạp chí Forbes công bố hằng năm tiết lộ nhiều tỷ phú hàng đầu có tuổi Dậu, cùng với tuổi Sửu và tuổi Mùi. Một nửa trong số họ có sẵn những tố chất để thành công.

    Các tỷ phú tuổi Dậu tiêu biểu có thể kể đến Sheldon Adeson – ông chủ tập đoàn Las Vegas Sands, Masayoshi Son – Người đứng đầu tập đoàn Softbank, đến tỷ phú trẻ Brian Chesky – đồng sáng lập ứng dụng chia sẻ phòng trọ Airbnb.

    Sheldon Adelson – ông chủ tập đoàn Las Vegas Sands (1933 – Quý Dậu)

    Ngay từ khi còn trẻ, ông đã trở thành một doanh nhân. Adelson gây dựng thành công một số doanh nghiệp, dấu mốc quan trọng là năm 1970, tỷ phú đã phát triển COMDEX – một trong những triển lãm máy tính lớn nhất thế giới. Thời cơ lúc ấy vô cùng thuận lợi bởi ngành công nghiệp máy tính cá nhân vừa mới bắt đầu nở rộ và phát triển. Các thương hiệu như IBM, Apple và Microsoft bắt đầu tăng trưởng nhanh chóng và chính những triển lãm thương mại Adelson là nơi các công ty này trình bày, giới thiệu sản phẩm của mình đến người tiêu dùng và các công ty khác.

    Sheldon Adeson – ông chủ tập đoàn Las Vegas Sands sinh năm 1933 – Quý Dậu

    Bước ngoặt đến với ông khi bán được Comdex năm 1995 với giá hơn 800 triệu USD. Năm 1988, Adelson mua lại sòng bạc Sands, bước chân vào ngành casino béo bở. Sau đó, ông tấn công thị trường Macau, Singapore và trở thành một trong những tỷ phú casino giàu nhất thế giới. Ông hiện là Chủ tịch kiêm CEO Las Vegas Sands và đang sở hữu khối tài sản 30,9 tỷ USD.

    Tự nhận là con bạc lớn nhất thế giới nhưng ông “vua” casino nước Mỹ Sheldon Adelson không thích đánh bạc. Ở tuổi ngoài 80, ông vẫn không ngừng mở rộng đế chế của mình sang châu Á. Trong số 3 thị trường tiềm năng mà Tập đoàn Las Vegas Sands muốn xây dựng khu nghỉ dưỡng phức hợp (có casino), Việt Nam cũng nằm trong danh sách, bên cạnh Hàn Quốc và Nhật Bản.

    Mukesh Ambani – Chủ tịch tập đoàn dầu mỏ và khí đốt Reliance Industries (1957 – Đinh Dậu)

    Sinh năm 1957 tại Aden (Ấn Độ), Mukesh Ambani là con trai cả của Dhirubhai Ambani – người đã đặt nền móng xây dựng lên Tập đoàn dầu mỏ và khí đốt Reliance Industries Limited. Hiện Mukesh Ambani đang là người sở hữu Tập đoàn Reliance Industries, ông giữ vị trí người giàu nhất Ấn Độ trong gần 10 năm qua. Không chỉ là giàu nhất Ấn Độ, tỷ phú Mukesh Ambani từng là người giàu nhất thế giới.

    Nếu như người cha có công xây dựng nên tập đoàn Reliance Industries thì Mukesh lại được biết đến là người có công đưa tập đoàn này ra thị trường thế giới. Bởi chỉ sau một thời gian ngắn sau khi người cha mất, Mukesh đã tái cơ cấu lại tập đoàn và mở rộng tập đoàn ra thị trường quốc tế thành công.

    Mukesk Ambani – Chủ tịch tập đoàn dầu mỏ và khí đốt Reliance Industries sinh năm 1957 – năm Đinh Dậu

    Từ ngày 5/9/2016, 80% người dân Ấn Độ đã được sử dụng mạng 4G miễn phí. Đây là dịch vụ mới Reliance Jio mà tỷ phú Mukesk Ambani cung cấp, trị giá mạng lưới này được ước tính khoảng 20 tỷ USD.

    Masayoshi Son – Chủ tịch kiêm CEO Softbank (1957 – Đinh Dậu)

    Masayoshi Son hiện là một trong những người đàn ông giàu có bậc nhất tại Nhật Bản. Ông chính là Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của tập đoàn Softbank – đế chế truyền thông đồng thời là đơn vị đầu tư mạo hiểm vào hơn 1.300 Công ty công nghệ điển hình như: Yahoo Japan Corp., Zynga Inc, GungHo Online Entertainment Inc, Alibaba hay Cheezburger Network (hệ thống sở hữu nhiều trang web hài), Buzzfeed Inc…

    Đã có thời kỳ, chính xác là thời điểm hoàng kim của cơn sốt chúng tôi trên toàn thế giới, tài sản của Masayoshin Son tại Softbank và các công ty phần mềm được định giá tới 76 tỷ USD. Khi đó Masayoshin Son là người giàu nhất thế giới chứ không phải Bill Gates.

    Masayoshi Son sinh ngày 11/8/1957 (năm Đinh Dậu) trong một gia đình làm nghề nuôi heo ở một khu ổ chuột, tại làng Tusu, vùng Kyushu, Nhật Bản. Năm 17 tuổi, Masayoshi rời xứ sở hoa anh đào đến San Francisco, Mỹ. Sau khi nhập trường cấp ba mới, chàng trai trẻ Nhật Bản đã mạnh dạn lên gặp hiệu trưởng yêu cầu được làm bài thi tốt nghiệp. Bị làm phiền nhiều lần, ban quản lý trường cũng phải chịu đầu hàng và cho phép cậu làm bài thi. Cuối cùng, Masayoshi tốt nghiệp phổ thông sau hai tuần nhập học trước sự ngỡ ngàng của tất cả mọi người.

    Masayoshi Son – Chủ tịch kiêm CEO Softbank sinh năm 1957 – năm Đinh Dậu

    Vị tỷ phú 60 tuổi này bắt đầu nổi lên với hình ảnh một CEO liều lĩnh từ hơn 20 năm về trước, khi Yahoo mới thành lập vào giai đoạn 1995. Khi đó, Son đã ngay lập tức tiếp cận lãnh đạo Yahoo để mua gần 40% cổ phần với giá 105 triệu USD. Nhận xét về Masayoshi Son, ông David Yang, sáng lập gia Yahoo cho rằng: “Ai cũng nghĩ ông ấy bị điên. Vì chỉ có điên mới bỏ ra 100 triệu USD mua cổ phần một công ty vừa mới thành lập. Nhưng đơn giản là vì ông ấy đã nhìn được trước viễn cảnh của 15 năm sau”. Quả thực, sau hơn 20 năm góp vốn vào Yahoo, SoftBank hiện là cổ đông lớn nhất của Yahoo toàn cầu và nắm chức vụ điều hành của Yahoo Japan.

    Nhưng nếu nói về sự liều lĩnh trong đầu tư của vị tỷ phú này, người ta không thể không nhắc tới phi vụ tham gia vào công ty Alibaba nổi tiếng của tỷ phú người Trung Quốc Jack Ma. Còn nhớ, thời điểm năm 2000, Alibaba vẫn là một công ty điện tử nhỏ nhưng chính ở thời điểm Alibaba vẫn “vô danh tiểu tốt” này, Masayoshi Son đã liều lĩnh chi 20 triệu USD để tham gia cổ đông, dĩ nhiên ở thời điểm đó đã có rất nhiều người gọi đó là một hành động điên rồ.

    Cho đến thời điểm này, Alibaba đã nổi tiếng toàn cầu, chính thức IPO tài sản chứng khoán New York với vốn hóa 231 tỷ USD, cao hơn cả Amazon và eBay cộng lại, có quy mô 20 nghìn nhân viên và 90 văn phòng trên toàn thế giới. Riêng về cổ phần của SoftBank, hiện được định giá vào khoảng 58 tỷ USD – cao gấp 2.900 lần khoản đầu tư ban đầu, một tỷ suất lợi nhuận được cho là không tưởng.

    Masayoshi đã có cuộc gặp với tân Tổng thống Mỹ Donald Trump và sau cuộc gặp ông đã tuyên bố tập đoàn của ông sẽ đầu tư 50 tỷ USD vào các công ty khởi nghiệp tại Mỹ. Nhờ thông tin này, cổ phiếu Softbank đã tăng mạnh giúp Masayoshi trở thành người giàu nhất Nhật Bản. Hiện nay, ông đang sở hữu khối tài sản trị giá 20,9 tỷ USD, theo thống kê của Forbes.

    Lei Jun – đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Xiaomi (1969 – Kỷ Dậu)

    Không khó để nhận ra những điểm tương đồng giữa Lei Jun và Steve Jobs – vị CEO quá cố, biểu tượng một thời của Apple và là người mà chính Lei Jun cũng vô cùng kính trọng: từ việc cả hai đều là người đứng đầu của một hãng công nghệ lớn (tất nhiên, ta không so sánh độ lớn của 2 công ty) cho tới một phong cách ăn mặc rất giản dị so với khối tài sản kếch sù mà họ sở hữu. Hiện Lei Jun đang sở hữu khối tài sản 8,4 tỷ USD theo thống kê của Forbes.

    Lei Jun – đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Xiaomi sinh năm 1969 – Kỷ Dậu

    Lei Jun là đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Xiaomi – một trong những hãng sản xuất smartphone lớn nhất Trung Quốc. Xiaomi từng tăng trưởng rất mạnh cách đây vài năm.

    Xiaomi đã rất thành công với những chiếc điện thoại kiểu dáng đẹp, tính năng kĩ thuật cao nhưng giá chỉ bằng một nửa so với các thiết bị tương tự của Apple hay Samsung.

    Brian Chesky – đồng sáng lập ứng dụng chia sẻ phòng trọ Airbnb (1981 – Tân Dậu)

    Từ một cầu thủ khúc côn cầu, Brian Chesky dần lột xác và hiện là CEO của Airbnb, cũng là một trong những người sáng lập công nghệ trẻ, giàu có nhất ở Mỹ với khối tài sản hàng tỷ USD.

    Brian Chesky (35 tuổi) là một trong những tỷ phú doanh nhân điển trai nhất thế giới. Lớn lên tại Niskayuna, New York. Năm 1999, Chesky theo học tại trường Trường Thiết kế Rhode Island. Thậm chí, vị CEO trẻ tuổi còn từng là đội trưởng của đội khúc côn cầu và nghiên cứu thiết kế. Tại đây, anh đã gặp Joe Gebbia – người sau này cùng anh tâm huyết gây dựng và phát triển Airbnb.

    Brian Chesky – đồng sáng lập ứng dụng chia sẻ phòng trọ Airbnb sinh năm 1981 – Tân Dậu

    Năm 2007, tại một hội nghị thiết kế với mục đích bán ra tất cả các khách sạn, Gebbia đã lóe lên ý tưởng cho thuê không gian cho những người chưa tìm được nơi để ở.

    Vốn không thể trả nổi tiền thuê nhà ở San Francisco vì quá đắt đỏ, Brian Chesky và Joe Gebbia quyết định chia sẻ bớt bằng cách cho những người khách lạ ở chung phòng. Họ lấy một số đệm hơi của Gebbia ra khỏi tủ và “bán” không gian ngủ trong căn hộ cho những người tham dự triển lãm thiết kế giao thương.

    Tiếp đó, họ dọn dẹp gác xép sao cho có thể kê vừa 3 tấm đệm hơi, cùng sáng kiến phục vụ thêm bữa ăn sáng. Tháng 8/2008, cùng với đồng sáng lập thứ ba – Nathan Blecharczyk, Gebbia và Chesky đã khởi động chúng tôi (AirBed and Breakfast: Giường hơi và bữa ăn sáng), một start-up cho thuê không gian trực tuyến – tiền thân của Airbnb sau này. Trong đó, Brian Chesky chịu trách nhiệm về tầm nhìn cũng như sự phát triển của Airbnb.

    Sau chưa đầy 9 năm, ý tưởng cho thuê đệm hơi ban đầu này đã hình thành nên start-up 25 tỷ USD Airbnb đình đám nhất nhì thế giới. Kể từ đó, Airbnb không chỉ được rút ngắn tên gọi, mà còn vươn tới hơn 34.000 thành phố và đến năm 2021, đã có hơn 60 triệu khách sử dụng. Công ty hiện là start-up đứng thứ 2 tại Hoa Kỳ. Tháng 9/2016, họ huy động được 555 triệu USD, được định giá 30 tỷ USD.

    Theo tạp chí Forbes, Chesky sở hữu 13% cổ phần trong Airbnb và tài sản ròng khoảng 3,3 tỷ USD, giúp anh hạ cánh ở vị trí số 7 trong danh sách những doanh nhân giàu có nhất thế giới dưới tuổi 40.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Ðể Nuôi Gà Ta Đẻ Trứng Hiệu Quả
  • Kỹ Thuật Chăn Nuôi Gà Thả Vườn Theo Hướng An Toàn Sinh Học
  • Di Tích Thắng Cảnh Xứ Thanh Cổng Điện Tử Tỉnh Thanh Hóa
  • Hướng Dẫn Chăm Sóc Gà Con Từ Mới Nở Đến 28 Ngày Tuổi
  • Hướng Dẫn Chăn Nuôi Gà Tàu Vàng
  • Tin tức online tv