Gà Đá Cựa Sắt Miền Tây

--- Bài mới hơn ---

  • Gà Đá Cựa Sắt, Vàng Son Một Thời Vùng Cao Lãnh Gà Đá Hay Một Thời
  • Hướng Dẫn Kiến Thức Chọi Gà Về Gà Đá Cựa Sắt
  • Cách Chọn Gà Đá Cựa Sắt Hay Nhất
  • Chi Tiết Về Cách Thả Gà Đá Cựa Sắt Hay Nhất
  • Cho Gà Đá Ăn Gì Mau Sung
  • http://ketquaxoso.24h.com.vn/xo-so-mien-bac/available market size

    किन्नुहोस् Bài 69 – Game bài đổi thưởng – Microsoft Store ne-NPmang lại hy vọng cho người khuyết tật, trẻ mồ côi, trẻ em đường phố và những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại Việt Namtỷ số bóng đá hôm nay brazil:

    bai bay cua thu minh

    xsmb thu 16/3xổ số đồng nai 25 tháng 1

    dự đoán xổ số sóc trăngargentina vs peru en vivo por internet gratis dubai88 iphone bị khoá xoay màn hình15 tháng 10 năm 1997truc tiep tran vietnam indonesia:gladbach vs leipzig h2hreal madrid vs bayern munich 2021 uclfc erzgebirge aue heidenheim live streamleicester vs man united match pviewbánh đa cua hà nộituyển admin fanpage:dự đoán kết quả bóng đá ý hôm nayphương pháp giải bài toán xác suất thống kê1930 world cup teams: kq macao biểu tình ngày mùng 10 tháng 6 năm 2021dung coi thuong nguoi khac trung quoc

    game casino Archives – Đánh bài HappyLuke : Đánh bài HappyLukesporting gijon eibar soccerwayreal madrid vs bayern munich 2021/18:Nhận định bóng đá , dự đoán tỷ số, tip kèo trận đấu Valencia vs Villarreal – 02h00 ngày 19/04, Cúp C2 châu Âu, Europa League: Gục ngã ở hang dơicara mengetahui linkthong ke xo so mien bac tu nam 2000Hưng Yên: Triệt phá đường dây đánh bạc nghìn tỷ qua mạng cách cài hình nền laptop choi game nguoi dien:10 game đua xe oto offline hay cho pcTouch – Game nhảy 3D cực chất – Feel the Beat với âm nhạc và thời trang không đụng hàng. Nhảy ngay!ngày 21 tháng 12 năm 2021 tốt hay xấungày mấy jin nhập ngũ

    cách đánh bóng sàn gỗ

    Torah – Kinh thánh tiếng Do Thái và tiếng Việt: Torah – Hebrew and … – 이상현 – Google Sách taigem west ham vs huddersfield:kênh trực tiếp bóng đá anh hôm nay:Mobile Casino Slots UK, Huge Jackpot Pocket Games, Pay by Phone, Top Welcome Bonus Packages for Real Money Players £££ – Fast Paying Top UK Casino!trò chơi trang điểm dành cho con gáiтоп игр на деньги

    tải game đánh bài tiến lên miền nam zingplay:kết quả xổ số miền bắc ngày 14 tháng 3

    刘德华-愛你一萬年(Ai ni yi wan nian)Lưu Đức Hoa-Yêu Em Một Vạn Năm – Видео thống kê giải đặc biệt năm 2021trang web nhận định bóng đá chính xác nhất:Trang tổng hợp giới thiệu các nhà đẹp, xu hướng mới trong xây nhà, nội thất, tư vấn xây sửa nhà, kinh nghiệm mua bán, sửa chữa nhà cửavtv6 online trực tiếp bóng đá world cup 2021tilekeo:

    viet nam vs malaysia 2021

    Tải game đánh bài nhận thưởng 2021 ngay tại nhà cái Fun88mạng văn phòng: thiết miền nam manga manga:Twinbet Nhà Cái Cá Cược CÁ Độ Thể Thao Uy Tín Hàng Đầu Châu Á, Xổ Số Trực Tuyến, Quay Số, Casino Trực Tuyến, E-sport, Kenotử vi tuần mới của 12 con giáp kienthucthành tích của đội tuyển senegal:Remix Slot Game là gì? Chơi Slot Game Đổi Thưởng Tiền Thật như nào? – SLOT GAME ĐỔI THƯỞNG UY TÍN – vovoclip.proanery corn snake photomatches video downloadMới sáng sớm vừa mở mắt ra thì đứa em trai đã rất ngạc nhiên khi thấy cô chị dâu đang làm điều khiến cậu hết sức chúng tôi doan kqxs trung thuongwebgame bóng đá online:

    soi câu 368bóng đá c1 hôm naythần tài xsmbwindowns phonekqxs an gianggiải đặc biệt xổ số hôm naykết quả xổ số vietlott các kỳ minh ngọcbài ca bóng đá du doan xo so hang ngay thong ke kqxs quang ninhtruc tiep ket qua xs mien nambong da demarsenal cska moscow youtube:chơi cờ vây online với máy tính:juventus sassuolo video goaldai voa my: kết quả vietlott ngày 7/5/2017 đề thi hsg toán 9 có đáp án violet88bet login:cách phá mật khẩu máy tính trong win 10manchester united vs manchester city live stream linkhold on song download pagalworldthống kê lô tô quảng trị

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Chọn Gà Đá Cựa Sắt Chuẩn Nhất 2021
  • Điều Trị Gà Bị Khò Khè Và Đưa Ra Biện Pháp Phòng Chống
  • Trại Mát Đà Lạt Ở Đâu? Có Gì Hấp Dẫn? Review Kinh Nghiệm Đi
  • Dừng Lại 5S Để Cảm Nhận Trại Mát Đà Lạt Có Đẹp Như Lời Đồn
  • Cách Chữa Gà Đau Chân Hiệu Quả Nhất Được Các Sư Kê Chia Sẻ
  • Top 75 Địa Điểm Du Lịch Gần Hà Nội Mới Và Đẹp Nhất Năm 2021

    --- Bài mới hơn ---

  • Giá Ghế Sofa Gỗ Đẹp Giá Rẻ Hà Nội Trên Thị Trường Có Biến Động?
  • Thủ Đô Hà Nội Chúng Ta Đang Xây Dựng Những Nếp Sống Đẹp. Bởi Vậy, Mọi Người Thường Hay Nhắc Đến Câu Ca Dao Xưa: Chẳng Thơm Cũng Thể Hoà Nhài Dẫu Không Thanh Lịch Cũng Người Tràng An. Theo Em, Ý Nghĩa Của Câu Ca Dao Đó Là Như Thế Nào? Người Thủ Đô Ngày Nay Nên Suy Nghĩ Gì Về Ý Nghĩa Đó?
  • ‘nổi Da Gà’ Với Những Bộ Tộc Săn Đầu Người Trên Thế Giới
  • Ngứa Nổi Da Gà Là Bệnh Gì? Phân Loại Và Cách Điều Trị Hiệu Quả
  • Kinh Kê Sách Cổ Trở Thành Những Kim Chỉ Nam Cho Các Sư Kê Mới
  • Đồng Mô – Địa điểm cắm trại cuối tuần gần Hà Nội!

    Du khách có thể dễ dàng, nhanh chóng di chuyển đến Đồng Mô vì nơi đây chỉ cách Hà Nội khoảng 40km mà thôi. Đây là một trong những địa điểm du lịch gần Hà Nội giá rẻ thu hút đông đảo du khách, nhất và vào dịp cuối tuần và các kì nghỉ lễ. Được nhiều gia đình, tập thể, nhóm bạn tin tưởng là địa điểm cho những chuyến picnic, cắm trại. Chắc chắn chuyến đi ngắn ngày đến với Đồng Mô sẽ là những kỉ niệm khó quên đối với bạn.

    Quần thể Khu du lịch Đồng Mô và Làng văn hoá các dân tộc Việt Nam, được bao quanh bởi làn nước trong xanh của hồ Đồng Mô và những cánh rừng rậm rạp của đảo Sơn Tinh. Nơi đây là điểm du lịch dã ngoại hấp dẫn dành cho các gia đình mà còn là nơi lý tưởng cho các bạn trẻ yêu thích các hoạt động ngoài trời như cắm trại, đốt lửa trại, leo núi, đua xe đạp…

    Du khách xuất phát từ Hà Nội có thể di chuyển bằng xe máy hoặc xe buýt. Thuê nhà sàn ở Đồng Mô có giá khoảng 250.000 đồng/ngày, thích hợp với nhóm ít người hoặc gia đình. Thuê lều trại thích hợp với nhóm bạn bè hoặc câu lạc bộ, có sẵn chăn gối ngủ qua đêm. Chi phí thuê lều trại ở khu du lịch Đồng Mô khoảng 400.000 đồng-600.000 đồng/ 6 người. Mỗi điểm, phí tham quan dịch vụ là 60.000 nếu đi trong ngày và 110.000 đồng nếu đi qua đêm. Tại đây, khách có thể mang theo lều trại hoặc thuê tại điểm, giá từ 200.000 đồng mỗi chiếc. Khu cắm trại cũng cho thuê bát đũa, võng, bếp nướng để tổ chức tiệc.

    Tam Đảo – Địa điểm du lịch gần Hà Nội cho tình nhân!

      Địa chỉ: Tam Đảo, Vĩnh Phúc

    Giống như một ” Sa Pa” thứ 2, khi hậu ở đây quanh năm mát mẻ với thiên nhiên núi non hùng vĩ. Đây chính là địa điểm du lịch gần Hà Nội nổi tiếng được nhiều người lựa chọn nhất trong chuyến đi của mình. Chỉ cách Hà Nội khoảng 40km, bạn có thể dễ dàng di chuyển đến đây và tham quan nhiều cảnh đẹp như thác Bà chúa thượng ngàn, nhà thờ Tam Đảo, tháp truyền hình,… Cùng với đó là rất nhiều những món ăn ngon đặc sản, rau tươi, và ngon nhất chính là ngọn su su chế biến thành nhiều món.

    Khu du lịch Tam Đảo thuộc thị trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, cách Hà Nội khoảng 80km. Nơi đây có khí hậu mát mẻ quanh năm với nhiệt độ trung bình 18 đến 25 độ C là nơi nghỉ mát lý tưởng. Sáng se se mát mùa xuân, trưa hơi ấm mùa hạ, chiều lãng mạn heo may mùa thu và đêm lạnh giá mùa đông.

    Thiên nhiên cùng dấu vết thời gian đã ban tặng cho nơi đây một khung cảnh tuyệt vời: vừa thơ mộng u tịch, vừa hùng vĩ huyền ảo trong mây trời sương khói. Những địa danh không nên bỏ qua khi đến thị trấn Tam Đảo đó là: thác Bạc, nhà thờ Pháp cổ, đền Bà Chúa Thượng Ngàn, tháp truyền hình…

    Ẩm thực nơi đây cũng rất phong phú với gà đồi, thịt lợn mán rừng, chim rừng, gà rang muối, các đặc sản làm từ su su, củ mài,… Vào buổi tối, bạn nên đi dạo chợ đêm, khám phá ẩm thực dân dã như trứng nướng, cơm lam, gà đắp đất…Tại Tam Đảo có rất nhiều khách sạn nhà nghỉ từ cao cấp tới bình dân. Thông thường nhà nghỉ ở đây có giá từ 200.000 – 400.000đ.

    Hồ Đại Lải – Chỗ nghỉ dưỡng cuối tuần cực chất!

      Địa chỉ: xã Ngọc Thanh , phường Đồng Xuân ,Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

    Chỉ cách Hà Nội 40km, một địa điểm du lịch quá gần để có những ngày cuối tuần đúng nghĩa, nhất là vào mùa hè thì đây là địa điểm tránh nóng “đúng đừng hỏi”. Hồ Đại Lải quyến rũ người ta ngay từ con đường vào với hai hàng phi lao thẳng tắp, không gian yên bình rất trong lành.

    Thiên đường Bảo Sơn: Địa điểm vui chơi cho trẻ em!

      Địa chỉ: Km5+200, Lê Trọng Tấn, An Khánh, Hoài Đức, Hà Nội

    Khu vui chơi này cách trung tâm Hà Nội khoảng 16 km, ở Hoài Đức. Dịp lễ tới công viên sẽ tổ chức lễ hội với nhiều hoạt động như diễu hành carnival công chúa và cướp biển, xiếc nhạc kịch trên tàu Ngọc trai đen khổng lồ, vịnh biển Caribe…

    Giá vé trong dịp lễ là 250.000 – 290.000 đồng, tùy chiều cao của trẻ, bao gồm vé vào cổng, chơi gần 20 trò trong công viên, đi tàu hỏa tham quan. Nếu chơi công viên nước, khách trả thêm 20.000 đồng. Bể bơi ở Thiên đường Bảo Sơn. Trong công viên có nhà hàng, cho thuê phòng nghỉ và nhà sàn với giá từ 300.000 đồng một phòng, 30.000 đồng mỗi người trong một giờ với nhà sàn.

    Khu sinh thái Bản Rõm – Điểm cắm trại gần Hà Nội!

      Địa chỉ: Quang Tiến, Sóc Sơn, Hà Nội

    Thuộc Sóc Sơn, khu sinh thái cách Hà Nội khoảng 35 km, bao quanh là khu rừng thông rộng lớn nên không khí rất trong lành, xanh mát. Tại đây có các trang trại chăn nuôi, du khách có thể trải nghiệm để tìm hiểu về cuộc sống của nông dân.

    Một khu rừng thiết kế như trong cổ tích dưới tán cây cho du khách check-in. Các trò chơi vận động như kéo co, đạp xe, thi đi cầu tre cũng được tổ chức để mang đến bầu không khí vui vẻ. Vé vào cổng là 50.000 đồng mỗi người, thuê lều từ 150.000 đồng. Tuy nhiên khu sinh thái chỉ nhận cắm trại với đoàn từ 40 khách. Giá thuê nhà sàn qua đêm là từ một triệu đồng. Vé tham gia các trò chơi dân gian là 50.000 đồng mỗi người.

    KDL Đầm Long: Địa điểm vui chơi gần Hà Nội 2021

      Địa chỉ: Cẩm Lĩnh, Ba Vì, Hà Nội

    Khu du lịch Đầm Long thuộc xã Cẩm Lĩnh, huyện Ba Vì. Nơi đây bảo tồn và phát triển rừng Bằng Tạ, cải tạo Đầm Long trở thành khu du lịch sinh thái vui chơi giải trí hấp dẫn. Hiện nay, khu rừng sinh thái có tới hơn 400 loại cây, trong đó nhiều cây quý hiếm tuổi thọ vài trăm năm tạo ra không gian thoáng mát về cảnh quan. Trong rừng có loài động vật khác nhau như: Khỉ, hươu, nai, sóc, chồn, cò…

    Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm du lịch vui chơi giải trí được xây dựng như: Khu bể bơi có cầu trượt được xây dựng khá hiện đại; khu du thuyền phục vụ cho du khách vừa đạp nước vừa ngắm hoa sen, cảnh quan quanh hồ. Đội xe điện chuyên dụng chở khách đi tham quan xung quanh rừng Bằng Tạ. Khu vui chơi giải trí còn nhiều dịch vụ khác: Tàu lượn vượt thác cảm giác mạnh, xe đạp đôi, cầu lông, bóng rổ, bóng chuyền, tennis, tắm hơi, massage, bấm huyệt..

    Đến với khu du lịch Đầm Long du khách có thể khám phá hệ sinh thái rừng và đầm Sen bằng cách tự mình rảo bước trong khu rừng Bằng Tạ hay có thể đi bằng xe đạp, xe điện vòng khắp để khám phá và về với thiên nhiên vẫn còn hoang sơ. Trên hành trình trở về với thiên nhiên quý khách đừng quên mang theo máy ảnh hoặc Camera để ghi lại những khoảnh khắc đáng nhớ.

    My Hill: Khu sinh thái gần Hà Nội cho gia đình!

      Địa chỉ: Quang Tiến, Sóc Sơn, Hà Nội

    Điểm du lịch gần Hà Nội thích hợp cho chuyến đi cắm trại nhiều người đó chính là My Hill – khu sinh thái hồ Đồng Quan. Cách thành phố Hà Nội chỉ 40km nên bạn có thể di chuyển bằng xe máy chỉ mất hơn một tiếng đồng hồ. Nếu như Hà Nội xô bồ, oi bức thì My Hill lại hoàn toàn trái ngược. Nơi đây chỉ có những khu rừng xanh mát, bầu không khí trong lành cùng không gian yên bình.

    Với diện tích khá rộng, My Hill có đầy đủ những địa điểm để check in đẹp hết nấc cũng như những khu cắm trại, khu câu cá và các trò chơi nhóm vô cùng thú vị. Nếu bạn không chuẩn bị kịp những dụng cụ cắm trại hay đồ ăn mang theo thì đừng quá lo lắng vì My Hill có hầu như tất cả những thứ mà bạn cần.

    Khu du lịch Khoang Xanh Suối Tiên

      Địa chỉ: Vân Hoà, Ba Vì, Hà Nội

    Địa điểm du lịch lãng mạn cho 2 người gần Hà Nội được giới thiệu tiếp theo. Đó là Khoang Xanh Suối Tiên. Đây là địa điểm tham quan, vui chơi, ăn uống và nghỉ ngơi thú vị, hấp dẫn mà rất nhiều người yêu thích và chọn lựa.Nằm trong quần thể vườn quốc gia tại khu vực Ba Vì, Khoang Xanh – Suối Tiên resort được hưởng trọn vẹn cảnh quan tươi đẹp của toàn khu giữa khung cảnh ngoại ô thanh bình và lãng mạn.

    Quây quần cùng gia đình với những món ăn mang hương vị đồng quê, những bữa tiệc nướng ngoài trời cùng bạn bè, hay ngả mình thư giãn bên cạnh hồ bơi ngắm cảnh mặt trời lặn sau đỉnh núi, hay tham gia những chuyến du lịch trải nghiệm thú vị… là điều mà Khoang Xanh – Suối Tiên resort mang đến cho bạn và gia đình.

    Hồ Quan Sơn: Địa điểm nghỉ dưỡng gần Hà Nội!

      Địa chỉ: huyện Mỹ Đức, Hà Nội

    Hồ Quan Sơn (thuộc địa phận của 5 xã, huyện Mỹ Đức) được ưu ái chọn lựa là một địa điểm cực thú vị dành cho những ai muốn “đổi gió” du lịch trong ngày. Khu du lịch sinh thái Hồ Quan Sơn chỉ cách Thủ đô chưa đến 50km, vì thế bạn hoàn toàn có thể sở hữu một chuyến đi “đã đời” mà vẫn đảm bảo tiết kiệm cả thời gian lẫn chi phí.

    Hồ đẹp nhất vào mùa sen nở, những bông sen nở rộ hồng thắm chính là điểm nhấn cho bức tranh thiên nhiên hoang sơ ở đây. Bạn nên đến đây vào giữa tháng 5 đến giữa tháng 6, thời điểm này sen bắt đầu nở rộ và cũng tiện cho việc tránh nóng. Hồ được bao trọn bởi thiên nhiên tự nhiên nên dù vào mùa hè không khí ở đây cũng rất mát mẻ, có nắng nhưng không hề gay gắt, bạn sẽ cảm thấy vô cùng khoan khoái khi được thoát khỏi những ngày nắng chang chang của tiết trời Hà Nội.

    Ở Quan Sơn còn có khu vườn sinh học, trồng cây ăn quả vùng Thung Mơ (24 ha ở xã Hợp Tiến), thung Cống (30 ha ở xã Hồng Sơn), các khu bảo tồn động vật vùng núi đá vôi như khỉ, sóc, sơn dương, trăn đất, tắc kè… các trang trại, vườn sinh thái và khu chăn nuôi các loài động vật như hươu, nai, gấu, khỉ… Ngoài ra, đến Quan Sơn, bạn còn được chơi các môn thể thao dưới nước, bơi thuyền và thưởng thức các món thủy sản như cá, tôm, cua, ốc (núi đá) tươi sống thơm ngon.

    Tuần Châu Ecopark: Địa điểm vui chơi gần Hà Nội 2021

      Địa chỉ: Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội

    Tuần Châu Ecopark nằm tại xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội, cách trung tâm thủ đô chỉ chừng 30km, đi thẳng theo đường đại lộ Thăng Long, rẽ phải vào tỉnh lộ 421B sau đó sẽ có biển chỉ dẫn đến Tuần Châu Ecopark. Đường đi khá dễ, bạn có thể đi theo Google Maps trên điện thoại.

    Núi Hàm Lợn – Địa điểm du lịch gần Hà Nội cho phượt thủ!

    Một trong những địa điểm du lịch gần Hà Nội cuối tuần của những phượt thủ không thể không nhắc đến núi Hàm Lợn. Các phượt thủ chỉ mất khoảng hơn 1 giờ đồng hồ từ trung tâm Hà Nội là có thể đến đây, đi theo đường cao tốc Thăng Long- Nội Bài hướng đi Vĩnh Phúc. Cung đường đi rất dễ dàng, thuận tiện và nhanh chóng.

    Cách Hà Nội khoảng 30-40 km, núi Hàm Lợn (thuộc địa phận Hàm Sơn, huyện Sóc Sơn) là điểm đến yêu thích được nhiều người lựa chọn tổ chức dã ngoại ngoài trời. Không gian thiên nhiên núi rừng hoang sơ, thoáng đãng.Bạn và gia đình có thể di chuyển đến đây bằng ôtô hoặc xe máy rất thuận tiện, chỉ mất khoảng 1 giờ lái xe.

    Du khách có thể mang theo đồ ăn từ nhà, sau đó thuê các dịch vụ như lều, trại, củi ở khu vực chân núi. Trên núi không có sẵn các dịch vụ ăn uống.Chi phí để tận hưởng kỳ nghỉ ngắn ngày tại Hàm Lợn rất rẻ. Chỉ với khoảng 300.000 đồng, bạn đã có được khoảng thời gian nghỉ ngơi, thư giãn tại chốn núi rừng hoang sơ ngay trong thành phố Hà Nội.

      Địa chỉ: Khu sinh thái Đầm Trành, Long Biên, Hà Nội

    Nằm ven đê sông Hồng, thuộc quận Long Biên, Công viên hoa hồng Rose Park là công viên hoa hồng đầu tiên ở Việt Nam với điểm nhấn là vườn hoa hồng trải dài trên diện tích 5 ha, trong tổng diện tích 22 ha, cùng với mê cung hồng lộc nổi bật, độc đáo. là điểm đến cho người thích thử tài xác định phương hướng của bản thân . Tổng chiều dài lối đi trong mê cung là 1,8 km, bạn phải tìm cách thoát ra ngoài qua hai cửa. Gần đó còn có một mê cung hoa hồng, nhỏ hơn và vườn cẩm tú cầu, tam giác mạch…

    Cánh đồng hoa bằng ruộng bậc thang

      Địa chỉ: Khu đô thị sinh thái cao cấp Đan Phượng Thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, Hà Nội

    Khu vườn hoa lạ mắt này nằm ở một khu sinh thái ở Đan Phượng, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km. Tại đây, hoa cải vàng và hoa cải trắng được trồng trên một khu đồi nhân tạo, mô phỏng ruộng bậc thang Tây Bắc. Một khu đất bằng gần đó là vườn hoa cánh bướm nhiều màu sắc. Nếu đi dạo xung quanh, bạn còn được ngắm hoa ban, hoa vàng anh… Thông được trồng tại các tuyến đường trong khu sinh thái nên đây được ví như Đà Lạt thu nhỏ. Hiện vé vào chụp ảnh hoa là 20.000 đồng.

    Vườn quốc gia Ba Vì: Địa điểm dã ngoại gần Hà Nội 2021

      Địa chỉ: huyện Ba Vì, Hà Nội

    Chỉ cách Hà Nội 50km về phía tây, Vườn quốc gia Ba Vì thuộc xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì chỉ hơn 1 giờ đồng hồ di chuyển là bạn đã “trốn” khỏi sự ồn ào, xô bồ của thị thành và có thể hòa mình vào không khí trong lành, mát mẻ ở đây.

    Địa điểm đi chơi gần Hà Nội mới nhất tháng 2 2021

    Thủ đô Hà Nội luôn là địa điểm thu hút được rất nhiều du khách ghé đến mỗi năm. Tuy nhiên không phải ai cũng biết tất cả những địa điểm thú vị. Vậy thì đừng chần chừ, tham khảo ngay những điểm du lịch quanh Hà Nội 1 ngày vô cùng hấp dẫn. Nếu du khách đến với Hà Nội mà chưa biết đi chơi ở đâu thì những thông tin trong bài viết về các địa điểm đi chơi gần Hà Nội 1 ngày sẽ giúp du khách có được lịch trình và chuyến du lịch thú vị nhất.

    Khu du lịch Tràng An: Tràng An không chỉ nổi tiếng trong nước mà đối với du khách nước ngoài, họ cũng cực kì mê vẻ đẹp của Tràng An. Không gian trong lành dễ chịu, vẻ đẹp hoang sơ, tĩnh tại và núi non sông nước hùng vĩ thực sự làm mê đắm lòng người. Đến Tràng An bạn sẽ được đi đò để có thểm chiên ngưỡng, ngắm dòng nước của nhánh sông Sao Khê. Mặt nước ở đây yên ả, tĩnh lặng, hiền hòa, xanh trong. Ngoài ra bạn còn được đi đò qua các hang, chứng kiến những cột nhũ đá long lanh.

    Hang Múa ở Ninh Bình: Sau khi tham quan Tràng An, bạn có thể ghé qua hang múa ngay gần đó, khoảng cách chưa đến 1km đâu. Hang múa thực sự sẽ không làm phụ lòng du khách với những cảnh đẹp nhân tạo và cả cảnh đẹp thiên nhiên tạo hóa ban tặng. Bạn sẽ phải leo những bậc thang cao để chinh phục được đỉnh núi trên cao, ở đó bạn sẽ ngắm nhìn bao quát toàn bộ khu quần thể Tràng An tuyệt đẹp này. Đặc biệt đứng ở trên đó, vào lúc chiều tà, bạn có thể ngắm hoàng hôn tuyệt đẹp hơn bao giờ hết. Mà chắc chắn ở Hà Nội sẽ không thể có được.

    Hồ Núi Cốc: Đây là địa điểm nổi tiếng với hồ nước ngọt nhân tạo, không gian ở đây luôn trong lành, mát mẻ, yên tĩnh nên được sự yêu mến của rất nhiều bạn trẻ. Một khi đã đến đây bạn nhất định phải được trỉa nghiệm việc đi du thuyền quanh đảo và đến công viên nước, và cắm lửa trại với nhau nữa. Nơi đây chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 100km mà thôi nên rất nhanh chóng và thuận tiện cho chuyến tham quan địa điểm du lịch gần Hà Nội vào cuối tuần của bạn. Địa chỉ: tp. Thái Nguyên

    Đền Sóc Sơn- Phù Đổng Thiên Vương: Đây là một trong những địa điểm du lịch gần Hà Nội mà nhiều người yêu thích tâm linh đến đây để tỏ lòng thành kính. Đây là ngôi đền gắn với truyền thuyết Thánh Gióng đánh giặc Ân và cùng ngựa sắt bay về trời. Để di chuyển đến địa điểm này bạn có thể đi xe bus, xe máy hay ô tô đều có thể được vì đường đi rất dễ dàng và thuận tiện.

    Mai Châu Hòa Bình: Đây chính là địa điểm du lịch gần Hà Nội cuối tuần cho rất rất nhiều hội bạn, tập thể yêu thích thiên thiên. Nơi đây là thung lũng nhỏ nhỏ, xinh xinh nằm ở giữa nhiều dãy núi Tây Bắc. Mang một vẻ đẹp hoang sơ, bí ẩn, thơ mộng khó cưỡng. Đến với Mai Châu để trải nghiệm những nét văn hóa độc đáo của người dân tộc nơi đây, ở nhà sàn, ăn những món ăn đặc trưng của vùng đất núi rừng chắc chắn sẽ là những điều bạn khó quên trong chuyến đi này.

    Núi Trầm – Địa điểm vui chơi cho bạn bè! Rất nhiều bạn trẻ yêu thích đi phượt, thích thử thách, khám phá đã chọn Núi Trầm là địa điểm du lịch cho mình. Từ trung tâm Hà Nội, chỉ cần đi thêm 25km là có thể đến được với núi Trầm, và ở đây còn có di tích chùa Trầm. Có rất nhiều phương tiện mà bạn có thể di chuyển đến đây như đi xe đạp địa hình để nâng cao sức khỏe, xe máy, ô tô và xe bus cũng có thể đi được nha. Núi Trầm mang một vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ, thơ mộng, chắc chắn sẽ là một địa điểm tuyệt vời cho chuyến nghỉ ngơi của bạn.

    Vườn quốc gia Cúc Phương: Đây là khu bảo tồn thiên nhiên nằm trên ranh giới của 3 tỉnh : Ninh Bình, Hòa Bình, Thanh Hóa. Đi vườn quốc gia Cúc Phương vào mùa hè bạn sẽ thấy mình như lạc vào một thế giới, xứ xở thần tiên mới lạ. Không còn những cái nóng nực của mùa hè, và đường đi ngập tràn bướm tung bay lung linh, lãng mạn vô cùng.

    Làng cổ Đường Lâm – Địa điểm du lịch cuối tuần gần Hà Nội: Nơi đây nổi tiếng với những ngôi nhà có mái ngói đỏ phủ đầy rêu phong cổ kính, với cây đa, con đường làng, giếng nước, mái đình hay nổi bật lên với những bức tường đá ong,… Với không gian ấy bạn như được trở về với hình ảnh của những làng quê Bắc Bộ thân thương mà có lẽ bất cứ người con nào của Việt Nam đều biết đến. Không gian xưa cũ, trầm mặc, cổ kính chưa bao giờ thay đổi, nó vẫn luôn còn ở đó mãi với thời gian. Cách Hà Nội chỉ khoảng hơn 50km, chắc chắn đây sẽ là địa điểm du lịch Hà Nội cuối tuần thú vị.

    Thiên đường Bảo Sơn: Ở ngay thủ đô Hà Nội thì có lẽ những khu vui chơi, giải trí không hề ít, bạn có thể dễ dàng tìm thấy nó. Nhưng hãy đổi gió một chút đến với thiên đường Bảo Sơn đi, đảm bảo cảm giác vui chơi sẽ mới lạ và thú vị hơn hẳn. Thiên đường Bảo Sơn nằm ngay ở ngoại ô thành phố Hà Nội, đây là địa điểm hấp dẫn rất nhiều bạn trẻ đến vui chơi vào các dịp cuối tuần. Nhiều hoạt động vô cùng thú vị như khám phá ẩm thực, thủy cung, vườn thú luôn thu hút đông đảo du khách

    Hồ Quan Sơn – Địa điểm chụp ảnh đẹp ở Hà Nội : Đây chính là địa điểm tuyệt đẹp nằm ở ngoại thành Hà Nội. Và rất thích hợp cho bạn dành một chuyến thưởng ngoạn cuối tuần. Thiên nhiên núi rừng hòa quyện với nhau, những núi đá vôi cứ thế hiện lên, in bóng xuống mặt hồ yên ả, những bông sen nổi bật trên mặt hồ. Thời gian thích hợp nhất để đi dã ngoại hồ Quan Sơn là vào giữa tháng 5 cho đến tháng 6. Khi ấy sen nở kín mặt hồ lung linh.

    Rừng Bằng Tạ: Khu rừng này chỉ cách Hà Nội chừng 65km mà thôi. Đây là một cánh rừng tự nhiên ở trên 1 quả đồi thấp ở Ba Vì. Điểm đặc biệt khi đến tham quan rừng Bằng Tạ đó là du khách không thể sử dụng các loại xe cộ, phương tiện gây tiếng ồn, tránh gây ảnh hưởng đến nhiều loài thú hoang ở đây. Một không gian trong lành, mát mẻ, hùng vĩ và thưởng thức những món ăn ngon, đặc sản chắc chắn sẽ làm cho chuyến đi của bạn thú vị hơn rất nhiều.

    Chùa Hương – Địa điểm hút khách du lịch Hà Nội: Chùa Hương là ngôi chùa nổi tiếng linh thiêng và thu hút rất đông đảo khách du lịch đến tham quan và dâng hương. Đặc biệt là vào dịp đầu năm và cuối năm số lượng du khách đến đây rất đông. Để đến với chùa Hương bạn sẽ phải ngồi đò đi qua dòng suối Yến và ghé vào những đền chùa dọc dòng suối. Sau đó đến bến có thể lựa chọn chinh phục bằng cách leo bộ hoặc đi cáp treo.

    Đồ Sơn – Du lịch gần Hà Nội cho người thích biển! Nếu bạn là người thích du lịch biển mà không có thời gian đi xa, vậy thì đây chính là một địa điểm du lịch gần Hà Nội dành cho những người thích đi biển. Nơi đây thu hút khách du lịch bởi bãi biển mát mẻ, không gian trong lành, xung quanh là những đồi thông, dãy núi hùng vĩ. Du khách tới đây sẽ được tắm biern thỏa thích, đi dạo bờ biển ngắm cảnh và tận hưởng không gian. Đặc biệt còn được thưởng thức nhiều hải sản tươi ngon nữa.

    Đảo Cát Bà hút khách du lịch cuối tuần: Nơi đây được ví như đảo ngọc Viễn Đông và thu hút đông đảo du khách đến tham quan. Đặc biệt là một địa điểm du lịch gần Hà Nội cuối tuần. Đến đây là phải tắm biển, tận hưởng sự mát lạnh của dòng nước biển trong suốt và vô cùng đẹp nha. Du khách đến đây cũng rất thích lặn biển ngắm san hô. Ngoài ra còn nhiều địa điểm tham quan khác mà bạn nhất định phải tham quan hết khi đến Cát Bà.

    Phơri’s House Mê Linh: Chỉ cách Hà Nội khoảng 20km mà thôi, nơi đây rất thích hợp cho nhiều đôi bạn trẻ thích có một không gian riêng cho mình vào kì nghỉ cuối tuần. Đây là một homestay nổi tiếng – một loại hình nghỉ dưỡng mới và đang rất hot, được nhiều người yêu thích và lựa chọn. Nếu bạn thích một không gian độc đáo, mới mẻ, lạ mắt và không gian thiên nhiên trong lành, yên tĩnh cho kì nghỉ của mình thì hẳn đây là lựa chọn không tồi.

    Hồ Thanh Lanh – điểm du lịch xanh gần Hà Nội!: Chỉ cách Hà Nội khoảng 60km mà thôi, bởi vậy bạn có thể di chuyển đến đây dễ dàng và nhanh chóng, không quá mất thời gian cho chuyến đi này. Hồ nước ở đây rất rộng và xanh, phù hợp để chúng ta có thể cắm trại, đốt lửa trại qua đêm và vui chơi cùng nhau. Đặc biệt, tránh xa những ồn ào, náo nhiệt của thành phố, nơi đây yên tĩnh và thanh bình đến lạ.

    Địa điểm Check in trung tâm Hà Nội

    Lăng Bác: Là một nơi tôn nghiêm lưu giữ thi hài của Bác, du khách có thể tham quan và tận hưởng không khí yên bình tại lăng Chủ tịch với những hàng tre xanh bát ngát bên ngoài lăng. Gần đó du khách có thể ngắm nhìn quảng trường Ba Đình rộng lớn mang đậm dấu ấn lịch sử của đất nước.

    Hoàng Thành Thăng Long: Được biết đến là một quần thể di tích gắn liền với sự phát triển của kinh đô ngàn năm văn hiến nay. Khi đến đây mọi người có thể quan sát và tìm hiểu về những thông tin của Thăng Long từ khi thành lập và qua các giai đoạn phát triển để hiểu thêm về thành phố này.

    Cột cờ Hà Nội: Nằm trong khuôn viên của Bảo tàng lịch sử quân sự Việt Nam. Địa điểm này được đánh giá là công trình còn nguyên vẹn và hoành tráng bậc nhất tại quần thể di tích Hoàng thành Thăng Long. Đây là một địa điểm không thể bỏ qua khi đến khám phá và du lịch Hà Nội.

    Văn Miếu Quốc Tử Giám: Là biểu tượng của trí thức và nền giáo dục của Việt Nam, mọi người khi đến với Văn Miếu Quốc Tử Giám sẽ được thăm quan và tìm hiểu về những bậc hiền nhân các thời kỳ cùng với đó là những người thầy tiêu biểu về đạo đức của nền giáo dục của Việt Nam.

    Chùa Quán Sứ: Nằm tại phố quán Sứ, Hoàn Kiếm Hà Nội, chùa quán sứ là một trong những nơi thờ phật linh thiêng bậc nhất tại Hà Nội. Bên cạnh đó, khi đến đây du khách cũng có thể quan sát được những nét kiến trúc cổ kính cùng không gian yên tĩnh và thiêng liêng.

    Cầu Nhật Tân: Là cầu dây văng dài nhất bắc qua sông Hồng – biểu tượng của thủ đô Hà Nội với 5 nhịp tháp tượng trưng cho 5 cửa ô của Hà Nội. Nếu du khách đi dạo trên cầu Nhật Tân vào buổi tối sẽ thấy cả cây cầu lung linh bao bọc trong dải đèn 16 màu chạy dọc cả thân cầu.

    Sân vận động Mỹ Đình: Đây là một trong những địa điểm thả diều đông đúc và hết sức đặc biệt tại Hà Nội. Du khách có thể dễ dàng ngắm nhìn những con diều với hình thù ngộ nghĩnh và đáng yêu như siêu nhân, đàn voi hay bạch tuộc cùng với đó là những màu sắc sặc sỡ mang đến cảm giác yên bình và không kém phần thú vị. Nơi đây còn diễn ra rất nhiều sự kiện thể thao hấp dẫn mà ai cũng mong chờ đón xem.

    Vinpearl Aquarium Times City: Là khu thủy cung hiện đại và lớn nhất Việt Nam, du khách khi đến đây có thể ngắm nhìn và khám phá đại dương cùng với đó là nhìn ngắm hàng ngàn loại sinh vật biển, các loại cá độc đáo. Ngoài ra du khách còn được tận hưởng nhiều khoảnh khắc thú vị với Nàng Tiên cá hay những chú chim cánh cụt ngộ nghĩnh.

    Chợ đêm phố cổ: Chợ đêm Phố cổ là một trong những đặc trưng của Hà Nội thường được mở vào các buổi tối cuối tuần. Với rất nhiều món đồ được bày bán đa dạng và bình dân, du khách có thể đến đây ngắm nhìn khung cảnh cổ kính và mua cho mình những món đồ lưu niệm hay thưởng thức những món ăn Phố cổ dân dã.

    Chợ đêm Đồng Xuân: Là khu chợ sầm uất nhất tại Hà Nội, mở cửa vào tất cả các buổi tối trong tuần. Du khách khi đến đây không chỉ để vui chơi và mua sắm những món đồ lưu niệm đầy màu sắc mà còn được thưởng thức những món ăn đặc trưng của người Hà Nội: phở, bún ốc, chè thập cẩm hay ô mai,…

    Tượng đài Lenin: Nằm trên đường Điện Biên Phủ, tượng đài Lê Nin là một địa điểm thu hút được rất nhiều bạn trẻ và du khách đến thăm quan và tham gia các hoạt động giải trí như trượt patin, chơi một vài môn thể thao nhẹ hay hội họp bạn bè,… Đây được coi là một trong những địa điểm đi chơi gần Hà Nội 1 ngày không thể bỏ qua.

    Địa điểm chụp ảnh đẹp ở Hà Nội tháng 2 2021

    --- Bài cũ hơn ---

  • 15 Địa Điểm Cắm Trại Gần Hà Nội Mới Toanh Du Lịch Hè 2021
  • Du Lịch Hà Nội: 5 Điểm Cắm Trại Gần Hà Nội Lý Tưởng Để ‘đưa Nhau Đi Trốn’
  • 10 Địa Điểm Cắm Trại Gần Hà Nội Những Ngày Cuối Tuần
  • Top 10 Quán Gà Sài Gòn Tphcm Ngon Nhất Nên Dẫn Đại Gia Đình Đi Ăn
  • Điểm Mặt Quán Ăn Có Thâm Niên 20 Năm Của Khách Sành Ăn Đất Hà Thành
  • Cách Chăm Gà Chọi Tụt Lực

    --- Bài mới hơn ---

  • Xóa Sổ Một Tụ Điểm Đá Gà Ở Xã Long Sơn
  • Đá Gà Là Gì ? Xem Đá Gà Trực Tiếp Ở Đâu?
  • Đá Gà Trực Tiếp Thomo 2021 Là Gì? Tìm Hiểu Về Đá Gà Thomo Hôm Nay.
  • Đá Gà Trực Tiếp Ngày 15/07/2020 Tại Trường Thomo
  • Xem Đá Gà Trực Tiếp Campuchia
  • Luyện tập cho gà đá: “Nhất khỏe nhì tài” ******

    Gà cũng giống như người có võ, nếu không luyện tập thì làm sao có sức để ra đòn. Vì vậy không nên nuôi gà trong lồng, trong bội quá lâu, việc này giống như nhốt tù chúng làm cho cơ bắp chúng sẽ không dẻo dai, khỏe mạnh, nên khi chọi với gà khác sẽ mau đuối sức và không nhanh nhẹn.

    Vài ba ngày phải cách chăm gà chọi tụt lực cho gà chọi một lần để tập luyện cho chúng sức bền cũng như làm quen với việc chọi gà làm cho chúng sung lên khi gặp “đối thủ” của mình. Giống như đội tuyển bóng đá vậy thôi nếu bạn không chơi giao hữu mà tối ngày chỉ biết tập và tập thì sẽ chơi không hay được.

    Hướng Dẫn Bảo Quản Thuốc Cho Gà ******

    Bài viêt này chỉ hướng dẫn anh em một mẹo nhỏ để bảo quản thuốc cho gà, chứ không dám nói là hướng dẫn anh em.

    Một miếng băng dính là cách tôi hay dùng, thuốc để nửa năm vẫn không đổi màu, tôi không dùng dây chun vì thấy nó bất tiện, mỗi lần mở ra mất công, mép túi thì bị gập rất khó lấy thuốc.

    Thân ái và quyết thắng !!!

    đá gà 4 tây tháng 11Nuôi gà sợ nhất là 2 bệnh Newcastle và Tụ Huyết Trùng ******

    Tôi kể các ông nghe !!!

    Đời tôi nuôi gà sợ nhất là 2 bệnh Newcastletụ huyết trùng. Vì 2 cái thằng ml này mà mấy lần gà chết đau chết hại . Muốn khóc cũng không khóc được . Mà tìm được con gà tài nó hiếm, nó đắt vl các ông ạ. Toàn chục củ với hơn chục 1 con gà. Ít ỏi gì đâu vậy nên sau này dù thế nào tôi vẫn cứ phải vacxin 2 bệnh này cho nó chắc. Gà xấu tí mà nó khoẻ là vui rồi.

    Như con gà này là của 1 người anh nhờ nuôi hộ nên cũng hơi run, chưa vacxin gì. Thế éo nào lang thang sang nhà hàng xóm chơi với mấy con mái đông tảo lại dính Sida( gà của tôi thì vô tư vì tôi vacxin đàng hoàng rồi).

    Biểu hiệngà bị newcastle: ủ rũ, bỏ ăn, đi phân nhớt xanh lẫn trắng ( cái này là rõ nhất ) chảy nước mũi, miệng có nhớt, đi loạng choạng. New thì nó nhiều thể bệnh khác nữa.

    Ở trên là cách khắc phục bệnh newcastle. Vẫn khuyên ae nên chịu khó vacxin. Nuôi nó cũng yên tâm. Chúc ae luôn có đàn gà đẹp và khoẻ mạnh .

    Thân ái và quyết thắng !!!!

    Bồi Dưỡng Gà Nọc ******

    Chỉ áp dụng cho trống nọc (broodcock):

    . Chích Testosterone Propionate (1000 mcg/ml) 0.5 cc (chích cơ) mỗi tuần một lần trong 5 tuần liên tục.

    Áp dụng cho cả trống lẫn mái nọc (broodhen):

    . Tẩy giun và diệt rận

    2. Cho ăn viên dành cho gà đẻ (breeder pellet)

    3. Chích vitamin A, D & E (Viton hoặc Dupaphral) 0.5 cc (chích cơ) mỗi tuần một lần trong 5 tuần liên tục.

    4. Chích B-Complex 0.5 cc mỗi tuần một lần trong 8 tuần.

    5. Bổ sung dầu mầm lúa mì (Wheat Germ Oil) hay viên Vitamin E (Myra 300 E) mỗi tuần một lần.

    6. Luôn cung cấp sạn vỏ sò (Oyster Shell grit).

    Tuổi thọ sinh sản của trống nọc tùy thuộc vào chế độ nuôi dưỡng. Trên thực tế “tỷ lệ thụ tinh suy giảm khi độ tuổi đá gà 49 tăng lên”. Việc kéo dài tuổi thọ sinh sản dựa vào khả năng duy trì sức khỏe của gà bằng việc cung cấp vitamin và các chất bổ trợ.

    Sự vô sinh ở gà trống già gây ra bởi thiếu sót về điều kiện thể chất và tinh thần. Tôi đề nghị chích Testosterone Propionate (1000 mcg/ml) 0.5 cc (chích cơ) mỗi tuần một lần trong vòng 5 hay 6 tuần liên tục. Việc này chắc chắn sẽ gia tăng ham muốn giao phối (libido) và cải thiện “năng lực” của chúng.

    Tốt nhất cũng chích thêm “Vitamin B Complex kèm chất sắt” mỗi tuần một lần trong vòng 4 tuần. Nếu gà trống giống bị quá cân, cố đưa nó vào quá trình biệt dưỡng và áp dụng tất cả các bài tập và xoay tua thông thường, để cải thiện điều kiện thể chất và tinh thần của nó. Sau một tháng biệt dưỡng, bạn có thể đưa nó trở về lồng lai tạo.

    =============================

    Ghi chú

    * Testosterone Propionate dành cho người với nồng độ 25 mg/ml tức là cao gấp 25 lần so với nồng độ dùng cho gà 1000 mcg/ml (= 1 mg/ml). Tỷ lệ này là chính xác xét về tương quan trọng lượng giữa người với gà. Nhìn chung, khi chích, liều lượng dùng cho gà ~ 1/20 liều dành cho người, còn đối với gà tre là 1/40.

    * Về cách xài, các bạn mua loại ống chích dành cho người tiểu đường với thang đo 1/100 ml. Với thang đo nhỏ như vậy, các bạn có thể dùng theo liều lượng mong muốn.

    * Sau khi dùng lần đầu, các bạn có thể bỏ bịch & trữ ở nơi mát mẻ, khô ráo và tối (ngăn mát tủ lạnh).

    * Chích testosterone chỉ gia tăng libido (gọi nôm na là mức độ “dê mái” thôi), đấy là điều kiện cần chứa chưa phải là đủ, muốn đủ thì “nòng nọc” cũng phải tốt nữa, mà muốn bổ nòng nọc thì phải nạp protein, vitamin…

    * Với gà trống, bật đèn để tăng thời lượng chiếu sáng từ 4 AM đến 9 PM (tăng testosterone tự nhiên).

    Thuốc Cho Gà Đá Sau 5 Năm Nuôi Gà ******

    Benkova(thuốc sát trùng ) tác dụng diệt khuẩn , sát trùng chuồng ,phòng các bệnh như ( tụ huyết trùng , cầu trùng…) với liều lượng 100ml / 20 lít nước -khi có dịch thì tăng liều lượng gấp đôi hoặc gấp 3 kèm theo rắc vôi sống.

    Vitamin B1 màu xanh ( thuốc bổ ) tác dụng bổ sung vitamin ,hỗ trợ thần kinh , gà bị gió nhẹ .

    Effe Paracetamol( thuốc hạ sốt ) tác dụng hạ sốt – nhận biết khi ôm gà lên thấy gà nóng trong người , gân máu dưới cánh nổi đỏ – pha nước biển khô cho gà uống nhằm giảm nhiệt cơ thể -điều hòa thân nhiệt với liều lượng 1 gói /2 lít nước

    ADEB complex(vitamin chích hoặc pha nước uống ) tác dụng bổ sung vi ta min A, D,B, E với liêu lượng 2-5 ml /1,5 lít nước tùy theo gà lớn nhỏ mà thay đổi liều lượng chênh lệch – Lưu ý nhỏ ” chỉ sữ dụng được trong 2 tiếng đồng hồ khi pha nước ) Loại này e thường dùng để cho gà con uống khi 10 ngày tuổi và 3th -6th – 9 th chích 1 lần .

    DoTiUm(hỗ trợ tiêu hóa , điều trị ăn không tiêu cấp tốc ) khi gà ăn k tiêu thì nên dùng loại này rất tốt và chỉ cho uống nước trong ngày – tránh ra gió

    Ampicillin( thuốc trị tang ) tác dụng trị phù vết thương , phù đầu .

    Probio xanh( men tiêu hóa hỗ trợ tiêu hóa ) chỉ có tác dụng bổ sung men vi sinh giúp gà tiê đá gà 4kg u hóa , trộn vào thức ăn cho gà gầy ( e thấy loại này không cần thiết lắm )

    Vitamin B1-B3 -B6 viên hồng ( thuốc bổ) sau khi xổ xong cho uống 1 viên tùy trọng lượng gà lớn nhỏ – giúp bổ sung vitamin cho gà

    Mitux( Khò khè ) gà bị phổi khò khè nên dùng loại này rất tốt – có 1 lưu ý nhỏ là khi gà bị khò khé có thể do đờm nên vỗ đờm nhẹ rồi mới cho uống.

    X – Tase(tan máu bầm ) gà bị tang uống thuốc này hoặc khi mổ nên uống loại này trị máu bầm rất tốt

    Novartis(ruột ,cầu trùng ) triệu chứng nhện biết là gà đi phân ra máu đỏ kèm phan trắng nhớt , uống liều lượng nhỏ ngày 2 lần ,tách biệt gà bị bệnh này ra chỗ khác ngay và vệ sinh chuống trại gấp -bệnh này rất dễ lây và gà chết trong khoảng 3 ngày tùy nặng nhẹ -bệnh này nguy hiểm nhất .

    Tetracyline(đề kháng loại mạnh ) tác dụng tăng đề kháng ruột ,mau lành vết thương , gà bị cầu phân xanh lá, phân trắng, phân đen nên cho uống loại này để đề kháng cho ruột tùy liều lượng.

    Thuốc có sẵn trong giỏ thuốc cho gà ở nhà nên e chỉ nhớ tới đó – ae góp ý thêm để giúp ae có những chiến kê tốt nhất và những chú gà tơ khỏe mạnh đợi ngày lên bội lên chiến trường nha.

    Eftical( nước muối rửa mũi, mắt ) góp ý nhẹ khi gà bị xổ mũi , bịt 1 mũi gà và dùng ống bơm loại lớn bơm hơi vào mũi còn lại cho nước mũi chảy xuống họng -xịt nước Eftical vào mũi và tếp tục bơm hơi – xong vỗ đờm cho ra hết nhớt – làm ngược lại cho mũi bên kia – sau đó bơm eftical lần nữa vào 2 mũi và họng gà . ( nhốt gà nơi kín gió )

    Thuốc trị nấm( trị nấm cho gà ) lau sạch nấm lác cho gà = nước ấm đến khi hết nấm màu trắng – bôi thuốc lên và đợi thuốc khô = phơi nắng , sau đó vô nghệ chỗ lác sẽ rất mau hết lác – làm khoảng 3 lần là ok.

    Theo tôi hiểu, ‘lối đá’ là từ dùng chung để mô tả sự kết hợp của những thế đá và miếng đá mà một chiến kê dùng trong giao đấu. Hiểu rõ thế nào là một lối đá hay sẽ rất hữu ích cho một tay chơi không chỉ trong việc đánh giá chiến kê qua xổ xẹt mà còn trong thực tế thi đấu.

    Thế nào là một lối đá hay ? Đá gà không phải là trò ăn chơi nên trước tiên một lối đá hay phải là lối đá có hiệu quả cao với các yêu cầu: dứt điểm nhanh gọn đồng thời ít tốn sức và hạn chế tối đa khả năng bị thương tích. Theo tiêu chuẩn này một lối đá thấy là ‘đẹp mắt’ chưa chắc đã là hay mặc dù với riêng tôi một lối đá thỏa điều kiện hiệu quả cao thì luôn đẹp mắt. Ở đây, cảm nhận của tôi về một lối đá đẹp mắt có thể không giống với một số người, đặc biệt là những ai hâm mộ những màn đánh đấm hào nhoáng tưng bừng trên phim ảnh. Cho nên, bàn về một lối đá hay là tôi muốn nói tới những yếu tố làm cho một lối đá trở nên hiệu quả. Và sau đây là 03 điều kiện lớn về mặt lý thuyết, trong đó 02 điều kiện đầu là bắt buộc cho một lối hay, điều kiện thứ 03 làm cho một lối đá hay trở nên hoàn hảo.

    Đầu tiên, đó phải là một lối đá chủ động. Một con gà hay theo lý thuyết phải có khả năng công thủ toàn diện. Tiêu chuẩn này phải được hiểu theo nghĩa ‘ trong công có thủ, trong thủ có công’, tức là luôn duy trì thế chủ động không chỉ trong tấn công mà cả trong phòng thủ. Nhưng thế nào là chủ động?

    Phòng thủ không phải lúc nào cũng có nghĩa bị động. Khác với phòng thủ bị động chỉ biết chờ đợi hoặc tránh né nhưng không biết trả đòn, phòng thủ chủ động không chỉ là cách thức hóa giải đòn tấn công, mà còn là cách chờ đợi hoặc dẫn dắt đối phương vào thế sơ hở, và biết cách khai thác sơ hở đó. Hiểu rõ điều này mới thấy cái lợi hại của những chiến kê chỉ có sở trường chờ đợi và đỡ đòn nhưng khiến đối phương ngã ra chết lúc nào không biết.

    Cũng không phải hễ cứ tấn công là có chủ động. Tấn công trước không đồng nghĩa với ghi điểm trước. Thực tế nhiều người đã áp dụng sai câu châm ngôn ‘Tiên hạ thủ vi cường’. Câu này thực ra chỉ nhằm nhấn mạnh tới lợi thế của yếu tố ‘bất ngờ’ khi tấn công. Tấn công khi đối phương đã phòng bị kỹ càng thường là hành động kém khôn ngoan. Hành động tấn công được coi là chủ động chỉ khi đối phương ở vào thế không thể né, đỡ hoặc phản đòn, tức là khi đối phương thực sự sơ hở. Lối tấn công ào ạt chỉ mang lại thế thượng phong khi gặp những đối thủ dưới cơ, hoặc giao nạp kém hoặc phòng thủ kém, ngược lại khả năng bị thương tích cũng là 5/5. Nếu gặp đối thủ trên cơ, nó dễ rơi vào tình trạng mà dân chơi gọi là mất bến. Chỗ này nhắc tôi nhớ tới nhiều trận gà có mức ăn thua khá lớn, trong đó nhiều chiến kê thuộc loại ‘ hàng hiệu’ đã bị thua ngược một cách oan uổng. Hình như do đã ‘được ‘ doping nên những chiến kê này thay vì biết chờ đợi đúng sở trường trời cho thì lại trở nên liều lĩnh và hấp tấp do thuốc nhập. Kết quả là vừa giận mình sơ sẩy làm mất toi một mớ tiền, vừa tiếc cho kiếm báu trao nhầm tay anh mổ lợn.

    Chủ động ở đây là vấn đề thuộc về bên trong, tức là do năng lực tinh thần chi phối, mà cảnh giới cao nhất là khả năng điềm tĩnh và tập trung cao độ trong mọi tình huống. Việc nhìn nhận nết gà thế nào là hay cũng có ảnh hưởng lớn tới quan niệm của một người về lối đá. Đây cũng là một đề tài lớn khác sẽ được trình bày khi có dịp. Một lối đá chủ động theo nghĩa này không phải là tấn công trước hay tấn công liên tục, mà là không tạo sơ hở và chỉ tấn công khi có cơ hội rõ ràng. Tuy thấy là đứng yên nhưng thật ra nó có sự chủ động từ bên trong. Trong bộ phim võ thuật ăn khách của Holywood ‘The karate Kid’ , nhân vật sư phụ vốn là một cao thủ kungfu giấu mặt, do diễn viên Thành Long (Jackie Chan) đóng có lần nói với đệ tử là cậu bé Tiểu Dre :’ đứng yên với không làm gì là hai việc rất khác nhau’. Vào lúc cuối phim, khi đã biết cách vượt qua nỗi sợ và hoàn toàn làm chủ bản thân, Tiểu Dre đã kịp lĩnh hội tinh thần của câu nói này trong tình thế nguy cấp nhất và đã oanh liệt giành chiến thắng.

    Kế tiếp, một lối đá hay phải được hoàn tất bằng một đòn kết liễu chính xác. Khác với cách chơi cựa dao ‘trúng đâu bổ đó’ khích lệ lối đá nhiều chân mà không quan tâm lắm tới yêu cầu phải trúng chỗ nào, một chiến kê cựa tròn phải lấy độ chính xác của cú đá làm căn bản thay vì đá nhiều chân, chiều hướng của cú đá là quan trọng thay vì sức mạnh. Sức mạnh và tốc độ luôn là lợi thế nếu được phát huy hợp lý, nhưng không phải là yếu tố quyết định. Những đòn tấn công ‘liên khúc mùa thu’ nhưng không chính xác chỉ làm mau mất sức, phung phí cơ hội và tạo sơ hở. Một chiến kê xuất sắc sẽ cố không để sơ hở cho đối phương tấn công, đồng thời biết cách tận dụng triệt để mọi cơ hội.

    Và sau hết, một khả năng ứng biến tốt sẽ phát huy tối đa hiệu quả của lối đá chủ động theo nguyên tắc ‘tùy động mà ứng’. Một chiến kê sở hữu một khả năng ứng biến linh họat cũng đồng nghĩa có nhiều cơ hội sống sót và chiến thắng bất kể sở trường của đối phương ra sao. ‘Vô kỵ đại ca’ chính là đây. Vì vậy, tôi cho rằng đây chính là mảnh ghép cuối cùng của một lối đá được gọi là hoàn hảo.

    Gà Khô hoặc Gà Ướt và Tại sao cắt nước gà? ******

    *Bài viết dành cho anh em đá gà đònnha. AE gà cựakhông nên đọc vì khó hiểu lắm =]]

    Đầu tiên mình phải nói đến Gà Khô và Gà Ướt .Đó là độ ẩm của con gà giống như người vậy trong cơ thể chúng ta có 60% là nước .

    Còn gà ướt thì nó sẽ bớt SUNG , ù lỳ và phản ứng chậm chạp và ra chân sẽ không sâu ( đây là lý do mà mùa mưa , những ngày mưa ae xổ gà con gà đá không ra hết chân và bay thấp lè tè lý do là tất cả nặng lượng của nó dùng để sưởi ấm cơ thể nó vì độ ẩm trong người cao làm xương cốt uể oải …vì lúc đó độ ẩm trong khu chuồng trại rất cao, cách này có thể khắc phuc là cho gà lên chuồng khô không chạm đất cho lá bắp hoặc lá chuối khô cho gà sưởi giảm nó phải dùng hoàn toàn thân nhiệt của nó và làm thùng sưởi KHÔ cho gà cũng là cách tốt ).

    Để nhìn ra con gà khô hay ướt cần đòi hỏi rất nhiều kinh nghiệm cũng như hiểu biết rất rỏ về con gà hoặc dòng gà của mình … cho nên người ta dùng cách cắt nước để kiểm soát độ ẩm con gà mình trước khi ra trận . Nếu nuôi chuyên nghiệp thì từ khi bắt đầu vào chế độ Conditioning 14 , 21, 28 hoặc 35 ngày họ đã cân đo đong đếm nước và dinh dưỡng cho gà .

    GÀ KHÔ MỘT CHÚT (MỘT CHÚT THÔI) VẪN TỐT HƠN GÀ ƯỚT .. GÀ ƯỚT NGUY HIỂM NHẤT LÀ KHI BỊ CỰA SẼ XUẤT MÁU NHIỀU HƠN VÀ DỄ BỊ PHÙ TANG.

    Trước ngày gà ra trận tối hôm trước sau khi cho gà ăn và cho uống nước và từ đây họ không cho gà uống nước nữa lấy nước cho gà uống ra khỏi chuồng và dùng mùng chùm lên tránh gió thổi nhiều quá làm gà mất nước … sáng dậy nếu trưa mới đá thì họ chỉ cho gà ăn 15Gr thức ăn cho gà 3 kgs và cứ giảm 100gr gà thì giảm .5gr tức là gà 2kgs chỉ cho ăn 10 gr và lượng nước 10ml . Gà khô ướt cũng ảnh hưởng do lượng thức ăn .

    Trước khi gà đá khoảng 1 giờ hảy cho gà ăn từ 5 gr đến 10gr và khoảng 10ml cho uống từ từ cho đến lúc đá là tốt nhất cho gà có đủ độ đường trong máu để ra cựa chết và cho gà có sức ( không có con gì ngay cả con người đói bụng mà đánh lộn hay đâu ) cách này thì mình có thể kiểm soát độ gà Khô hoặc ướt dễ dàng nhất và ai làm cũng được.

    Còn một điều nữa nếu không cần thiết thì đừng cho gà xỗ những ngày nó bị ướt sẽ làm con gà sau này sức chịu đòn kém hơn nói đúng ra là hay chạy bậy khi bị cựa lơi và không đáng để chạy … mấy AE kinh doanh gà cũng nên cẩn thận điều này do gà xổ ngày nó bị ướt sẽ rất dễ bị nội thương hơn và gân cốt chịu đựng kém hơn mà chúng ta không để ý vài ngày sau khi nó vẫn còn nội thương đã cho lên cựa đá . Mình cũng muốn giải oan cho một số AE bán gà có clip xổ hay khách thích đem về đá chạy bậy hoặc chịu đòn không tốt như ở trại.

    Lưu Ý Khi Xem Tướng Qua Mắt Gà ******

    Bên cạnh xem tướng mắt thì anh em cũng cần kết hợp với cách xem các tướng khác của gà đá như mặt, chân, lông gà…. Ngoài việc chọn màu và dáng mắt kể trên thì cũng cần lưu ý:

  • Với các loại gà nhạn, ô bông, chuối, bướm, bông nhạn, ngũ sắc, xám gạch, xám tro thì kể cả có mắt xấu vẫn là gà khôn, đá hay.
  • Nếu gà ó, ô, xám, ô diều thì chơi những màu mắt kể trên lại quý.
  • Gà có đôi chân trắng nếu có màu mắt xấu thì tuyệt đối không nên dùng. Màu mắt tốt có thể xem xét, nhưng lời khuyên là chỉ nên dùng những chiến kê có mắt gà hạt cau.
  • GÀ QUÝ nếu là ô, điều, đều xám có cặp chân trắng cùng cặp mắt trắng
  • Gà mắt bạc hoặc vàng thau đi với chân xanh thì càng quý
  • Gà ô có chân xanh hoặc đen thì màu mắt tốt là trắng và những màu mắt nên chơi đã kể ở trên.
  • QUÝ TƯỚNG phải kể đến gà ĐỘC LONG ( gà bẩm sinh có 1 mắt). Loại này quý và hiếm, đá chắc chắn hay.
  • Khi chọn gà ngoài màu và dáng mắt thì nên xem cả mí mắt: Mí gà cần mỏng để chúng dễ dàng đóng và mở. Gà có mí mắt mong sẽ nhanh nhẹn và dễ cảm kích hơn.
  • Bồ Gà Thomo Ngưng Phát Trực Tiếp ??? ******

    Pồ gà Thomo từ lâu đã rất quen thuộc với anh em đam mê gà đá. Tuy nhiên thời gian gần đây thomo không trực tiếp nữa. Tại sao bồ gà thomo không phát trực tiếp đá gànữa? Khi nào bồ gà thomo mới trực tiếp lại?

    Theo như các trang phát trực tiếp thì do hợp đồng hết hạn và đang gia hạn hợp đồng mới.

    Một trong những lý do chính có thể là do chính sách pháp lý mới tại Campuchia về các hình thức đánh bạc trực tuyến. Quy định mới như sau:

    “Sự phát triển bùng nổ của cá cược trực tuyến trong hai năm qua đã gây ra sự khó chịu ở Bắc Kinh, buộc Thủ tướng Campuchia Hun Sen phải ban hành một chỉ thị vào tháng trước, tạm dừng việc cấp giấy phép cờ bạc trực tuyến mới. Chỉ thị nói rằng hàng chục giấy phép hết hạn vào cuối năm sẽ không được gia hạn, lưu ý rằng hành động đó là cần thiết để giải quyết “trật tự an ninh xã hội” và rằng “tội phạm nước ngoài” đã tham gia vào lừa đảo trực tuyến.” – Trích : Baomoi.com

    Vào ngày 1/1/2020 thì pồ 67 & 999 cũng đã có thông báo TẠM NGƯNG phát trực tiếp. Lý do ban đầu là thuế, hợp đồng giữa các bên hết hạn và đang tiến hành thỏa thuận gia hạn…

    *Thông tin sẽ được cập nhật ngay khi có thông báo chính thức!

    Vậy tại bồ còn hoạt động không?

    Câu trả lời đó chính là vẫn còn hoạt động, nhưng chỉ không phát trực tiếpthôi. Việc phát trực tiếp có HOẠT ĐỘNG trở lại hay không vẫn còn đang là ẩn số!

    Cách Chọn Gà Đá Cựa Chân Tịt ******

    Để biết được con gà mà người ta định chọn có đạt tiêu chuẩn như họ mong muốn hay không, có cấp độ là sẽ thắng trong trận đấu gà hay không thì người ta thường xem tướng mặt, dáng đi, tiếng gáy, cánh, mỏ và nhất là chân, cựa và những vảy trên chân gà.

    Xem tướng mặt

    Tức là người ta xem cặp mắt gà, nếu cặp mắt hơi sâu và mí mắt hơi dầy thì gà không chớp nháy nhanh được. Gà mắt có mí mỏng, mặt đẹp và lanh lợi thì là gà khôn. Muốn cho gà có mí mắt dầy biến đi thì người ta phải cho trải qua hai ba đời thì mắt mí dầy mới biến mất, tức là người ta lựa con gà mái cũng thuộc giống gà nòi có mắt mí mỏng và nhanh nhẹn cho con gà nòi có mắt mí dầy đạp, gà con sinh ra lại cho con gà trống khác lựa giống tốt cho đạp thì đời gà cháu này sinh ra sẽ mất mí dầy. Bởi có câu chó giống cha, gà giống mẹ.

    Cánh gà

    Khi con gà lớn bắt đầu cất tiếng gáy thì người ta dang đôi cánh của nó ra xem và đếm các lông cánh có cuống lông cứng, gà hay phải có từ 19 cái lông cánh trở lên mỗi cánh mới tốt, bởi có nhiều lông loại này cánh con gà sẽ mạnh giúp nó dễ dàng vỗ cánh bay cao khỏi đầu địch thủ mà đá vô đầu địch thủ. Con nào có 17 lông trở xuống mỗi bên cánh là loại dở.

    Dáng đi

    Con gà có dáng đi hùng dũng oai nghiêm như ông tướng ra trận thì nhất định là gà hay; tướng đi củ rủ như gà bệnh thì chỉ có nước đem cà ri mà thôi.

    Mỏ gà

    Mỏ gà ngắn và cứng thì con gà dễ mở rộng mỏ để cắn địch thủ trong trường đấu.

    Chân gà

    Chân gà thì phải có hàng vẩy đều, tốt nhất là lớp vẩy hai bên xếp như hình chữ nhân (chữ Hán) thì tốt. Cựa dài là cựa sào, cựa gốc mập nhưng thân cựa ngắn gọi là cựa chốt. Có con gà có tới 6 cựa, thực sự ra thì không phải là 6 cựa mà phía trên cựa có thêm 3 cục u như hạt đậu xanh lồi ra, phía dưới cựa nằm giữa cựa và ngón thính (tức là ngón chân sau của gà, con gà chân có 4 ngón 3 ngón phía trước, 1 ngón phía sau gọi là thính) có thêm một cục u nhỏ như 3 cục u trên thì trường hợp này người ta gọi là gà có 6 cựa, gà 6 cựa thuộc loại linh kê, đá đâu thắng đó.

    Tiếng gáy

    Tiếng gáy cũng quan trọng vô cùng, gà có tiếng gáy lớn và trong là có sức mạnh. Gà có tiếng gáy đục và ngắn là gà có tiềm lực yếu. Ra trường nếu hết độ nhang đầu mà không thắng đối phương thì thế nào nó cũng rót. Gà rót là gà bỏ chạy.

    Gà Sinh Đôi

    Nếu gà sinh đôi (tức là một trứng nở ra 2 con một lượt) thì là loại “thần kê” thứ này đá mười trận thắng cả mười. Dân chơi đá gà mà biết con nào thuộc loại này thì họ không chịu cáp độ bởi nắm chắc phần thua, nhiều khi chủ gà phải tìm cách nhuộm lông để hóa trang cho gà thành khác đi mới cáp độ được. Nhưng nhiều nơi có “luật lệ” nghiêm minh không chấp nhận trường hợp trên kể là không thành thật không cho cáp độ.

    Đây là trường hợp của vùng quận Hàm Long Bến Tre, gà bất cứ từ xứ nào đến Hàm Long đá mà chủ gà chơi không thành thật sẽ bị trừng phạt, nếu ăn thì phải trả lại toàn bộ số tiền thắng và dù thắng dù thua, con gà cũng bị bắt xác cho làm thịt. Về tiếng gáy còn có loại gà ban đêm gáy ra lửa, tức là khi nó gáy từ mỏ nước miếng của nó có lẫn chất lân tinh nên ban đêm nhìn thấy thỉnh thoảng có đốm sáng từ mỏ gà bắn ra.

    Đây cũng là giống linh kê rất hiếm, gà này cất tiếng gáy thì gà khác chung quanh sợ cụp đuôi xuống hết sau hết gà ban đêm ngủ trên mặt đất chân duỗi, đầu lật ngang trên mặt đất, hai cánh xòe ra như con gà chết thì đây là gà “tử mị”, loại này cực hiếm và qúy, bảo đảm đá trận nào thắng trận đó.

    Sẽ không ngoa Khi nói rằng mắt là nơi biểu lộ tính khí nhiều nhất. Tại bất kỳ loài động vật nào cũng vậy – mắt chính là cảm quan bất lộ.

    Tại gà chọi, mắt là nơi bộc lộ kỹ năng cũng như tính cách của mỗi chú gà. Một con gà gan lỳ hay hung hăng, táo tợn đều đc biểu hiện qua đôi mắt. Vì thế, người tinh ý trong việc xem mắt chắc chắn sẽ giúp ích quá nhiều trong việc phân biệt những chú gà đá hay.

    những yếu tố Tại mắt gà quyết định nên một chiến kê đá hay đó là:

    1. Mắt tinh nhanh, sáng, con ngươi nhỏ
    2. Mắt không có dị tật
    3. Mắt có màu và hình dáng tốt

    Xem mắt gà chọi hay

    Với mắt gà, chúng ta Rất có thể dựa vào dạng hình cùng với màu mắt để lưu ý chiến kê.

    hình dạng mắt gà chọi

    tổ sư ta đã để lại bí quyết chọn hình dáng mắt gà đá hay khá cũng khá đơn giản đó là: Tiền khởi nhìn mắt phải sâu. Tuy nhiên, hông cần mắt phải quá sâu bởi đây là loại gà chậm.

    nên chọn các con gà mắt sâu vừa phải.

    Mắt lồi là tướng mắt không nên chọn nhất, chúng không hăng đá, thường né đòn và bỏ chạy.

    Dường như cũng không nên chọn những con gà có mắt bằng ( không lồi, không sâu) – loại gà chọi có mắt dạng này thường nhát đòn, nhân hậu.

    Xem màu mắt gà đoán chiến kê

    Có nhiều loại màu mắt tốt xấu khác biệt, mặc dù, theo phương pháp, một con gà chiến hay thường có mắt với viền black bao quanh mí, con ngươi tròn, to như hạt trai Black. Gà này linh động, đúng câu giác tâm hai tiểu.

    Màu mắt tốt Tại gà ( Nên chọn)

    Mỗi màu mắt gà biểu hiện một tính khí không giống nhau, Trong số đó, một số màu mắt gà tốt các sư kê nên lựa chọn đi độ đó là:

    • Mắt có màu White ngà: Con gà có mắt white ngà cũng là gà tốt. Tuy vậy, so với Trắng dã thì chưa bằng
    • Gà mắt bạc: gà có mắt này rất tinh anh, nhanh lẹ & có đòn lối xong khoát
    • Gà mắt có màu quà thau: Loại gà này lỳ lợm và có bản tính rất hung hăng, đam mê đá
    • Mắt gà màu tiến thưởng đất có đốm Đen: Kiểu mắt gà chọi này còn được gọi là mắt rắn hổ. Gà đá hay & khá lỳ lợm
    • Gà mắt White, đỏ, xám, vàng (mắt hạt cau): Loại mắt này có khá nhiều Color nhưng có chung hình dạng con người dáng hạt cau thìa là gà có tài và cực kì dữ dằn.
    • Gà mắt sao: Loại gà chọi này có lực đá mạnh, đòn đá thích mắt, khá khôn ngoan và vội vàng
    • Gà mắt lửa ( đỏ): Mắt gà đỏ rực như lửa – vừa hung hăng lại gan lỳ

    gà chọi mắt lửa

      Gà mắt xanh: Là các con gà chọi có mắt màu blue nhạt, là gà có kĩ năng, ra đòn dứt khoát.

    những màu mắt gà chọi xấu ( không nên chơi)

    Không nên sử dụng những con gà chọi có màu mắt thuộc các kiểu tiếp sau đây đem đi đá:

    • Màu mắt black thui: Mắt gà Black ngòm gần giống mắt cá lóc. Loại này nhát đòn, thường chạy khi ra đấu
    • Mắt vàng: gà này có sức đương đầu kém
    • Mắt đỏ ( nhạt): gà đá yếu, khác biệt, nếu gà này mà mắt lồi thì tuyệt nhiên không nên cho đá. Thua là cái chắc
    • Mắt xám: Gà không thực sự yếu nhưng đá cũng không hay. Chỉ nên cho đấu nếu thấy kẻ thù yếu hơn
    • Gà có hai màu mắt ( mỗi bên 1 màu): Gà này đá cũng khá, tuy vậy lại không có sức bền và thường chơi không theo đòn lối rõ ràng
    • Gà mắt nhợt nhạt: Nếu gà có 1 phía mắt nhợt nhạt thiếu sinh khí thì đá không nhan sắc bén, đòn chỉ Ở khoảng trung và cũng không bền bỉ
    • Mắt gà đổi màu theo điều kiện ánh sáng: Loại gà này đc đánh giá là có tài nhưng chúng nhát đá nên cũng không nên cho độ.

    Gà chọi mắt ếch – mắt gà chọi lì

    Gà mắt ếch là gà mắt màu black nâu hoặc đốm black. Loại này rất tinh, tránh đòn và lừa đòn nhanh nhẹn. Các người nuôi gà chọi mắt ếch cũng chứng nhận chúng còn gan ly & ra đòn chuẩn chỉ.

    gà chọi mắt ếch

    Mắt rắn hổ Tại gà là kiểu mắt có màu vàng đất, nhìn kĩ có đốm Black trong tròng mắt. Mắt này nếu mí ngang cũng sẽ gọi là mắt ếch.

    gà mắt rắn hổ

    Mắt lửa Tại gà chọi

    gà chọi mắt đỏ lửa

    Gà chọi mắt lửa sẽ có màu mắt đỏ như lửa, mắc dung nhan, bản tính rất hung hăng, không cao với đây là sự gan dạ. Gà này khác biệt hiếu chiến

    Một số xem xét không giống khi xem tướng mắt gà

    sát cánh xem tướng mắt thì bằng hữu cũng cần kết hợp với cách xem các tướng không giống của gà chọi như mặt, chân, lông gà…. Ngoài việc chọn màu & dáng mắt kể trên thì cũng cần lưu ý:

    1. Với các loại gà nhạn, ô bông, chuối, bướm, bông nhạn, ngũ nhan sắc, xám gạch, xám tro thì kể cả có mắt xấu vẫn là gà khôn, đá hay
    2. Nếu gà ó, ô, xám, ô diều thì chơi các màu mắt kể trên lại quý
    3. Gà có đôi chân Trắng nếu có màu mắt xấu thì tuyệt đối không nên dùng. Màu mắt tốt Có thể để ý, nhưng khuyến cáo là chỉ nên dùng những chiến kê có mắt gà hạt cau
    4. GÀ QUÝ nếu là ô, điều, đều xám có cặp chân white cùng cặp mắt white
    5. Gà mắt bạc hoặc quà thau đi với chân xanh thì càng quý
    6. Gà ô có chân blue hoặc black thì màu mắt tốt là White & những màu mắt nên chơi đã kể Ở trên.
    7. QUÝ TƯỚNG phải kể đến gà ĐỘC LONG ( gà bẩm sinh có 1 mắt). Loại này quý và hãn hữu, đá nặng tay hay
    8. khi chọn gà ngoài màu & dáng mắt thì nên xem cả mí mắt: Mí gà cần mỏng mảnh để chúng thuận lợi đóng & mở. Gà có mí mắt mong sẽ hối hả và dễ cảm kích hơn.

    Cách Chọn Gà Hay Qua Tiếng Gáy ******

    Bài viết này mình xin chia sẻ với anh em đam mê gà đá cách chọn gà qua tiếng gáy. Vấn đề này khá khó vì phải nghe bằng tai thì anh em mới có thể cảm nhận được.

    • Âm Minh Hùng Đoản:Tiếng gà gáy to ồ, tiếng gáy cuối ngắn gọn, Gà này đá cựa chính xác, gan dạ, bền sức, giỏi nước khuya. Tóm lại gà hay.
    • Âm Minh Trung:Tiếng gáy cuối không dài không ngắn, nhưng tiếng cuối không ngân dài. Gà này văn võ song toàn.
    • Âm Minh Thư Đoản:Tiếng cuối thật ngắn, toàn tiếng gáy âm thanh đều nhau, không tiếng lớn tiếng nhỏ, tiếng gáy như tiếng rít. Gà này là gà độc, có biệt tài.
    • Âm Minh Thư Trường(xấu): Tiếng cưới kéo dài cho đến khi hết hơi, âm thanh cao thấp không đều nhau. Gà này bở sức, yếu hơi, không nên nuôi.
    • Âm Minh Thư Trường: Tiếng gáy cuối hơi dài một tí, tiếng gáy to ồ, âm thanh tiếng lớn tiếng nhỏ, không rõ nét. Gà này có cựa tốt nhưng không có cựa nghiệt, cần phải xét lại tông dòng.
    • Khi gáy thì miệng phải mở thật to, gà gáy miệng nhỏ không tốt cho lắm.
    • Khi gáy mỏ dưới run thì không tốt, nếu run ít thì tốt, nếu không run càng quý
    • Tiếng gáy không đều, âm thanh lớn nhỏ. Gà yếu sức, khó đứng được nước khuya.
    • Gà gáy từ năm tiếng trở lên, âm thanh đều nhau là gà hay, gáy bảy tiếng là Thần kê
    • Gà ngày mai ra thi tài, đêm nay gáy thúc từng cơn, gà này là Linh kê.
    • Gà ban đêm về sáng gáy đúng giờ. Gà này có tài và có cựa quyết.
    • Âm Minh Phụ: Miệng mở rộng, tiếng rít to, tiếng rít nhỏ thì phải kéo dài mới tốt. Gà có tiếng rít hai hoặc ba tiếng cùng một lúc, gà có cựa tài, cựa đâm dữ.

    Bài viết mang tính chất kham khảo. Anh em đá gà trực tiếp đọc vui kham khảo, bổ sung thêm kiến thức nha vì vấn đề này phải cảm nhận trực tiếp mới biết được.

    Gà Song Sinh Là Gì? ******

    Sách gà của tác giả Xuân Tùng viết: “Một trứng nở ra hai con gà trống, gà này khi ra trường đá, cần mang cả hai anh em dù chỉ một đá một đứng ra ngoài, cất tiếng gáy trợ lực”.

    Trong truyện “Gà sanh đôi” của nhà văn Nguyễn Quang Sáng cũng nhắc đến gà song sinh: vì hai con giống hệt nhau nên lúc bồng nước, chủ gà tráo con đang nghỉ ra đá, đá xa luân chiến kiểu đó đối phương nào chịu cho thấu; rồi đến khi bị phát hiện không cho đá ăn gian nữa thì con bên ngoài lại gáy “nhắc tuồng” cho con bên trong đá! Truyện hay nhưng đầy màu sắc ly kỳ, khó xảy ra ngoài thực tế.

    Theo kinh nghiệm của nhiều sư kê thì trứng song thai hầu như đều hư bởi các phôi thai kèn cựa nhau dẫn đến một cái chết trước, cái sau rồi cũng chết theo vì lây nhiễm. Gà này, nếu có, thì chính chủ của chúng mới biết, người ngoài không thể biết được.

    Chuồng nuôi gà

    đá gà 4 tây tháng 9

    Trong chăn nuôi gà thả vườn, chuồng là nơi để gà tránh mưa, tránh nắng và ngủ đêm. Chuồng đặt cùng trong khuôn viên khu đất vườn, bảo đảm cao ráo, thoáng mát; có rèm che. Tất cả phải đảm bảo thoáng mát vào mùa hè, giữ ấm vào mùa đông và được khử trùng trước khi sử dụng từ 5-7 ngày.

    Ngoài ra, trong cách nuôi truyền thống, kinh nghiệm của bà con nông dân thường đặt chuồng mặt quay hướng Đông hoặc Đông Nam để đón nắng buổi sáng và tránh được nắng gắt buổi chiều.

    Nền chuồng thiết kế đúng kỹ thuật, cao ráo, thoát nước, dễ quét dọn vệ sinh cho gà. Dưới sàn (nền chuồng) rải một lớp trấu, hoặc dăm bào có độ dày 5cm -10 cm và được phun sát trùng khi sử dụng.

    Gà có tập tính thích ngủ trên cao vào ban đêm để tránh kẻ thù và giữ ẩm cho đôi chân, tránh nhiễm bệnh. Do đó nên tạo một số dàn đậu cho gà ngủ trong chuồng. Dàn đậu làm bằng tre, gỗ (không nên làm bằng cây tròn vì trơn gà khó đậu). Dàn cách nền chuồng khoảng 50 cm, cách nhau 30-40 cm để gà khỏi đụng vào nhau, mổ nhau và ỉa phân lên nhau.

    Mỹ Tho 20/2/2020, Cảnh Sát Nổ Súng Triệt Phá Trường Gà ******

    Sự việc xảy ra vào lúc trưa ngày 19/2/2020, cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tiền Giang phối hợp với lực lượng chức năng công an thành phố Mỹ Tho đã vây bắt các đối tượng tham gia đá gà ăn tiền tại khu đất trống xã Mỹ Phong.

    Khu vực này có rất nhiều con bạc đang sát phạt nhau bằng hình thức đá gà ăn tiền. Trinh sát khép chặt vòng vây, nổ súng chỉ thiên để vây bắt con bạc.

    Cảnh sát cho hay trường gà này có bố trí người cảnh giới. Trước đó, trinh sát đã bí mật tiếp cận, chờ thời điểm thích hợp để ập vào bắt quả tang.

    Hiện sự việc đang được lực lượng chức năng điều tra và xử lý theo quy định của pháp luật.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Hướng Dẫn Đào Tạo Và Huấn Luyện Gà Chiến Tạo Ra Một Chiến Kê Siêu Mạnh
  • Tìm Hiểu Cựa Gà Thế Nào Là Đẹp
  • Kinh Nghiệm Xem Trực Tiếp Đá Gà Philippines Dành Chiến Thắng
  • Coi Ngay Đá Gà Trực Tiếp Các Trận Đá Gà Thomo Hot Nhất
  • Các Mánh Khóe Đá Gà Tại Trường Gà Campuchia Không Thể Không Biết
  • Phim Về Thần Kê Ô Tử Mỵ

    --- Bài mới hơn ---

  • Cách Nuôi Và Đào Tạo Gà Chọi Thành Một Sát Thủ Nên Biết
  • Cách Nuôi Gà Đá Tơ Siêu Chuẩn Cho Các Sư Kê
  • Kỹ Thuật Chọn Ngón Gà Chọi Dành Cho Người Đam Mê Gà Đá
  • Cách Chữa Gà Chọi Ăn Không Tiêu, Nguyên Nhân Và Triệu Chứng.
  • 110 Bai Tap Doc Hieu Chon Loc Co Loi Giai Chi Tiet
  • Đời Cường quá quen với cảnh chật chội 12 m 2 chuồng chim ở khu nhà lắp ghép Thành Công đang xuống cấp. Đùng một cái ông bạn thân mò đến và nói:

    – Cũng được. Tao đang viết dở báo cáo tổng kết đề tài lai tạo giống cây trồng rừng cho chương trình 327 ở sáu tỉnh miền núi phía Bắc nên cũng cần yên tĩnh.

    Tuyệt quá! Nhất cử lưỡng tiện… À, tao quên chưa nói. Tao có con gà ô tướng tử mỵ, tao yêu nó như con đẻ. Ở nhà mày chịu khó thay tao chăm sóc nó. Cách thức chăm sóc đã có ông cụ Huy bên hàng xóm cũng thuộc dân mê gà chọi sẽ hướng dẫn mày.

    – Có phức tạp lắm không?

    – Đơn giản thôi. Mày xem cụ Huy làm một hai lần là quen ngay.

    – Thế thì tốt rồi.

    – Tao dặn thêm, nếu ở nhà có thằng Mão Sếch hay Mão đại ca, ở biệt thự gần mép hồ gạ gẫm chọi gà mày đừng có nhận lời. Nó là thứ vi trùng uốn ván, dây vào là gà của tao chết cong người có phen đấy, mày ạ!

    – Mày đi vắng nó biết tao là ai mà gạ với gẫm.

    – Chưa biết chừng, thằng này máu ăn thua, cay cú vì mấy lần trước gà nó đều thua gà ô của tao. Nghe nói Mão Sếch vừa cho đệ tử đi tầm được gà chiến của cụ giáo Dậu bên Bắc Ninh. Cụ ấy không chịu bán, nó vừa nài nỉ vừa ép mua với giá năm triệu đồng.

    – Yên tâm, tao sẽ trông nom nhà cửa, gà chọi chu đáo. Chúc hai vợ chồng mày một chuyến đi vui vẻ!

    Từ hôm ấy Cường nghiễm nhiên thành chủ nhân ngôi biệt thự vào loại to nhất nhì làng du lịch Quảng Bá. Cuộc sống độc thân giúp anh dễ bề di chuyển. Bạn bè ai có việc cần nhờ trông nhà, anh đi liền, chẳng vấn vương suy tính gì. Tuy vậy lần này thảnh thơi, vương giả nhất trong hơn 40 năm làm cái thằng người của anh. Ở biệt thự này từ con mèo, bốn chân, con gà cũng sướng gấp bội lần anh lúc ỏ nhà. Đời là vậy!…

    Có tiếng chuông reo gọi cửa. Cường biết đó là cụ Huy sang chơi. Anh lật đật ra sân mở khoá cổng sắt.

    -Cháu chào cụ, rước cụ vào trong nhà ạ!

    – Không dám, bác mới thức dậy phải không? Đêm qua tôi để ý thấy phòng khách bên này sáng điện gần hết đêm.

    -Dạ thưa cụ đêm qua cháu mải viết báo cáo đến lúc sực nhớ ra xem đồng hồ đã 2 giờ sáng.

    – Trí thức các bác làm việc vất vả chẳng ai biết cho.

    – Vâng, thưa cụ làm viêc trí thức cốt ở cái tâm, cái chí hướng của mình thôi.

    – Nhưng đời này cũng bạc bẽo quá, bác nhỉ.

    – Dạ, cám ơn cụ! Cũng tại cháu bất tài thôi, cụ ạ!

    – Đừng tự hạ thấp mình như vậy, nhìn bác làm việc là tôi biết cả, mà thôi, xưa nay anh hùng bất kiến minh quân là thế…

    – Có lẽ cũng đến giờ rồi, con vẫn chưa xoa bóp và cho gà ăn. May có cụ sang, ta ra thăm nó một lát rồi rước cụ lên nhà xơi nước- Cường lảng sang chuyện khác.

    – Tôi cũng định bàn với bác thế đấy. Giống vật nuôi nó mà chầm vập, âu yếm, chăm sóc, nó sẽ giả nghĩa mình sâu lắm, không biết đâu mà lường hết được.

    – Từ bữa về đây lại được gặp cụ, cháu cũng đâm ra mê gà chọi.

    Cụ Huy theo Cường hăm hở đến bên lồng gà chọi. Chú gà ô thấy hai ngưòi hăm hở đập cánh gáy . Tiếng gáy nghe đanh và gọn như một tiếng quát.

    Cụ Huy chỉ con gà nói với Cường:

    – Con gà này có tiếng gáy rất quý tướng. “Ngôn vi tâm thanh hình vi tâm tưởng”. Lời là trí là dũng của lòng, vẻ là hình của lòng. Các cụ ta còn có câu phương ngôn “Miệng người sang có gang có thép”. Câu này ngoài nghĩa ở mặt trái cuộc đời quyền và tiền dễ đổi trắng thay đen, còn có nghĩa là người có quyền uy, trí tuệ giọng nói trầm hùng sang sảng, đanh thép, ngắt mạch gọn hơi. Tiếng gáy như con gà ô nhà mình là thể hiện quyền uy, sức mạnh và tư chất của nó. Gà ô nhà mình ít gáy, nhưng tôi đảm bảo loại gà hèn tướng chỉ nghe nó gáy cũng đủ ngác ngơ, sã cánh, cụp đuôi lủi mất.

    – Tiếng gáy như thế nào gọi là gà tầm thường ạ? – Cường thích thú hỏi.

    – Nếu nghe tiếng gáy thấy đơn điệu, đều đều như mọi giống gà khác thì tiếng gáy ấy biểu hiện một tài năng tư chất tầm thường. Gà gáy theo mọi nhà, mà trong tiếng gáy không nghe thấy sự thách thức hiên ngang thì thường oai ở nhà, hèn khi ra sân xới lạ. Tiếng gáy khàn đục là gà tiểu nhân.

    – Cháu đọc bao nhiêu sách, bây giờ học cụ nuôi gà lại thấy sáng ra nhiều điều.

    Cụ Huy nghe Cường nói chỉ vuốt râu tủm tỉm cười. Cường lấy rượu thuốc ra xoa bóp cho gà. Cụ Huy vừa giúp Cường chăm sóc chú gà ô, nói lời âu yếm. Hai người say sưa ngồi ngắm chú gà ô thong thả mổ từng hạt ngô. Ăn no chú xoải cánh nằm ngủ phơi nắng. Cụ Huy quay sang Cường nói:

    – Bác nhìn kỹ sẽ thấy gà ô nhà mình có nhiều tướng ẩn. Khi nó ngủ, đầu và cổ thả xuống đất thõng mềm như con rắn. Đó là tướng gà tử mỵ, ngủ mà như chết. Nếu nhìn kỹ, bác sẽ thấy, chỉ lúc nó phơi nắng hay đập cánh, ta mới nhìn rõ mỗi cánh chỉ có một chiếc lông trắng muốt. Đó là tướng ẩn thứ hai, gọi là gà ô điểm bạch. Gà tướng ẩn nhiều khi mới vào trận có vẻ ngu ngơ chịu đòn để thăm dò hoặc khích tướng đối phương. Vào lúc bất ngờ nó bùng lên, xuất những chiêu thức lạ và đối thủ có khi chết ngay tại trận. Điều đáng quý và đó là tướng ẩn thứ ba như bác vừa trông thấy. Gà ô nhà mình là giống gà chiến lẫy lừng nhiều chiêu độc thủ vậy mà khi nãy vừa ăn vừa cúc cúc gọi mấy chú gà con đến ăn cùng. Dáng điệu nó lúc ấy thật hiền từ, âu yếm thương quý đám gà con như cha thương con. Có nhiều con gà chọi khác đang ăn thấy gà con sán đến liền giương mắt mổ một nhát toét cả đầu. Bác đã gặp ai trên đời độc ác, thiếu tình yêu với trẻ con mà hậu vận được tốt đẹp không?

    Cường nghe cụ Huy giảng giải cao hứng vỗ tay cười ngất. Anh lễ phép mời cụ lên nhà uống nước và né người sang một bên mời cụ đi trước. Cụ Huy nhìn anh gật gù ra chiều hài lòng, mến phục cử chỉ nho nhã ấy. Vào đến phòng khách Cường vừa pha trà vừa vui vẻ nói:

    – Đêm qua con thức khuya thấy mệt nên sáng nay xả láng nghỉ ngơi hầu chuyện cụ. Xin cụ dạy bảo con thêm về cách xem tướng gà, rồi hai ông con mình uống rượu. Mọi thức đều có sẵn ở trong tủ lạnh, không phiền phức, diệu vợi gì cụ ạ!

    – Xem tướng gà không đơn giản đâu.

    – Dạ, thưa cụ con biết.

    – Xem tướng gà cũng phải hiểu kinh dịch, thông suốt huyền cơ và cái lẽ biến hoá của trời đất bởi gà cũng như người vậy. Người cốt ở tướng mặt, tướng tay. Gà cốt ở đôi mắt và đôi chân.

    – Con nhìn gà thấy con nào cũng giống con nào, biết xem thế nào ạ?

    – Mắt gà rất khó xét đoán vì là cửa sổ của tâm hồn. Thường mắt to, mắt trơ là gà vô cảm, bất tài. Mắt mọng nước như trái nhãn bóc vỏ là gà uỷ mỵ, thiếu ý chí sắt đá khi xung trận. Mắt lầm cát là gan lì, không chịu khuất phục. Nếu đưa tay ta vào gần thấy mắt gà thu nhỏ, con ngươi bé tí ti như một chấm sáng ấy là gà thông minh, nhiều mưu lược,có đòn tập hậu hay tạt ngang bất ngờ. Dẫu sao nhìn vào mắt gà còn tuỳ thuộc vào sự giao cảm với người mà suy đoán những yếu tố hư tĩnh vô vi trong con ngươi, vành mắt của gà. Người có tâm càng sáng, đức càng cao, càng dễ giao cảm với loài vật.

    – Mới chỉ có đôi mắt gà cụ đã dẫn giải ngần ấy điều thì xem chân gà chắc còn nhiều điều thú vị – Cường xuýt xoa nói.

    – Đúng thế. Bác làm ơn cho lão xin một hớp rượu, rồi ta bàn tiếp.

    Cường đứng dậy lấy rượu ngâm rắn ngũ xà rót vào chai pha với rượu thuốc ngâm theo bài “Dưỡng huyết khu phong” mà cụ Huy vẫn thích. Anh mở tủ lạnh lấy ra bát bầu dục đã thái sẵn, rót ít nước sôi, lấy thêm ít tiêu, mắm, chanh, ớt. Hai ông cháu vui vẻ uống rượu, nhìn ra hoa viên biệt thự. Nắng đã lên cao rắc những bụi sáng vàng trên từng tán lá. Xa xa phía hồ Tây mặt nước đong đưa, chao nghiêng cánh võng theo ngọn gió sớm mùa hè. Cường cảm thấy cuộc sống đáng yêu, thú vị và nhiều điều anh còn chưa biết, chưa khám phá hết. Cụ Huy bắt đầu giảng giải anh nghe về tướng chân gà. Hơi men làm cụ thêm say sưa, hào hứng.

    – Cái tinh, cái tướng gà hiện rõ ở đôi chân. Đùi là thượng túc. Cẳng là hạ túc. Thượng hạ đều nhau là tướng tầm thường. Hạ đoản, gà nhanh nhẹn, biến hoá vô thường. Gối chùng, gà có sức bật cao, mạnh. Gối thẳng, gà thường chậm, ít biến hoá. Kheo treo là tướng lạ, tướng quý khiến đôi chân gà khi vào trận thực hư biến hoá không biết đâu mà lường. Chính danh trên mặt vẩy, vô vi biến hoá trong phát hiện suy đoán là nguyên tắc cơ bản của thuật xem tướng chân gà. Ống chân của gà có hai mặt âm- dương . Mặt trước (mặt dương) vuông vức, có hai hàng vẩy to, hai bên mép là thành sắc lạnh. Mặt sau (mặt âm) tròn, mềm. lấm tấm những vẩy nhỏ như hạt kê. Mặt âm phải sáng bóng, nổi hạt và ấm nóng. Mặt dương phải khô lạnh, phải biểu hiện chính danh, nghĩa là phải có dấu hiệu của sự tôn quý thanh cao, hàm đủ: Nhân – Trí – Hùng – Lược.

    Ở mặt dương của ống chân gà phía trên áp gối là thiên, phía dưới áp bàn là địa. Hàng trên cùng vốn có hai vẩy, nếu chỉ có một vẩy che kín là con gà của giời. Ở hàng một là đệ nhất án thiên, hàng hai là đệ nhị án thiên, hàng ba là đệ tam án thiên. Sang đến hàng thứ tư lại trở về gà tầm thường. Đạo dịch nói rồi, thịnh mãi sẽ suy vậy.Gà con của giời ra đòn vũ bão hiên ngang như sấm gầm, chớp giật. Điểm nổi bật là gà không bao giờ chịu khuất phục, cho dù thân thể bầm nát. Nhưng đã là gà con của giời thường có thiên sứ mách bảo đòn hiểm để thoát nạn, giành chiến thắng bất ngờ. Gà án thiên cũng giống con gà ô nhà mình lúc nãy, không cắn gà con lại còn cho chúng ăn và không đánh kẻ thù khi chúng chưa ra đòn đánh trước… Áp bàn mà chỉ có một vẩy che kín gọi là tướng quỷ hay tướng phủ địa. Tướng này cho thấy gà có nhiều đòn hiểm, đòn tập hậu, luồn cánh hay tạt chéo. Đòn gà biến hoá vần vũ như thiên la địa võng, dễ dàng hạ gục kẻ thù hung hăng, hở miếng, lộ sườn.

    Nghe đến đây Cường nắm tay cụ Huy sung sướng reo lên:

    – Cụ đã dạy con một bài học vô giá về triết lý nhân sinh chứ không đơn giản là việc xem tướng gà nữa. Con phải cảm ơn anh bạn đã cho con cơ hội gần cụ những ngày này. Hai ông cháu mình uống tiếp dăm chén rượu mừng cuộc tao ngộ. Thức ăn nguội hết cả rồi, cụ ạ!

    Họ vừa uống rượu vừa quay sang bàn chuyện thời sự, chuyện nhân tình thế thái. Có bàn rộng đến việc đời Cường mới thấm thía câu ngạn ngữ “bảy mươi học bảy mốt”. Cụ Huy đã kể anh nghe nhiều chuyện xảy ra trong đời. Thời trai trẻ cụ vốn là người sôi nổi, nhiệt thành và đa tài cũng lắm nỗi đa đoan. Bạn bè cùng lứa họat động bí mật trước năm Át Dậu, nhiều người văn hóa lem nhem nay lên tướng hay làm Bộ trưởng, còn cụ có bằng tú tài Tây hẳn hoi mà trước khi về hưu chỉ làng nhàng lương chuyên viên hạng bét. Có lần cụ bảo Cường rằng, nỗi bất hạnh lớn nhất đối với người quân tử là bất kiến minh quân. Nếu tìm được minh quân như Ngô Thì Nhậm tìm được Nguyễn Huệ thì dẫu có phải chết ấy là do số trời và cái chết ấy hàm chứa bao điều hạnh phúc. Một mình anh chỉ là cá thể đơn lẻ trong vũ trụ chẳng thể làm nên công tích gì vĩ đại nếu không biết dựa vào số đông, mà trong số đông ấy phải tìm cho ra minh chủ, minh quân…

    Chợt từ ngoài sân vang lên tiếng gáy báo trưa của chú gà ô. Cụ Huy nghe tiếng gáy như bừng tỉnh.

    – Mải nói dông dài chuyện đời quên mất đang dở bàn chuyện gà. Bác tha lỗi cho lão già lẩm cẩm.

    – Dạ thưa cụ ngày còn dài. Con lại xin được nghe tiếp chuyện gà của cụ.

    – Tôi đã bàn qua ống chân, bây giờ luận tiếp đến bàn chân: Bàn chân gà có ngón giữa to và dài gọi là ngón chúa, hai bên là ngón biên, phía sau ngón hậu, vị chi tất cả có bốn ngón. Xét về hình dáng, hai ngón bên phải tạo lập một góc vuông hay gần vuông. Đạo dịch rất trọng sự vuông tròn, có biến qua biến lại cũng là để đạt tới sự vuông tròn, cân đối, hài hoà. Xét về dấu tướng lạ, người ta tập trung xem vẩy ở ngón chúa. Có tướng gà con của ấu chúa biểu hiện ở chỗ vẩy thứ nhất và vẩy thứ hai tạo thành chữ Nhân . Đó còn gọi tướng gà nhân tự đầu hổ. Tướng này như Gia Cát Lượng phò ấu chúa hay Triệu Tử Long ở Tương Dương – Trường Bản. Khi lâm trận, gà tiến thoái vào ra như đi giữa trận đồ bát quái. Nếu gặp đối thủ cao cường, giữa phút nguy nan đến mức mắt mù, cổ gãy, gà bỗng nhiên trỗi dậy đá một đòn đối phương chết ngay. Gà nhân tự đầu hổ không bao giờ phản chủ hay làm nhục chủ. Nếu chữ Nhân tìm thấy ở những hàng vẩy khác, gà cũng vào lọai hay, nhưng chưa thể có tuyệt chiêu. Còn nhiều dấu hiệu của tướng linh kê khác như gà vẩy vương tự, vẩy xuyên đao, vẩy huyền kê, vẩy liên giáp thành nội, liên giáp thành ngoại… Tôi nói nhiều quá sợ bác không nhớ nổi. Đợi khi nào gặp con gà cụ thể tôi sẽ phân tích để bác hay. Bây giờ sắp quá ngọ sang mùi. Thời giờ đi mau thật. Tôi quấy quả, dông dài mãi sợ bác mất thời gian. Vậy tôi xin kiếu hẹn bữa khác…

    Cường chưa kịp tiễn cụ Huy ra về, chợt có tiếng chuông gọi cửa đổ liên hồi, gấp gáp. Anh xin lỗi, nhờ cụ nán ngồi lại rồi chạy ra mở cổng. Mão Sếch ôm theo con gà tía cùng dăm bảy đệ tử bước vào. Chẳng đợi Cường cho phép, họ nghênh ngang kéo nhau xông thẳng lên phòng khách. Một gã khoanh tay dựa vào tủ buông một câu xấc xược:

    Cường cau mày khó chịu, không thèm trả lời. Mão Sếch cảm thấy hơi tẽn vì thái độ của bọn đàn em nên giàn hoà.

    – Ông anh tha lỗi. Bọn đệ tử của tôi quen thói cộc cằn, lấc cấc, nhưng rất tốt, rất trung thành. Ông anh khỏi lo. Tôi là hàng xóm, cụ Huy đây cũng biết.

    – Vâng, tôi cũng có nghe qua và biết anh có cái biêt thự ở mép hồ. Các anh cần gì? – Cường hỏi.

    – Thế ông anh là thế nào với chủ nhà?

    – Tôi là bạn thân đến trông nhà, trông gà.

    – Vậy cứ tạm xem anh như là chủ con ô tử mỵ. Nói cho nó nhanh! Tôi mấy bận ôm gà sang đây đá đều thua đậm. Hôm nay có con gà tía muốn cho thử sức với con ô bên này. Được chứ?…

    Nhận thấy Cường có vẻ lúng túng, cụ Huy đỡ lời:

    – Gà tía hở. Bác cho tôi coi một chút, được không bác Mão?

    – Mời cụ cứ tự nhiên – Một gã đệ tử vừa trịnh trọng ôm gà tía đến bên cụ Huy vừa nói- Gà tía này hết sảy. Đại ca của cháu vất vả lên tận Bắc Ninh gặp cụ giáo Dậu, năn nỉ mua hết 5 triệu đấy.

    Cụ Huy tủm tỉm cười, đưa tay đỡ con gà lên ngắm nghía. Nghe tiếng cục cục của con gà ô ngoài sân, tía ta hùng hổ nhảy xuống sàn, đập cánh gáy vang đầy vẻ thách thức. Cụ Huy chăm chú nghe tiếng gáy, sau đó lại gần tía một tay vuốt ve, tay kia đỡ lấy ngực nó. Cụ ngồi quan sát, trầm ngâm suy nghí chừng 15 phút rồi quay sang Mão Sếch nói:

    – Con gà này đúng là linh kê. Đã lâu lắm ngoài con ô nhà này, hôm nay tôi mới gặp được một con gà quý tướng. Các bác xem: con tía này thuộc loại tầm đại, lực lưỡng hơn con ô tầm trung. Nó nặng hơn con ô ít nhất bốn lạng, cao hơn sáu phân. Đầu nó nhỏ, theo xuôi với cần cổ. Mỏ ngắn và chắc, hàm lại rộng, mổ vào đối phương cứ là dứt từng miếng thịt. Gò má cao, da mỏng, đỏ tươi. Mi mỏng, mắt sâu, con ngươi nhỏ, quầng mắt lầm cát. Ức nhỏ, mình dài, phao câu lớn. Lông nó mượt và chặt lông, nếu ngã xuống nước chỉ cần lắc mình vài cái là khô liền. Đôi chân con tía này mới thực tuyệt. Đùi dài hơn cẳng, kheo treo, bắp cơ nổi rắn như tảng đá. Ống chân đã có vẩy phủ địa, lại thêm vẩy liên giáp thành nội ở ngang tầm cựa. Bàn chân vuông vức, ngón chúa dài và bóng láng. Ai có tiền đừng nói 5 triệu mà 10 triệu, 20 triệu cũng nên mua. Quý anh Mão đã dư tiền lại rất sành chơi gà.

    Cụ Huy liếc mắt thấy Mão Sếch khoái trá, châm lửa hút thuốc, mặt nghênh nghênh, hai chân nhún nhảy. Liếc sang phía Cường, cụ thấy anh hơi thất sắc, trán lấm tấm mồ hôi. Cụ càng tán dương gà tía, đám đệ tử của Mão Sếch mặt mày như nở ra, hai chân muốn nhảy cẫng. Một gã xấn lại gần Cường giả lả nói:

    – Chơi chứ, ông anh? Hôm nay mới thực sự là quần hùng hội yến. Ông anh mà không dám đưa gà ô ra thử sức thì xoàng quá, uổng công tụi em xoa bóp gà tía cho đại ca suốt một tuần.

    – Giang hồ có luật. Chối từ thế nào được. Ăn mãi thì đến lượt phải nôn – Một gã khác đỏ mặt tiếp lời.

    – Nhưng có phải gà của tôi đâu – Cường nhỏ nhẹ đáp.

    – Không được. Ông anh mới về xóm này không biết đại ca ba, bốn lần ôm hận trên sân xới biệt thự này. Có trận đại ca tôi đã chết gà lại mất toi gần trăm triệu cá độ. Oan có đầu, nợ có chủ…

    Đôi bên lời qua tiếng lại mỗi lúc thêm ồn ã. Cường càng từ chối, khất lần tụi đàn em Mão Sếch càng hung hăng ép buộc. Cụ Huy chỉ ngồi im lặng, tủm tỉm cười mát và quan sát chú gà tía oai phong, lẫm liệt. Hồi lâu cụ nói bâng quơ:

    – Nghĩ cũng lạ. Gà quý tướng thế này mà cụ giáo Dậu bên Bắc Ninh lại bán cho các anh?

    – Không đơn giản đâu cụ ơi! Đại ca chúng cháu phải năn nỉ rát lưỡi, khô miệng nửa ngày giời mà cụ giáo vẫn làm thinh. Mãi sau cụ giáo thấy chúng cháu lì quá mới phát giá 5 triệu ngỡ là nói lỡm để xua khách về, ai ngờ đại ca chúng cháu chơi đẹp, xoè tiền ôm gà chạy ra cửa không nói nửa lời. Cụ giáo chắc là tiếc đứt ruột.

    – Thế thì tôi hiểu ý cụ giáo rồi – Cụ Huy quay sang đưa mắt ra hiệu cho Cường rồi huơ tay tuyên bố – Đánh thì đánh, sợ gì mà cứ giằng co mãi.

    – Hoan hô cụ già. Thế mới là hảo hán làng chơi.

    – Chiều nay bốn giờ khai cuộc.

    – Cụ nói là đảm bảo quân tử nhất ngôn đấy. Đúng bốn giờ tụi cháu ôm gà sang đá.

    – Đã bảo bốn giờ, không sai một giây.

    – Ý cụ định thế nào, luật cá độ ấy?

    – Tuỳ các quý anh.

    – Một ăn hai mươi, xong béng – Mão Sếch tuyên bố.

    – Tôi chỉ có hai trăm ngàn lương hưu vừa lĩnh xin đặt hết cho quý anh.

    – OK! Gà tía thua cháu nộp cụ đủ bốn triệu. Ngoài ra, tiền cá của làng, kính biếu cụ mười phần trăm, không thiếu một cắc.

    Cụ Huy quyết định đột ngột, cuộc đàm phán diễn ra quá nhanh làm Cường ù tai choáng váng, lo sợ. Anh ớ người không nói thành lời, chỉ biết nở nụ cưòi hình thoi, đôi mắt đờ ra ngây dại. Khi bọn Mão Sếch ôm gà lục tục kéo nhau ra ngoài quán bia đầu ngõ, Cường mới hoàn hồn. Anh lắp bắp hỏi cụ Huy:

    – Cụ làm sao thế?

    – Tôi chẳng làm sao cả.

    – Cụ ơi! Con lo lắm! Bạn con lúc đi dặn đi dặn lại đừng có dây với bọn Mão Sếch. Lên đến phòng chờ máy bay anh ấy còn chưa yên tâm, chạy xuống nắm tay con nhắc phải chăm sóc, bảo vệ gà ô.

    – Bác cứ yên tâm. Tôi biết bụng bạn của bác và bác ấy cũng hiểu bụng tôi.

    – Yên tâm làm sao được hở cụ? Nếu gà ô của bạn con có mệnh hệ gì, con biết ăn nói thế nào?

    – Bác chưa hiểu nên lo là phải. Thư thả ngồi tĩnh tâm uống nước tôi nói bác hay.

    Cụ Huy lại tủm tỉm cười nhìn anh hồi lâu. Cụ vuốt chòm râu, đứng dậy tìm chiếc điếu cày ở góc phòng mang ra đầu hiên vừa hút vừa mơ màng ngắm cảnh Hồ Tây lăn tăn sóng nước phía xa xa. Cường nhìn theo cụ tâm thần hoảng hốt, đứng ngồi không yên, tay chân không biết để vào đâu. Anh toan chạy ra van vỉ cụ Huy đổi ý để tự mình đi tìm Mão Sếch xin lỗi. Nhưng có cái gì vừa e ngại vừa như tò mò đã giữ chân Cường lại. Hình như cụ Huy cảm thấy thời gian đã đủ cho Cường bớt lo sợ, ngỡ ngàng, hồi tâm một phần. Cụ vẫy Cường ra ngoài hiên cùng đi đến chỗ con gà ô.

    – Hồi nãy nói chuyện với bác về tướng gà tôi còn quên chưa nói hết. Tướng gà rất khó xét đoán nhưng luyện nhiều vẫn có thể phát hiện, tìm được linh kê giữa muôn ngàn con gà tầm thường khác. Trong giới chơi gà chọi còn nghiệm thấy giữa chủ và gà có duyên may, có luật nhân quả, luật tương xung tương hợp. Quý vật tầm quý nhân chứ quý nhân không tầm quý vật. Có những con vật ở với chủ cũ hiển hách chiến công nhưng khi về tay người khác thành gà đạp mái. Luật nhân quả cho thấy chủ nhân từ, luôn chăm sóc vỗ về, thương gà như thương con, yêu gà như yêu mình thì linh kê ra trận dù mù mắt, gãy cánh vẫn có thể bất ngờ chiến thắng kẻ địch mạnh hơn rất nhiều lần. Chủ nào tớ ấy, nếu ông chủ hèn hạ, thất đức không mấy khi được gà hay. Nếu ỷ vào tiền, vào thế mà ép buộc, giành giật linh kê từ tay người khác thì cái thần của linh kê sẽ biến mất.

    – Cụ nói xa xôi quá con không hiểu. Con lo lắm cụ ạ! Gà ô này là bạn con giao lại bằng tất cả tình cảm từ hồi chúng con còn mặc quần thủng đít.

    – Sao bỗng dưng ngưòi có học thức, thông minh lịch lãm như bác lại chậm hiểu thế?

    – Quả có vậy. Lúc nãy cụ hết lời ca ngợi con gà tía. Chẳng nhẽ đó là giả dối?

    – Không. Tôi khen thật. Gà tía thật sự là linh kê hiếm gặp.

    – Thế thì lại càng khó hiểu.

    – Nếu gà tía đang trong tay cụ giáo Dậu thì các vàng tôi cũng không dám nhận đấu. Than ôi! Anh hùng bất kiến minh quân. Tôi đã nghe trong tiếng gáy hùng dũng oai phong của gà tía ở đoạn ngân cuối cùng ẩn chứa một nỗi u hoài. Nhìn sâu vào mắt nó tôi thấy một quầng tối uất ức, giận hờn. Bác chưa sống lâu, gắn bó với gà chọi, nên bác chưa thấy được cái linh cảm ấy. Bạn bác ở nhà có thể có sự đồng cảm như tôi. Sự buồn nản của gà tía đã dồn xuống đôi chân có vẩy quý tướng rồi, bác chưa biết đấy thôi. Hai mặt âm dương của chân gà đã mất cân bằng, âm đang thịnh lên, dương bắt đầu suy. Phải biết thăm thân nhiệt biến đổi ở hai mặt ống chân và nhìn nghiêng quan sát các vệt sáng trên từng vẩy to nhỏ mới cảm nhận hết được điều này. Một lũ lưu manh giòi bọ như Mão Sếch làm sao có thể nuôi được linh kê, có nòi giống tôn quý như gà tía của cụ giáo Dậu lừng danh trong làng chơi gà chọi xứ Kinh Bắc. Ô hô!… Tiếc thay hạt gạo trắng ngần, đã vo nước đục lại vần than rơm! Anh hùng bất kiến minh quân như gà tía khác nào Phạm Tăng thờ Hạng Võ, cha con Lý Lăng chết ở ải Hồ Quan bởi Mao Diên Thọ, Tống Nhac Phi chết ở pháp trường bởi tay Tần Cối… Lão tin gà ô nhà mình cũng vì lẽ đó. Vả chăng nom tình thế lúc này bọn đàn em Mão Sếch vừa tranh cãi vừa ép buộc, hùng hổ như muốn nhai sống gà ô, nên từ chối mãi ắt cũng không xong. Hung đồ như bọn Mão Sếch sẵn sàng trói gô tôi với bác lại, đem gà ra đá. Còn việc cá độ tôi đâu có thiết, chẳng qua vì tôi muốn cho chúng nó biết và nhớ đời thế nào là luật nhân quả trong giới chơi gà chọi.

    – Đành rằng vậy, con vẫn nửa tin nửa ngờ thế nào ấy.

    – Tôi đảm bảo xin chịu hết trách nhiệm với bạn của bác, đừng lo.

    – Nhưng cháu thương cho gà ô lắm.

    – Đừng sợ. Đời một con gà được chiến đấu với con gà tía của cụ giáo Dậu còn gì vinh hạnh hơn. Tôi đặc biệt tin vào tướng gà ô điểm bạch của con tử mỵ nhà mình. Giống vật xét về màu lông nó kỳ lạ lắm. Luật về tướng ẩn trên mỗi loài vật một khác, nhưng đều rất thiêng. Loài chó, trời phú cho cái mũi để tìm kẻ thù, cái tai để nghe lời chủ. Tướng chó lạ phải là “bạch khuyển hoàng nhĩ”, chứ đâu phải chó trắng tuyền như mấy ông buôn chó vẫn kén mang lên biên giới. Loài mèo trời lại phú cho cái đuôi để lấy đà, lái bước nhảy sao cho vồ trúng con mồi. Cho nên mèo tướng lạ phải là “bạch mưu hoàng vĩ”, chứ không phải mèo tam thể. Loài gà khác bốn chân, con mèo ở đôi cánh nâng nó lên khỏi mặt đất, vươn tới trời cao. Gà ô điểm bạch là tướng thiêng, tướng lạ mà tôi vẫn chưa hình dung hết sự kỳ diệu của nó…

    Đúng bốn giờ chiều trận tử chiến giữa gà ô, gà tía bắt đầu khai cuộc. Theo luật cá độ, cụ Huy và Mão Sếch mời Cường làm trọng tài, nộp tiền cược cho anh theo tỷ lệ hai trăm ngàn ăn bốn triệu. Tin đồn từ trưa bay đi rất xa, nên các tay chơi gà lão luyện và dân cá độ ở đất Hà Thành đổ xô đến biệt thự đông đúc, huyên náo khác thường. Mọi người bàn luận sôi nổi và nhiều nhóm cá độ mới xuất hiện. Ai cũng chắc gà tía thắng vì nó to lớn, dũng mãnh gấp bội lần gà ô. Hơn nữa, tiếng tăm gà nòi nhà cụ giáo Dậu ở Bắc Ninh từ lâu nổi như sấm cồn. Tỷ lệ cá cược có nhóm lên tới một ăn một trăm.

    Vào cuộc, gà tía liên tiếp ra đòn như vũ bão, nhưng gà ô chỉ né tránh, thỉnh thoảng ra đòn thăm dò. Suốt cả hồi một, uy thế tuyệt đối thuộc về gà tía, nhưng cả hai con gà đều ít bị dính đòn nặng, thương tích của gà ô không đáng kể. Tuy vậy, trong lúc giải lao xoa bóp cho gà ô, cụ Huy và Cường luôn miệng xuýt xoa vỗ về nó. Đám đệ tử của Mão Sếch ỷ thế gà tía hơn phân, mải say sưa với cá độ nên chỉ xoa bóp qua loa, không một chút biểu cảm.

    Sang hồi hai, đặc biệt ở hồi ba, mặc dù có vài chiêu thức độc đáo khiến gà tía dính đòn toác mào, rách nách nhưng sức gà ô yếu dần. Nó bị gà tía bao vây, dồn ép, ra đòn liên tiếp vào đầu, vào ngực, vào cổ. Khắp người gà ô bầm tím, rách nát. Mào của nó bị cắn đứt một mảng lủng liểng trên đầu, gần rơi xuống đất. Một bên mép bị rách toác, túa máu ra tai và hàm. Cổ và lưng gà ô chi chít các vết thương. Cánh một bên hơi sã xuống… Hết hồi ba, Cường vừa xoa bóp cho gà ô mà nước mắt cứ muốn trào ra. Cụ Huy dồn hết nghị lực ghìm nén nỗi xót xa, thương cảm và luôn miệng động viên an ủi gà ô. Cụ đưa mắt sang phía góc sân đối diện, thấy bọn đàn em Mão Sếch xoa bóp qua loa, ẩu tả cho gà tía, miệng reo cười huyên náo, gọi nhau í ới. Mão Sếch đang lúc cao hứng khệnh khạng lại gần con gà tía đang thở hổn hển. Hắn đưa mũi giầy lên sát hàm con gà, cười hềnh hệch:

    – Gà tía cụ giáo Dậu đâu phải chuyện xoàng. Năm triệu con gà này rẻ chán.

    Tự nhiên cụ Huy cảm thấy nhói đau trong lòng. Cụ thật lòng thương cho thân phận gà tía và càng thêm khinh bỉ Mão Sếch. Cụ cảm thấy đôi mắt con gà tía đang nhìn vào chủ của nó đầy vẻ oán giận, tủi hờn. Rồi cụ cảm thấy thương cho người bạn già bên Bắc Ninh. Nếu cụ giáo Dậu nhìn thấy cảnh này sẽ tê lòng thắt ruột. Là bạn già với nhau, cụ Huy hiểu cụ giáo Dậu quyết không hề có ý muốn bán gà tía của mình, nhất là cho người như Mão Sếch. Có lẽ chúng nó vừa mua vừa như ăn cướp của chủ cũ. Hỡi ôi gà tía! Anh hùng bất kiến minh quân là thế này đây!…

    Mở đầu hồi bốn, gà ô bỗng nhiên đập cánh gáy vang, hăng hái xung trận. Càng về cuối hồi, thế trận lấy lại thế cân bằng vì gà tía tỏ ra chậm chạp không muốn tránh đòn. Dẫu sao với sức lực cường tráng nó vẫn có đôi phần lấn át gà ô. Chỉ còn vài phút thì hết hồi bốn, bỗng gà ô bị dính một đòn búa bổ vào mang tai. Nó lạng người đi, chúi đầu xuống đất quay quay mấy vòng. Gà tía mất cảnh giác thu đôi cánh lại, đứng nhìn. Bất ngờ gà ô luồn đầu qua háng đối thủ, hất tung người gà tía, sau đó liên tiếp ra đòn sấm sét làm đối phương tối tăm mặt mũi. Cú đá cuối cùng của gà ô trúng hàm gà tía, lướt lên mắt trái khiến gà tía lòi một con ngươi, kêu lên thất thanh que… quéc… nghe rất thống thiết. Tất cả sân xới ngây người nhìn gà tía gục xuống, hai cánh xoã ra như con gà trúng đạn, một chân co lại, còn chân kia duỗi ra cào lên mặt đất yếu dần rồi cứng đơ.

    Vừa lúc đó một cụ già râu tóc bạc phơ, hớt hơ hớt hải, xô mạnh cánh cửa sắt chạy vào, khóc nấc lên:

    – Ôi tía ơi! Tía ơi! Đường xa, xe kẹt, ta đến muộn, đã hại chết con rồi tía ơi là tía ơ … ơi!…

    Trong khi bọn Mão Sếch và đám người cá độ lủi thủi kéo nhau ra về, thì cụ Huy và cụ giáo Dậu cùng quỳ bên xác con tía, nước mắt rơi lã chã. Tiếng cụ giáo nấc lên từng hồi, khiến Cường thấy bủn rủn tay chân. Anh không ngờ tình nghĩa chủ và gà lại sâu nặng như tình cha con. Có tiếng cụ giáo Dậu gạt nước mắt, hỏi cụ Huy nghe hờn giận, trách móc.

    – Cụ là người ăn độ cơ mà? Cụ còn khóc thương con tía nhà tôi vì cơn cớ gì?

    – Cụ giáo ơi! Tôi cũng bị miễn cưỡng như cụ thôi. Tôi khóc là khóc cho một Phạm Tăng dưới trướng Hạng Võ. Giờ đây, anh hùng như gà tía nhà cụ sao số phận lại để rơi vào tay lũ lưu manh hạ đẳng như Mão Sếch. Hỡi ôi, anh hùng bất kiến minh quân!…

    – Tôi hiểu ra rồi. Tủi thân và cay đời lắm. Tía ơi là… tía ơi!…

    Cường đứng lặng giữa sân nhìn hai cụ già tóc bạc phơ sụt sùi gạt lệ chôn xác gà tía dưới gốc cây hoàng lan. Bên tai anh âm âm, u u lời than của cụ Huy. Cơn giông từ phía Hồ Tây ùn ùn xô tới. Những đám mây đen vần vũ bay trên biệt thự. Gió thổi tung những mảnh cỏ, rác trên sân sới gà.■

    28-2-09

    --- Bài cũ hơn ---

  • Nghe Chuyện Gà Chọi… Gà Ô Tử Mỵ
  • Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Gà Đá Để Gà Luôn Khỏe Mạnh
  • Công Thức Làm Món Gà Đá Giả Cầy Thơm Ngon
  • Cách Nấu Gà Đá Giả Cầy Thơm Ngon Sáng Tạo
  • Ga Choi Thai Lan Có Đá Hay Như Lời Đồn?
  • Di Tích Thắng Cảnh Xứ Thanh Cổng Thông Tin Điện Tử Tỉnh Thanh Hóa

    --- Bài mới hơn ---

  • Kỹ Thuật Chăn Nuôi Gà Thả Vườn Theo Hướng An Toàn Sinh Học
  • Ðể Nuôi Gà Ta Đẻ Trứng Hiệu Quả
  • Chân Dung Các Tỷ Phú Tuổi Dậu Thành Công Trên Thế Giới
  • Những Danh Nhân Tuổi Dậu Nổi Tiếng Trong Lịch Sử Việt Nam
  • Quy Trình Kỹ Thuật Chăn Nuôi Gà Thả Vườn
  • Trong một tác phẩm viết về Lý Thường Kiệt, giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã nhận định: “Trong cả nước Việt Nam, không có nơi nào có nhiều cảnh đẹp như ở Thanh Hóa”. Nhận định ấy có cơ sở, đây là những tài nguyên thiên nhiên đặc sắc hình như Thanh Hoá được dành phần ưu tiên.

    Bãi biển Sầm Sơn có hình trăng khuyết, chạy dài 9km từ chân núi Trường Lệ đến xã Quảng Cư (thị xã Sầm Sơn), rộng hàng nghìn mét, bằng phẳng, cát mịn, không có chỗ quá sâu, lầy thụt hoặc đá ngầm, sau hô nhờ đó, đã tạo nên những bãi tắm lý tưởng, người tắm có thể ra khá xa bờ vẫn thấy an toàn.

    Nước biển Sầm Sơn có độ mặn và nhiệt độ thích hợp, có lợi cho sức khỏe và có khả năng chữa được một số bệnh, rất thích hợp cho con người nghỉ ngơi, an dưỡng. Nhà học giả người Pháp Le Breton nhận định: “Đây là bãi tắm tốt nhất để phục hồi sức khoẻ”.

    Sóng biển Sầm Sơn nhẹ nhàng, khí hậu điều hòa như chiếc máy điều hòa nhiệt độ khổng lồ, giữ cho mùa hè lộng gió và dịu mát, mùa đông bớt phần giá buốt. Biển Sầm Sơn có gần 1.000 loại tôm, cua, cá và nhiều hải sản quí hiếm; đặc biệt có món gỏi cá và lẩu rắn biển được nhiều người ưa thích.

    Sầm Sơn không chỉ có bãi biển đẹp, bãi tắm tuyệt vời, lại có cả núi đá, đủ các hòn lớn, nhỏ, nằm, ngồi, chồng lên nhau thành muôn hình muôn vẻ, ngay cạnh mép nước biển, có rừng cây bóng mát, có đền chùa, di tích với nhiều truyền thuyết cổ tích, dân gian… lý thú. Đó là đền thờ thần Độc Cước, đền Cô Tiên, đền Tô Hiến Thành, hòn Trống Mái v.v…

    : Nơi có hai hòn đá to nhỏ châu vào nhau, xung quanh là những đá nhỏ. Truyền thuyết nói đây là một gia đình có đôi vợ chồng và đàn con đã hóa thành đá, để vĩnh viễn thuỷ chung bên nhau. Nhà văn Khái Hưng có tiểu thuyết Trống Mái là do cảm hứng từ cảnh đẹp này.

    Đã từ lâu Sầm Sơn nổi tiếng là một khu du lịch và nghỉ mát có nhiều thắng cảnh. Kể từ năm 1981 đến nay, Sầm Sơn được xây dựng và phát triển trên những quy mô mới của một thị xã du lịch. Hàng trăm khách sạn, cơ sở điều dưỡng của các bộ, ngành ở Trung ương và trong tỉnh, của các tư nhân với nhiều kiểu dáng vừa hiện đại, vừa đậm nét kiến trúc truyền thống được xây dựng với những điều kiện phục vụ ngày càng hiện đại, nhằm phục vụ cho khách tham quan du lịch, nghỉ mát trong nước và khách nước ngoài. Trong tương lai, khu du lịch và nghỉ mát này sẽ còn được đầu tư và phát triển.

    Hàm Rồng cách trung tâm thành phố Thanh Hoá 4 km, ở dọc trục đường Quốc lộ 1A. Trong tương lai không xa nơi đây sẽ là khu du lịch văn hoá sinh thái hấp dẫn của Thanh Hoá. Thắng tích Hàm Rồng gồm một quần thể núi, sông kỳ tú, sơn thủy hữu tình:

    – Núi Rồng: là một dãy núi bao gồm nhiều ngọn, chạy dọc bờ Nam sông Mã có hình dáng con rồng theo trí tưởng tượng dân gian.

    – Núi Voi: Từ Hán là Tượng Sơn, có nhiều hang động, cảnh rất đẹp: Thạch nhũ tạo nên nhiều hình dáng, được xem như là những cảnh địa ngục, cảnh thủy cung hội hè rước xách, cảnh trai gái tự tình.

    – Núi Nít: Còn có tên là núi Ngọc, là hòn Hỏa Châu Phong, vì trông như cột lửa phụt lên tự lòng đất. Núi này ở bờ Bắc sông Mã, đối diện với núi Rồng (bờ Nam). Đi qua vùng này, không mấy ai không biết đến các câu ca dao cổ:

    – Ở phía Tây: Còn nhiều núi có hình thù kỳ thú: Núi Ngũ Hoa phong, giống 5 bông hoa, núi Mẹ núi Con giống hai quả trứng, núi Tả Ao như người đàn ông ngủ, núi con Mèo, núi Cánh Tiên…

    – Cầu treo Hàm Rồng bắc qua sông Mã : Được xây dựng năm 1904, đã tô thêm cảnh đẹp Hàm Rồng. Thi sĩ Tản Đà đã cảm tác nhớ mong (thơ 1933):

    Trong kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Hàm Rồng nổi tiếng với nhiều chiến công.

    – Năm 2000, một cây cầu lớn và hiện đại được xây dựng cạnh cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã, gọi là cầu Hoàng Long.

    Còn gọi là hang Từ Thức, thuộc xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, là nơi theo cổ tích đã diễn ra câu chuyện gặp gỡ tiên trần giữa Từ Thức – Giáng Hương. Cảnh trí rất đẹp: nhiều thạch nhũ tạo thành các hình phường bát âm, tranh ảnh, bàn cờ, áo mũ, bàn tay Từ Thức – Giáng Hương, cô và cậu, măng đá, non bộ, cây vàng, đào tiên… có đường “lên trời”, đường xuống “âm phủ” . Sách Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ (thế kỷ XVI) đã viết truyện này. Sau đó Lê Khắc Khuyến viết tập truyện nôm Từ Thức tiên hôn (đầu thế kỷ XX). Nhiều văn nhân, học giả tới đây đề thơ, bài của Lê Quý Đôn là tiêu biểu.

    Cách động Bích Đào chừng 1 km về phía trái là động Dơi, có tên là động Bạch Ác, cũng có nhiều thơ đề vịnh.

    Dọc đường 45, đi từ thành phố Thanh Hóa, qua sông Chu (cầu Vạn Hà), sông Mã (cầu Kiểu) đến dãy núi Xuân Đài (xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc) nổi tiếng từ xưa. Nhờ dưới chân núi có chùa Dụ Anh (tức chùa Thông – xây dựng năm 1270) và trên lưng chừng núi có động Hồ Công. Động Hồ Công từng được người xưa liệt vào kỳ quan bậc nhất ở phương Nam. Truyền thuyết kể là xưa kia, ở đây có chàng Trịnh Phát Giác được gặp vị tiên là Hồ Công Long, cho vào ở trong một quả bầu là một thế giới thần tiên, con người cực kỳ sung sướng. Khi Trịnh được về, Hồ Công cho một cái gậy rút, y như chuyện Phí Trường Phòng ở Trung Quốc ngày xưa. Bên đường lên động, trên một phiến đá tự nhiên có khắc dòng chữ: “Thanh kỳ khả ái” (xứ Thanh kỳ lạ đáng yêu).

    Cách động Hồ Công không xa, có ngọn núi rất giống hình dáng một vị tiến sĩ, nên cũng gọi là núi Tiến sĩ. Núi này ngoảnh về làng Bồng (xã Vĩnh Tân) là nơi có nhiều người đỗ đạt, quê hương cụ nghè Tống Duy Tân.

    Ở xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Lộc là một vùng sơn thủy hữu tình, rộng khoảng 150 ha, trong đó có 80 ha là hồ vực. Vào động, phải đi thuyền luồn qua hang (như cách vào động Phong Nha, Quảng Bình). Phía trong là nhiều động, nhiều khối đá, có hồ rộng, có cả những động lộ thiên, có cầu được nói là cầu Tiên Bắc. Một ngôi động lớn hơn, được nói là nơi vua Trần đã vào đây ẩn nấp khi đánh quân Nguyên Mông. Đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nơi đây là công binh xưởng sản xuất vũ khí của quân đội, đồng thời là nơi trú ẩn của nhân dân. Kim Sơn cũng có nhiều bia, có nhiều thơ, văn, đại tự, mỹ tự… đề vịnh được khắc sâu vào vách động.

    Kim Sơn có nhiều sản vật: Dưới nước là tôm, cá, ba ba; trên núi là sáo, vẹt. Đặc sản ở đây là củ ấu gai, đầu nhọn như hai cái sừng, ăn bùi và béo. Sau động là một ngọn núi, gọi là núi Mụ Thệu. Huyền thoại kể rằng mụ này nhìn vào vật gì thì vật ấy hóa đá, nhưng đã có phép của sáu nàng tiên ngăn cản những hành động của mụ.

    Biện Sơn còn có tên là Cù lao Biện ở về phía Đông Nam, huyện Tĩnh Gia, giáp huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Từ trong đất liền trông ra, Biện Sơn giống như một con chiến mã khổng lồ đang nằm ngủ, phía Đông Biện Sơn là biển cả mênh mông, phía Tây là vụng Ngọc và đất liền, phía Nam là hòn Cù, phía Bắc là đảo Mê và nhiều hòn đảo khác, được mệnh danh là Thập bát Mã Sơn và đều có hướng quay nhìn về Biện Sơn. Dân gian có câu:

    Địa thế Biện Sơn có nhiều ngọn núi cao thấp, nhấp nhô như làn sóng biển. Nhiều hòn đá, hang đá trên đảo tạo nên những hình tượng tuyệt mỹ. Đứng trên đỉnh cao của Cù lao Biện nhìn bốn phía mênh mông biển cả, sóng vỗ dập dờn, nhấp nhô, xanh biếc. Xưa kia nơi đây cây cối um tùm, rợp bóng quanh năm, được mệnh danh là hòn đảo xanh, hòn ngọc của bờ biển miền Trung.

    Biện Sơn có vụng Ngọc, nơi tàu thuyền ra vào, nghỉ lại an toàn, không sợ bão to sóng lớn, có giếng Rửa Ngọc (Tẩy Ngọc), có giếng nước ngon trong mát, người đi biển thường ghé tới lấy nước pha trà, có sự tích An Dương Vương, Mỵ Châu, Trọng Thủy cùng nhiều kỷ niệm lịch sử và huyền thoại.

    Biển Biện Sơn bốn mùa tôm, cá và hải sản quý. Đặc biệt có yến sào, ngọc trai, sò huyết… Khí hậu Biện Sơn mùa hè dịu mát, không khí trong lành, đã có con đê lớn nối với đất liền. Biện Sơn đang cùng với đảo Mê và các đảo lân cận hình thành cụm du lịch sinh thái biển lý thú trong khu công nghiệp Nghi Sơn.

    Biện Sơn xưa và nay vẫn là thắng cảnh đẹp như dân gian hằng ca ngợi:

    Núi Nhồi cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng 3km về phía Tây, thuộc địa phận hai xã Đông Hưng và Đông Tân (ngày nay thuộc địa phận thành phố Thanh Hóa). Bao quanh núi Nhồi gồm các núi quần tụ liền nhau, đó là núi Đống (phía Tây), núi Chân Thần (phía Tây Nam), núi Nấp (Quảng Náp phía Nam), núi Chồng Mâm (núi Đình Thượng – phía Bắc). Dưới chân núi là dòng Hương Giang lượn quanh làng xóm đông đúc rồi thông ra sông Mã, tạo nên cảnh thiên nhiên hùng vĩ, hữu tình. Xưa kia dưới chân núi Đống, đã từng diễn ra cảnh trên bến dưới thuyền, tấp nập kẻ mua người bán các sản phẩm chế tác từ đá núi Nhồi. Đá núi Nhồi đã đi muôn nơi, có mặt ở hầu khắp các công trình kiến trúc, lăng tẩm, đền đài, bia ký, tượng đá… Những bàn tay tài hoa của người thợ đục đá làng Nhồi đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật bằng đá tuyệt mỹ và vô giá. Chất đá ở đây nổi tiếng là quí hiếm, không nơi nào có được. Đó là sản vật quý của mọi người, sắc đá ống ánh như ngọc lan, chất xanh biếc như khói nhạt, tiếng đá vang trong, nổi tiếng tận Trung Hoa. Thời Bắc thuộc, các Thái thú lấy đá núi Nhồi làm khánh chở về Trung Quốc, khánh đá núi Nhồi kêu ngân vang như tiếng chuông.

    Núi Nhồi còn có tên là núi Khế, núi An Hoạch, Nhuệ Sơn, núi Vọng Phu. Từ xa, ta có thể nhìn thấy trên đỉnh núi Nhồi nổi bật trên nền trời một trụ đá hình người phụ nữ bế con hướng nhìn ra phía biển Đông xa xôi, nên đặt tên là “Đá Vọng Phu” (Vọng Phu Thạch – Đá trông chồng). Trải bao gió bụi của thời gian, hình ảnh đó vẫn cứ “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Nhiều văn nhân, thi sĩ đã dừng chân, đề thơ, tiêu biểu là bài thơ của Đại thi hào Nguyễn Du:

    Và trong dân gian Thanh Hóa còn lưu truyền câu thơ:

    Dưới chân núi Vọng Phu và các núi chung quanh là quần thể di tích lịch sử văn hóa phong phú. Đó là: Chùa Hinh Sơn (Hinh Sơn Tự, còn có tên là Chùa Hang dưới chân núi Vọng Phu), chùa Tiên Sơn (phía Đông núi Khế), Đình Thượng (trên sườn núi Chồng Mâm, thờ thần núi), chùa Báo Ân (Đông Hưng) xây dựng khoảng năm 1099 – 1100, chùa Quan Thánh (Đông Hưng), lăng Quận Mãn (Mãn Quận Công, làng Nhuệ) hiện còn bia đá, cặp hổ phục, rồng chầu, cặp ngựa đá, hai cặp tượng đá (dũng lực sĩ, cường lực sĩ, tráng lực sĩ, đinh lực sĩ). Đây được coi là công trình kiến trúc nghệ thuật điêu khắc đá độc đáo ở Thanh Hóa thế kỷ XVIII.

    Đền Cửa Hà được xây dựng từ thế kỷ XV, thờ các anh hùng liệt nữ có công giữ gìn vùng đất này, cũng là để thờ thần sông, thần núi, thờ các nghĩa sĩ trận vong Lam Sơn và thờ Mẫu (năm 2002 đền bị núi đá sụt lở nhấn chìm dưới lòng sông Mã). Trên vách đá dựng đứng ở độ cao 5m ngay sau mái đền, ta dễ nhìn thấy những vần thơ tuyệt tác Bích Mai Nhai ca ngợi phong cảnh cửa Hà với tất cả nỗi niềm xao xuyến:

    Cẩm Lương là một xã miền núi, nằm trong thung lũng của dãy núi đá vôi Bồ Um, cạnh sông Mã. Cư dân ở đây chủ yếu là người Mường. Khí hậu quanh năm ôn hoà, mát mẻ (nhiệt độ trung bình 20 – 22oC).

    Suối cá Cẩm Lương (hay còn gọi là Vó cá Cẩm Lương, hang cá Cẩm Lương) nằm trong địa phận làng Ngọc, xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thuỷ, cách huyện lỵ Cẩm Thuỷ 10 km về phía Tây – Bắc, cách thành phố Thanh Hoá 80 km về phía Tây.

    Theo dân làng Ngọc kể lại thì hang cá ở đây có từ xa xưa. Có nhiều truyền thuyết nói về sự xuất hiện của đàn cá, nhưng hầu như đều chung một quan niệm đó là những thần linh của núi, sông đang ngày đêm bảo vệ cuộc sống yên vui của bản làng. Vì vậy đàn cá được dân bản địa phong là Cá Thần, mọi người không dám đánh bắt ăn thịt. Và cứ thế, cùng với thời gian, đàn cá ngày càng sinh sôi, nảy nở.

    Suối Ngọc chảy ra từ một hang lớn của núi Bồ Um. Cửa hang rất nhỏ, chỉ một người chui lọt, lòng hang rất rộng và nước sâu. Đàn cá sống trong hang, có tới hàng ngàn con. Những con cá Chúa nặng khoảng 20 đến 30 kg, mang có vòng đỏ, ánh vàng tựa như đeo khuyên bằng vàng. Ngày thường cá Chúa không ra khỏi hang, mà chỉ vào mùa lũ, nước to, chúng mới ra khỏi hang, nhưng cũng rất ít người trông thấy. Suối Ngọc không dài lắm, từ cửa hang ra tới khu vực đền Ngọc khoảng 150m, chỗ rộng nhất khoảng 6m, chỗ nước sâu nhất độ 1m. Đàn cá hàng ngàn con nặng từ 2 đến 8kg quanh quẩn ở đoạn suối này rồi vào hang, không bao giờ ra khỏi dòng suối, mặc dù phía ngoài là một cánh đồng rộng.

    Nước suối Ngọc bao giờ cũng trong vắt, cả mùa mưa lẫn mùa khô. Dưới dòng suối là một lớp đá cuội óng ánh dưới ánh mặt trời như những viên ngọc càng tạo ra vẻ đẹp kỳ diệu khi đàn cá bơi lội qua.

    Dân bản Ngọc hàng ngày thường ra suối tắm giặt, rửa rau, vo gạo, đàn cá không sợ người mà rất thân thiện, quây quần quấn quýt quanh người.

    Bên cạnh suối có đền Ngọc, thờ Tứ phủ Long Vương. Đền còn đơn sơ, nhưng là nơi ngày rằm, mùng một nhân dân quanh vùng đến thắp hương tế lễ, cầu thần Tứ phủ Long Vương phù hộ cho sức khoẻ và công việc làm ăn của con người.

    Phía trên suối Ngọc là dãy núi Trường Sinh, có một động lớn người ta còn gọi là động cây đăng (trước đây có một cây đăng cổ thụ trước cửa động, nhưng nay không còn nữa). Vị trí của động cao khoảng 70 m so với khu vực suối Ngọc. Cửa động rộng từ 5 – 8 m, cao khoảng 7 m nên rất dễ ra vào. Trong động có nhiều nhũ đá với những cảnh tượng như đôi trai gái đang đứng ôm nhau, người con gái có suối tóc dài tận gót, tượng mẫu tử, bầu sữa, kho lúa, kho vàng… trông rất đẹp mắt và nên thơ.

    Suối cá và những hang động ở làng Ngọc – Cẩm Lương là một địa danh phong cảnh hữu tình, với những truyền thuyết huyền bí về đàn Cá Thần, đúng là một danh thắng nổi tiếng của quê hương Thanh Hoá cần được tôn tạo và bảo vệ.

    Thuộc địa phận ba huyện Như Thanh, Nông Cống, Triệu Sơn. Trước kia nơi đây từng là cả một rừng nứa bạt ngàn, có nhiều gỗ quý và động vật quý hiếm. Đã có câu phương ngôn: “Vật rừng Nưa, dưa chợ Bạng”. Lại có nhiều suối đẹp, lắm cá, đặc biệt là cá “mầm mầm rễ chuối”. Cách đánh cá cũng lạ: lấy lá ngơn hoặc khô dầu vò nhỏ, thả xuống suối, cá say nổi lên, vớt bỏ vào nồi nấu chín ăn ngay.

    Từ xưa, Ngàn Nưa được xem là một vùng gắn với những huyền thoại và giai thoại. Sách Lịch triều hiến chương, sách Truyền kỳ mạn lục đều nhắc đến người tiều phu núi Na. Dân gian thì truyền tụng về ông Tu Nưa, vị thần tạo ra núi Quảy, sông Cày. Có thuyết nói Ngàn Nưa là nơi Bà Triệu dấy binh. Nơi đây, Tống Duy Tân đã đặt cứ điểm chống Pháp, và Nguyễn Thượng Hiền cũng về ở ẩn.

    Từ thành phố Thanh Hoá dọc theo Quốc lộ 47, qua cầu Thiều rẽ trái và xuôi theo đê sông Hoàng Giang là đường rải cấp phối gần 3km, vườn cò Tiến Nông sẽ hiện ra trước mắt chúng ta. Vườn cò là một gò đất cao và rộng có nhiều bụi tre gai, nằm giữa cánh đồng trũng. Vào mùa mưa vườn cò nằm giữa hồ nước rộng, nên làng Nga còn có tên là “Làng cò hồ Nga” – xã Tiến Nông, huyện Triệu Sơn. Vào buổi chiều khi cò đi kiếm ăn về thì đó là một vườn tre xanh biếc, cò trắng đậu trên ngọn tre trông như một tấm thảm trắng phủ lên trên.

    Theo như lời kể của những người cao tuổi ở xã Tiến Nông thì vườn cò đã có từ cách đây hơn 100 năm.

    Vườn cò Tiến Nông có diện tích 3,5 ha, trong đó có 2 ha mặt nước hồ bao quanh và 1,5 ha đất trồng gần 200 bụi tre cao từ 3-10 m, là nơi cư trú và làm tổ của các loài chim. Theo nghiên cứu gần đây, vườn cò Tiến Nông có 6 bộ, 10 họ với 17 loài, trong đó có Bộ Hạc (Cinomiiformes) gồm 6 loài, chiếm số lượng lớn của vườn cò. Trong đó nhiều nhất là cò trắng (cò ngàng lớn – camerodius avous; cò ngàng nhỏ – Mesnophoyx intermedia); cò bợ (Ardeola bacchus), có tháng cả cò trắng và cò bợ tới 3.500 con. Ngoài ra còn có Cuốc chân đỏ (Amamonis akool); cuốc ngực trắng (A.phoenicurus); Rẽ giun lớn (gallinogo nemoricola); Rẽ giun nhỏ (Lymnocryptes minimus); Sẻ quạt họng trắng (Rhipidura albicollis)…

    Đa số các loài cò ở đây đều thuộc loài định cư, có yêu cầu sinh thái phức tạp, hoạt động quanh năm, hàng ngày kiếm ăn từ 5 giờ đến 17 – 18 giờ, phạm vi từ 1 – 10 km. Tuỳ từng loài mà vị trí kiếm ăn và thức ăn của chúng khác nhau: Cò bợ chỉ quanh bờ ruộng, bờ ao hay ở những hồ nước cạn, nó có thể đứng rình mồi hàng giờ hoặc dò dẫm dọc theo bờ nước để bắt tôm, tép, cá con. Khi cò bợ đứng ta thấy cò có đầu và cổ màu vằn đỏ, lưng nâu, khi cò bợ bay lên hoặc bay là là trên mặt ruộng ta thấy cánh và đuôi có màu trắng.

    Cò trắng thường kiếm ăn ở các ruộng lúa nước, thức ăn là tôm, tép, cá con và các loài ếch nhái nhỏ…

    Mùa sinh sản của các loài cò thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9 hàng năm, trong thời gian sinh sản cò có bộ lông đẹp và rực rỡ, cò trắng có bộ “áo cưới” kỳ lạ, khi đó bộ lông trắng và có thêm những lông dài ở đầu, ngực và vai, các lông này là các sợi lông nhỏ, không móc vào nhau, khi cò đậu chúng rủ xuống như tấm mành thưa, còn khi bay trên bầu trời thì các lông đó bay như những dải lụa trắng.

    Theo thống kê chưa đầy đủ thì ở Việt Nam có 850 loài chim, một số loài chim có số lượng lớn hầu hết đều nằm ở các tỉnh phía Nam. Ở phía Bắc Việt Nam những sân chim như vườn cò Tiến Nông là vô cùng quí hiếm. Sự hiện diện của vườn cò Tiến Nông là một trong những nguồn tài nguyên tự nhiên quý giá cần được bảo vệ và xây dựng thành nơi tham quan, học tập cho học sinh, sinh viên và phát triển thành điểm du lịch sinh thái ở Thanh Hoá.

    Vườn Quốc gia Bến En nằm trong địa giới hành chính các xã: Xuân Bái, Bình Lương, Xuân Bình, Hóa Quỳ thuộc địa bàn hai huyện Như Xuân và Như Thanh, cách thành phố Thanh Hóa 36 km về phía Tây Nam. Đây là một cảnh quan thiên nhiên, được xếp vào loại đẹp nhất trong 10 vườn quốc gia của cả nước. Vườn có tổng diện tích 16.634 ha, gồm 18 tiểu khu và dãy núi đá vôi Hải Vân; vườn có khu vực núi thấp; khu vực đồi gò có 121 hòn đảo nhỏ; hai con sông: sông Mực, sông Chàng và bốn con suối: Hàn Vị, Thổ, Cốc, Tạm. Hồ sông Mực có trên 40 loài thủy sản, nổi tiếng là cá mè. Hồ dưới có nhiều đảo đá vôi, cho ta cảm giác như đến với một vịnh Hạ Long thu nhỏ.

    Rừng Bến En là rừng thứ sinh với nhiều kiểu rừng kín khác nhau, các nhà chuyên môn phân biệt thành nhiều kiểu. Hệ thực vật có 462 loài, 125 bộ. Đáng chú ý là lim xanh và các loại lim vẹt, lát hoa, dổi, sến mật, chò chỉ, bù hương, vàng tâm. Ưu thế là lim xanh, săng lẻ, đặc trưng của hai luồng thực vật miền Bắc, miền Nam. Còn nhiều cây nguyên liệu (song, mây) cây cho dầu, cây làm thuốc, hoa phong lan.

    Động vật rừng Bến En cũng đa dạng: côn trùng có 132 họ, 31 giống và 300 loài. Có 62 loài thú: có 19 loài được liệt vào sách đỏ Việt Nam. Có cả hổ, voi châu Á, vượn bạc má, gấu chó, khỉ là những loại liệt vào hạng đang bị đe doạ tuyệt chủng. Chim có 162 loài, 114 giống, 44 họ, 18 bộ. Có loài Myđeria Leucocephala là loại quý hiếm cấp độ quốc gia. Đã ghi nhận được 88 loài bướm của 10 họ, trong đó:

    – Loài Ypthima là chưa được biết tới ở Việt Nam.

    – 4 loài được coi là cống hiến mới: Meganoton (rufescens), Anbuly Clavata, Clanistitan, Smenrin thulus qua draiphunctatus.

    Lưỡng cư và bò sát cũng đa dạng. Đã ghi nhận được loài Bufogabatus là loại hiếm trong sách đỏ Việt Nam.

    Vườn quốc gia Bến En là một vườn quý hiếm, tiềm năng đa dạng và phong phú về sinh học và phong cảnh, sẽ giúp nhiều cho các loại hình du lịch và cho việc nghiên cứu thiên nhiên Thanh Hóa.

    Đền thờ Bà Triệu ở làng Bồ Điền, nay là xã Phú Điền, huyện Hậu Lộc, sát đường Quốc lộ 1A, cách thành phố Thanh Hóa 17 km về phía Bắc. Đền tựa lưng vào núi Gai. Nhìn sang bên là Lăng, dựng trên núi Tùng, gồm Mộ và Tháp. Cảnh trí ở đây rất phong quang xinh đẹp, xứng đáng với vị nữ anh hùng. Hội đền Bà Triệu hàng năm mở vào mùa xuân và là lễ hội lớn ở Thanh Hóa.

    Đền ở thôn Trung Lập, xã Xuân Lập, huyện Thọ Xuân. Khu vực đền thờ có tổng diện tích gần 4 ha. Đền rất rộng: 13 gian, có sân rồng, các nhà tiền đường, trung đường và hậu cung. Đặc biệt còn giữ được nhiều hiện vật:

    – Bình hương đồng màu đen, có khắc chữ: Thiên cổ

    – Những chiếc bình bằng sứ

    – Năm chiếc chén bạc, ống đựng đũa

    – Một cái đĩa đá tương truyền là của vua Tống tặng Lê Hoàn, có dòng chữ Hán:

    – Một bức họa chân dung Lê Đại Hành, tương truyền do thợ Trung Quốc vẽ.

    – Còn 14 đạo sắc phong của các đời vua từ 1674 đến 1887.

    Câu đối ở đền thờ còn nhiều. Đáng chú ý là câu đã được ghi chép trong sử sách, nhắc chuyện bà mẹ vua là bà Đặng Thị nằm mộng thấy hoa sen, sinh ra vua và chuyện bà Dương Thái Hậu khoác áo hoàng bào cho vua. Câu đối viết:

    Đền Lê Hoàn còn có tấm bia do Hoàng giáp Nguyễn Thực soạn năm 1626 và tấm bia nhỏ hơn nhưng lại dựng trước (1601) do Phùng Khắc Khoan soạn. Gần đền Lê Hoàn, còn có đền thờ bà mẹ của ông. Lễ hội ở đền tổ chức vào các ngày 7, 8 tháng 3 âm lịch, vào loại lễ hội lớn trong vùng.

    Thành còn có tên là Tây Giai – Tây Đô, trong địa phận núi Yên Tôn, thuộc hai xã Vĩnh Long, Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc. Thành xây năm 1397. Từ cửa Bắc đến cửa Nam dài 870,5m; từ cửa Đông đến cửa Tây dài 883,5m. Chu vi 3.508m. Diện tích 769.086,75 m2. Mặt ngoài thành được ghép đá khối, trong đắp đất… Phần lớn các khối đá có kích thước 1,4m x 0,7m, có vài khối dài tới 4m, cao 1,2m. Thành có 4 cửa lớn, đều xây cổng vòm bằng đá khối. Lớn nhất là cửa Tiền (cửa Nam) rộng 38m, cao hơn 10m có ba vòm cổng cuốn. Vòm cửa chính giữa cao 5,75m, rộng 5,82m, hai vòm hai bên cao 5,35m, rộng 5,15m.

    Sử chép thời gian dựng thành chỉ có 3 tháng, ai cũng phải kinh ngạc. Vì sao vào khoảng cuối thế kỷ XIV, có thể xây dựng một công trình to lớn hoành tráng với thời gian ngắn như vậy mà bằng kỹ thuật thủ công. Các việc vận chuyển đá, chồng đá.v.v…, đến nay vẫn còn được trao đổi. Nhà nghiên cứu người Pháp là Bezacien nhận định đây là một trong những tác phẩm đẹp nhất của nền kiến trúc Việt Nam.

    Chung quanh thành nhà Hồ, còn có những vị trí gắn liền với những sự kiện lịch sử văn hóa: núi Đốn Sơn, làng Phương Giai v.v…, còn lưu truyền khá nhiều giai thoại.

    Lam Sơn thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, quê hương của Lê Lợi, của cuộc khởi nghĩa chống quân Minh. Rất nhiều cảnh quan thiên nhiên ở đây gắn liền với giai thoại, các sự tích về khởi nghĩa Lam Sơn và Lê Lợi: núi Dầu, núi Mục, sông Sũ (tức Lương Giang). Làng quê Lê Lợi là làng Cham (quê nội), làng Chủa (quê ngoại). Dưới chân núi Mục có bia và đền thờ Lê Lợi.

    Khi kháng chiến chống Minh thắng lợi, Lam Sơn được xây dựng thành Lam Kinh. Điện Lam Kinh được xây dựng từ 1433. Lam Kinh có nhiều bia mộ của các vua Lê, tiêu biểu nhất là bia Vĩnh Lăng (văn bia do Nguyễn Trãi viết) cũng dựng năm 1433. Ngoài ra có bia Lê Thánh Tông, Hiến Tông, Túc Tông, bia bà Ngô Thị Ngọc Dao v.v… Tất cả đều là những công trình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc thời Lê Sơ. Hiện nay đang được trùng tu, tôn tạo thành khu văn hóa, du lịch rộng tới 148 ha (theo quy hoạch mới).

    Thuộc địa phận xã Ba Đình, huyện Nga Sơn, cách huyện lỵ 4 km. Gọi là Ba Đình, vì gồm ba làng: Mỹ Khê, Thượng Thọ, Mậu Thịnh. Ba Đình được bao quanh mấy con sông: sông Hoạt, sông Chính Đại, sông Lèn, sông Báo Văn. Đây là một căn cứ của nghĩa quân Cần Vương dưới sự lãnh đạo của Đinh Công Tráng, Phạm Bành, Hoàng Bật Đạt, cầm cự với quân Pháp thời kỳ 1887 – 1888. Công sự được xây dựng kiên cố, chiến lũy vững vàng. Đây là di tích tiêu biểu cho phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX.

    Chiến khu và đội du kích Ngọc Trạo được thành lập ngày 19 – 9 – 1941 tại làng Ngọc Trạo, tổng Trạc Nhật, nay là xã Ngọc Trạo, huyện Thạch Thành. Đây là căn cứ địa, là lực lượng vũ trang tập trung đầu tiên của Thanh Hóa. Ngay khi mới thành lập, ảnh hưởng của chiến khu và đội du kích đã mau chóng lan ra. Số đội viên du kích khi mới thành lập có 21 người, đến cuối tháng 9 – 1941 quân số đã lên tới trên 40 đội viên rồi lên 80 người. Tháng 10 -1941 bị địch khủng bố, đội chuyển về căn cứ Cẩm Bào (Vĩnh Long, Vĩnh Lộc) và sau đó phân tán đi các nơi hoạt động. Đồng chí Nguyễn Văn Hinh (chỉ huy) và nhiều chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu và hy sinh.

    Khu vực Hàm Rồng và cầu Hàm Rồng, thuộc phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa là di tích lịch sử thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Di tích này đã được xếp hạng là di tích cấp quốc gia. Tại đây, quân và dân Thanh Hóa đã bắn rơi trên 100 máy bay các loại của đế quốc Mỹ. Nhiều người nước ngoài đã đánh giá: “cầu Hàm Rồng là một tượng trưng trước toàn thế giới về sự thất bại của chính sách hiếu chiến của đế quốc Mỹ”.

    Nơi đây hiện còn lại nhiều di tích: sườn núi Cảnh Tiên được quân dân lấy đá xếp thành chữ Quyết Thắng. Nhiều tấm gương chiến đấu đã xuất hiện: anh hùng Ngô Thị Tuyển, và nhiều đơn vị anh hùng khác. Tính đến 1972, có tới 106 máy bay Mỹ, cả B52 bị bắn rơi, nhiều đơn vị được tặng danh hiệu đơn vị anh hùng, được Bác Hồ nhiều lần gửi thư khen.

    Bức chân dung và bút tích Bác Hồ tặng Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Thanh Hóa nhân dịp người về thăm và làm việc tại Thanh Hóa năm 1961

    Từ sau ngày Cách mạng tháng Tám (1945) Thanh Hóa là tỉnh đầu tiên trong toàn quốc được Bác Hồ về thăm. Điều đó nói lên vị trí chiến lược và sự quan tâm đặc biệt của Người đối với Thanh Hóa.

    Sau 2 đêm hành trình tuyệt đối bí mật từ Chùa Một mái vùng núi Thầy, thuộc xã sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội), Bác đặt chân đến địa phận tỉnh Thanh Hóa hồi 3 giờ sáng ngày 20 – 2 – 1947 và cũng từ giờ phút ấy Người bắt tay ngay vào làm việc, làm việc ngay trên xe của lãnh đạo tỉnh ra đón Người từ Đò Lèn, xã Đại Lộc, huyện Hậu Lộc.

    Người đến cơ quan Tỉnh ủy và có các cuộc tiếp xúc với đại biểu quân, dân chính đảng, thăm nhà trẻ cơ quan Tỉnh ủy.

    Nói chuyện với hơn 4.000 đại biểu cán bộ và các tầng lớp nhân dân, đại biểu phụ lão, công nhân, nông dân, bộ đội, trí thức, phụ nữ, thanh niên, cán bộ miền Nam tập kết, thương binh, bệnh binh, học sinh, đại biểu các dân tộc, tôn giáo, gia đình liệt sĩ, chiến sĩ thi đua, đồng bào công thương, các cháu nhi đồng và đại biểu Hoa Kiều.

    Tại trường Nhi đồng miền Nam ở Thanh Hóa, Người hỏi thăm tình hình sinh hoạt và hoạt động của các cháu, nhắc nhở cán bộ và nhân viên khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ. Người chia kẹo cho các cháu trước khi tạm biệt.

    – Buổi sáng: Người tới Sầm Sơn và lên thẳng Miếu Cô Tiên (nay là Đền Cô Tiên) nghe Trưởng đồn Công an thị trấn (nay là thị xã) báo cáo tình hình và nghỉ trưa tại đó.

    – Buổi chiều: Người làm việc với Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, thăm hỏi tình hình đời sống nhân dân và cách làm kinh tế để khắc phục tình trạng đói nghèo ở Thanh Hóa.

    – Buổi tối: Người nghỉ tại Miếu (nay là Đền) Cô Tiên.

    – Buổi sáng: Người gặp mặt, nói chuyện và kéo lưới với ngư dân xóm Vĩnh Sơn, phường Trường Sơn, thăm một gia đình ngư dân sống cạnh bãi biển Sầm Sơn, chụp ảnh chung với cháu bé trong gia đình.

    – Buổi chiều: Người thăm nhà nghỉ của Tổng Công đoàn thăm Trại nuôi dưỡng thương binh, Trại an dưỡng của các cụ người miền Nam và đơn vị bộ đội bảo vệ bờ biển (Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 57).

    – Buổi tối: Người cùng bộ đội và nhân dân xem phim rồi về nghỉ tại Miếu (nay là Đền) Cô Tiên.

    Người đến thăm và phát biểu tại Đại hội Đại biểu Công đoàn tỉnh Thanh Hóa lần thứ VI.

    Tại sân vận động tỉnh, Người nói chuyện với hơn ba vạn đại biểu các tầng lớp nhân dân các dân tộc, tôn giáo… và với niềm xúc động, Người bắt nhịp và cùng mọi người hát bài ca “Kết đoàn”.

    Cùng ngày, Người đến thăm hợp tác xã Yên Trường, huyện Yên Định.

    Người đến thăm Nhà máy Cơ khí, thăm và nói chuyện với cán bộ, xã viên hợp tác xã Thành Công thị xã (nay là thành phố) Thanh Hóa.

    Thanh Hóa là một trong những tỉnh có nhiều chùa, đền miếu, nhà thờ. Những công trình này đều có giá trị lớn trong quá trình nghiên cứu lịch sử, kinh tế – xã hội và tìm hiểu giá trị nghệ thuật kiến trúc; đồng thời cũng là những chứng tích về mặt tín ngưỡng tâm linh. Có những vùng đất văn vật, hoặc những làng quê mà vấn đề phong tục tập quán đặt ra những chuyên đề khai thác dồi dào ý nghĩa. Rồi những sáng tạo nghệ thuật văn chương của các nhà trí thức, các nghệ nhân có thể giúp vào vấn đề tìm tòi bản sắc dân tộc, bản sắc quê hương.

    – Chùa Thanh Hà (phường Trường Thi)

    – Chùa Vân (làng Đông Tác): Còn nhiều pho tượng có từ thế kỷ XVI, XVII.

    – Chùa Hội Quản, còn gọi là chùa Phật Học – Hội quán Hoa Kiều, phường Ba Đình.

    – Chùa Chanh – Hương Quang Tự (làng Hương Bào, phường Nam Ngạn).

    – Chùa Tăng Phúc (xã Đông Cương).

    – Chùa Mật Đa – Mật Đa Tự (phường Nam Ngạn) được xây dựng từ đời Trần Thái Tông. Thần tích của làng cho biết chùa này do tổ phụ của Chu Văn Lương làm để tọa tĩnh, dạy học và chữa bệnh.

    Chùa được xây tường kiên cố bao toàn khu vực. Kiến trúc rất quy mô:

    + Gian bên phải thờ thần ANa (?) có tượng hầu mặt xanh mắt lồi.

    + Gian bên trái có tượng Đức Ông (?) và tượng Nam tào, Bắc đẩu.

    – Bệ thờ Quan thế âm bồ tát và tượng Đại thế chí. Bức đại tự:

    – Bệ thờ Thiên phủ Thiên mãn và Kim đồng Ngọc nữ.

    – Bệ thờ Thích Ca mầu ni và 2 tượng Địa tang ngồi.

    + Tiền đường rộng đến 5 gian.

    – Chùa Đại Bi, còn gọi là chùa Mật (làng Mật Sơn, phường Đông Vệ). Tượng Lê Thần Tông và 5 bà phi (có bà phi là người nước ngoài) đã được đưa về đền Lê nay gọi là Thái miếu (Bố Vệ- Cầu Bố).

    – Chùa Thiên Tiên Linh Từ (phường Điện Biên)

    – Chùa Đèo Viên (Chùa Hội Đồng), Chùa Thanh Lâm phường Ba Đình (hai chùa này nay không còn).

    – Chùa Trạch Lâm (phường Quang Trung), do công chúa Ngọc Tú đời Nguyễn dựng. Sau Tổng đốc Thanh Hóa là Tôn Thất Tĩnh sửa lại. Bia cũ bị rêu mờ không rõ năm tháng chỉ còn di tượng Ngọc Tú.

    – Chùa trên núi Diệu Sơn, nơi có động khắc thơ của Trịnh Sâm. Dân gọi là chùa Mầu.

    – Chùa Trặng (Ngọc Châu tự) thuộc xã Cẩm Sơn, được lập từ đời Hậu Lê, nay đang còn thờ tự.

    – Chùa Báo Ân gần núi An Hoạch (xã Đông Tân), xây dựng khoảng 1099 – 1100. Có văn bia về Lý Thường Kiệt, và nguồn đá quí ở núi Nhồi.

    – Chùa Kim Âu, cách chùa Hoa Long khoảng 5km là nơi vua Trần Dụ Tông đã đến tu. Lê Thánh Tông có đề thơ. Sau này Hồ Quí Ly cho xây dựng thành Ly Cung.

    – Chùa Nguyên Hải, do Nguyễn Hòa dựng (thế kỷ XVII).

    – Chùa Long Cảm (xã Hà Phong), xây dựng từ thời Lý.

    – Chùa Linh Xứng, do Lý Thường Kiệt xây dưới chân núi Ngưỡng Sơn (xã Hà Ngọc). Chùa có tháp Chiêu Ân 9 tầng. Có văn bia ghi công trạng của Lý Thường Kiệt.

    – Chùa Sùng Nghiêm, chính tên là Sùng Nghiêm Diên Thánh, ở thôn Duy Tinh (xã Văn Lộc) nên cũng gọi là chùa Duy Tinh, xây dựng thời Lý. Chùa có văn bia nổi tiếng, có cảnh quan đẹp, có hồ bán nguyệt, vườn hoa, ao sen. Có nhiều pho tượng rất cổ kính trong đó có 3 vị Tam thế cao to ngồi bỏ tay xuôi với tư thế khác nhau, 3 vị tượng trưng cho quá khứ – hiện tại – vị lai. Đặc biệt 3 pho tượng này được đặt trên tòa sen, 3 bệ đá hình bát giác 5 bậc nhỏ dần từ dưới lên trên, bậc cuối cùng có hình hoa vân sóng nước, trên nữa có hổ phù, bệ đá cao liền một khối trạm trổ công phu. Theo đánh giá của Viện Mỹ thuật thì 3 bệ đá này tương tự như bệ đá chùa Thầy (Hà Tây) nhưng được trạm trổ kỹ lưỡng hơn ở các làn sóng dưới chân, 3 bệ đá thời Lý còn tồn tại đến ngày nay.

    – Chùa Gia (chùa Vĩnh Phúc – xã Hoằng Phượng)

    – Chùa Thiên Nhiên (chùa Nhờn – xã Hoằng Lộc).

    – Chùa Cổ Hoằng (xã Hoằng Yến)

    – Chùa Hối Long (xã Hoằng Thanh)

    – Chùa Hoàng Môn (xã Hoằng Đạt)

    – Chùa Thiên Vương (xã Hoằng Đạo)

    – Chùa Giáp Hoa (xã Hoằng Long)

    – Nghè Nguyệt Viên (xã Hoằng Quang), kiến trúc cổ thời Mạc.

    – Chùa Hưng Phúc (xã Quảng Hùng), có bia gọi là Hưng Phúc tự bi minh, ghi lại cuộc chống giặc Nguyên của Hương Yên Duyên (tên cũ của xã Quảng Hùng). Tấm bia này rất có giá trị về lịch sử.

    – Chùa Mậu Xương (xã Quảng Lưu) có An Đông phật tổ Trần Ngọc Lành.

    – Chùa Mun – Vạn Linh tự (xã Quảng Văn).

    – Chùa Hương Nghiêm, ở giáp Bối Lý (xã Thiệu Trung), là ngôi chùa được xây dựng từ thời Tiền Lê. Có văn bia Càn Ni Hương Nghiêm tự bi minh khắc năm Thiên phù duệ vũ thứ 15 (1124).

    – Chùa Thái Bình, trên núi Bằng Trình (xã Thiệu Hợp). Chúa Trịnh Sâm có làm thơ về chùa này, nhưng nay không còn dấu tích.

    – Chùa Đại Hùng, còn gọi là chùa Vồm, ở chân núi Bàn A Sơn, làng Đại Khánh (xã Thiệu Khánh). Chùa Vồm lấy tên một nhân vật huyền thoại, đánh nhau với ông Bưng bị thua, trốn vào bụi, bị ông Bưng búng chết, hóa thành núi Vồm.

    Chùa có tượng Phật A Di Đà, cao 6m. Hội chùa Vồm mở từ mồng 10 đến 15 tháng giêng âm lịch. Trên các vách đá Bàn A Sơn, còn có thơ của Lê Hiến Tông, Bùi Văn Dị ca ngợi cảnh chùa Vồm. Làng Đại Khánh có nghề làm nồi đất, và cũng được xem là đất 19 quận công.

    – Chùa Tràng Lang (xã Định Tiến) nơi thờ Phật và thờ Đào Cam Mộc, người có công đưa Lý Công Uẩn lên ngôi vua.

    – Chùa Hoa Long (xã Vĩnh Thịnh). Chùa xây dựng thời Trần. Đặc biệt là chùa có bệ đá tam thế có hoa văn vũ nữ múa dâng hoa. Chỉ ở chùa này mới có nghệ thuật trang trí này trong kiến trúc Phật giáo.

    – Chùa Giáng xã Vĩnh Thành.

    – Chùa Du Anh, dưới chân núi Xuân Đài, có tượng sư tử đá nổi tiếng. Đây là di tích xây dựng thời Trần còn gọi là chùa Thông.

    – Đền thờ và bia Lò Khăm Ban (Hồi Xuân).

    – Chùa Xuân Thiên (xã Xuân Thiên).

    – Chùa Tậu (Hồi Tông tự – xã Xuân trường)

    – Đền Lê Thành (làng Định Hoà) xã Đông Cương.

    – Thái Miếu nhà Lê (làng Bố Vệ) phường Đông Vệ.

    – Đền Thánh Cả (làng Đông Sơn) phường Hàm Rồng.

    – Nhà thờ Thiên chúa giáo (phường Trường Thi).

    – Đền Trần Hưng Đạo (làng Phú Cốc).

    – Đền Tống Duy Tân (làng Phú Cốc).

    – Đền Chu Nguyên Lương (phường Nam Ngạn).

    – Đền Đệ Tam thờ Hoàng Minh Tự (thành hoàng làng Núi)

    – Đền Đệ Nhị, thờ Tô Hiến Thành.

    – Đền Bà Triều (tổ sư nghề dệt súc, dệt xăm), làng Triều Dương

    – Đền Đô đốc Nguyễn Sĩ Dũng thời Quang Trung (làng Lộc Trung)

    – Đền thờ Đề Lĩnh (tổ sư nghề vật), làng Lương Trung

    – Đền Sòng: Đền Giếng (thờ Liễu Hạnh).

    – Đình làng Cẩm La, thờ Từ Thức (phường Quang Trung)

    – Đền thờ Đặng Quang (phường Quang Trung)

    – Đền thờ và bia mộ Hà Công Thái (chùa Mèo) xã Điền Lư.

    – Đền Nguyễn Nghi (xã Đông Thanh).

    – Đền Nguyễn Khải (xã Đông Thanh).

    – Đền Nguyễn Chích (xã Đông Ninh).

    – Đền Thiều Thốn (xã Đông Tiến).

    – Đền Nguyễn Nhữ Soạn (xã Đông Yên).

    – Đền Quốc công Lê Giám (xã Đông Ninh).

    – Đền Trịnh Khắc Phục (xã Đông Ninh)

    – Đền Lê Phụng Hiểu ở động Chiếu Bạch.

    – Khu lăng miếu Triệu Tường (xã Hà Long)

    – Đình làng Gia Miêu (xã Hà Long)

    – Đền Lý Thường Kiệt (xã Hà Ngọc).

    – Ly cung (cung Bảo Thanh) xã Hà Đông.

    – Đền Cây Thị (có hang Chum vàng – xã Hà Ngọc).

    – Đền thờ Lê Thọ Vực (xã Hà Sơn).

    – Đình Đồng Bồng (xã Hà Tiến) là đình nổi tiếng ở Hà Trung.

    – Đền thờ Trần Hưng Đạo (xã Hà Dương).

    – Đình Ngô Xá Hạ (xã Thiệu Minh), nơi tập trung Cứu quốc quân kéo về tỉnh lỵ Thanh Hóa ra mắt đồng bào ngày 23 – 8 – 1945, của Uỷ ban Nhân dân Cách mạng lâm thời tỉnh Thanh Hóa.

    – Đền thờ Lê Văn Hưu (xã Thiệu Trưng)

    – Đền thờ Đinh Lễ (xã Thiệu Hưng)

    – Đền thờ Nguyễn Quán Nho (xã Thiệu Hưng)

    – Đền thờ Dương Đình Nghệ (xã Thiệu Dương)

    – Đền Trà Đông (xã Thiệu Trung)

    – Đền và lăng Bà Triệu (xã Triệu Lộc).

    – Đền Hoa quận công Đỗ Danh Khanh (xã Thuần Lộc).

    – Nhà thờ Á trạng Phạm Thanh (xã Hoà Lộc).

    – Nhà thờ Phạm Bình (xã Hoà Lộc).

    – Đình Lục Trúc (xã Phú Lộc), Đình có kiến trúc cổ và tương đối cơ ngơi. Từ ngôi đình này, Hoàng Bật Đạt đã khởi quân và tế cờ Cần Vương.

    – Bảng môn đình (xã Hoằng Lộc).

    – Đình Liên Châu và đình Hoàng Chung (xã Hoằng Châu)

    – Đình làng Thượng Thôn và đình làng Trụ Thôn (xã Hoằng Lý)

    – Đình Đông Khê (xã Hoằng Quỳ)

    – Đình Phú Khê (xã Hoằng Phú).

    – Đình Phượng Mao (xã Hoằng Phượng)

    – Đền Thánh Tến thờ Lê Phụng Hiểu (xã Hoằng Quỳ).

    – Đền Lê Phụng Hiểu (xã Hoằng Sơn)

    – Đền Triệu Quang Phục (xã Hoằng Trung).

    – Đền Tô Hiến Thành (xã Hoằng Phượng)

    – Nhà thờ Nguyễn Quỳnh (xã Hoằng Lộc).

    – Đền Bà Quốc mẫu (xã Hoằng Xuân)

    – Nhà thờ Lương Đắc Bằng (xã Hoằng Phong).

    – Nhà thờ Nguyễn Phan (xã Hoằng Đạt)

    – Đền Đồng Cổ (xã Hoằng Minh)

    – Nhà thờ Nguyễn Đình Giản (xã Hoằng Quang)

    – Đền thờ Cao Lỗ (xã Hoằng Giang)

    – Từ đường dòng họ Lê Duy (xã Hoằng Phú)

    – Nhà thờ Bùi Khắc Nhất (xã Hoằng Lộc)

    – Đình làng Trung Hòa (xã Hoằng Trung)

    – Đình làng Xa Vệ (xã Hoằng Trung)

    – Đền Chèng Khẹt (xã Đồng Lương)

    – Đền Bà thờ Bà Triệu (xã Tế Thắng)

    – Đền Ôi, thờ Trần Khát Chân (xã Tế Thắng)

    – Đền Vua Bà, thờ Tam giang Thần mẫu (xã Tế Tân)

    – Đền Mối, thờ Trần Khát Chân (xã Trung Thành).

    – Nhà thờ Đinh Liệt (xã Trung Chính)

    – Nhà thờ Đỗ Bí (xã Minh Nghĩa).

    – Đền Tham Xung Tá Quốc (xã Trung Thành)

    – Nhà thờ họ Lê Sĩ (xã Hoàng Giang)

    – Nhà thờ họ Lê Đình Túc (xã Trung Ý)

    – Đền thờ Ngô Xuân Quỳnh (xã Trường Giang)

    – Đền vua Hùng thứ 11 (xã Nga Thắng).

    – Đền Lê Thị Hoa (xã Nga Thiện).

    – Đền Trịnh Minh (xã Nga Thiện).

    – Đền thờ Áp lãng chân nhân (xã Nga Giáp).

    – Đền Triệu Quang Phục (xã Nga Thanh).

    – Đền Trần Hưng Đạo (xã Nga Thủy).

    – Đền Mai Thị Ngọc Tiến (xã Nga Thủy).

    – Đền Nguyệt Nga Hoàng phi (xã Nga Bạch).

    – Đền Bạch Tượng (Bạch Tượng tự – xã Nga Giáp)

    – Đền Lê Thái Tổ (làng Như Áng). Đền còn giữ được 15 đạo sắc.

    – Đền Tép, thờ Lê Lai (xã Kiên Thọ).

    – Đền An Dương Vương, có tượng Mỵ Châu cụt đầu (xã Quảng Châu).

    – Đền Bùi Sĩ Lâm (xã Quảng Tân).

    – Đền Lê Bá Trí (xã Quảng Tân).

    – Đền Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật (xã Quảng Hợp).

    – Nhà thờ Hoàng Bùi Hoàn (xã Quảng Trạch).

    – Đền thờ Đào Duy Từ (xã Nguyên Bình)

    – Đền Quang Trung (xã Hải Thanh).

    – Nhà thờ Thiên chúa giáo Ba làng.

    – Chùa Đót Tiên (xã Hải Thanh)

    – Đền Thanh Xuyên (xã Hải Thanh)

    – Đền Lạch Bạng (ở cửa Lạch) thờ Tứ vị thánh nương (xã Hải Thanh)./.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Hướng Dẫn Chăm Sóc Gà Con Từ Mới Nở Đến 28 Ngày Tuổi
  • Hướng Dẫn Chăn Nuôi Gà Tàu Vàng
  • Ga Vay Rong Binh Dinh
  • Các Loại Thức Ăn Cho Gà Thả Vườn
  • Shop Sửa Cửa Sắt Phụng Hiệp Hậu Giang Uy Tín
  • Địa Điểm Phù Hợp Cho Giới Văn Phòng Giá Rẻ Chất Lượng 04

    --- Bài mới hơn ---

  • Don Chicken Với Món Gà Nướng Phô Mai Bất Ngờ Mà Tg Lần Đầu Được Ăn Khi Mới Đặt Chân Lên Tphcm
  • Easiest Way To Cook Delicious Gà Popcorn
  • Easiest Way To Cook Delicious Chả Gà Viên
  • Bệnh Gà Rù, Nguyên Nhân Và Cách Điều Trị
  • Phân Loại Gà Rừng Tại Việt Nam Cần Biết
  • SELECT food_name,food_url FROM food order by rand() LIMIT 0,500 The Nam Hai Resort Hoi AnTrung Tâm Ngoại Ngữ Etest VietnamTGI Fabulous Studio – Trần Văn ĐangXe Khách Quý Huệ – Bến Xe Mỹ ĐìnhHè Phố 91B – Nhậu Bình DânBọt CafeTuấn Chuột Hair Salon – Nguyễn TrãiQuán Bún – Mì QuảngNhà Thuốc Cường Ngọc – Khương TrungBệnh Viện Đa Khoa Tư Nhân Lê Ngọc Tùng – Cách Mạng Tháng 8Ione Karaoke ClubHomita Coffee & Tea House – 23 Tháng 10Trạm Y Tế Phước Long A – Hồ Bá PhấnBầu Béo – Bia Hơi & Món NhậuChingu BBQ – Nhà Hàng Lẩu Nướng Hàn Quốc – Vincom Plaza Bạc LiêuHương Quê – Hải Sản – Lẩu & NướngJOKUL QuánCLB Sức Sống Mới – Tôn Thất TùngTiệc Cưới Chương Dương – Vọng HàCháo Dinh Dưỡng Bé Bo – Nguyễn Tất ThànhCheese Coffee – Cộng HòaCò Tít Quán – Lẩu & NướngNhà Nghỉ Biệt Thự Phúc LộcRed Flower Cottage HomestayBánh Mì Hà Nội – 703/20 Tỉnh Lộ 10Quán 68 – Tỉnh Lộ 2Hoa Tươi Thành Phố Rạch Giá – Nguyễn Trung TrựcShangri La Coffee – Tân Chánh Hiệp 18Bánh Khọt – Quán Ăn VặtMai Hương Bakery – Lê Quang ĐạoThác PongourXe Khách Kim Cương – Bến Xe Đồng ThápNhà Nghỉ VictorySimple. TeaThành Vinh HotelShop Trái Cây TươiBún Đậu Hoàng AnhSaigon Friends Hostel7G – Lạp Xưởng TươiGN Perfume VN CosmeticCoca-Cola Store HN – Chùa LángTocoToco Bubble Tea – Phan Văn HớnToocha – Trà Sữa Không Mập – Phan Văn TrịTí Đô – Bánh Cuốn & Bánh CrepeQuán Ốc HùngCaffé BeneGà Chảnh – Gà Nướng Tóp Mỡ – Phùng Văn CungXoi Homestay Bac HaHương Chi – Chà Bông Heo – Shop OnlineMinh Minh – Coffee & SmoothiesLong Giang HotelGà Rán AtlasShop Phụng HoàngHưng Loan – Garage Ô TôĐức Hạnh SpaLộc Việt Fitness – Huỳnh Thúc KhángLannam Seafood BuffetVị Cua – Cua Sống Các LoạiPhúc Lợi Food – Món Ngon Thuần Việt – Chung Cư Him Lam Nam KhánhSummer HotelThu Nga FlowersXe Khách Duy Đông – Bến Xe Sơn DươngPhố Biển – Hải Sản Tươi SốngSuối Mơ ParkNhà Thuốc Tây Khang LinhTrái Cây Dầm – 30 Tháng 4Pizza Bá KhangCô Liêng – Bò Lá Lốt & Mỡ ChàiChiếu Hoa Quán – Ngọc LâuThe TRÀ – Bubble Tea Room – Nguyễn Tất ThànhAnh Vũ CafeCâu Lạc Bộ Bi-A & CafeLalas HomeNước Dừa Tắc – 250 PasteurFPT Shop – Phan Văn HớnAn Coffee457 BilliardsQuán Lys – Hải Sản Tươi SốngBis House HomestayBánh Kem Việt Thành – Tân Kỳ Tân QuýBánh Mì Vợ Ong Vàng – Trần Đại NghĩaUnno Tea – Hà Huy TậpHồ Bơi Thỏ NgọcImperial Junk Halong – Bãi CháySao MaiĐậu Đậu – Cơm Văn Phòng OnlineBánh Phú Sỹ Cô BảyAmy Coffee – Phạm Văn KỹXe Khách Sơn Ngọc – Bến Xe Mỹ ĐìnhTrà Sữa Tiên Hưởng – Điện Biên PhủHuỳnh Lạc HotelTaoBao – Cafe & MilkteaKhu Du Lich Thác PrennMì Cay JumboMầm Non Tuổi HoaDOJI – Hải PhòngLeos Family HostelLạc Thảo Quán – Quán ChayMilan HomeFamilyMart – Bữa Sáng Nestlé – Hai Bà TrưngĐà Lạt Palace Golf Club – Trần Nhân TôngCơm Niêu An NhiênHoa Hồng – Shop Hoa TươiBánh Flan 7 Vị – Cư Xá Phú Lâm BLinh Trang – Yến Sào Khánh HòaCổng Trời Quản BạHòa Hằng Hair Salon – Quốc Lộ 32Tâm Bo – Buffet Nướng 119KBlush Beach Club Hoi AnTrường Tiểu Học Trần Khánh Dư – Trần Khánh DưNgọc Dung – Cho Thuê Xe Du LịchTrường THPT Tân An – Nguyễn Thái BìnhXăng Dầu Vườn MítLẩu Thái HàoBánh Mì Anh – Lê Thành PhươngLoan Hợp – Cho Thuê XeT & T Cafe – Tỉnh Lộ 8Phúc Long Coffee & Tea – Crescent MallQuang Tuấn StudioThiên Hương Spa – Tóc, Da, Sức KhỏeThư – Coffee Billiards ClubPhương Trang – Quán Ăn Gia ĐìnhThực Dưỡng – Buffet ChayThái Mập – Vịt Nấu Chao & Gỏi VịtOcha House – Tea RoomẨm Thực Mimosa – Quán Ăn Gia ĐìnhMy Hill – Khu Du Lịch Sinh Thái Hồ Đồng QuanAmigo CoffeeThẩm Mỹ Viện Dr LeeHoài Anh – Bánh Mì & Bánh NgọtCông Viên 30 Tháng 4Cơm Chay Tịnh Tâm – Lê Đức ThọATM – Sacombank – Đường 26 Tháng 3Bánh Mì Nướng Lạng Sơn – Trần Quốc HoànLam Black Billiards ClubGóc Ăn Vặt – Đường DN6Vũ Gia – Đặc Sản Dân TộcCư Xá Cà Phê – Tạ Quang BửuXin Chào – BBQ & BeerBảo Ngọc – Hải SảnNhà Nghỉ Hoàng KhảiTOMA Fashion – Điện BiênGiặt Ủi QuyênBlimp Food – Ăn Vặt OnlineĂn Vặt 2TPaloma Charter Cruise – Hòn GaiLoccitane – Phú Mỹ HưngBò Lửa – Đặc Sản Bò Tơ Tây NinhQuán 98 – Các Món Ăn Đặc SảnThảo Nhân MassageBờm Gà Quán – Gà & Hải SảnĐại Vương 1 – KaraokeTường Long Beauty Salon – Tân VĩnhTóc Phong Hair Salon – Cầu DiễnẨm Thực Ớt Đỏ – Đặc Sản & Hải Sản Tươi SốngStudio TattooĐiểm Dừng Chân Kim PhượngQuầy Thuốc Đông Y – Cao LỗVoulez Vous BarKhu Ẩm Thực Food & Joy – The GardenFamily Mart – Phan Văn TrịYên Lam Boutique – Nguyễn Đình ChiểuDương Thanh HotelCơm Chay Thanh Lạc TraiPhú Thiên Đảo – Vui Chơi Giải Trí Sông NướcCầu Đỏ CLB Thể Dục Thể Hình – Nguyễn XíTrường THPT Nguyễn Thị Minh KhaiTượng Đức Mẹ Quy HòaPhòng Khám Đông Y Mỹ Việt – Hoàng Hoa ThámNhà Thuốc Tây Châu ThủyẨm Thực Không Gian XanhGiặt Ủi Nam HưngGPBank – Thái ThịnhKagon – Mì Cay Hàn Quốc 7 Cấp ĐộFun Tea – Ba VìDe Lava – Chung Cư SunriseQuán Ăn Vặt Bình Dân ChayTộc Cà PhêDì Hồng Quán – Ăn Vặt Hàn QuốcLẩu Dê Tài Ký 35Caffsoline CoffeeXóm Ăn Đêm – Ship Đồ Ăn Đêm Hà NộiXăng Dầu Xuân TâyÁo Cưới Studio Vân Anh – Huỳnh Tấn PhátQuán 09 – Bánh Canh Cá LócTrường Tiểu Học Bình Hoà Hưng – Tỉnh Lộ 839Bamitaco – Bánh Mì Sạch – Lý Thường KiệtXăng Dầu Danh PhúcNhà Thuốc Lê Hoàng – Nam CaoHair Salon KamiMỹ Vị Quán – Quán Ăn Sân VườnNgọc Lan – Nhậu Bình DânTONYMOLY Vietnam – Nguyễn TrãiMTV KaraokeShinhan Bank ATM – Tôn Đức ThắngHải Sản O Gái939 Craft BeerPi LaundryBún Riêu Cua Tuấn TrìnhFPT Shop – Lê Thánh TôngHotpot Story – Lotte Mart Cần ThơTrà Sữa Giải Khát Bốn MùaTiệm Gà Rán Toki – Âu CơThanh Bình 1 HotelPha Lê Xanh KaraokeÔ Mai Shop – Ăn VặtTa Lai Longhouse – ĐT 721Nhà Thuốc Phương DungTiệm Tóc DungsPhono Box – Cafe & RestaurantBánh Mì Vợ Ong Vàng – 78 Tôn Thất TùngCô Vân – Cơm Tấm Sườn Và GàBánh Bao Tí Hon – Chợ Nghĩa TânKim Mai Nail – Bà HạtAha Quán Ngon – Nhậu Bình DânKichi Kichi Lẩu Băng Chuyền – Vicom MegamallVinMart – Xuân KhánhPNJ – Nguyễn Hữu ThọCơm Tấm Phúc Lộc Thọ – Cách Mạng Tháng 8Khô – Đặc Sản Nha Trang – Shop OnlineCoCo Mart – Tân Sơn NhìSiêu Thị V+ – Minh KhaiĂn Vặt Bơ – Shop OnlineTàu Hủ Phố – Nhà Hàng ChayLẩu Cá Đuối Vũng Tàu 7 Lượm.Chuyên Hải Sản Tươi Sống Bình DânBánh Tét, Bate & Chả LụaHắt 2 Ô – Nem Nướng Nha Trang, Chè & Tào Phớ – Phan Văn TrườngMười Phùng – Nhà Hàng Nổi Nha TrangVú Heo Nướng Hai Cô GáiOya Gyros – Bánh Mì CuộnẨm Thực Hà Thành – Bún Mẹt & Chè Phố CổChi Chi – Kem Tươi, Trà Sữa, Đồ Ăn NhanhBánh Mì Nướng Muối ỚtAqua Skin ClinicSheep ABC – Trà Sữa & Ăn Vặt – Shop OnlineNyNa Flowers – Văn MiếuMidori Spa – Ngõ HuyệnNhà Nghỉ Tâm TâmVera Vietnam – Bình DươngBeauty Buffet – Crescent MallMầm Non Sơn Ca 4 – Nguyễn KiệmShop Mỹ Nga – Quần Áo Thời TrangCông Ty Du Lịch Lâm Dung – Cho Thuê Xe Du Lịch Trà VinhJohn Henry – BigC Vĩnh PhúcHà Hiệp Hair Salon – Trần Hưng ĐạoNhà Hàng Cua VàngBánh Bột Lọc Cô Thường – Đặc Sản Quảng BìnhPizza Box – Vạn PhúcCát Tường CafeShop Hoa Tươi Thái Bình – Lý BônCây Xoài CafeQuán Hát 123 – Nam HồngMười Phở – Bún & Phở TươiTOEIC Hà Nội – KĐT Bắc HàPhong Phú – Sữa Ngô Nguyên Chất & Bánh BaoLẩu Dê Quán 2 – Huỳnh Thúc KhángATM – VietBank – Cao ThắngOne Gym & Muay Fitness ClubSavor – Bánh Mì & Trà Sữa – Hồ Tùng MậuGỏi Cuốn – Nguyễn An NinhTH True Mart – Trần Bình TrọngTân Phi Dương – Xông Hơi Xoa BópVăn Minh AutoCháo Trai & Ăn Vặt – Long BiênPro Studio Wendy – Trần Văn HoàiThuốc Tây Minh HiếuHDBank – Trung HòaXe Khách Hoàng Long – Bến Xe Lạng SơnSasin – Mì Cay Cấp Độ 7 Hàn Quốc – Đường 3 Tháng 2Quán Lá – Ẩm Thực ViệtĐại Hải Sản – Hải Sản Tươi Sống – Cô GiangBún Bò & Bún Riêu MọcHoàng Long – Cho Thuê XeBún Đậu Mẹt Tá LảFive Star Vietnam – Khu Phố 4Miniso Vietnam – Đinh Tiên HoàngMiniStop – Nguyễn BiểuLâu Dê Phố Núi Ninh BìnhAmigos BarVietcombank – 80 Quang TrungPhòng Trồng Răng Thuật – Nguyễn Văn LuôngBánh Mì Thổ Nhĩ Kỳ AnaDịch Vụ Giặt Rèm Cửa Quận 2Nhà Thuốc Hoàng NguyênLove Sweets – Crescent MallVăn Trà Thợ Huế – Sửa Chữa Xe MáyRừng Nướng 2 – Đặc Sản Rừng & ĐồngNguyên Beauty SpaTrường Tiểu Học Chương DươngKoi Garden CoffeeTriển Lãm Giảng VõGiặt Ủi Kim XuyếnATM Techcombank – Mã MâyHùng Thái – Bún Chả Hàng MànhThu Nail – Trường LâmPanda Bento – Cơm Văn Phòng – Shop OnlineVulcano – BigC Biên HòaHoa Sữa Restaurant – Alba Thanh TânNhạc Số KaraokeNgon 15 – Lẩu Cá Đuối & Bánh KhọtSài Gòn Givral Bakery – Quang TrungThiên Long – Billiards ClubACB Bank – Phan Chu TrinhTào Phớ Loki House – Tam KhươngWindows KaraokeỐc Phù LưuTrúc CoffeeThủy Quân – Bia Hơi Hà NộiBia LâmBưu Điện Phú CườngHớt Tóc Hà Lan – Nhất Chi MaiĐức Loan – Hải Sản Bãi LữThằn Lằn Xanh – Blue Gecko RestaurantTrung Tâm Anh Ngữ ACET – Ngọc KhánhRoyaltea Taipei – Thái BìnhPhòng Răng Thái Quang ChâuLaundry Expss – 6 TiếngKẹo Mix – Shop OnlineATM – Ngân Hàng An Bình – Hai Bà TrưngPhát Đạt – Dịch Vụ Giặt NệmCháo Lươn Xuân ThảoCanteen 266Liên Hoa – Bakery & Restaurant – Lê Đại HànhSammi Shop – Nguyễn Hữu HuânBeU Spa – Ngọc LâmFive Star Vietnam – Tỉnh Lộ 10Nhà Thuốc Mạnh Khang 6Sapasa – Lẩu Nướng & Vườn BiaỐc Hẻm Bình DânBánh Mì CheapẨm Thực 18BHồng Phúc CafeBánh Canh Chay Cai LậyCửa Hàng Xăng Dầu Thanh LiệtYou Win Karaoke – Long BiênCơ Sở Nấu Tiệc Gia HưngÔ Tô Cafe306 Milk TeaRửa Xe, Thay Dầu & Dọn Nội Thất – Nguyễn Thị ĐịnhPhòng Bán Vé & Chờ TàuHighlands Coffee – Nguyễn Văn TiếtBánh Pía Sóc Trăng – Nguyễn HuệNăm Ốc 5 – Nhậu Bình DânATM – VP Bank – Hàng GaiMoon Nail – Trần Bình TrọngPhòng Chụp X Quang Đinh Xuân ThuBò Né 3 Ngon – Bò Quanh Lửa Hồng – Nguyễn Tất ThànhAnnie Homestay HouseCổng Trời Sapa – Ô Quy HồBánh Mì Vợ Ong Vàng – Tôn Thất TùngBữa Sáng Nestle – FamilyMart Mạc Đĩnh ChiNhà Thuốc Tư Nhân Đông Thắng – Lê Quang ĐịnhUncle Tea – Trà Đài Loan – Võ Văn NgânNam Phương HotelSuShi & BBQ – Japanese RestaurantDetoured Asia – Công Ty Du LịchLẩu Bò Phương NamChú Tuấn BakeryBeefsteak Titi – Nguyễn Thị NghĩaQuẩy Nóng – Tạ Quang BửuVietinbank – Hàng TrốngCháo Lươn Hùng VươngSao Đỏ Thăng Long KaraokeCăn Bếp Rainbow Snow – Sư Vạn HạnhLinhlee Store – Nguyễn Đức CảnhVàng Anh StoreKem Sữa Dừa – Shop OnlineKim Oanh – Bánh Mì & Bánh Ngọt PhápX-Men Club – Karaoke & BilliardsChăm Sóc Da Hiền PhiVăn Minh 2 Hotel – Lý Phục ManQuán Ngọc Trâm – Món Ăn Gia ĐìnhHoàng Thanh Thủy Hotel – Nguyễn Bá TuyểnMochi Sweets – Times CitySiêu Thị Thành Đô – Đường LángThế Giới Hoa Tươi Thanh Bắc – Trần Tất VănCon Cưng – Quốc Lộ 51 – 329Cơm Trưa Ultimate Food Ông Ngựa – Lý Chính Thắng – Shop OnlineThe Wonder Coffee – Cách Mạng Tháng 8Hoàng Phát – Bánh Sinh NhậtNhà Thuốc Thành Phẩm – Chùa VuaHanoi Family HomestayNice Karaoke – Nguyễn Văn BáMẫu Giáo 26AVị Nga – Đặc Sản & Ăn Vặt Bình ĐịnhJuice LandBinh Minh Jazz Club – Tràng TiềnBs Mart – Lữ GiaHải Đăng – Cafe, Sinh Tố & Trà SữaCơm Tấm HằngNhà Thuốc Tây Quỳnh Mai – Nguyễn KiệmUrban Station Coffee Takeaway – Tạ Quang BửuTrường Tiểu Học Nguyễn Thiện Thuật – Điện Biên PhủBến Xe Cai LậyNhà Thuốc Y Học Cổ Truyền Thuận Thiên – Hải Thượng Lãn ÔngCây Xăng Trung Tâm – Tỉnh Lộ 8Lộc Hương Restaurant – Đặc Sản Rừng & BiểnHạnh Phúc CoffeeB52 Coffee MuzikATM – Ngân Hàng An Bình – Cách Mạng Tháng 8Bakery Lợi LợiSolo IcaféManor CoffeeHuyền Anh Bakery – Lý Thường KiệtVans – Long XuyênAn Lạc Foot MassageBánh Ướt Cuốn Thịt Nướng Cô MộtRenaissance VietnamCắt Tóc Linh Vân – Lê Văn ThịnhATM BIDV – Nguyễn TrãiTrung Tâm Tiếng Anh AmslinkAlex Hair Salon – Ngõ Đào Duy TừHạnh Beauty Salon – Độc LậpVpBank – PGD Bình ThủyDê 26 – Bình ThànhThư Viện Đại Học FPT Cần ThơQuán Ốc 43Bánh Mì Lương Phan 13 – Nguyễn Duy TrinhĐại Học Hải Dương Cơ Sở 2Nhà Thuốc Xuân HoaBánh Mì LêSu Su – Cafe & Bánh Bột LọcNét Xưa Cafe – Hùng VươngTrường Đại Học Công Nghiệp TPHCM – Gò VấpNha Trang Dimsum HouseChợ Xưa – Coffee & Quán NhậuCơm Chay Phước ThiệnNhà Hàng Nam HuêQuán Nhậu Ngọc Mai – Thanh ĐaMTV TravelVegla Salad – Tống Duy Tân – Shop OnlineHàn Quốc Quán – Buffet BBQMCR Spa And BeautyTechcombank ATM – Thái Văn LungMầm Non Hoa Bé NgoanHalay Studio & BridalTrường Tiểu Học Trần Quang Vinh – Bùi Đình TúyKimbap Hàn Quốc – Miếu Hai XãFamily Mart – Đồ ChiểuNhà Sách Nguyễn Văn Cừ – Nguyễn Văn CừAgribank – Trương ĐịnhHome Cafe – Nguyễn Công TrứYum Yum – Đảo Tuần ChâuDessert Bar Star Kitchen – Thái Văn LungTrường THCS – THPT Âu LạcQuán Cơm Tân PhúTrung Tâm Anh Ngữ PolyAn Lâm Sài Gòn River ResortSài Gòn Bụi CafeCafe Cao Nguyên XưaNaNa – Trà Sữa Thạch Nhà LàmG72 CafeBánh Bột Lọc & Bánh Tôm – Nguyễn TrãiTrung Tâm Anh Ngữ Apollo – Phạm Ngọc ThạchNhậu Lai Rai – Lẩu & NướngSeABank ATM – Võ Văn NgânQuán 2 3 Zô – Lẩu Nướng Và Xiên Que Tự ChọnTam Cốc EcolodgeNa StoreKichi Kichi Lẩu Băng Chuyền – Vincom Bà TriệuEximbank – KCN Thăng LongHa Long Bay Hotel – Hạ LongLiving Style – Home DecorChè Bưởi An GiangKim Anh HotelHồ Câu Tuấn TúBOM Sister – Võ Văn TầnVũng Tàu Karaoke – Ông Ích KhiêmUS Cake – Vĩnh Điềm TrungATM Vietcombank – Mường Thanh HotelĐào Sơn KaraokeHP Garden CafeBlue Anchor HotelHà Mèo – Restaurant & HomestayKabi – Trà Sữa & Ăn VặtQuán Dìn (Batoa) – Lẩu BòBưu Điện Số 32Love Kem – 119A Nguyễn Ái QuốcTrà Sữa ThèmTrường THCS Trần Bích SanMy Bakery – Bánh Sinh Nhật & Bánh Trứng Gà Non OnlineChợ Thủ ĐứcNhà Nghỉ Thanh Vân – Lê XáAdino Gelato & TeaBệnh Viện Mắt Tiền Giang – Phan Hiến ĐạoBibo Mart – Nguyễn Chánh – 10049Chăm Sóc Ô Tô Thế MạnhPizza BoxTùng Bách – Bún Ngan & Miến Trộn Ngan ChặtATM VPBank – Nguyễn Thái HọcBoard Game VN – Nguyễn TrãiKOI Thé Cafe – 220 Phan Xích Long5 Nương – Lẩu MắmThe Vintage Emporium Cafe – Thảo ĐiềnQuyên Hair Salon – Huỳnh Tấn PhátThịt Dê A TiếnĂn Vặt Gần Chợ Địa ChấtBánh Tráng Nướng Dì ĐinhCơm Tấm Thuận Kiều – 54 Thuận KiềuTrường THCS Đống Đa – Đường D2

    --- Bài cũ hơn ---

  • Top 7 Quán Ăn Ngon Ở Quận Bình Thạnh Bạn Nên Ghé Qua
  • Cách Làm Món Gà Rán Giòn Rụm Ngon Như Ngoài Hàng
  • Gà Nướng Mật Ong Giòn Dai, Thơm Lừng
  • Cách Làm Gà Rán ?kiểu Kfc Siêu Giòn Rụm Ăn Đã Đời
  • Cách Làm Món Đùi Gà Nướng Phết Mật Ong Ngon Bằng Lò Nướng
  • Ý Nghĩa Những Từ Thô Tục Trong Việt Ngữ.

    --- Bài mới hơn ---

  • Đi Tìm Gà Lôi Lam Mào Trắng
  • Nằm Mơ Thấy Gà Đánh Con Gì
  • Cách Làm Món Gà Xào Lăn Ngon Thêm Đa Dạng Menu, Cách Làm Món Gà Xào Lăn Đơn Giản Ngon Như Mẹ Nấu
  • Kỹ Thuật Nuôi Gà Lôi Trắng, Tưởng Khó Mà Dễ Không Tưởng
  • Nuôi Loài Gà Đi Lại “lừ Đừ”, Ít Quấy Phá Mà Bán Giá Cao Hơn Gà Ta
  • Nguyễn Xuân Quang

    Những từ mà chúng ta ngày nay cho là “thô tục”, đối với tổ tiên ta chúng mang đầy ý nghĩa về triết lý, vũ trụ quan và nhân sinh quan, nói một cách khác những từ này mang ý nghĩa của Dịch lý.

    Vì đây là một bài khảo cứu về ngôn ngữ và Dịch học, nên tác giả xin phép viết các từ thô tục này “nguyên con” (nguyên chữ). Xin các nhà đạo đức tạm gác cái bầu đạo đức qua một bên khi đọc loạt bài này kẻo không sẽ nguy hại tới sức khỏe (đây là lời khuyên của một thầy thuốc).

    NHỮNG TỪ CHỈ BỘ PHẬN SINH DỤC NỮ

    Trước hết xin nói về những từ chỉ bộ phận sinh dục phái nữ vì xã hội loài người bắt đầu từ mẫu hệ và hư vô trung tính chuyển qua vũ trụ âm trước. Việt ngữ có những từ chỉ bộ phận sinh dục nữ như nường, lồn, dánh, ke, ghe, nốc, dốc, đốc v. v…

    NƯỜNG

    Nường là tiếng cổ Việt chỉ bộ phận sinh dục nữ thấy rõ qua từ kép “nõ nường”. Nõ là nọc là cọc là cặc (xem dưới). Nường là nương, là nang có nghĩa là cái bao, cái túi, cái bọc. Nường là nòng, nõ là nọc. Nõ nường là nọc nòng dương âm là càn khôn. Ta cũng có từ nõn nường hàm nghĩa chỉ bộ phận sinh dục:

    Ba mươi sáu cái nõn nường, Cái để đầu giường, cái gối đầu tay.

    (ca dao).

    Thật ra nõn nường chỉ bộ phận sinh dục gái tơ với nõnnon, trẻ, mượt mà như vải phin nõn, trắng nõn trắng nà. Từ nõn nà với nà là ná, nạ (mẹ) nàng, nường. Nõn nà là nường non, gái tơ, cái nường trắng nõn, trắng nà. Nõn nà là nàng đẹp tương đương với mị nương chính là Mã Lai-Java ngữ nona, nàng.

    LỒN

    Lồn là lồng, lòng, nòng, nàng, nường, nang có nghĩa là cái bao cái túi, cái bọc.

    Cũng xin nói thêm ở đây là vì có biến âm d=l nên ta có từ nói lái đôn lò.

    GHE

    Ghe chỉ bộ phận sinh dục nữ như thấy qua câu ca dao:

    Khôn thì ăn cháo, ăn chè,

    Dại thì ăn đếch, ăn đác, ăn ghe, ăn đồ.

    (ca dao).

    Xin bước ra ngoài lề bài viết để kể một câu chuyện lúc tôi đi tuần du hải dương (sea cruise). Trong một buổi gặp mặt thuyền trưởng, một du khách hỏi vị thuyền trưởng là tại sao ship có giống cái và nói là she. Vị thuyền trưởng trả lời là các người đi biển coi con tầu, chiếc thuyền như một mỹ nhân, một người yêu, họ sống chết theo con tầu, chiếc thuyền. Tôi có nói nhỏ với vị thuyền trưởng là trong Việt ngữ ghe ship có nghĩa là bộ phận sinh dục nữ. Ông ta há hốc miệng. Bằng chứng là Ainu ngữ của thổ dân ở Nhật có từ chip là ghe thuyền cũng có nghĩa lóng là bộ phận sinh dục nữ (xem dưới).

    NỐC, DỐC, ĐỐC

    Nốc là cổ ngữ Việt chỉ thuyền, ghe. Ngày nay chỉ thuyền nhỏ, còn dùng ở miền bắc Trung Việt:

    Ăn thì cúi chốc, kéo nốc thì than.

    (Tục ngữ).

    Ăn thì cắm đầu xuống ăn, còn kéo thuyền thì than.

    Hay

    Một trăm chiếc nốc chèo xuôi,

    Không có chiếc mô chèo ngược, để tôi gởi lời viếng thăm.

    (Hát đò đưa Nghệ Tĩnh).

    Hay

    Đêm khuya thắp ngọn đèn chai,

    Quen o nốc đáy, ăn hoài cá tươi.

    (ca dao).

    Cũng nên biết nốc ở dưới nước nên liên hệ tới nước. Nốc còn có nghĩa là uống như nốc nước, nốc rượu. Nốc biến âm với nác, nước, núc. Nguyên thủy nốc cũng làm từ một thân cây khoét rỗng. Nốc liên hệ với Anh ngữ nog (cái chốt bằng khúc cây) log (thân cây). Nốc là ghe cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục nữ. Nốc liên hệ với An ngữ nook (chỗ lõm, “xó” nhà, chỗ lõm dùng làm chỗ ngồi ăn gần bếp). Theo n=l, nốc = lốc, lốc cũng chỉ bộ phận sinh dục như thấy qua câu ca dao:

    Một nghìn ghính ốc đổ vào lồn cô.

    Thật ra phải viết là ” cô lô cô nốc” mới đúng. Từ hiện kim lốc là dạng nam hóa của nốc (giống như của ) vô nghĩa. Như thế nguyên thủy nốc là thuyền độc mộc. Cổ ngữ Việt cũng có từ dốc, đốc chỉ thuyền. Trong Từ Điển Việt Bồ La có từ dốc chỉ cơ quan sinh dục đàn bà. Theo n = d như này = đây, ta có nốc = dốc, đốc. Đốc cũng chỉ cơ quan sinh dục đàn bà như thấy qua từ mồng đốc chỉ hạt tình (clitoris) (1). Mồng đốc là cái mồng thịt ở cái đốc, cái nốc phái nữ.

    Như thế ta thấy một nhóm chỉ bộ phận sinh dục nữ qua các từ có nghĩa là ghe, nốc liên lạc với nước mang tính thái âm, thuần âm. Ngay cả từ đò đôi khi cũng được dùng để chỉ bộ phận sinh dục nữ như thấy qua câu ca dao:

    Khi xưa anh ở cùng đò,

    Bây giờ đò rách anh mò thuyền nguyên.

    Từ đò gần âm với đồ. Từ đồ có nghĩa là ông đồ nho và cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục như thấy qua câu thơ của một nhà thơ cổ chế riễu hai ông nhà nho:

    Hai đứa tranh nhau một cái đồ!

    Đò biến âm với đỏ. Đỏ cũng có một nghĩa là con gái, bộ phận sinh dục nữ như thấy trong câu hát:

    Thằng cu vỗ chài, Bắt trai bỏ giỏ. Đi xem đánh cá…

    Cái đỏ đối với thằng cu, “đỏ” đối với “cu”.

    Đò cũng biến âm với đó, dụng cụ bắt cá có hình túi cũng chỉ bộ phận sinh dục nữ như thấy qua câu tục ngữ:

    Đó rách ngáng chỗ.

    Ý nói các bà vợ có ” đó đã rách ” nên nằm ngáng chỗ khiến các ông chồng không thể mò được “thuyền nguyên”. Cái hay nữa là “đó” cũng có nghĩa là “ấy”. Cái đó là cái ấy.

    Điều rất thú vị là không những các từ cổ Việt chỉ bộ phận sinh dục nữ còn có nghĩa là ghe, nốc mà trong ngôn ngữ của người Ainu (Hà Di), thổ dân sống ở Nhật Bản có từ chỉ bộ phận sinh dục nữ cũng có nghĩa là ghe, nốc. Ainu ngữ chip chỉ ghe thuyền. Ta thấy rất rõ chip liên hệ với Anh ngữ ship (ghe thuyền, theo c=s). Ngoài ra Ainu ngữ chip cũng dùng như một tiếng lóng chỉ âm đạo:chip, a slang word for the vagina (Rev. John Batchelor, Aini-English-Japanese Dictionary, Tokyo, 1905). Người cổ Việt đã gặp người Ainu “trong phòng the” cách đây hàng mấy ngàn năm. Nên biết là cái nốc, cái độc mộc có thể đi khắp bốn biển sang tới tận Madagascar (ngày nay thuyền độc mộc còn dùng nhiều ở đảo này, ngôn ngữ Magdagascar liên hệ với tiếng Mã-Nam Dương và Nam Á) thì thuyền độc mộc hay cái “nốc” của phái nữ cổ Việt sang tới đất Nhật Bản cũng là chuyện không có gì đáng ngạc nhiên cả.

    Dĩ nhiên, ngoài ra còn có những tiếng lóng chỉ bộ phận sinh dục nữ. Chỉ xin nói tới một từ phổ thông nhất là từ lá đa.

    LÁ ĐA

    Lá đa chỉ bộ phận sinh dục nữ thấy qua câu ca dao:

    Sự đời như cái lá đa,

    Đen như mõm chó, chém cha sự đời.

    Như đã giải thích ở chương Giống Đực Giống Cái trong Tiếng Việt Huyền Diệu, miền Bắc gọi là cây đa trong khi Trung Nam gọi là cây da. Từ da của Trung Nam theo duy âm, nòng có một nghĩa là cái túi cái bao, cái bọc thân người như da người, da trời. Thái ngữ nang là da. Với nghĩa là túi, bọc, nang nên lá đa là lá nường, là lá nàng, lá nòng, là lồng, lồn.

    Về ngôn ngữ học, lá đa theo duy dương, nọc có nghĩa là lửa, mặt trời, đỏ.

    Như thế lá đa theo duy dương là lá trời, lá đỏ (Nguyễn Xuân Quang, Ca Dao Tục Ngữ Tinh Hoa Dân Việt, 2002). Như trên ta đã thấy đỏ cũng chỉ bộ phận sinh dục nữ, phái nữ như “con đỏ ẵm em”. Lá đỏ chỉ bộ phận sinh dục nữ vì thế lá vông cũng dùng chỉ bộ phận sinh dục nữ vì vông biến âm với vang có nghĩa là đỏ. Đỏ biến âm với đẻ, Phạn ngữ ja là đẻ cùng âm với Việt ngữ da, đa. Lá đa, lá vông có thể hiểu là “lá đỏ”, “lá đẻ”. Lá vông chỉ bộ phận sinh dục nữ, phái nữ thấy rõ qua tục mai táng của Việt Nam:

    Cha gậy tre, mẹ gây vông.

    Khi cha chết con trai chống gậy tre. Như đẵ biết tre là cây “que”, loài thảo mộc thẳng như cái que không có cành nhánh lớn. Que biểu tượng cho bộ phận sinh dục nam, phái nam vì thế mà khi cha chết con trai phải chống gậy tre là vậy. Trong khi đó lá vông là lá đỏ chỉ bộ phận sinh dục nữ, phái nữ nên khi mẹ chết con trai phải chống gậy vông.

    Ngoài ra về hình dạng lỗ sinh dục phái nữ cũng giống lá đa. Hình lá đa chỉ lỗ sinh dục phái nữ còn thấy rất rõ trong gốm cổ Moche của Peru (Gốm Tình Dục Peru Cổ).

    Gốm diễn tả bộ giống phái nữ làm theo cơ thể học, người nữ hình Mẹ Đời ngồi ở tư thế sinh con, hai tay giơ lên phía đầu, ở trong Trứng Vũ Trụ (ở giữa), hình nòng O (bên trái) và hình lá đa (bên phải), Bảo Tàng Viện Larco (ảnh của tác giả).

    Lá đa, lá vông, lá mơ đều có hình dạng giống nhau vì thế “hiện thực” hơn nữa, lá mơ lông cũng dùng chỉ bộ phận sinh dục nữ.

    Hơn nữa tổ tiên ta chọn lá đa, lá da và từ lá đa, lá da được dùng phổ thông hơn các thứ lá khác vì cây đa, cây da là cây thờ, cây linh thiêng, Cây Đời (Tree of Life), Cây Vũ Trụ (Cosmic Tree) sinh ra vũ trụ muôn loài. Người đàn bà đầu tiên của loài người hay Mẹ Đời của truyền thuyết Mường Việt cổ là Dạ Dần sinh ra từ một cây si, cùng họ với cây đa (Nguyễn Xuân Quang, Ca Dao Tục Ngữ Tinh Hoa Dân Việt, 2002). Cái lá đa của phụ nữ Việt là một thứ lá “thiêng liêng” vì thế tục thờ “lá đa” nói riêng và thờ nõ nường, thờ dâm thần của người cổ Việt theo mẫu hệ là chuyện dĩ nhiên.

    THÌ LA, THÌ LẨY, THÈ LE, TÈ LE

    Xin nói tới một từ chỉ bộ phận sinh dục nữ rất bí hiểm không một ai biết nghĩa. Ta có bài đồng dao nói về con gái:

    Con gái bẩy nghề, Ngồi lê là một, Dựa cột là hai, Kêu ca là bốn, Trốn việc là năm, Hay nằm là sáu, Láu táu là bẩy.

    Ông đồ nào là tác giả làm bài đồng dao này cho con nít hát quả thật là một ông “đồ thâm” nho, một ông đồ “nho nặng” (nhọ), đồ này rất “đen” và rất “nhọ”. Cũng nên biết là bài đồng dao này rất phổ biến ở miền Bắc vì thế không phải chỉ có Trung Nam có liên hệ với Nam Đảo như Mã- Phi Luật Tân mà miền Bắc cũng có liên hệ.

    NU NA NU NỐNG

    Ta cũng thường nghe trẻ em hát bài đồng dao:

    Cái bống nằm trong, Con ong nằm ngoài. . .

    Như đã giải nghĩa ở chương Dịch Học trong Tiếng Việt Huyền Diệu, na là một tiếng cổ Việt có nghĩa là (ná, nạ là mẹ), nàng, nang, nường như nõn nà = nõn nường (cái nà, cái nường trắng nõn). Cổ Việt nống là cái nọc để chống, để nâng vật gì lên. Na và nống là nường nõ, nòng nọc. Na là nà, là nàng, là nường là nòng là dòng là nước nên đi với câu hát thứ nhì có con cá bống, còn nống là cọc là nọc nên đi với câu thứ ba có con ong là loài có nọc (“ong non ngứa nọc”). Hai câu sau giải thích nghĩa của hai từ cổ ‘na” và nống”. Còn từ “nu” nghĩa là gì? Nu biến âm với neo, néo, đeo, đéo với đu, đụ. Nu na nu nống hiển nhiên là “đu na đu nống” là làm tình. Ông đồ nào làm ra bài đồng dao này cũng là loại đồ thâm.

    NHỮNG TỪ CHỈ BỘ PHẬN SINH DỤC NAM

    Việt ngữ có những từ chỉ bộ phận sinh dục nam như nõ, lõ, ke, que, buồi, cặc, chông, chim, cò, cu v. v…

    Nhìn chung những từ chỉ bộ phận sinh dục nam có nghĩa là “vật nhọn” như nọc, cọc, que, roi, dùi…

    Tiếng cổ Việt nõ chỉ bộ phận sinh dục nam như nõ nường (nọc nòng). Nõ là cây cọc, nọc như đóng cọc mít cho mau chín gọi là đóng nõ mít. Nõ nam hóa thành lõ. Trong từ Điển Việt Bồ La của Alexandre de Rhodes có từ “lõ”: ‘làm dương vật cương lên như khi con vật giao cấu. Blỏ cùng một nghĩa’ và có từ “lô”, “con lô”: ‘cơ quan sinh dục của đàn ông’. Hiển nhiên lõ, lô là biến âm của nõ. Lõ trong tiếng Việt hiện kim chỉ vật gì đâm ra như cọc nhọn ví dụ mũi lõ, cặc lõ hay lõ cặc. Có phương ngữ nói là cặc lỏ (dấu hỏi). Theo l=n, lỏ = nỏ, vật bắn mũi tên (một thứ nọc, cọc nhọn). Thời cổ con người dùng cây nõ, cây cọc nhọn đâm thú vật mải về sau mới phát minh ra cây nỏ, cây ná bắn mũi tên. Ta thấy cây nõ đẻ ra cân nỏ, cây ná.

    Ở đây ta thấy lõ (dấu ngã) và lỏ (dấu hỏi) theo hai cách nói và viết với hỏi ngã khác nhau của hai phương ngữ khác nhau đều đúng cả, chỉ có từ này cổ hơn từ khác mà thôi. Vì thế trong Việt ngữ vùng này nói theo âm dấu hỏi vùng kia nói theo âm dấu ngã chưa hẳn là ai đúng ai sai. Chúng ta phải chờ cho tới khi có một hàn lâm viện Việt Nam quyết định chọn viết theo dấu nào để dùng trong pháp ngữ Việt thì khi đó ta đem dùng trong các viết theo học viện (academic). Giả dụ các ông học viện sĩ (hàn lâm viện sĩ, viện sĩ) hỏi ý kiến tôi chọn cách viết theo dấu ngã hay theo dấu hỏi, thì tôi chọn viết theo lõ (dấu ngã) dựa vào các lý lẽ sau đây:

    ./ gốc nõ (cây cọc) cổ hơn nỏ (vật bắn cọc nhọn) như đã nói ở trên cây nõ đẻ ra cây nỏ.

    ./ theo cách giúp trí nhớ về hỏi ngã mà chúng ta thường nghe nói tới là “(Chị) Huyền ngã nặng, hỏi sắc (thuốc) không?” thì dấu ngã (lõ) đi với dấu nặng (cặc).

    ./ta thường viết mũi lõ rồi thì viết cặc lõ cho nó thuận chiều với nhau.

    NỌC

    Heo nọc là heo đực.

    CỌC

    Cọc chỉ bộ phận sinh dục nam như thấy qua thơ Hồ Xuân Hương:

    Quân tử có thương thì đóng cọc,

    Xin đừng mân mó nhựa ra tay.

    (vịnh Quả Mít).

    Hay

    Cọc nhổ đi rồi, lỗ bỏ không.

    (vịnh Cái Đu).

    Anh ngữ cock gà sống cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục nam, có coc – chính là cọc.

    CHÔNG

    Chông là cọc nhọn cũng chỉ bộ phận sinh dục nam:

    . . . . . .

    Thịt chó tiểu đánh tì tì,

    Bao nhiêu lỗ tội tiểu thỉ cắm chông. Nam mô xứ Bắc xứ Đông, Con gái chưa chồng thì lấy tiểu tôi.

    (ca dao).

    Chông cùng vần với chống là que, nọc để đỡ vật gì, với trống là đực với chồng là người có chông, có chống là người trống. Trong khi đó vợ biến âm với vỏ là cái bao, cái bọc, cái túi (xem Dịch Lý).

    KE, QUE

    Như đã nói trong từ Điển Việt Bồ La của Alexandre de Rhodes có từ ke chỉ bộ phận sinh dục nữ và nam. Theo duy dương, ke biến âm với kẻ (kèo nhỏ, thước kẻ), với que chỉ bộ phận sinh dục nam.

    CẶC

    Trung Nam gọi bộ phận sinh dục nam là cặc. Cặc là biến âm của cược, cọc như tiền đặt cọc là tiền đặt cược (Lê Ngọc Trụ, Việt Ngữ Chính Tả Tự Vị). Từ cặc liên hệ với những từ chỉ bộ phận sinh dục nam của Tây Ban Nha carajo, Latin dân dã caracium, Hy Lạp karas (pointed stake, cọc nhọn, REW. 1862) có car– là cặc; với Breton kalc’h, Cornish cal, Welsh col (sting, ngòi, nọc), Ái Nhĩ Lan colg (sword, gươm, kiếm, Pederson 1.105), giáo hội Slavic kocanu (c và u có dấu ă), Albanian kotsh (rod, stalk, que, roi, cọng cây, Berneker 536); Phạn ngữ kaprt(h) – (r có chấm ở dưới) (Walde -P. 1.348, 2.49). . .

    BUỒI

    Miền Bắc dùng từ buồi chỉ bộ phận sinh dục nam không dùng từ cặc. Buồi biến âm với bổ, búa (búa đây là búa có mỏ nhọn tức búa chim) cũng là vật nhọn. Buồi liên hệ với Anh ngữ bur (mũi khoan), ebur (ngà voi), spur (mấu nhọn như cựa gà, mấu nhọn ở gót giầy để thúc ngựa). Buồi biến âm thành “bòi “: trong từ Điển Việt Bồ La của Alexandre de Rhodes có từ bòi: ‘cơ quan sinh dục của đàn ông’. Buồi ngày naycũng nói trại đi thành “bòi” như “Đứa nào cười tớ nó ăn bòi”. Buồi, bòi liên hệ với Anh ngữ boy (con trai). Thằng ” boy” có bòi, có buồi. Theo biến âm b=v, bòi = vòi, vọi. Khái Hưng trong truyện Trống Mái có một nhân vật rất nổi tiếng, một biểu tượng về tình dục (sex symbol) mang đầy hùng tính, nam tính tên là Vọi. Có lẽ Khái Hưng đã chọn tên này vì nó gần cận với Vòi, Bòi. Theo biến âm b=m, buồi = muồi, muỗi. Con muỗi là con mũi có vòi nhọn như kim nhọn hút máu; buồi = mùi. Trong mười hai con giáp Mùi là con dê là con thú có sừng biểu tượng cho dương, nam tương đương với con hươu. Hán Việt dương là dê. Dương có một nghĩa là đực. Đực biến âm với đục (chisel) là vật nhọn.

    Nhìn chung buồi là bổ, búa, vật nhọn liên hệ với gốc tái tạo Ấn-Âu ngữ * pes-, * pesos– (Walde-P. 2.68, Ernout-M 7520. Anh ngữ penis có gốc pen- có một nghĩa là cây bút, viết. Bút là bót, vót, viết là vót, vọt, que vót nhọn, nguyên thủy que vót nhọn dùng làm viết vạch lên đất sét, đá mềm. Pháp ngữ verge, Latin virga phát xuất từ gốc rod (roi), stalk (que, cọng cây) ta thấy rõ gốc ver-, vir– liên hệ với Việt ngữ vọt. Hòa Lan ngữ roed (penis) liên hệ với Việt ngữ roi

    CHIM, CÒ, CU.

    Dưới một góc cạnh, chim cò, cu có mỏ nhọn biểu tượng cho dương, bộ phận sinh dục nam. Theo biến âm ch= k như chặt = cắt, chim = kim (vật nhọn). Ta có từ ghép đồng nghĩa chim chóc. Chóc là chim. Tày-Thái ngữ chốc là chim. Với h câm chóc = cóc = cọc. Thái Lan ngữ nok là chim. Nok là nọc. Cò biến âm với cồ là đực. Đực biến âm với đục (chisel), vật nhọn. Đực là nọc như heo đực là heo nọc. Tục ngữ có câu:

    Cơm no, cò đói.

    Câu này cùng nghĩa với câu:

    No cơm, ấm cật,

    Rậm rật tối ngày.

    Cu biến âm với cò, cồ. Chim cu biểu tượng cho bộ phận sinh dục nam:

    Mù u, ba lá mù u,

    Vợ chồng cãi lộn, con cu giải hòa.

    (ca dao).

    Con trai nhỏ thường gọi là thằng cu. Như thế chim, cò, cu có gốc từ vật nhọn, kim, nọc, cọc nên biểu tượng cho dương, bộ phận sinh dục nam.

    Tóm lại, qua những từ chỉ bộ phận nam nữ ta thấy có những điểm quan trọng cầm lưu tâm như sau:

    -Trong những từ chỉ bộ phận sinh dục nữ như nường, lồn, ghe, nốc, khe, kẽ v. v. từ lồn hiện kim có gốc từ cổ ngữ nường, nòng là cái bao cái túi, cái bọc liên hệ tới Nòng (ngược với Nọc), Khôn (ngược với Càn) dùng trong vũ trụ quan, vũ trụ giáo, thờ mặt trời, Dịch học. Lồn, lồng là dạng nam hóa, hiện kim của nòng, nường (l là dạng nam hóa, hiện kim của n). Từ lồn dùng phổ thông cả ba miền Bắc Trung Nam. Còn những từ khác gọi theo “bề ngoài” như ke, ghe, nốc v. v… ít phổ thông. Ghe, nốc dùng nhiều ở Trung Nam thôi.

    -Trong tất cả các từ chỉ bộ phận sinh dục nam như ke (que), buồi, cặc, chim cò đều có nghĩa là vật nhọn, nọc, cọc. Miền Bắc dùng buồi trong khi Trung nam dùng cặc. Điểm này một lần nữa ngôn ngữ cho thấy hai xã hội Bắc Nam mang màu sắc Nam Bắc phân ranh (giới) có thể một phần là do hậu quả của một thời Nam Bắc phân tranh. Từ buồi của miền Bắc có gốc là bổ, búa. Từ bổ biến âm với bố (ngược với mẹ). Điểm này ta thấy gần cận với Hán ngữ phụ (bố) biến âm với phủ (rìu, búa). Bố có bổ, có buồi; phụ có phủ. Buồi của miền Bắc gần cận văn hóa Trung Hoa. Bố Việt và phụ Trung Hoa đều có búa cả. Trong khi từ cặc của Trung Nam như đã thấy liên hệ với Phạn ngữ kaprt(h)- (r có chấm ở dưới), bộ phận sinh dục nam (nên nhớ là trong Chàm ngữ, Mã Lai ngữ có rất nhiều gốc Phạn) và gần cận với Mã Lai ngữ (bang Riau Johor) chok chỉ bộ phận sinh dục nam. Chok chính là cọc là cặc. Mã-Lai cận đại theo Hồi giáo vay mượn tiếng Ả Rập hak, zaka r (cặc). Theo h = c (hủi = cùi) hak = cak, cặc và zakar có -kar là cặc. Từ cặc của Trung Nam gần cận với văn hóa Mã Lai Đa Đảo.

    -Về bộ phận sinh dục nam Bắc Trung Nam có hai từ riêng biệt buồi và cặc, trong khi từ lồn ngày nay được dùng phổ thông khắp ba miền. Điều này cho thấy mẹ Việt Nam đời đời như nhất, ảnh hưởng mẫu hệ vẫn còn duy trì kiên cố trong xã hội Việt Nam; vai trò phụ nữ trong xã hội Việt Nam vẫn không thay đổi, nói một cách khác vẫn được duy trì, tôn thờ dù ở xã hộ mẫu quyền hay phụ quyền dù ở bất cứ một thể chế chính trị nào. . . Trong khi nam phái đã chia rẽ, phân biệt Bắc Trung Nam và đi theo các xu hướng, thể chế văn hóa , chính trị khác nhau.

    -Lồn hiện kim có gốc từ cổ ngữ nường, nòng là cái bao cái túi, cái bọc liên hệ tới Nòng. Mặt khác buồi và cặc tuy là hai từ khác nhau nhưng đều có nghĩa gốc là vật nhọn, nọc. Như thế những từ chỉ bộ phận sinh dục nữ, nam phổ thông hiện nay đều mang nghĩa nòng nọc (âm dương). Điểm này cho thấy Dịch lý giữ một vai trò cốt yếu trong tiếng Việt nói riêng và trong văn hóa Việt nói chung. Ta thấy rõ bai chữ cái nòng (O) và nọc (I) trong chữ viết nòng nọc vòng tròn-que có gốc từ bộ phận sinh dục nữ và nam.

    Điều này giải thích cho thấy rất rõ là người cổ Việt thờ nõ nường. Khảo cổ học tìm thấy những đôi tượng đá tạc bộ phận sinh dục nam nữ (nõ nường) ở Sông Mã, tượng bộ phận sinh dục nam ở Văn Điển, trên nắp thạp Đào Thịnh có những cặp nam nữ đang làm tình… Nhiều nơi ở vùng đất tổ Việt như ở xã Khúc Lạc và Dị Hậu tỉnh Phú Thọ gần đây còn giữ tục thờ sinh thực khí. Hàng năm hai xã vào đám ngày mồng 7 và 26 tháng giêng. Đồ lễ ngoài trầu cau rượu thịt còn có 36 âm vật và dương vật (18 cặp) gọi là nõ nường, dân địa phương gọi là “nọ nường”. Làng Đông Kỵ, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội xuân rước nõ nường vào ngày mồng 6 tháng giêng. Một bô lão dẫn đầu đám rước một tay cầm dương vật và một tay cầm âm vật bằng gỗ vừa đi vừa hát:

    Cái sự làm sao, cái sự làm vầy,

    Cái sự thế này, cái sự làm sao.

    Vừa hát cụ vừa múa điệu âm dương diễn tả theo động tác làm tình. Cụ lồng hai hai bộ phận nam nữ vào nhau v. v… Một vài xã ở Hải Dương cũng có tục này. Khi đi rước thanh nam hát:

    Cái nạo thế sừ, là cái sự thế nào?

    Thanh nữ hát đáp lại:

    Cái nạy thế sừ, là cái sự thế này. . .

    (Nguyễn Xuân Quang, Ca Dao Tục Ngữ Tinh Hoa Dân Việt, 2002). Sự thờ phượng nõ nường, thờ phượng dâm thần hay sinh thực khí của cổ Việt không phải là thứ “man di mọi rợi”, là thứ ‘dâm phong” “ngoài vòng lễ giáo” như người Trung Hoa gán cho người cổ Việt. Nhiều người Việt ngày nay đã sai lầm cho rằng sự thờ phượng nõ nường là thô tục, là điều đáng xấu hổ. Phải hiểu nõ nường là nọc nòng là nguồn cội, là sinh tạo, là tạo hóa sinh ra vũ trụ muôn loài. Thờ nõ nường là đạo thờ nòi giống, là đạo duy trì giống nòi, là đạo hiếu sinh, trường tồn. Thờ nõ nường là đạo tối cổ của nhân loại. Hình bóng thờ nõ nường để lại trong những nền văn minh “tiến bộ hơn” nghĩa là muộn hơn như thờ lingayoni của Ấn Độ. Vào thời phụ quyền sự thờ phượng “nõ” ngự trị hơn như hình thạch bi obelisk của Ai Cập, Menhirs ở Anh và các trụ thạch ở nhiều nơi khác. . . với ý nghĩa đã xa rời “đạo gốc”, nõ nường âm dương.

    Một điểm rất lý thú là trong truyền thuyết vũ trụ tạo sinh của người Hawaii có hai vị thần tổ sinh tạo ra trần thế (Earth and the things on the Earth) có tên là thần KuLono (Martha Beckwith, Hawaiian Mythology, tr.32) tương ứng với Việt ngữ là thần Cu và thần Lồn. Điều này cũng dễ hiểu vì những tộc Mặt trời nước liên hệ với cổ Việt hay phát xuất từ cổ Việt ở Đa Đảo (Polynesia), Mã-Nam Dương đã dùng thuyền đi tìm đất mới tới tận các đảo xa xôi, trong đó có quần đảo Hawaii.

    Chim biểu của bang Hawaii là con ngỗng ne ne ruột thịt với con vịt trời le le (ne ne là âm cổ của le le ; ne biến âm với na, nã là nước và le biến âm với lã là nước ngọt, ngỗng ne ne và vịt trời le le đều là loài chim nước). Ngỗng ne ne của Hawaii ruột thịt với le le Vụ Tiên của Việt Nam. Con vịt trời le le Vụ Tiên bay tận đến Hawaii biến thành con ngỗng ne ne. Do đó ngôn ngữ cũng như truyền thuyết về vũ trụ tạo sinh của người Hawaii vẫn còn sót lại những dấu tích của cổ Việt.

    Người cổ Việt thờ nõ nường nên Việt Dịch nòng nọc là Dịch nguyên thủy. Trong khi Trung Hoa có thuyết âm dương nhưng không thờ nõ nường chứng tỏ Dịch Trung Hoa không phải là Dịch nguồn cội, là loại Dịch đã tân tiến, đã muộn.

    NHỮNG TỪ CHỈ LÀM TÌNH

    Những từ phổ thông chỉ làm tình miền Bắc có những từ như địt, đéo, lẹo (loài vật), phủ…, Trung Nam có từ đụ.

    ĐỊT

    Miền Bắc dùng từ địt chỉ làm tình, trong khi đó Trung Nam từ địt chỉ đánh hơi (Miền Bắc nói đánh hơi là đánh rắm). Trong những năm còn là sinh viên y khoa tôi thường được nghe kể lại câu chuyện một vị gáo sư Y Khoa người miền Nam, sau khi giải phẫu bụng cho một cô gái người Bắc di cư, lúc đi thăm hậu giải phẫu, vị giáo sư này hỏi người bệnh “Chị đã địt chưa?”. Con bệnh đỏ mặt, xấu hổ . . . Cho tới khi tôi viết những dòng này, không ai hiểu tại sao. Xin giải toả thắc mắc này.

    -Địt là làm tình.

    Theo biến âm đ=d như đa = da (cây), ta có địt = dịt. Từ dịt có một nghĩa là dính vào nhau, dán dính vào, buộc vào nhau như dịt thuốc vào vết thương. Theo d = r (dăng = răng), dịt = rịt, rít. Rít có nghĩa là dính như rít rịt. Theo d = ch như giăng = chăng, dịt = chịt, chít. Chằng chịt là cột cứng bằng nhiều dây rợ qua lại nhiều lần. Chít khăn là cột, quấn khăn. Theo d = n như dăm = năm, ta có dịt = nịt. Nịt là dây, đai, thắt lưng; nai nịt là cột người bằng thắt lưng, bằng dây. Như thế địt chỉ làm tình có nghĩa là dính vào nhau, cột vào nhau. Ta thấy rất rõ miền Bắc có từ đi tơ chỉ loài vật (thường là chó) giao hợp với nhau. Tơ là sợi dây. Đi tơ là cột vào nhau như cột bằng sợi tơ, sợi dây. Địt liên hệ với Phi Luật Tân Tagalog dikit, joined, Paiwan d’ekets (e ngược), to stick, gốc Uraustronesisch Dempwolff’s construction * deket (e ngược), to stick (Davidson). Rõ nhất là địt và Tagalog dik-, joined có nghĩa là nối với nhau, giao nhau cùng nghĩa với giao hợp. Địt liên hệ với Phạn ngữ snit, to love, yêu, có -nit là địt (n=đ như này = đây). Phạn ngữ snit biến âm với Phạn ngữ snih, attached, đính vào, cột vào. Rõ như ban ngày địt biến âm với dịt liên hệ ruột thịt với Phạn ngữ snit, snih. Ngoài ra địt cũng liên hệ với Phạn ngữ nidhuvana, sexual intercourse, làm tình. Rõ như “Con cua tám cẳng hai càng, Một mai hai mắt rõ ràng con cua” là địt liên hệ với phần đầu nid- của Phạn ngữ nidhuvana. Nid- = nịt = địt.

    -Địt là đánh hơi

    Như thế ta thấy rất rõ hai từ địt của miền Bắc và Trung Nam là hai từ đồng âm dị nghĩa. Đúng ra Trung Nam phải nói đánh dít hay rít cho đồng điệu với từ rắm của miền Bắc theo đúng như từ đôi rắm rít thay vì địt mới không gây ra hiểu nhầm.

    ĐÉO, LẸO.

    Miền Bắc cũng thường dùng từ đéo chỉ làm tình như giai thoại “đá bèo” (nói lái lại là ‘đéo bà”) của Trạng Quỳnh và thơ Cao Bá Quát có câu:

    Hai hồi trống giục, đù cha kiếp,

    Một lưỡi gươm đưa, đéo mẹ đời.

    Đéo biến âm với đeo, có nghĩa là bám cứng vào nhau, dính chặt vào nhau như ” đeo như đỉa đói“. Đéo biến âm với “đèo” là chở nhau, ôm nhau, cõng nhau như đèo bòng tức đèo bồng (bồng là bế, bồng bế”). Đéo cũng biến âm với néo, hai khúc cây nối bằng một khúc dây dùng “neo” bó lúa để đập lúa. Néo hàm nghĩa cột cứng vào nhau (cùng nghĩa với nai, nịt, địt). Néo liên hệ với Anh ngữ nail, vật nhọn dùng đóng chặt hai vật vào nhau. Nguyên thủy neo, nailnêu, cọc nhọn. Như thế từ đéo cũng có nghĩa giống như từ địt làm tình là dính vào nhau, cột vào nhau. Từ đéo biến âm với đeo, đèo, néo nghiêng nhiều về hình ảnh bám chặt vào nhau, ôm nhau, cõng nhau thường thấy nhiều ở loài vật khi giao cấu với nhau như hai con sam khi giao hợp ôm cứng nhau nên tục ngữ có câu “đeo như sam“, cóc ếch khi giao cấu ôm nhau, cõng nhau, đèo nhau… Theo biến âm đ = l như đãng tai = lãng tai, ta có đéo = lẹo. Lẹo cũng có nghĩa là làm tình như con đó với thằng đó lẹo tẹo với nhau. Hai con chó giao cấu với nhau thường nói là “mắc lẹo “.

    ĐỤ

    Trung Nam nói làm tình là đụ. Ta thấy có thể:

    -Đụ là biến âm với đu có một nghĩa là bám cứng như đeo, với đâu (nối lại như đâu lại với nhau) cũng hàm nghĩa như từ địt của miền Bắc. Theo t = n như túm = núm (nắm, bắt) ta có địt = địn. Địn là từ nói trại đi của địt. Ta có từ đụn địn là từ nói trại đi của hai từ đụ địt. Địa khai ngôn ngữ đụn địnđụ địt còn đào tìm thấy qua bài đồng dao sau đây:

    Mười rằm trăng náu,

    Mười sáu trăng treo, Mười bẩy sẩy chiếu, Mười tám rám trấu, Hai mươi giấc tốt

    . . . . . .

    “Mười bẩy sẩy chiếu” là đêm mười bẩy sải chiếu, trải chiếu. “Mười tám rám trấu” là đêm mười tám đốt trấu làm lò sưởi đã cháy rám, đã cháy nám, đã bén cháy. Tất cả đã sửa soạn sẵn sàng xong, “Mười chín đụn địn” là đêm mười chín đụn địn, tức là làm tình đụ-địt. Các tác giả hiện nay thường giải thích “né tránh” cho khỏi thô tục cho đụn địn có nghĩa là “đi ngủ”. Từ ngủ cũng có nghĩa là làm tình như ” con đó ngủ với nhiều thằng“. “Hai mươi giấc tốt” là đêm hai mươi ngủ ngon. Rõ ràng đêm mười chín đâu có ngủ, suốt đêm thức lục đục lo “đụn địn” nên đêm hôm sau mới lăn ra ngủ, mới có “giấc tốt”. Làm tình là liều thuốc ngủ thiên nhiên tốt nhất.

    -Đụ là dạng giảm thiểu của đục. Từ đục bị đục bỏ chữ “c” cuối còn lại “đụ”. Đục chỉ động tác làm tình. Theo biến âm đ = th (đủng đỉnh = thủng thỉnh), ta có đục = thục, thúc, thọc, thụt, thọt liên hệ với Anh ngữ thrust, chỉ động tác làm tình.

    -Đụ là biến âm với tụ, tủ (theo đ = t). Tụ có nghĩa là qui vào nhau như tụ tập, tụ họp. Đụ, tụ là kết vào nhau, dính vào nhau, đến với nhau. Những nghĩa này đều hàm ý làm tình thấy rất rõ qua từ Latin coitus, coire, Pháp ngữ coit có nghĩa đen là come together (có gốc “co-“, cùng, chung). Coitus, coit gần âm với Việt ngữ chơi (chơi là đến với nhau, cùng vui với nhau), chọi

    Còn tủ là phủ là che đậy. Phủ cũng chỉ nghĩa giao cấu, giao hợp như trong truyền thuyết có chuyện thuồng luồng “phủ” người. Làng Ngãi ở Bắc Việt có tục thờ bà Phạm Ngọc Dong. Bà đã được thuồng luồng phủ và sinh ra một bọc trứng nở ra Đại Hải Long Vương. Ông này sau làm tướng giúp vua Hùng đánh thắng quân Thục bằng các quân lính hoàn toàn là loài thủy tộc. Hàng năm vào ngày mồng 3 tháng giêng, dân làng mở hội, cúng tế, bao giờ cũng có món gỏi cá để cúng ông thần sông Hà Bá và bà Chúa Đầm; cúng ở đình và ở các bến nước bằng gỏi cá. Vì thế tại vùng này có câu ca dao “Trống Mơ, cờ Sỏi, gỏi Nghìa” để ca tụng món gỏi cá nổi tiếng của làng Nghìa, làng Nghĩa tức làng Ngãi (Lê Thị Nhâm Tuyết). Mổ xẻ ta thấy quân Thục thuộc sắc dân Tầy-Thái thuộc họ ngoại Mặt Trời Êm Dịu An Dương Vương dòng Nước, âm, họ ngoại Âu Cơ (An Dương Vương dựng nước Âu Lạc kết hợp giữa Âu Việt của Âu Cơ và Lạc Việt của Lạc Long Quân). Vì thế phải có một vị tướng con của Thuồng Luồng có cốt cá sấu (cá sấu mới đẻ ra trứng) thuộc dòng nước là Đại Hải Long Vương (rõ ràng rồng Long có cốt cá sấu thuồng luồng) và phải dùng quân là các loài thủy tộc mới đánh thắng được quân Thục thuộc dòng nước. Ta cũng thấy tên Dong có nghĩa là bao bọc như thấy qua từ ghép đồng nghĩa bao dong. Lá dong là thứ lá dùng để bao, để bọc, để gói như bánh chưng. Dong là bao bọc là Nong là Nòng. Tên bà là Bao, Bọc nên bà đẻ ra một bọc trứng và bà là di duệ của Âu Cơ đẻ ra một bọc trứng nở ra trăm Lang Hùng). Bà Phạm Ngọc Dong thuộc dòng nòng, dòng nước nên được thuồng luồng phủ là vậy. Ta cũng thấy công chúa Ngọc Dung (Dung biến âm của Dong như bao dung = bao dong) con vua Hùng vương có dòng máu “mẹ”, nước nên lấy một gã thuyền chài tên là Chử Đồng Tử (Cậu Con Trai sống bên Bến Sông) ở làng Chử Xá (Làng Ven sông). Cuối cùng tại sao chọn ngày 3 tháng giêng làm ngày hội? Xin thưa số 3 là số Đoài tức ao đầm và số 1 là số Chấn (Nguyễn Xuân Quang, Ca Dao Tục Ngữ Tinh Hoa Dân Việt, 2002) tức nước dương có một khuôn mặt là biển (Vua Mặt Trời Nước Lạc Long Quân có mạng Chấn nên có một khuôn mặt là Long Vương Thần biển hóa thành con Rùa Vàng Kim Qui giúp An Dương Vương xây thành Cổ Loa, xây thành xong con Rùa Vàng quay về Biển. An Dương Vương thuộc dòng nước Âu-Lạc, cuối đời cầm sừng tê giác bẩy khấc rẽ nước đi xuống biển là vậy). Ngày 3 tháng giêng đều là ngày của dòng nước, ao hồ sông biển.

    Ở đây ta có thể dùng tiếng Việt tìm nguyên ngữ của Anh ngữ fuck. Từ “fuck” có gốc fu- ruột thịt với Việt ngữ phủfu(ck) = phủ = tủ = đụ.

    Cuối cùng, như đã nói ở trên, là từ địt của miền Bắc liên hệ với phần đầu nid– của Phạn ngữ nidhuvana (sexual intercourse). Nid- = nịt = địt. Ta cũng thấy từ đụ của Trung Nam cùng âm -dhu- phần thứ hai của Phạn ngữ nidhuvana. Phải chăng miền Trung Nam lấy phần âm giữa còn miền Bắc lấy phần âm đầu? Cả hai cùng một gốc Phạn?

    Những từ làm tình của Việt cũng mang ý nghĩa kết hợp, giao hòa, giao hợp nghĩa là mang ý nghĩa của Dịch lý. Qua hai từ địt của miền Bắc và đụ của miền Nam ta cũng thấy có sự phân biệt, chia rẽ như hai từ buồi và cặc.

    Cước Chú

    (1). Tôi gọi clitoris là hạt tình vì clitoris về cơ thể học tương đương với glans (qui đầu) của dương vật. Tiếng phổ thông glans chỉ một thứ hạt dẻ rừng, vì cơ thể học tương đương với nhau nên đã gọi glans là hạt thì clitoris cũng phải dùng từ hạt cho cân xứng.

    Ta cũng thấy dân dã Việt Namgọi clitoris là “hạt chay” như thấy qua câu ca dao:

    Chị em rủ nhau tắm đầm, Của em son đỏ, chị thâm thế này? Chị thâm là tại anh mày, Xưa kia chị cũng hạt chay đỏ lòm.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Nuôi Gà Lôi Thu Trăm Triệu Mỗi Năm
  • Năm Dậu Nói Về Những Loài Gà Hoang Dã Đặc Biệt Quý Hiếm
  • Trung Tâm Giống Gà Sao, Gà Lôi Hà Tĩnh
  • Gà Lôi Nuôi Như Thế Nào Giá Bán Gà Giống Là Bao Nhiêu
  • Nuôi Gà Lôi Thả Vườn
  • Mục Lục Lời Tâm Tình Không Gian Có Ba Chiều, Nhưng Con Người Có Thêm Chiều Sâu Tâm Hồn Chất Chứa Nhiều Điều Thầm Kín Của Con Tim. Cuộc Vui Thì Qua Mau

    --- Bài mới hơn ---

  • Có Nên Sử Dụng Thuốc Tăng Lực Cho Gà Đá Không? Thuốc Khuyên Dùng
  • Cách Chữa Trị Gà Bị Sưng Cụm Bàn( Bàn Chân )
  • Hướng Dẫn Chọn Giống Gà Chọi Cực Tốt Kinh Nghiệm Quý
  • Sách Kinh Kê Chuẩn Cho Người Mới Vào Nghề Trong Năm 2021
  • Sách Kinh Kê Phần 4
  • 2 MỤC LỤC Lời Tâm Tình Không gian có ba chiều, nhưng con người có thêm chiều sâu tâm hồn chất chứa nhiều điều thầm kín của con tim. Cuộc vui thì qua mau, nỗi ưu tư thì đeo đẳng hằn sâu trong lòng. Được viết về nỗi lòng mình là niềm vui. Được san sẻ tâm tình là điều mong ước. Được thông cảm của người đọc là hạnh phúc, và nếu được nói thay cho tha nhân là niềm mơ ước của người viết. Tập thơ văn ghi lại những cảm quan của con người bình thường, trước những biến động nội tâm và những vui buồn trong cuộc sống. Những mẩu chuyện, những vần thơ trong tập thơ văn không phát xuất từ cái tôi, nhưng được kể bằng ngôi thứ tôi suy tư về cuộc đời và trân quý kỷ niệm. Người viết mong tập thơ truyện đầu tay được quý độc giả đón nhận như người bạn đồng hành, và mong được người đọc quảng bá cùng bằng hữu như món quà đầy tình người được kết nối bằng hơi thở và nhịp tim qua từng lời văn câu thơ. Tác giả: Phạm Văn Hòa Design bià & layout: Phạm Văn Hòa Xuất bản tại Hoa Kỳ năm 2014

    3 thì nay đổi thay chừng xa lạ còn đâu nữa! con đường mang tên em thật mỹ miều, thơ mộng bây giờ ồn ào, bẩn chật, tối tăm kỷ niệm đó, đau xót âm thầm kỷ niệm đó, chôn vùi theo năm tháng * Tôi về qua bến bắc chuyến đò xưa nhắc tiếng thân quen bắc Cần Thơ và con đò Mỹ Thuận! đã đưa tôi bao lần sang sông dòng sông Cửu! Cái tên sao thơ mộng! giờ cầu đúc bêtông! đâu con đò năm xưa! ngậm ngùi thay! Khắc khoải! U hoài! Tôi vừa gọi tên em thì nay em không còn nữa… Tôi nhắc đến Sài Gòn thì Sài Gòn đã đổi chủ thay tên… Tôi nhớ chuyến đò xuôi ngược trên bến bắc Cửu Long Giang thì bến đò xưa, nay biến dạng… Tôi trở về miền quê cũ thì tên thứ đã khác ngôi người xưa, cảnh cũ, vật đổi, sao dời… * Tôi trở lại Sài Gòn Sài Gòn ơi! Nghe như thể không quên những con đường mang tên lịch sử, hiền nhân Tôi nhớ nhiều, chuyến xe nửa khuya đốm thuốc lóe sáng, lập lòe lượn sóng vỗ về như con rắn vàng uốn lượn nhấp nhô, đám lục bình, bồng bềnh trôi nổi, tiếng rao bán hàng ngáy ngủ không thôi cũng mất cả rồi, chôn vùi theo chiếc bắc mà đã có lần… đưa lữ khách sang ngang và những chuyện tình đẹp nhất nhân gian… * Hôm nay tôi trở về làng xưa từ nửa vùng trời xa khi bước chân mỏi lấm bụi đời chưa đầy bao nhiêu năm trời như Từ Thức từ Cung Hằng… Bao Mùa Nắng Hạ 2 Bao Mùa Nắng Hạ 3

    4 Căn nhà xưa, nơi tôi sanh ra cùng với xóm làng không còn đâu dấu tích con rạch năm xưa nơi đầy ắp tuổi thơ đã biến mất tự bao giờ đường xưa dấu chân kỷ niệm mảnh ruộng sau nhà tên xóm, tên làng có ai người nghe, biết, nhớ, hay không? Dáng vóc cha mẹ già, nương theo bóng ngã hư không! tôi tìm lại được gì nơi quê cũ? phải chăng, mớ kỷ niệm lạc loài những khuôn mặt tò mò xa lạ tôi đã từng sống nơi đây mà! tôi biết từng kỷ niệm, từng nơi, tôi từng bước chân qua vậy mà, nghe tôi kể… người người ngẩn ngơ trông thiệt quá tội nghiệp! * Thời gian ơi! Kỷ niệm ơi! sao không dừng lại chờ ta, sao không nói lời từ biệt… cả đến người yêu thương cũng vĩnh viễn rời xa! Những tháng năm còn lại có ai người sưởi ấm, để gợi vùng kỷ niệm lưu luyến quê nhà! Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 4 Bao Mùa Nắng Hạ 5

    5 Lá Thư Cho Người Thầy Cũ (Kính dâng Hương hồn Thầy Trần Ngọc Huyến) Phạm Văn Hòa Người xưa có câu: Một chữ là thầy mà nửa chữ cũng là thầy. Người mà chúng tôi cung kính gọi là thầy đã cho chúng tôi không phải Một chữ hay nửa chữ mà cả một bồ chữ! Thầy dạy chúng tôi trở thành một chiến sĩ dũng cảm, một cấp chỉ huy biết tiên liệu, một người lãnh đạo có tinh thần cấp tiến, một cán bộ quốc gia có kiến thức, đức độ và Không cầu an lạc dễ dàng mà chỉ khát khao gió mưa cùng nguy hiểm. Thầy còn chuẩn bị tinh thần cho chúng tôi để sau này khi ra trường phải đương đầu với thực trạng xã hội, nên thầy gọi chúng tôi là Cùi để luôn nhớ rằng thử thách đang chờ đón ngoài ngưỡng cửa trường học để vào trường đời. Bao Mùa Nắng Hạ 6 Bao Mùa Nắng Hạ 7

    6 Hôm nay người Thầy của các Cùi không còn nữa, xin viết lên tâm trạng của đứa học trò tưởng nhớ đến người thầy kính mến. Thưa Thầy, Mười giờ đêm, tiếng điện thoại reo vang tôi mau chân đến nhấc điện thoại thì bên kia đầu dây người bạn cùng khóa cho biết thầy đã qua đời. Mẩu đối thoại ngắn gọn như cuộc đời con người bắt đầu và chấm dứt. Tôi thẫn thờ, đầu óc lùng bùng vì tin thầy ra đi quá đột ngột! Bên ngoài trời mưa nặng hột, tiếng mưa tí tách nhịp đều trên mái lều tôi vừa làm phía sau vườn cách đây mấy hôm như thay cho người học trò khóc thầy. Tiếng gió hú lùa vào khe hở hòa với tiếng lá quyện xì xầm làm tăng thêm sự đau buồn. Còn sự ra đi của thầy có phải vì tuổi già sức yếu, hay vì bệnh hoạn? Tôi không kịp hỏi mà thằng bạn tôi chắc cũng không biết, vì kể từ ngày về Houston, thầy sống ẩn dật trong cuộc sống ồn ào của thành phố. Vì lẽ đó tin tức về thầy ít ai biết. Cách nay khoảng năm hay sáu năm, chúng tôi có đem tặng thầy cuốn lưu niệm của khóa. Hôm đó tôi không đi được, nhưng chính tay tôi lo gói món kỷ vật này gửi thầy. Nhìn lại hình ảnh bạn bè năm xưa, nhìn bức ảnh vị thầy cũ, mái trường xưa, những cánh đồi thơ mộng, các bài học trong lớp, ngoài bãi tập, tôi có đề mấy câu thơ sau đây gửi kèm theo cuốn lưu niệm: Quyển hình lưu niệm ngày xưa, Tình thầy, nghĩa bạn vẫn chưa phai màu, Tuổi xanh giờ đã bạc đầu, Người còn, người mất, người sầu tha hương… Quyển lưu niệm có đủ màu sắc đã gói ghém tuổi thanh xuân của chúng tôi, gồm màu xanh hy vọng, màu trắng trung trinh, màu vàng như nước da dân Việt, màu đỏ như giọt máu đào cho quê hương vân vân kết thành vòng ngũ sắc bắc cầu cho tình yêu quê hương, lòng hy sinh cho đồng đội. Trong đó thầy là người đã gieo hạt mầm tốt trong đầu chúng tôi trong những giờ Lãnh Đạo Chỉ Huy. Tôi còn nhớ mấy năm trước đây, Houston cũng trong ngày bão rớt tương tự như hôm nay, được tin đứa bạn cùng khóa qua đời vì cơn bạo bệnh, vì sức người có hạn nên đành thua định mệnh. Sự ra đi của đứa bạn dù làm tôi buồn, nhưng ít ra cũng an ủi khi biết là kể từ ngày đó thằng bạn tôi thoát khỏi đau đớn dằn vặt vì căn bệnh ngặt nghèo. Tôi còn nhớ, một hôm tôi và thằng bạn cùng phòng Nguyễn Chính Trực ngủ quên nên không đến lớp vào giờ giảng của Thầy. Sinh viên cán bộ đàn anh lo lắng về phòng đánh thức hai đứa, nhìn vẻ mặt nghiêm trọng của anh tôi nghĩ là hình phạt nặng nề sẽ giáng lên chúng tôi. Trực và tôi nhìn nhau lo ngại. Hai đứa lẽo đẽo theo sau sinh viên cán bộ vào trình diện thầy trong lớp. Khi Trực và tôi xuất hiện, cả lớp im phăng phắc nhìn chúng tôi với cặp mắt lo ngại. Tôi cảm thấy ngột ngạt, nghe tiếng tim đập nhanh to nhịp. Tiếng giày của tôi nghe rõ mồn một. Hai đứa đứng nghiêm trình diện mặt còn ngáy ngủ. Thầy nhìn chúng tôi với cặp mắt nhân từ, và hình như trên môi điểm nụ cười. Tôi cảm thấy nhẹ nhõm. Sinh viên cán bộ Bao Mùa Nắng Hạ 8 Bao Mùa Nắng Hạ 9

    7 đứng nghiêm chỉnh chờ lệnh. Thầy nói với anh sinh viên cán bộ, giọng hiền từ nhưng rõ ràng từng tiếng như để cả lớp cùng nghe: – Anh Hoàng, tên sinh viên cán bộ, đừng phạt hai Cùi nghe! Tôi đoan chắc là không Cùi nào dám trốn học giờ của tôi cả, chỉ vì làm việc quá mệt mà hai đứa ngủ quên đó thôi. – Tuân lệnh! Niên trưởng cán bộ Nguyễn Hoàng trả lời. Sau đó thầy hướng về cả lớp dặn dò: – Từ nay về sau, các Cùi nhớ mỗi khi đi học nên đánh thức các bạn xung quanh phòng mình. Có như vậy mới là tình đồng đội đùm bọc lẫn nhau. Cả lớp im phăng phắc. Nói xong thầy ra dấu cho hai đứa chúng tôi về bàn. Bao nhiêu năm rồi thầy nhỉ! Ngày mà tôi còn nhìn cuộc đời không chút nghi kỵ. Ngày mà thầy ở tột đỉnh của cuộc đời binh nghiệp được giao phó trọng trách đào tạo lớp cán bộ có kiến thức, có tinh thần hy sinh cao độ, có đức liêm sỉ của kẻ sĩ trong hình ảnh thanh kiếm báu của trường, để đấu tranh, kiến tạo và hiện đại hóa nước Việt Nam. Chỉ vài phút ngắn ngủi đó thôi, thầy đã để lại lòng tôi bao nhiêu cảm mến. Chỉ trong giây phút ngắn ngủi ấy, tôi và có lẽ các bạn tôi, còn học nhiều hơn những điều thầy dạy trong giờ Lãnh Đạo Chỉ Huy. Thầy làm sao nhớ kỷ niệm đó, cũng như thầy làm sao nhớ tên tôi người học trò cũ của thầy. Nhưng, tôi không bao giờ quên bài học quý giá mà thầy đã mặc khải và ảnh hưởng cuộc sống của tôi đến hôm nay dù tóc đã nhuốm màu. thước. Thầy không còn uy quyền, không ở đỉnh cao danh vọng, nhưng thầy đã hoàn thành sứ mạng người thầy mà không mấy ai làm được. Giờ đây, có nhiều nỗi buồn vì sự đời quá khắt khe mà thầy phải đương đầu. Xã hội đặt khuôn thước lên mỗi chúng ta và dư luận muốn chúng ta phải sống trong khuôn khổ. Chính đó gây chán chường, làm con người trở về sau khung cửa khép kín để tìm cuộc sống ẩn dật. Biết đâu thầy cũng có nỗi buồn và tâm trạng này. Tôi còn nhớ mấy đứa bạn đến thăm và tặng thầy cuốn lưu niệm về kể lại, hôm đó thầy rất vui, nói chuyện huyên thiên kể cho chúng nó nghe những kỷ niệm ngày xưa lúc thầy là con cưng của Cụ. Tụi bạn tôi được may mắn gặp thầy trong con người thật của chính mình, ngoài lớp mặt nạ giả tạo mà xã hội muốn chúng ta phải mang. Tụi bạn tôi có cái may mắn là được nghe thầy nói những điều mà thầy chưa bao giờ muốn nói trong giờ Lãnh Đạo Chỉ Huy, và được bắt gặp thầy với con người thật hồn nhiên. Hôm nay trời vẫn còn mưa tầm tã. Đám tang của thầy chìm trong cơn mưa mùa Thu. Một chiếc lá lìa cành nhẹ nhàng bay theo gió. Thầy lặng lẽ ra đi vì thầy muốn như vậy. Từ nay, không ai còn nghe tiếng nói của thầy nữa nhưng có biết bao học trò cũ của thầy đã thấm nhuần lời thầy giáo huấn. Giờ đây thầy đi về nhà vì thầy đã làm tròn bổn phận và trách nhiệm của một công dân trần tục. Giờ đây thầy đi về miền vĩnh cửu, nơi không ưu phiền, không hận thù. Linh hồn nhẹ nhàng như cánh chim trên trời, thơ thới như áng mây, rạng ngời như ánh sáng Trên Cao… Phạm Văn Hòa Cách nay mấy năm, một hôm thấy thầy trong đám đông người. Thầy ngồi lặng lẽ. Nhìn thầy thật lâu định đến chào nhưng biết thầy muốn an thân ẩn dật nên đành thôi. Thầy già hơn, không còn cái hùng dũng ngày nào, nhưng cặp mắt vẫn cái nhìn quắc Bao Mùa Nắng Hạ 10 Bao Mùa Nắng Hạ 11

    8 Người Con Gái Trời Bắt Xấu hay (Cây Khô Không Bao Giờ Chết) Phạm Văn Hòa Cả tuần nay trời vần vũ u ám, mưa đến thúi đất. Miếng vườn sau nhà đọng nước, tôi phải khai mương để thông nước ra đầu sân trước. Hồ cá, nước tràn tôi phải rút bớt nước mấy bận. Mấy cây ớt vì không chịu nổi nước đọng nên héo queo. Mưa vẫn còn rả rích vì cơn bão rớt… Bao Mùa Nắng Hạ 12 Bao Mùa Nắng Hạ 13

    9 Đường phố hôm nay xe cộ bị kẹt cứng vì mưa gió trơn trợt và tai nạn, lại gặp giờ buổi sáng cao điểm nên giao thông càng tệ hại hơn. Tôi lái xe rẽ vào trung tâm thành phố để đi làm. Xe cộ lại bị nghẽn tại ngọn đèn xanh đèn đỏ chỉ vì chiếc xe lăn chậm chạp băng qua lộ. Mọi người kiên nhẫn chờ đợi, nhưng chiếc xe lăn như không muốn di chuyển vì ngược gió và trời lại lất phất mưa. Người con gái tật nguyền càng cố sức thì chiếc xe lăn cứ quay lòng vòng làm mọi người sốt ruột hơn và tội nghiệp cho cô bé đáng thương ướt nhem, lem luốc. Tôi nhận ra ngay cô bé kia. Không ngờ bẵng đi một thời gian không gặp giờ thì đôi chân nhỏ bé của cô gái tật nguyền trở thành vô dụng đến phải ngồi xe lăn. Hình vóc cô bé giờ tiều tụy hơn! Vóc dáng nhỏ thó, trước đây cô thường khập khễnh băng qua lộ từ xóm nhà nghèo gần đó để đến tiệm tạp hoá bên kia đường. Nếu chúng ta ai đã từng xem phim hay đọc chuyện về Thằng gù ở nhà thờ Notre dame de Paris, thì hình dung của cô bé này cũng tương tự. Trên khuôn mặt lặng lẽ chịu đựng kia chưa hề phát hiện một nụ cười. Cô bé lúc nào cũng lầm lũi khập khễnh từ nhà đến quán với bộ quần áo màu đen nhầu nát. Có lần tôi bắt gặp ánh mắt thoáng qua, lạnh lùng xa vắng, mờ mệt như đôi chân. Buồn thay, con người sanh ra với số phận hẩm hiu tàn tật. Có ai đã đi qua trên con đường mà tôi đã đi qua trong nhiều năm nay, ít ra cũng vài lần gặp cô gái đáng thương kia, biết có mấy ai lưu tâm như tôi không, hay là chỉ lạnh lùng nhìn cô như sỏi đá. Có ai dành cho người con gái bé nhỏ này thương hại, hay thoáng suy tư về cuộc sống hẩm hiu, để thấy rằng cuộc sống này đầy bất công không? Người con gái bất hạnh không được hưởng tuổi thanh xuân thơ ngây, không được nô đùa với những bạn bè cùng tuổi, luôn luôn chịu cảnh cô đơn trong sự náo nhiệt ồn ào của thành phố và sự hững hờ của những người qua lại. Chúng ta bẩm sinh yêu cái đẹp. Nhưng son phấn, chỉ là lớp hào nhoáng che giấu những gì bên dưới. Sau lớp nhung gấm loè loẹt, ngoài phần cân đai áo mão, ngoài cái danh mà người ta thường khoe khoang, phải chăng chỉ là lối sống thiên về kỷ niệm để che đậy cái thua thiệt hiện tại. Đó là chưa kể đến quá khứ hào nhoáng được bịa đặt thêm thắt để loè mắt mọi người. Mưa vẫn còn rơi… Cuối cùng chiếc xe lăn cũng đưa cô bé đáng thương đến được bên kia đường. Bàn tay nhỏ nhắn đen đúa vẫy vẫy như lời cám ơn những người xa lạ đã kiên nhẫn với cô. Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm tôi thấy cô bé đáng thương kia có mẩu đối thoại với người chung quanh. Chiếc xe lăn chầm chậm quay lưng trên con đường ướt át mưa bụi. Chiếc lưng nhỏ bé kia bị che khuất, giờ chỉ còn thoáng chiếc đầu bù rối sau chiếc xe lăn. Cô đã quay lưng với thực tế phũ phàng, một xã hội bất công và đầy thiên kiến với con người tàn tật. Điều gì cô gái đáng thương kia đã suy nghĩ ngày qua ngày? Điều gì đã giúp cô bé sống? Càng nghĩ càng tội nghiệp cô bé tật nguyền, vì con người chỉ có một cuộc sống này thôi, thì cô bé còn làm gì hơn được. Tự dưng tôi thấy hình ảnh cô bé đẹp quá dưới cơn mưa lất phất của cơn bão rớt. Nét đẹp của một tác phẩm ghi lại nét tiềm ẩn của con người vượt quá những khuôn thước tầm thường quy ước mà tôi tìm gặp ở cô bé trời bắt xấu. Bao Mùa Nắng Hạ 14 Bao Mùa Nắng Hạ 15

    10 *** Hai năm trôi qua, Lại một ngày mới, trời bắt đầu sang Xuân. Buổi sáng hôm nay thật đẹp, nắng lóng lánh, bầu trời trong xanh. Con đường đến sở xe cộ thưa thớt hơn vì tôi đi làm trễ. Lâu lắm tôi mới có được một ngày đầu tuần đẹp như hôm nay, nhất là cuối tuần qua thành phố bị chìm trong mưa gió. Tâm thần sảng khoái tôi hít đầy lồng ngực không khí trong lành ban mai, khe khẽ hát khi rẽ xe vào thành phố. – Trăm lần như một, lúc nào cũng bị kẹt tại ngọn đèn xanh đỏ đầu tiên này! Tôi lẩm bẩm và ngừng xe chờ. Đây là ngọn đèn dẫn qua xóm nghèo trước khi đến các cao ốc ở trung tâm thành phố. Nơi đó phố phường tấp nập, đường chính vừa được tái kiến để cho loại xe điện, các bồn bông được thiết trí để đón du khách cho kịp ngày Super Bowl vừa qua. Thành phố đẹp như bà cụ vừa đi mỹ viện. Nhưng cách khu phố tráng lệ không xa, khu nghèo nàn này bao năm không hề thay đổi, những căn nhà càng cũ kỹ, rách nát hơn. Từ bên kia đường, chiếc xe lăn chậm chạp băng qua, trên xe, Người con gái trời bắt xấu của xóm nghèo lướt mắt nhìn chúng tôi, và tôi đọc được trên môi cô bé hé hai chữ Thank You! Làm sao tôi quên được cô bé tàn tật này! Người con gái Trời bắt xấu, cái tên mà tôi đã đặt cho cô. Đã một lần tôi viết về cô bé này khi nghĩ về sự mông lung và bất trắc của cuộc sống con người. Giờ đây, tôi lại viết về cô bé tật nguyền này vào một ngày đẹp trời đầu Xuân! Tôi thấy xúc động, đưa tay vẫy vẫy và mấp môi câu You re welcome! Khu phố chính được thay đổi chỉnh trang. Khu nhà tồi tàn càng rách nát. Nhưng cô bé tật nguyền không già hơn, không tệ hơn chút nào, vì thân cây đã chết thì không thể nào héo khô hơn được! Bao Mùa Nắng Hạ 16 Cũng chiếc áo màu đen nhầu nát, cũng chiếc đầu bù rối và chiếc xe lăn cũ kỹ già nua năm xưa. Nghĩ thật buồn, những người bệnh trạng như cô gái này đáng được chiếc xe-lăn-cómáy, nhưng trớ trêu thay, những chiếc xe lăn loại đó đã bị những tên đầu nậu thương mại gian lận để làm giàu như tôi đã đọc trên báo chí lúc gần đây. Họ đã ăn chận tiền mà tôi, anh và người người đóng thuế để giúp đỡ những kẻ khốn cùng như cô gái đáng thương kia. Hôm nay cô gái có vẻ vui hơn như cô đã cười với chúng tôi lúc nãy. Nụ cười không như các tài tử trên màn bạc, tuy tươi mát nhưng giả tạo! Nụ cười không gượng gạo như những nhà chính trị, những tên hoạt đầu cười ruồi để kiếm phiếu! Nụ cười không đểu cáng như những tên bạn che giấu điều nham hiểm đâm sau lưng! Nụ cười không hiền lành như của nữ tu đầy lòng nhân từ! Nhưng qua nụ cười của cô gái đáng thương, tôi như đọc được sự an phận. An phận vì biết mình không làm gì hơn trong một xã hội mà đối tượng được đánh giá qua diện mạo. Đẹp lắm, nụ cười của cô bé đáng thương sáng nay rạng rỡ như cây khô đón mùa xuân tới. Mấy năm trôi qua, bao nhiêu thay đổi. Người đàn anh quý mến cùng trường đã mất, mang theo quá khứ quyền thế danh vọng. Thân xác giờ cũng không còn vì anh đã trở về với cát bụi thực sự theo nghĩa của nó. Nắm tro tàn kia đã gửi vào lòng đại dương theo lời trăn trối. Giờ này anh ở đâu? Hay anh đã trở lại cuộc sống nào đó theo kiếp luân hồi của nhà Phật. Một thực thể ngày nào giờ trở thành hư không. Có chăng anh chỉ lưu lại những bài viết đăng trên báo, hay những lời truyền khẩu của bè bạn về anh trong những lúc trà dư tửu hậu. Người cựu chiến binh tàn phế Hoa kỳ đã từng chiến đấu tại Việt Nam mà tôi đã gặp hàng ngày trên đường từ chỗ đậu xe đến sở, lâu nay không thấy anh bên vệ đường ăn xin nữa. Anh giờ ở đâu? Người thanh niên tuấn tú ngày nào, một chiến binh đã từng tham chiến ở một nơi xa lạ và đã hy sinh đôi chân cho tự do. Đôi chân mà cha mẹ anh đã một lần mắt sáng lên mừng rỡ Bao Mùa Nắng Hạ 17

    11 nhìn anh bước đầu chập chững, đôi chân mà anh đã dìu người tình trong những bản nhạc du dương, đôi chân mà anh đã giẫm sâu khu rừng miền nhiệt đới và rồi anh đã để lại phần da thịt kia cho Việt Nam quê hương tôi. Giờ anh ra sao, sống hay chết? Người đàn anh, anh cựu chiến binh nay không còn nữa, và bao nhiêu đổi thay trong suốt mấy năm qua, nhưng cô gái trời bắt xấu, giờ vẫn còn đó trên chiếc xe lăn, cô đã sống qua thêm một mùa Đông như cây khô không bao giờ chết. Cô bé trời bắt xấu sẽ không sống như cây cổ thụ trăm năm, nhưng chắc sung sướng mỗi khi thức dậy còn thấy ánh mặt trời… Phạm Văn Hòa Hình hài đó, đời người ảo ảnh Thấy rồi không, có cũng như không Hoa mãi tươi, mộng những hoài mong Hoa phai sắc, úa lòng nhung nhớ Nghe bao lần bài thơ trăn trở Thơ như nghe, nhạc thấy nhạt nhòa Ảo ảnh cuộc đời dù giấc mơ… hoa Vui hiện tại, không xa tầm tay với… Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 18 Bao Mùa Nắng Hạ 19

    12 Chuyến Đi Nam Phi Phạm Văn Hòa Ngày 28 tháng 11 năm 1999: Cuộc Hành Trình Bắt Đầu. Tờ mờ sáng hôm nay tôi khăn gói lên đường để sang South Africa, công tác cho hãng trong vòng ba tuần lễ vì có vài việc cần làm trước lúc giao thời được gọi là Y2K. Nơi tôi đến là Johannesburg, hiện là thành phố lớn nhất ở đây. Theo lịch sử, thành phố nầy được khai sanh trong thời kỳ tìm vàng thịnh hành tương tự như thời kỳ viễn tây ở Hoa kỳ. Đêm hôm trước tôi không tài nào ngủ được ngon giấc vì lâu lắm không có việc phải đi xa. Băn khoăn vì công việc có tính cách cấp bách, vì vấn đề an ninh nơi mình sẽ đến công tác. Nhưng chuyện gì đến cũng phải đến, từ giã nhà tôi và đứa con trai út tại phi truờng Houston và giờ đây tôi ngồi gọn trong lòng phi cơ. Khoảng vài giờ sau, tôi đã có mặt tại phi trường Miami, Florida, và phải đợi đến hơn 5 giờ rưỡi chiều mới đáp chuyến bay của hãng South Africa Airline đi Nam phi. Hôm nay Miami trời thật đẹp, bên ngoài nắng ấm lên đến 65 độ F của những ngày cuối Thu. Còn hơn 6 giờ nữa mới lo thủ tục lên tàu. Tôi lững thững lên Admiral club, nơi nghỉ ngơi cho hành khách business class. Tại đây yên tịnh hơn, tôi có thể quan sát các phi cơ lên xuống qua khung nhà nóc kính mà không nghe một tiếng động. Vậy cũng tốt, vì tôi có thời giờ ngơi nghỉ chuẩn bị cho cuộc hành trình dài hơn 15 giờ sắp tới. Tôi cũng cần được tịnh dưỡng vì tự nhiên bị bệnh ngang xương. Như cái lệ là cứ mỗi lần có chuyện khác thường hay lo lắng là tôi lại ngã bệnh. Còn nhớ, trước ngày mãn khóa tôi cũng bị bệnh nói không ra tiếng. Trước đó mấy năm khi đáp tàu lửa từ Sàigòn lên Đà Lạt để nhập trường, tôi cũng bị ho cảm lung tung. Bạn bè hay chế nhạo và tôi cũng lì đòn chống chế, Cái bệnh là cái Trời cho, hễ ai không bệnh thì ốm o gầy mòn. Phi trường Miami International được trang trí khác hơn phi trường Houston Intercontinental Airport vì đây là cửa khẩu đi các nước South America, Caribbean Islands và các nước khác ở Châu Phi. Màu sắc sặc sỡ có lẽ để thích hợp với các sắc dân và du khách quanh vùng. Tôi uống đến ly nước trà thứ ba mà mới 1 giờ trưa. Thời gian chậm rì rì, trống rỗng. Không mấy khi tôi phải chờ đợi cả ngày như hôm nay. Nhắm mắt nhưng không tài nào ngủ được dù mí mắt nặng trĩu, cay sè. Bao Mùa Nắng Hạ 20 Bao Mùa Nắng Hạ 21

    13 Khoảng 4 giờ hơn tôi lục tục lo thủ tục lên phi cơ, và 5 giờ 30 chiếc 747 bắt đầu cất cánh. Buổi chiều xuống dần, các cột đèn đường quanh phi trường in rõ dấu trên nền trời, mấy cây dương liễu miền biển khoan thai in đậm bóng bên cạnh những phi cơ nằm im lìm dọc theo phi đạo. Thế là một ngày trôi qua, ánh đèn điện nổi lên thay cho ánh sáng huyền diệu từ trên cao ban cho nhân gian. Những cao ốc sừng sững đã lên đèn, như những chiếc đèn trống quân khổng lồ đầy màu sắc của những đêm Trung thu khi ngày xưa còn bé. Những làn sóng trắng xoá từ đại dương, từng đợt và từng đợt lô xô như trăm ngàn cánh tay với lấy những tàng thông biển lặng lẽ bên bờ. Phi cơ nhấc bổng lên cao, thành phố Miami giờ như một nạm kim cương trải dài bên bờ đại dương. Trời hoàng hôn. Nắng ửng cam vàng ở chân trời hiện rõ khi phi cơ đạt cao độ. Cuối cùng những tia sáng còn sót của một ngày bị bỏ lại sau lưng khi con tàu quay mũi về phương Đông, trực chỉ miền đất xa lạ. Khi ánh nắng tắt dần tại Miami, thì đâu đó trên quả địa cầu ánh sáng ban mai đang lên để bắt đầu cho một ngày mới. Phi cơ lên cao dần, các cao ốc bên dưới nay chỉ còn là những chấm nhỏ. Dãy đất mênh mông lấp lánh như nạm kim cương, nơi tôi vừa từ biệt nay chỉ còn là vết mờ giấu mình qua áng mây. Con tàu cô đơn lầm lũi lao đầu vào bóng đêm như đi tìm ánh sáng mới, tìm một ngày mới, mạo hiểm như kiếp sống con người từ khi chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Trời tối hẳn, bên trong phi cơ ánh đèn như sáng hơn, mọi người im ỉm, ông đạo sĩ Hồi giáo lim dim lần chuỗi hạt. Tôi dán mắt vào chiếc TV tí tẹo trước mặt: Cao độ 39,000 feet Tốc độ 576 miles/hour Bên ngoài 5 độ C Biểu đồ chỉ vị trí, cao độ của phi cơ, thay đổi từng tọa độ phi cơ đang bay qua. Hai lục địa Mỹ châu và Phi châu giờ đây thu gọn trong màn ảnh nhỏ xíu. Theo thuyết địa chất học, hai lục địa nầy trước đây lâu lắm chỉ là một, nhưng đã tách rời vì sự biến động của vũ trụ. Tang điền biến vi thiên hải, chuyện gì lại không thể xảy ra. Vũ trụ là một sự biến đổi không ngừng, từ một vật thể quá nhỏ không thấy được đến một vũ trụ bao la không mường tượng được. Có sự việc thay đổi trong khoảnh khắc chúng ta nhận thấy, có sự việc thay đổi mà cả đời người mới cảm nhận được, và hằng hà sa số chuyện đổi thay mà cả đời người không hay biết. Vũ trụ, thời gian và không gian chịu cùng định luật tương quan, biến hóa không ngừng. Sự hiện hữu của con người, vĩ đại của vũ trụ, tia nắng sớm ban mai hay buổi hoàng hôn, thực ra chỉ là những điều tương quan tương đối. Bởi khi anh nói nơi anh ánh sáng chan hòa, thì chỗ tôi ở trời còn tối thui. Kiếp sống con người đầy hoài nghi là vì vậy. Đám cỏ bên kia đồi không xanh như mơ tưởng. 7 giờ 30, cơm nước xong, con tàu tiếp tục hướng Đông Nam về Cap Town, hiện đang lênh đênh đâu đó trên không phận Caribbean Islands. Người đọc sách, người xem TV, người ngủ gà ngủ gật, người nhâm nhi ly rượu, người mở laptop tiếp tục làm việc. Còn tôi, đầu viết thoăn thoắt trên trang giấy như cố bắt kịp những cảm nghĩ thoáng nhanh trong đầu. Màn đêm vây quanh, bên ngoài cửa sổ tối thui. Tiếng của cô chiêu đãi viên hàng không yêu cầu mọi người khép màn cửa sổ và chúc mọi người yên giấc. Trong bầu trời bao la, con tàu 747 đồ sộ ở phi trường chứa đầy ứ khách giờ chỉ còn là một thực thể nhỏ xíu, và tôi lại càng cảm thấy mình càng nhỏ bé hơn. Cảm tưởng như mỗi khi đèn tắt nằm trong bóng đêm nghĩ về thân phận con người, để thấy mình nhỏ bé và cô đơn. Cuộc sống là gì, nếu không là một sự phiêu lưu để đi tìm đích điểm như con tàu nầy. Một sự phiêu lưu có tính toán, dự trù. Đích điểm là một nơi xa xôi và xa lạ mà chúng ta đang mò mẫm Bao Mùa Nắng Hạ 22 Bao Mùa Nắng Hạ 23

    15 Ngày 29 tháng 11 năm 1999: Ngày đầu ở Johannesburg. 5:30 đến Johannesburg. Thành phố tôi phải làm việc trong 20 ngày tới đây. Sau phần thủ tục nhập cảnh, tôi đến hãng IMPE- RIAL RENTAL CAR để nhận xe mà hãng đã thuê trước khi rời Hoa kỳ. Xe tay lái bên trái, đường lạ lại lái ngược chiều, khác với cách mà tôi đã quen lái bao nhiêu năm nay. Cố lái theo người bạn mới cùng hãng ra đón ở phi trường nên cũng phần nào đỡ lo lạc đường vì Anh-đi-đâu-thì-tôi-theo-đó. Vì vậy tôi không có thời giờ nhìn ngắm cảnh vật chung quanh nơi phần đất lạ. Cuối cùng rồi cũng về đến Colony hotel an toàn. Chỗ ở là loại condo, gồm phòng ngủ, phòng ăn, phòng khách, nhà bếp với đầy đủ tiện nghi, bếp núc, chén dĩa. Vừa khi đến nơi, tôi lo tống mấy thứ hành lý vào closet để đi ăn tối với người của hãng. Bữa ăn đầu tiên ở đây là cơm gà, ở THAI RESTAURANT và uống trà gừng. Tiền ăn uống và tip là R90 (Rand) tức khoảng 15 dollars. Tối đó tôi cũng không ngủ được vì giờ giấc ở đây đi trước Houston những 8 tiếng đồng hồ. Ngày 30 tháng 11 năm 1999 và những ngày sau đó… Thành phố Johannesburg ở cao độ khoảng 5500 ft. nên dù vào đầu Hạ nhưng khí hậu thật dễ chịu. Mới 4:30 sáng trời đã sáng bừng, tiếng chim hót bên ngoài làm tôi tỉnh giấc. Không khí lành lạnh làm tôi nhớ Đà Lạt. Mái ngói đỏ của khu villa dưới chân đồi mường tượng như khu trường Yersin hay Couvent des Oiseaux. Hoa nở khắp nơi. Loài chim áo vàng, đã lâu lắm tôi không thấy, tung tăng bay nhảy chào đón một ngày mới. Nhìn xa hơn trong xóm tôi thấy các người làm công da đen dẫn chó đi dạo buổi sáng. Xe ở đây phần lớn là của Đức, Nhật, họa hoằn lắm mới có một chiếc xe Mỹ. Nhiều tên xe, tôi chưa hề nghe lần nào, như xe hiệu Etude của Mazda tương tự như Mazda Protégee lưu hành bên Hoa Kỳ. Taxi ở đây toàn loại Van. Họ lái gớm lắm và thường đậu bừa bãi ngoài đường. Người đi bộ ở đây thường là dân da đen. Đa số là họ chay phăng phăng thay vì đi. Có phải vì vậy mà những vô địch về marathon phần nhiều là người gốc Phi châu chăng! Giờ làm việc cũng kẹt xe như Houston, nên tôi thường đi làm sớm. Lưu thông giống như bên Anh nên mỗi lần sang lane tôi có cảm tưởng là đi lộn chiều nên ơn ớn. Nhờ đến sở trước giờ làm việc nên tôi có rộng thời giờ trả lời của gia đình, bè bạn. Văn phòng làm việc trên lầu 23 ở cao ốc SOUTHERN LIFE CENTRE ngay downtown Johannesburg. Phải qua năm lần bảy lượt cửa an toàn từ chỗ đậu xe ở basement. Không phải vì việc làm quan trọng, nhưng vì an ninh chung ở đây. Như nhà bưu điện chính trong thành phố MARSHALL POST OF- FICE cũng phải qua mấy lần cửa an toàn. Việc buôn bán khá phồn thịnh, những thứ như quần áo, giày dép thường do người gốc Ấn độ. Dân địa phương thì đa số bán thổ sản ngay bên vĩa hè, như chuối, cam, bắp, cà chua. Những ngày ở đây, ngoài những lần viếng các shopping mall như ở Hoa kỳ, tôi có dịp ghé qua các chợ trời bán đồ địa phương mở vào ngày Chủ Nhật. Các đồ kỷ niệm làm bằng cây, bằng đá, các mẫu đá đặc biệt… vân vân… Ngoài đường phố du khách không mấy ai dám mang máy chụp hình để lộ ra ngoài. Sở thú Johannesburg cũng là một nơi đáng được thăm viếng, địa điểm vừa tiện lợi vì gần trung tâm thành phố, vé vào cửa lại rẻ và cây cối, hoa lá, thú vật được chăm chút khá chu đáo. Các tiệm bán tạp hóa cũng như siêu thị ở đây hầu hết đóng cửa vào lúc 6 giờ chiều, chỉ có các tiệm ăn ở các foods court là mở trễ. Đồ ăn tương đối rẻ hơn ở Houston. Rượu chát thì nhà hàng lúc nào cũng sẵn, mà trà đá thì không, trong khi nước đá thì bỏ đầy nhóc trong bồn cầu tiểu của đàn ông, thiệt lạ đời! Nói đến trà đá, nếu như có order thì người bồi bàn nhìn mình chằm chặp như gặp phải tên ngốc, hay một người từ hành tinh khác. Cuối cùng thì họ cũng mang ra, nhưng phải chờ khá lâu! Bao Mùa Nắng Hạ 26 Bao Mùa Nắng Hạ 27

    18 Phạm Văn Hòa Nghe mưa như ai gọi ngoài song Canh khuya thao thức, khắc khoải lòng Gió réo gọi mưa lùa phòng vắng Sũng buồn trêu thức nỗi hoài mong Côn trùng khôn tấu khúc nỉ non Chỉ nghe xào xạc lá cây vờn Thú vui xưa ấy còn đâu nữa Bên này song, cuộn sóng cô đơn Giọt mưa hay là nước mắt ai Từng sợi đèn vàng run rẩy soi Co ro kỷ niệm òa tiếng khóc Ru bóng thời gian, lạc bước chơi vơi… Bóng Thời Gian Phạm Văn Hòa… Đám cây tràm mọc dọc theo con kinh nhỏ nay cũng biến mất như những bà con trong xóm. Các người trạc tuổi tôi, chẳng còn sống được bao lâu. Và một ngày không xa, chắc chắn sẽ không còn ai trên quả địa cầu này nhớ đến tên đường Hàng Tràm, đến xóm nhà chúng tôi, đến ông Hai Lý, và sẽ không còn những giai thoại về ông cũng như xóm tôi trong lúc trà dư tửu hậu. Bao Mùa Nắng Hạ 32 Bao Mùa Nắng Hạ 33 ***

    19 Dạo này tôi có thói quen đi chợ vào sáng sớm trong khi mọi người sửa soạn đi đến sở làm. Lâu lâu thì bà nhà giao cho tôi danh sách honey do, không thì tôi cũng tìm việc gì để làm cho qua ngày. Nhất là vào mùa hè thì xong việc càng sớm càng tốt vì trưa là nắng đổ lửa. Nhớ năm trước đây, khi được hãng cho về hưu non, trong khi còn dụ dự thì nhà tôi đốc thúc nhận, bởi bà thấy tội nghiệp thân tôi những tuần ứng trực cho hãng, thì 24/24 phải sẵn sàng đương-đầu-với-bất-trắc bất kể ngày đêm. Nghe lời vợ, thế là tôi về vườn được cả năm rồi. Không làm việc nhà thì lo giúp bà con hay đến chơi với cháu. Khi tối đến, thiên hạ lo ăn, lo ngủ để lấy sức cho hôm sau đi làm. Còn tôi thì cứ thức hà rầm, hôm sau có làm gì đâu, ngủ gà ngủ gật lúc nào mà chẳng được. Cũng vì vậy mà dạo này, tôi sanh ra nhiều nghề mà cũng nhiều tật. Một trong số các tật là, tật ngủ gật như mấy ông cụ xưa trong xóm, mà khi còn nhỏ tôi hay theo dòm ngó. Nói đến chuyện ngủ gục, lúc nhỏ tôi và bà chị thứ tư đêm đêm thường ngồi đối diện để học bài. Chị Tư có tật hay ngủ gục, nhưng chống hai tay lên má như đang suy nghĩ lung lắm. Một hôm rình khi chị ngủ gục, tôi lén để tô nước đầy trước mặt, chị trật tay ập mặt vào tô nước ướt cả tập vở. Thế là tôi bị bà chị quần cho một trận nên thân. Tội này to lắm, bởi vì chị tôi thường ngày phải giúp má nhiều thứ nên ngủ gục vì mệt nhọc. Thứ đến là tật quên đầu quên đuôi. Già rồi, cố nhớ chuyện gì thì lẩm ba lẩm bẩm, nhưng khi đến chợ thay vì mua bốn thứ chỉ còn nhớ ba thôi. Cắc cớ là khi cần thì không nhớ, đến khi nhớ được thì trễ tràng hết công chuyện. Còn tật bá nghệ nữa chứ! Như tay handy man chính cống từ chuyện trong nhà đến sau vườn. Nhưng tôi chỉ thích làm vườn vì cả ngày ngoài đó không cần chuyện vãn với ai, còn nếu lỡ làm hư thì lấp đất làm lại. Còn tập tành nghề sửa máy móc thì bà nhà quá rành về khả năng của tôi. Hễ mỗi lần tôi mó vào microwave, máy xay sinh tố, máy cưa… thì sớm muộn gì cũng phải mua đồ mới thay thế. Có lần nhà tôi nhờ sửa giùm vòi nước ở tiệm bị rỉ nước. Chuyện nhỏ! Tôi mang kềm búa đồ nghề để sửa, nhưng vì mạnh tay chút thôi nên cả cái vòi nước bị hư. Tôi bèn ra ngoài khoá hệ thống nước để thay. Lại cũng vì quá tay vặn tới khi cảm thấy nhẹ re, thì ôi thôi tình trạng trở nên trầm trọng hơn. Tôi phải mò ra đồng hồ chính để khoá nước. Cuối cùng tôi phải mượn búa tạ đập bể ximăng trên lối đi ngay trong thành phố Houston, để thay đường ống nước bên dưới bị tôi làm hỏng. Thay vì chuyện nhỏ giờ thành chuyện lớn mất vài ngày mới sửa xong. Chẳng những vậy, tôi còn mất phần đi ăn đám cưới. Bạn bè hỏi thăm, nghe bà xã tôi kể thì ai nấy đều lắc đầu chào thua. Làm không có giấy phép, cảnh sát bắt gặp bị phạt là cái chắc, chưa biết chừng phải nằm bót. Mấy năm sau, mỗi lần đi ngang qua lối đi này, dấu vá ciment trên lối đi còn sờ sờ. Đây này xin kể tiếp những thành tích ghê gớm lúc vừa qua Mỹ. Nhà thờ bảo trợ cho chiếc xe hơi Studebaker còn đi tốt chưa quá 20 ngàn miles, nhưng qua mùa tuyết lạnh thì trở chứng khó nổ máy. Tôi nghĩ đến chuyện tân trang carburator. Hễ nói là làm, vì theo lời chỉ dẫn rebuilt kit mua ở tiệm thì ngon ăn, không có chi là rắc rối. Chỉ thay thế các bộ phận cũ, trên dưới chỉ có chục món lỉnh kỉnh và cứ theo sơ đồ mà làm. Cẩn thận lắm! Khi mở ra tôi để theo thứ tự từng món từ ngoài vô trong ngon lành. Vậy mà khi lắp lại tôi thấy dư một hòn bi bằng nhựa không biết cho vào đâu. Cuối cùng tôi cũng lắp xong, mà khi nổ máy thử thì nghe khục khặc như ông già lên cơn suyễn. Thế là tôi phải đành mua cái carburator khác. Còn nữa! Chiếc xế này nặng nợ với tôi, nên một hôm tôi bèn sửa luôn cái ống thoát muffler vì có vài chỗ bị mục. Tôi nghĩ thì cũng dễ thôi, mình đâu có mó vô máy móc chi nữa. Chỉ cưa cái phần bị mục, đóng khúc mới vào là xong chứ gì! Làm bể tay bể chân mà không ăn thua, mà cái ống thoát thì cứ lặc lìa lặc lọi. Khổ nỗi vào mùa đông ở Virginia, tuyết đông lạnh cóng mà mó tay vào sắt thì biết. Bao Mùa Nắng Hạ 34 Bao Mùa Nắng Hạ 35

    21 các thứ bàn ghế loại thường dùng ở nhà quê như giường chõng, garde mangé. Hồi xưa như xóm quê tôi làm gì có tủ lạnh. Garde mangé là loại tủ có cửa lưới cả ba mặt để giữ thức ăn rất tiện dụng, chân tủ được kê trên tộ nước hình thù như cái cù lao để cho kiến khỏi vào tủ và để cho chân tủ khỏi bị mục. Ông hai Lý tướng rất phúc hậu và được mọi người trong xóm kính nể. Ông lại còn có thêm nghề cất nhà nên hầu như mọi người đều nhờ ông đứng cúng kiến lên đòn dông vì bà con tin ông sống phúc hậu, cất nhà mát tay, nên gia chủ làm ăn mau khá, gia đình bình yên. Đòn dông là cây đòn ngang chính của căn nhà, quan trọng như xương sống con người. Trước khi lên đòn dông gia chủ phải cúng kiến, và người thợ cả cột vào giữa đòn dông cuốn sách kinh trước khi thượng lên an vị. Ông Hai Lý lầm lì làm cả ngày, ít khi thấy ông chuyện trò với ai và hình như ông chưa hề cười với tôi bao giờ. Ông cứ cưa, đục, đẽo, bào, đóng, hết ngày này qua ngày khác. Lúc nào trên môi ông cũng có điếu thuốc rê vấn lép xẹp, bập bập cả ngày. Chỗ ông làm, thì ôi thôi các tàn thuốc dán giáp vòng hết cây cột từ ngang tầm tay đến quá đầu. Nhiều khi vì bận hay hết thuốc rê, ông hai Lý gỡ các tàn ra kéo đỡ. Quanh năm ông đi chân không, vận quần bà ba đen dài vừa quá gối. Dù già nhưng bắp thịt tay cuồn cuộn. Bụng ông có sáu cục đàng hoàng. Hễ mỗi lần gặp tôi, ông chỉ phán một câu: – Thằng lục lăng, tới đây có chuyện gì? Tôi lặp bặp trả lời nếu ba má sai qua gặp ông, bằng không tôi nhanh chân chuồn mất. Chắc vì tánh rắn mắt mà ông để dành danh thằng lục lăng hay thằng chó thay cho tên cúng cơm của tôi. Giang sơn của ông là căn nhà ba gian rộng rãi, xinh nhất xóm. Nhà lót gạch tàu đến cả sân trước. Ngoài sân trước ông có mấy cây me to, tàng che bóng mát. Có một khu trồng kiểng Bao Mùa Nắng Hạ 38 đủ loại mà nay tôi chỉ còn nhớ vài thứ như cây ngà voi còn được gọi là nanh heo, thiên tuế, đinh lăng. Cây cảnh của ông tốt quanh năm và tất cả được trồng trong chậu sành, có chân đôn, có hình non bộ thật đẹp. Cạnh nhà ông Hai Lý là một căn riêng, trống trước trống sau để đậu xe nhà giàn và chỗ làm mộc của ông. Khu nầy là chỗ bất khả xâm phạm, không đứa trẻ nào dám bén mảng. Một là vì sợ ma và hai là vì sợ ông Hai Lý. Đôi khi chơi cút bắt, bí quá tôi chui đại vào nhà giàn để trốn thì bảo đảm không đứa nào tìm cho ra. Xe nhà giàn của ông dùng để cho mướn đưa quan tài đến nghĩa địa. Xe được chạm trỗ thật công phu, sơn phết màu mè, tự tay ông làm lấy. Cứ lâu lâu tôi thấy ông sơn dậm những chỗ bị tróc hay đổi màu khác. Xe nhà giàn của ông thuộc loại bán-tự-động có bốn bánh cao su đặc, có volent tay lái, nhưng không chạy bằng mã lực mà bằng nhân lực đạo tỳ. Khi có đám tang, Ông Hai Lý làm tài xế kiêm trưởng toán đạo tỳ, chỉ việc ngồi đó bẻ tay lái hay ra lệnh cho đạo tỳ thôi. Lúc đó ông ăn mặc chỉnh tề, đầu đội nón cối bọc vải kaki, chân đi giày sandal trông trang nghiêm và bảnh bao. Hễ khi cần thắng hay chậm lại thì ông hô to để các nhân lực gồng chân thắng bớt. May phước, đường xá từ xóm tôi đến nghĩa địa bằng phẳng, chớ nếu phải đường lên đồi xuống dốc thì khi đến nghĩa địa chắc đem chôn luôn mấy anh đạo tỳ. Khi lớn lên, tôi rời nhà lên Sài Gòn học và sau đó đi lính nên ít khi ở lâu trong xóm. Họa hoằn lắm vài ba tháng hè khi còn đi học ở Sài Gòn, và sau này khi đi lính thì chỉ được một vài tuần phép, nên những kỷ niệm và giai thoại của xóm giềng về sau này tôi cũng ít biết. Cho nên không nhớ ông Hai Lý, hình ảnh ngoại tôi khi còn thơ ấu, mất hồi nào. Bẵng đi cả năm sáu chục năm, giờ bỗng dưng tôi nghĩ đến ông Hai Lý ngày một. Có những hôm làm việc nhà, một mình, mệt mỏi, nhờ nghĩ đến ông mà thấy khỏe hơn, mạnh hơn, vui hơn. Có hôm tôi còn đứng trước kiếng gồng mình lên gân coi có Bao Mùa Nắng Hạ 39

    23 Ổ Bánh Mì Không Phạm Văn Hòa Ông già và tôi chưa hề quen biết, chưa hề có mẩu đối thoại nhưng tôi cảm thấy như đã nợ ông câu xin lỗi vì thái độ của tôi như mặc nhiên đồng lõa cho sự bạc đãi của người chủ quán. Xã hội là cái nôi cho sự bất công lừa lọc, mà thái độ của tôi như được lý để bào chữa cho mình. Có những ước muốn rất tầm thường nhưng biết bao nhiêu người không được thỏa mãn, nhưng nếu chúng ta cho vào chút tình người trong cách xử thế, chút lòng quảng đại để nối thêm vòng tay, chút hơi ấm cho người khi giá buốt thì chắc hôm nay ông già đã có được Ổ Bánh Mì Không nóng, ấm dạ khi ngoài trời cơn mưa tầm tã… Đã lâu lắm tôi không đi downtown Houston, kể từ ngày về hưu. Hôm nay nhờ chánh quyền địa phương ưu ái gọi làm phận sự công dân Jury Duty, nên tôi mới có dịp trở lại thành phố mà mấy chục năm qua ngày ngày đến sở. Thành phố không thay đổi nhiều, nhưng vì trời mưa nên xe cộ thưa thớt. Người đi làm cũng rút hết vào trong cao ốc nên đường phố vắng tanh. Thỉnh thoảng vài người bộ hành vội vã tránh mưa tụm lại ở trạm chờ xe bus. Bao Mùa Nắng Hạ 42 Bao Mùa Nắng Hạ 43

    25 sợ có người nghe thấy. Ông hạ giọng: – Không sao! 50 cents cũng được, tôi muốn mua một ổ. Cô cho thứ nóng nghe. – Bánh mì không đủ bán, mà chúng tôi phải đặt mua thứ đặc biệt. Cô chủ giọng ậm ờ giải thích như một cách từ chối khéo. – Tôi chỉ muốn một ổ thôi! Giọng ông già thì thầm chỉ đủ để cho cô chủ nghe. – Có bán không vậy? Cô chủ quay sang hỏi trổng người chồng đang tính tiền cho khách. – Không! Câu trả lời ngắn gọn của người chồng. Tôi không đọc được gì trên khuôn mặt, giọng nói và ánh mắt của người chủ quán cho dù một chút tình người, tình đồng hương! Lạnh lùng và tàn nhẫn! Người vợ quay lưng đi về phía bếp, không buồn nhìn lại. Người chồng lặng lẽ đếm tiền trong tủ. Ông già cúi gầm mặt quay lưng bước nhanh ra cửa tiệm. Tôi đứng đó, lòng quặn thắt. Muốn bỏ đi không lấy phần mình vừa order. Muốn nói điều gì nhưng không thốt ra lời. Muốn làm một tiếng động mạnh như đá vào chiếc ghế, nhưng thôi. Tôi bỏ đi nhanh sau khi trả tiền, không buồn nhìn người chủ quán. Bên ngoài, ông già đến ngồi trên chiếc băng trống ngoài hành lang vẻ mặt buồn thiu, thờ thẫn. Tự nhiên tôi cảm thấy gần gũi với ông già, như cùng là chiến hữu ngày nào. Tôi thấy tự ái của người lính Cộng hoà dâng lên vì chúng tôi chưa từng bị dân Việt hắt hủi. Tôi cảm thấy như tình quân dân bị suy tổn trong hoàn cảnh và xã hội mới mình đang sống. Tánh tôi hay nghĩ chuyện tào lao. Cũng vì vậy mà vào năm 73 khi tu nghiệp quân sự chuyên môn tại Hoa Kỳ, tôi đã rượt một tên Trung Tá Mỹ gốc Nga khỏi câu lạc bộ sĩ quan chỉ vì anh ta đã có lời khinh thị Quân Lực VNCH. Phê bình thì tôi nghe, nhưng thái độ khinh thị gia đình tôi, bạn bè tôi, đồng đội tôi, tổ quốc tôi, tôi không bao giờ chấp nhận. Hình ảnh ông già này cứ ám ảnh tôi trên đường lái xe về nhà. Hơn hai mươi lăm năm làm việc tại thành phố, tôi từng chứng kiến bao nhiêu cảnh oái oăm trong xã hội. Chuyện vui thì nhiều, chuyện đau lòng cũng lắm. Nhưng nếu muốn tôi kể chuyện vui thì tôi chỉ nhớ loáng thoáng không đầu không đuôi. Còn chuyện đau lòng thì nhớ rõ mồn một, có thể vẽ lại trong đầu hình ảnh của từng chứng nhân: Như hình ảnh anh thương binh Hoa Kỳ da trắng cụt mất hai chân ăn xin bên vệ đường, đã kể cho tôi nghe là anh đã để lại phần da thịt trên cho quê hương VN trong thời kỳ tao loạn. Như hình ảnh cô gái tàn phế da đen khập khễnh, qua lại trong xóm nhà nghèo nàn nép mình dưới bóng của các cao ốc trong thành phố, sau đó không lâu cô gái ngồi xe lăn như thân cây khô cằn, và nay thì không thấy tăm dạng. Như hình ảnh người thanh niên da đen, ăn mặc tươm tất, ngày ngày đứng cãi lộn hay thì thầm với những cây cột đèn trong thành phố. Như hình ảnh người ăn xin hôi hám lúc nào cũng cắp bên người chiếc áo manteau ghét bẩn không kể gì mưa nắng, và sáng sáng vào tiệm McDonalds uống ly cà phê đầu ngày. Như hình ảnh những con chim bồ câu sống vất vưởng ngoài Bao Mùa Nắng Hạ 46 Bao Mùa Nắng Hạ 47

    27 từ ban công lầu 3 của trường nó nhìn thấy chiếc xe và cha nó bị nước cuốn trôi, 100% chắc là chết rồi. Hỏi mẹ nó đâu, nó nói nhà nó nằm ngay bờ biển, mẹ và em của nó chắc cũng không chạy kịp. Thằng nhỏ quay người lau vội dòng nước mắt khi nghe em hỏi đến thân nhân. Nhìn thấy nó lạnh em mới cởi cái áo khoác cảnh sát trùm lên người nó. Vô tình bao lương khô khẩu phần ăn tối của em bị rơi ra ngoài, em nhặt lên đưa cho nó và nói: Đợi tới phiên của con chắc hết thức ăn, khẩu phần của chú đó, chú ăn rồi, con ăn đi cho đỡ đói. Thằng bé nhận túi lương khô của em, khom người cảm ơn. Em tưởng nó sẽ ăn ngấu nghiến ngay lúc đó, nhưng không phải, nó ôm bao lương khô đi thẳng lên chỗ những người đang phát thực phẩm, và để bao lương khô vào thùng thực phẩm đang phân phát rồi lại quay lại xếp hàng. Ngạc nhiên vô cùng, em hỏi nó tại sao con không ăn mà lại đem bỏ vào đó. Nó trả lời: Bởi vì còn có nhiều người chắc đói hơn con. Bỏ vào đó để các cô chú phát chung cho công bằng chú ạ. chủ quán và người bị bạc đãi cũng không biết câu chuyện xảy ra đã có người chứng kiến, và Ổ Bánh Mì Không được viết để ghi lại sự đau lòng này. Giờ đây, tôi mong người chủ quán học được bài học làm người của cậu bé vừa mới 9 tuổi. Chính nhờ lòng vị tha bác ái mà thế giới bớt khổ đau, chính vì con tim biết yêu thương đồng loại mà chúng được tôn vinh là CON NGƯỜI trên quả địa cầu này… và những Ổ Bánh Mì Không nên được san sẻ cho tha nhân… Phạm Văn Hòa Em nghe xong vội quay mặt đi chỗ khác để khóc cho mọi người không nhìn thấy. Thật cảm động. Không ngờ một đứa nhỏ 9 tuổi mới học lớp 3 đã có thể dạy em một bài học làm người trong lúc khốn khó nhất. Một bài học vô cùng cảm động về sự hy sinh. Một dân tộc với những đứa trẻ 9 tuổi đã biết nhẫn nại, chịu gian khổ và chấp nhận hy sinh cho người khác chắc chắn là một dân tộc vĩ đại. Đất nước này đang đứng ở trong những giờ phút nguy cấp nhất của sự điêu tàn, nhưng chắc chắn nó sẽ hồi sinh mạnh hơn nhờ những công dân biết hy sinh bản thân ngay từ tuổi niên thiếu. (trích Hà Minh Thành) Năm tháng trôi qua! Vợ chồng người chủ quán hẳn đã quên câu chuyện ổ bánh mì không và đã quên thái độ của mình đối với ông già kia. Vợ chồng người chủ quán không biết tôi là ai. Ông già kia cũng không biết tôi là ai. Thái độ bạc đãi của người Bao Mùa Nắng Hạ 50 Bao Mùa Nắng Hạ 51

    28 Căn Nhà Thân Yêu Phạm Văn Hòa Cả tháng trời tôi lo dời nhà từ đầu này thành phố qua đầu kia thành phố, cho gần đám con cháu và gần nơi có đông người Việt. Thuở thiếu thời thì tôi mong đi thật xa, càng xa nhà càng tốt để tránh sự kiềm tỏa của gia đình, còn giờ này thì trái ngược chỉ mong được ở gần con cháu. Bởi vậy khi xưa, mỗi khi hết phép, tôi đọc được sự buồn bã của ba má trong ánh mắt xa xăm, trống vắng khi nhìn mình xách gói ra đi. Tôi biết ba má buồn lắm, nhưng ngày đó chưa thấm thía như ngày hôm nay khi nhìn đám con ra đi sau những ngày lễ lạc về thăm nhà. Càng nghĩ càng thương ba má nhiều hơn. Nhưng quá muộn vì tôi không còn câu gì để tạ lỗi, ngoại trừ thắp nén hương và thầm nguyện trên bàn thờ. Tôi ở vào tâm trạng người ngày xưa, trong khi đám con thì vô tình như mình thời thơ ấu. Cuộc sống phải chăng là câu chuyện đồng lần như cuộc đời có trả có vay! Bao Mùa Nắng Hạ 52 Bao Mùa Nắng Hạ 53

    29 Khi lớn khôn đến giờ, bao nhiêu lần tôi dời chỗ ở nhất là cuộc sống quân ngũ ngày xưa, dời chỗ ở như thay áo. Cất được căn nhà ở Tuy Hòa rồi cũng phải bỏ đi về Nam vì chiến cuộc phải bán đổ bán tháo. Rồi bao nhiêu công lao dành dụm đổ vào căn nhà ở Cần Thơ cuối cùng đành khép cửa ra đi. Cả đến má tôi cũng không được thừa hưởng vì bọn cướp đã đuổi bà ra khỏi nhà do con mình tạo dựng. Họ còn phao tin là gia đình tôi đã chết trong cuộc di tản để chúng dễ bề tóm thâu tài sản mà bao năm trời vợ chồng tôi dành dụm. Cuộc đời đâu dễ dúng gì khi ra đi với hai bàn tay trắng. Lúc sanh ra đời, mình đâu có gì, thì nay coi như vừa được tái sanh, vậy nên tôi cố khôi hài khi vợ tôi nhắc đến cái nhà cái cửa. Cuối cùng tôi cũng tậu được căn nhà, ở đến nay ở được mấy chục năm. Các con tôi lúc ấy còn bé mà giờ thì mỗi đứa một nơi. Đó cũng là lý do quyết định dời đến nơi khác để được gần con cháu. Mấy mươi năm! Một thời gian khá dài so với cuộc sống con người. Cây Arizona ash tôi trồng sau nhà lúc còn nhỏ xíu mà nay đã thành cổ thụ. Mấy cây quít, bưởi, hồng giòn, hàng năm cho tôi những trái thật ngon và tôi chọn thứ to nhất, tốt nhất để cúng kiến. Vào đầu xuân, mấy cây quít, cây bưởi trổ bông thơm ngát sau vườn. Những chùm bông trắng xóa, thật đẹp, nấp trong đám lá non đầu mùa mơn mởn lóng lánh dưới ánh sáng ban mai. Những đóa sen vào đầu Hạ vươn cao, những lá sen to như tai voi là một nguồn vui để quên đi cái oi bức mùa Hè. Những thứ đó, kèm theo mảnh vườn tôi ra công vun xới, là chỗ thăm viếng thường xuyên của đủ thứ chim chóc. Tôi thường ngắm đôi chim cu đất đi vòng quanh đo sân sau nhà, đôi chim Cardinal đỏ thắm bay lượn quanh hồ đẹp như hình ảnh đẹp như chàng trai Võ Bị và người yêu đi vòng quanh khu vườn Bích Câu ở Đà Lạt ngày nào. Loài chim Blue Jay, thường bay lẻ loi và hay ăn trộm trái ớt chín tươi đỏ mọng trong vườn chưa kịp hái. Có hôm từng đàn chim back bird đến tắm ở hồ sen tí xíu sau nhà, tiếng kêu ríu rít như tôi và tụi bạn thuở bé lặn ngụp dưới ao nước trong xóm vào những buổi trưa oi ả. Tôi sẽ phải để lại những niềm vui đó lại với căn nhà này! Căn nhà mới toanh mấy mươi năm trước khi tôi dời vào, nay trở thành cũ kỹ già nua như tôi. Từng xó đất, từng đám cây, mỗi thứ để lại cho tôi quá nhiều kỷ niệm. Rồi tôi cũng sẽ để lại cảnh ngày ngày từng đám học trò nhỏ đi ngang nhà để đến trường và trở về nhà khi tan học. Sân trường trước nhà mang cho tôi những cảm nghĩ vui vui khi nhìn đám trẻ chạy quanh trong giờ thể dục, làm liên tưởng đến mình thời thơ ấu. Trường này các con tôi đã ngày ngày cắp sách cho đến khi khôn lớn. Nhìn đám trẻ, nhớ mấy đứa con mới cảm nhận được sự già nua len lén đến với mình. Nghe tên mấy đứa bạn vừa mới qua đời, nhìn lại đôi tay mình đầy dấu ấn thời gian, mái tóc lộn muối nhiều hơn tiêu, và cảm nhận được những đồng cắc trong ngân hàng cuộc đời mình đã tiêu xài gần hết. Đôi chân nặng nề mỗi buổi sáng lê ra khỏi giường như nhắc lại bao nhiêu chặn đường đời từng đi qua, dong ruổi. Vâng, nhiều thứ lắm, cặp mắt, đôi tay, đôi tai… từng tế bào trong tôi… mỗi thứ đều nhắc tôi đến bóng xế cuộc đời. Tôi còn nhớ thuở ấy khoảng 40 tuổi, một buổi chiều nọ thức dậy sau giấc ngủ trưa cuối Thu, tôi cảm thấy mình như không còn tuổi thơ, tôi cảm nhận được trách nhiệm mình với gia đình Bao Mùa Nắng Hạ 54 Bao Mùa Nắng Hạ 55

    30 như nặng nề hơn, thương yêu vợ con hơn sự yêu thương mà tôi đã dành cho vợ con tôi trước đây. Tâm hồn đột nhiên thay đổi, bắt đầu nghĩ đến những điều mà trước đây chưa hề để ý. Chính mảnh vườn sau căn nhà cũ kỹ này đã mang cho tôi những giây phút thoải mái để giải tỏa những ray rứt trong lòng. Không gian dù bị thu hẹp trong mảnh vườn nhỏ bé, nhưng tôi cảm nhận được sự mênh mông trong tâm hồn. Trong đó chất chứa bao nhiêu sự yêu thương ràng buộc tôi với căn nhà nhỏ bé này và lòng yêu thương gia đình. Mai đây tôi sẽ không được chiêm ngưỡng ánh trăng rằm vươn lên khi ra trước nhà tưới mấy chậu kiểng lúc bóng đêm chầm chậm xuống. Hình ảnh dịu dàng thơ mộng này làm tôi nhớ quê tôi vô cùng, bởi vì nơi đó không có nhà cao, không ồn ào náo nhiệt, và chỉ có những ngọn đèn dầu leo lét từ những mái tranh êm đềm trải dưới ánh trăng vằng vặc sáng lúc đêm về. Năm về hưu, tôi lại mang một tâm trạng mới. Thoát xác khỏi cái vỏ mà tôi đã mang theo người bao nhiêu năm nay như kiếp tầm hóa bướm. Tôi không còn bị ràng buộc vào giờ giấc, không bị gò bó với công việc thường nhật. Xã hội vẫn là con đường đầy ắp xe qua lại còn tôi giờ đây như người ngoại cuộc đứng bên lề nhìn dòng đời ngược xuôi. Con cái thì như chim trời đủ lông cánh bay đi, họa hoằn một năm vài lần quay về tổ cũ. Tôi sống nhiều hơn về nội tâm và bắt đầu thích viết lách như một nhu cầu cần thiết của cuộc sống để giải tỏa nội tâm. Tôi nhìn sự vật chung quanh với tâm trạng tò mò hơn trước. Tôi muốn tìm hiểu nguyên ủy, từ đâu xuất phát để có được ngày hôm nay và rồi mai này sẽ ra sao. Phải chăng tôi đang tìm hiểu cuộc sống của chính mình qua lăng kính vũ trụ. Từng món đồ trong căn nhà cũ, mỗi thứ cho tôi một kỷ niệm. Nhiều thứ bị bỏ quên thật lâu, như chính mình đã bị cuộc đời quên lãng. Nhiều lá thư cách nay mấy chục năm, nhiều bức ảnh khi còn nhỏ, mỗi thứ mang cho tôi một kỷ niệm. Và tôi như bắt gặp quá khứ của mình từ lâu bị chôn vùi. Trong xó xỉnh nào đó của khối óc nhỏ bé này như có chiếc máy quay Bao Mùa Nắng Hạ 56 phim trình chiếu từng đoạn đời mình đã đi qua. Người ta thường nói không có con nước nào trở lại cùng khúc sông; nhưng đời người thì khác, quá khứ đã được sắp xếp lớp lang ngăn nắp, và chỉ chực có dịp là đưa mình trở lại vùng trời đã sống. Tôi bắt gặp lại chính TÔI, quá khứ cho tôi hiện tại mang dấu ấn đặc biệt của tôi mà không ai có giống hệt như TÔI hôm nay. Căn nhà cũ già nua như tôi. Lúc mới dọn vào khu đất sau vườn màu mỡ. Lần đầu, tôi trồng giàn bí đao trái to cả chục kílô. Còn giờ thì đất cát cần phải bón phân hàng năm thì rau cỏ mới xanh tươi. Có khác gì đâu! Tôi cũng từng là một mảnh đất màu mỡ, tuổi thanh xuân tràn đầy nhựa sống như cây cỏ xanh tươi không cần vun xới. Vậy mà thời gian đã tàn phá, làm héo hắt, hao mòn từng tế bào trong tôi như mảnh đất quanh căn nhà cũ kỹ này. Cây cuốc, cây xuổng nay cũng sứt tay gãy gọng, cũng già cả như tôi. Còn sửa được thì cứ để mà dùng, vì mỗi thứ có một lai lịch mà tôi cảm thấy thoải mái khi dùng chúng. Cả mấy tuần liền vô thùng các đồ đạc để đưa sang nhà mới. Gói từng đôi đũa mun là quà của bè bạn đi Việt Nam. Tôi không muốn bỏ thứ gì vì mỗi món đồ mang đến tôi ít nhiều kỷ niệm. Vợ tôi và mấy đứa con thầm đưa mắt nhìn nhau mỗi khi tôi xếp các món đồ không đâu vào đâu. Dưới mắt mọi người các thứ đó không còn giá trị gì nữa mà chỉ tốn công chuyên chở. Nhưng với tôi những thứ đó có ít nhiều gắn bó với cuộc sống của mình. Hàng xóm ghé ngang trao đổi vài câu chuyện bâng quơ, nhắc lại lại những ngày đầu chúng tôi dời vào khu nhà này. Gia đình tôi là một trong những gia đình đầu tiên dọn vào xóm này. Họ bịn rịn. Tôi cũng thấy buồn buồn. Con chó đen nhỏ hàng xóm, thường hay theo tôi sủa, thì nay cũng tò mò quấn quít khi tôi xếp đồ lên xe. Con vật cũng cảm nhận được rồi đây nó sẽ không còn thú vui được sủa tôi nữa. Cái xóm nhỏ này cũng già đi theo chủ. Những người hàng xóm Bao Mùa Nắng Hạ 57

    31 khi trước trẻ bao nhiêu thì nay người thông tim đi không nổi, còn người thì sáng sáng ngồi nhìn mặt trời mọc, im như pho tượng cho đến khi các học sinh bắt đầu vào lớp. Xưa kia, quanh nhà tôi là khu đất đầy hoa dại đủ màu đủ sắc vào dịp Xuân về. Cánh đồng thay đổi theo tiết trời Xuân Hạ Thu Đông. Còn giờ đây thì nào bãi đậu xe, nào cơ xưởng. Tiếng máy, tiếng xe lấn át tiếng chim hót. Bụi bặm ngột ngạt thay cho không khí trong lành mà tôi được hít thở ngày nào. Lại thêm một lần đi! Hy vọng đây là lần chót! Nhớ lại, hơn nửa thế kỷ trước đây tôi rời căn nhà cha mẹ với bao nhiêu kỷ niệm thơ ấu, cũng chỉ vì muốn tìm khung trời rộng lớn hơn, muốn tìm hiểu những điều mới lạ của cuộc sống. Rồi vì thời cuộc, tôi rời vùng trời thân yêu Việt Nam để đi sang đây, một nơi hoàn toàn xa lạ. Vài năm nữa chưa chắc tôi còn đủ sức khuân các đồ đạc. Chừng đó, chắc gì tôi còn nhớ những kỷ niệm đã gắn liền mình với từng món đồ trong nhà như ngày hôm nay tôi còn cảm nhận được. Những tế bào trong tôi cũng già nua cằn cỗi hơn và điều có thể làm tôi đau lòng là tôi mất đi khả năng viết lách để ghi lại những cảm xúc lòng mình. Các từ ngữ thường dùng rồi sẽ trở thành xa lạ. Tôi sẽ mất đi cảm xúc với ngoại vật và sẽ không còn khả năng để diễn tả những ray rứt trong lòng. Nghĩ đến đó thêm buồn! Hôm nay, tôi dọn tiếp những đồ bỏ phế từ lâu ngoài garage. Trong đám giấy tờ vụn vặt trong thùng carton cũ, tôi tìm thấy cuốn calendar năm 1999 ghi rõ ngày giờ tháng và chi tiết những ngày cuối thiên niên kỷ tôi phải đi công tác ở South Africa chuẩn bị cho năm 2000 mà thuở đó thường gọi là Y2K hay là Năm Hai Ngàn chuyển thiên niên kỷ. Những bức điện thư mà tôi gởi về cho nhà tôi từ vùng đất xa xôi ở Nam Bán Cầu. Một đoạn như sau: Hôm nay như thường lệ khoảng hơn nửa đêm là thức giấc chập chờn cho đến sáng. 5 giờ là ra khỏi giường, nấu hai trái bắp mua được ở chợ hôm qua để ăn sáng với một ly nước cam tươi vắt và một trái apple sẵn sàng cho một ngày mới ở Bao Mùa Nắng Hạ 58 Johannesburg, South Africa. Trời bên ngoài sáng hẳn nhưng hôm nay mây xuống thật thấp như ở Pleiku hay Đà Lạt ngày nào… Những ngày sống ở Johannesburg, ở Pleiku, ở Đà Lạt như hiện về trong tôi. Cả cuốn calendar chứa đầy ắp kỷ niệm của một năm đáng nhớ vào cuối thiên niên kỷ mà cả gần thập niên qua bị bỏ quên. Tôi còn tìm gặp một chai rượu nhỏ, một hộp manicure là kỷ vật trong chuyến bay của hãng hàng không South Africa Airline. Làm sao tôi có cơ hội trở lại phần đất đã một lần trong đời tôi đặt chân đến. Làm sao tôi đến được nhà bưu điện chánh của thành phố có năm bảy cửa an toàn mà có lần tôi đã ghé qua. Làm sao tôi ngửi lại mùi cỏ cháy hăng hăng khi phi cơ đáp xuống Cap Town một thành phố vùng cực Nam Bán cầu, làm tôi nhớ lại mùi đồng quê tôi khi đốt rạ thổi cơm. Đây cũng chỉ là một mớ kỷ niệm mà một thời tôi đã qua góp nhặt lưu trữ trong tôi, rồi quên bẵng cho đến khi được khơi động. Tôi nhớ câu: Hãy viết tên người hại mình trên cát để gió xóa tan đi và hãy khắc tên ân nhân mình trên đá hầu lưu lại ngàn năm sau. Mong thay, khối óc bé nhỏ già nua này được xóa đi những phiền muộn, trút bỏ phiền toái, để có thêm khoảng trống, chứa thêm vài niềm vui mới cho khoảng đời còn lại. Tạm biệt căn nhà thân yêu đã cho tôi những ngày ấm áp nơi xứ người khi mùa Đông lạnh lẽo. Tạm biệt căn nhà thân yêu đã chứng kiến tình yêu thương gia đình, tình hàng xóm dù không cùng màu da. Tạm biệt căn nhà thân yêu không phải vì cũ kỹ già nua, không phải vì đổi thay như sự đời ruồng rẫy mà đây chỉ là một trang cuộc đời phải lật qua thôi. Tạm biệt căn nhà thân yêu, nơi đã để lại tôi bao nhiêu kỷ niệm, không thể nào quên trừ khi trí nhớ nhụt cùn hay khi nhắm mắt xuôi tay. Tạm biệt căn nhà thân yêu, hẹn có ngày sẽ tạt qua thăm khi Bao Mùa Nắng Hạ 59

    32 chân còn đi, mắt còn thấy, trí còn nhớ, và hơi thở còn ở trong TÔI. Tạm biệt! *** Ba năm sau! Năm tháng qua đi nhanh thật! Đôi lúc tôi lái xe trở về con đường cũ dẫn đến căn nhà năm xưa. Tôi muốn sống lại vài giây phút và mớ kỷ niệm đã dự vào một phần đời mình. Tôi mong gặp lại người hàng xóm thân thương vừa thay tim khi tôi ra đi. Tôi muốn ghé qua căn nhà cũ, gõ cửa người hàng xóm nói vài ba câu thăm hỏi, để biết anh như thế nào, gia đình ra sao. Nhưng tôi không can đảm ngừng xe lại. Tôi không thấy anh nơi thường khi anh và tôi ngồi uống vài chai bia nói chuyện đời khi chiều xuống. Anh là người Mễ sanh tại Mỹ lâu đời. Còn tôi là người Việt, quê hương xa tí tè bên kia đại dương. Vậy mà đời mang tôi đến nơi này để sống gần người xa lạ, để rồi thành thân quen. Thật đúng với câu Bà con xa không bằng láng giềng gần. Tôi kể anh nghe chuyện đời chinh chiến, và nhiều nhiều nữa về cuộc đời của tôi. Còn anh kể chuyện về gia đình anh với hai dòng con. Cuộc sống lam lũ ra sao cho đến hôm nay, kể như tạm yên, thì bệnh tình ập đến như thác lũ mà anh không chống đỡ nổi. Anh phó mặc cho Thượng đế. Anh bạn hàng xóm trẻ hơn tôi cả chục tuổi, chúng tôi được sanh trưởng và nuôi dưỡng trong hai môi trường hoàn toàn khác biệt. Chúng tôi thật gần gũi không vì tình láng giềng, nhưng vì tính tình tương đắc, tình người và tình bằng hữu. đến hoa cỏ, đến động vật… đến nhà tôi, người bạn láng giềng… đều chịu chung luật đào thải của tạo hóa. Có nhiều việc mắt thường trông thấy được, có nhiều việc nhỏ bé quá không thấy được, có nhiều việc diễn biến cả chục, trăm, ngàn năm sau mà đời người không chứng kiến được. Càng nghĩ về sự sống và sự chết chỉ làm cho lòng tôi rối mù. Đến giờ phút này, tôi cám ơn những gì mình được ân hưởng, cám ơn những gì còn sót lại trong tôi để biết, nghe, thấy, nhớ và nhận thức được sự việc, để diễn tả nỗi lòng mình hầu san sẻ cùng tha nhân. Để viết về căn nhà thân yêu mà một thời đã cưu mang tôi cùng gia đình và người vợ thân yêu, hay viết đôi hàng về người hàng xóm đã bao nhiêu lần chúng tôi ngồi trước hiên nhà để tâm sự về tình người của hai con người trước đó hoàn toàn xa lạ… Phạm Văn Hòa Tháng 11, 2008 Tôi chầm chậm lái xe ngang qua nhà anh mà không ngừng, chỉ vì sợ biết được anh vĩnh viễn không còn, mà cũng sợ phải báo tin buồn cho anh là nhà tôi đã mất không lâu khi rời xóm này. Cuộc sống không có gì vĩnh cửu. Tế bào trong tôi mất mát và cùng lúc sanh sôi không biết cơ man nào mà đếm. Bao nhiêu mầm sống vươn lên, bao nhiêu mất mát chết chóc xảy đến để cân bằng cuộc sống thiên nhiên trên quả địa cầu, từ côn trùng, Bao Mùa Nắng Hạ 60 Bao Mùa Nắng Hạ 61

    33 Phạm Văn Hòa Tôi có hai chai rượu lễ nhà thờ! ký tặng em một để làm quà, kỷ niệm mối tình thơ mong có ngày tròn mơ Châu Về Hiệp Phố… Ngày qua ngày, nghe tiếng chuông giáo đường thánh thót ban mai ngân nga lúc bóng xế non đoài vang vang trong đêm dài ru mộng… Chiều lại chiều, lang thang trong phố thị đông người vẫn tìm hoài không thấy bóng hình ai! Tôi mỏi mòn bóng ngả dài cô độc đường chiều buồn rơi theo từng bước lệch xiêu chai rượu lễ năm xưa biết khi nào được dìu em cùng nâng chén… Bao Mùa Nắng Hạ 62 Bao Mùa Nắng Hạ 63

    34 Ngọn đèn trước gió Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 64 Bao Mùa Nắng Hạ 65

    35 Đã bao nhiêu năm rồi em không nghe những tiếng nói ngọt ngào từ miệng anh như thuở nào, có phải vì mình già cả rồi phải không em? Đó là lý do để tự bào chữa mà lâu nay anh vịn vào đó để Ông Ông, Bà Bà, Tui Tui với em. Mỗi lứa tuổi cho dù cách xưng hô khác đi nhưng có gì đâu thay đổi. Như cha mẹ ông bà mình khi xưa Mình Mình, Đầu Đầu, Mẹ Mày, Mẹ Tao, nhưng gia đình vẫn đầm ấm, yên vui, con cái vẫn hiếu đạo, tông đường vẫn còn, lễ nghi vẫn giữ. Còn anh hôm nay, tại sao lại mang ra nói, khi em đã im lặng chấp nhận bấy lâu! Có phải vì em thiêm thiếp, mê man sau cơn giải phẫu thập tử nhất sinh vào đúng ngày Mồng Một Tết! Có phải vì anh sợ rồi đây không còn dịp nào khác nữa để nói những lời ngọt ngào! Có phải anh mong tâm tình bộc lộ này sẽ giúp em chóng qua cơn ngặt nghèo! Cho đến hôm nay, khi nhìn em đau bệnh, anh cảm thấy như nợ em điều gì, và nay là lúc cần nói để em rõ là bên dưới cái vỏ khô khan, thô kệch của anh, là cả một đại dương đầy ắp yêu thương mà anh dành cho em. Làm sao ai không đau lòng khi mà mình chưa hề mất cái Tết nào từ khi cưới nhau đến nay, kể cả thời kỳ ly loạn. Anh còn nhớ Tết Mậu Thân là cái Tết gay go nhất, nhưng mình chỉ lạc nhau mất vài hôm rồi đoàn tụ và ai nấy đều bình an. Vậy mà năm nay em phải ăn Tết trong cơn hôn mê tại bệnh viện. Chiều 30 Tết, trên đường từ nhà thương về nhà anh chỉ kịp ghé qua chợ Việt Nam vơ vội ít bánh trái để cúng kiến, kịp rước ông bà và vài món để đưa ông bà vào ngày Mồng Ba Tết. Sau đó lại quày quả trở lại nhà thương vì ngày mai em phải vào phòng mổ. Không còn đầu óc nào để bày biện như những năm qua. Lục tủ anh thấy em mua ít bánh mứt, còn lá chuối để gói bánh Tét thì cất trong freezer. Em ơi tỉnh dậy đi, đừng bỏ anh và con một mình. Tỉnh lại, anh sẽ để mấy xấp lá chuối cho đến khi em lành bệnh mà gói bánh tét, mình đón Giao Thừa, ăn Tết trễ thì cũng đâu có muộn màng gì! Năm nay Giao Thừa con gì ra đời anh chẳng cần biết, chỉ nhìn thấy dây nhợ nối tứ tung vào người em mà lòng quặn thắt. 4 giờ sáng Mồng Một, họ đánh thức em dậy để chuẩn bị cho ca mổ. Thời gian đợi chờ thật dài và cảm thấy ray rứt vô cùng. Rồi các người y công cũng đến đưa em đi. Em siết tay anh thật chặt, mắt nhắm nghiền có lẽ vì không dám nhìn vẻ lo âu của anh và con. Đến nước này có đổi ý chắc cũng không được. Thật ra em đâu biết được hết những điều mà anh và con trao đổi cùng các bác sĩ. Giấu em làm gì, nhưng cha con anh không muốn em quá lo khi đang chuẩn bị cho cuộc giải phẫu. Hai cha con anh lẽo đẽo theo sau chiếc giường đẩy em đi đến phòng chuẩn bị. Các bác sĩ lượt qua với anh và con lần chót về ca giải phẫu trước khi đẩy giường em khuất sau cánh cửa Employee only. Có lẽ bên ngoài nắng đã lên cao. Trong khi ở quanh đây toàn là những bóng đèn vàng vọt bệnh hoạn, bốn bề bưng bít. Mấy đứa con tề tựu đông đủ tại phòng chờ đợi, vẻ lo âu và sự im lặng ngột ngạt không thể nói hết tâm trạng phức tạp riêng tư của từng người trong gia đình. Giờ khắc chầm chậm trôi. Rồi, tiếng điện thoại reo, đứa con nhấc máy, được báo là ca giải phẫu bắt đầu. Đồng hồ chỉ đúng 12giờ 30 phút! Tưởng chừng như khi xưa lệnh hành quân ngày N / giờ G đã điểm! Thời gian lắng đọng, chiếc kim gió nhàn rỗi lắc lư đánh vòng, nhìn mãi cho đến khi anh thiếp đi có lẽ vì mệt mỏi gần như thức trắng đêm qua. Trong giấc ngủ chập chờn, anh van vái đủ thứ. Cầu xin Trời Phật, xin Ơn Trên lấy bớt cuộc sống của anh để chia sớt cho em. Trong lúc tinh thần sa sút nhất là lúc chúng ta cầu cạnh đến các đấng tối cao để xin phù hộ cứu rỗi. Không biết anh đã cầu nguyện đến bao nhiêu lần mà vẫn thấy chưa đủ, chưa nói hết lòng mình nguyện cầu… Hơn 4 giờ chờ đợi đã qua… Giờ khắc cứ rì rì chạy! Bao Mùa Nắng Hạ 66 Bao Mùa Nắng Hạ 67

    36 Từ cuối hành lang dẫn đến phòng mổ, chiếc áo xanh lá cây xuất hiện. Ông bác sĩ giải phẫu dáng vẻ mệt mỏi bước ra gặp anh và các con cho biết ca giải phẫu em diễn biến tốt đẹp. Mấy ông bác sĩ sao quá ít lời! Chỉ kịp hỏi đáp vài câu, ông giải thích xong rồi lững thững đi khuất sau cánh cửa phòng bệnh viện. Mấy ông bác sĩ đã qua bao nhiêu lần giải phẫu cho bệnh nhân trong đời họ, các ông có biết chăng nỗi ưu tư của gia đình thân nhân, nỗi lo lắng đã gặm nhấm họ khi người thân phải qua cảnh ngặt nghèo như em hôm nay? Thế mà ông cứ dửng dưng như không. Mà thật ra ông có nói bao nhiêu chắc cũng không đủ, cũng không làm an lòng anh và mấy con. Nhìn dáng ông bác sĩ khuất sau cánh cửa phòng ICU, qua khung kiếng anh thấy ông ta ký giấy tờ và dặn dò người y tá. Mọi người trong phòng ICU lăng xăng. Anh đoán là họ chuẩn bị để… đón em Ăn Tết Kỷ Sửu! Cuối cùng, cả giờ sau, chiếc giường giải phẫu có em, được đẩy ngang qua phòng chờ đợi. Các người y tá, ngừng lại đôi phút để cho thân nhân an lòng. Cả nhà túa ra đón em, dù chỉ mấy giờ xa cách nhưng hình như cả tháng năm dài không gặp. Mấy con và anh thở phào nhẹ nhõm khi thấy em mở mắt nhận diện được từng người trong gia đình. Em bóp tay anh thật chặt như thầm bảo em còn sức phấn đấu với những thử thách trước mặt. Người y tá đứng trên đầu giường vui vẻ đưa hai ngón tay cái như dấu hiệu mọi chuyện xảy ra êm đẹp. Anh và các con chỉ cầu mong có thế. Còn gì hơn là chút hy vọng trong giây phút lo lắng nhất mà gia đình ta trải qua. Các con giờ đã lớn khôn, chúng già dặn hơn anh khi gồng gánh đưa nhau sang đây mấy mươi năm trước. Có gần bên các con trong giờ nguy kịch, mới thấy chúng khôn lớn, chững chạc và bình tĩnh, vậy mà lâu nay anh không cảm nhận được. Tre già măng mọc mà em! Chỉ mong các cây tre xanh non này sẽ trở thành rắn chắc vàng óng, cao to hơn, cành lá sum suê hơn anh và em. Chiếc giường giải phẫu đưa em khuất vào phòng ICU. Anh và mấy đứa thập thò bên ngoài khi cánh cửa khu ICU12 khép lại. Cả nhà trở ra phòng chờ đợi để chờ giờ vào thăm em. Mỗi người tìm ly cà phê. Phần anh đã uống bao nhiêu ly cà phê hôm nay rồi quên đếm. Đồng hồ chỉ đúng 6 giờ chiều ngày Mồng Một Tết! Bên trong phòng ICU12, các y tá lăng xăng. Họ là những thiên thần, những chuyên viên cần mẫn đang dùng kinh nghiệm và sở học để tu chỉnh chiếc-đồng-hồ của gia đình mình mong hoạt động tốt trở lại. Cái đồng hồ đó chính là em, đã hơn 65 năm nay chạy đều không hề sai một giây phút. Em là chiếc đồng hồ treo tường đúng boong. Cứ đến giờ là báo cho mọi người bằng tiếng chuông ngân vang êm ả trong không gian. Em là chiếc đồng hồ báo thức các con đi học khi chúng còn bé, nhắc nhở anh thức giấc để đi làm, và báo cho cả nhà một ngày mới đang chờ đón có ánh bình minh rạng ngời. Em vẫn là chiếc đồng hồ chạy đúng giờ cho dù đã qua bao nhiêu thăng trầm lo cho các con đến khi khôn lớn, và quán xuyến mọi điều khi anh trở thành nghễnh ngãng. Mấy cô y tá và vị bác sĩ là những chuyên viên đang điều chỉnh, tân trang hay sửa chữa gì đó để chiếc đồng hồ kia tiếp tục hoạt động chỉ đúng ngày, giờ, tháng, năm cho gia đình chúng ta trong những ngày, tháng, năm sắp tới. Mấy ngày nằm trong ICU sao thấy dài đăng đẳng. Anh và mấy con đi đi về về từ nhà đến nhà thương như con thoi. Anh chỉ kịp cạo râu, rửa mặt mũi là trở lại cho kịp giờ thăm viếng thân nhân. Tình trạng em tiến triến tốt thấy rõ. Bác sĩ giải phẫu cho biết 24 giờ đầu tiên sau khi giải phẫu là quan trọng nhất. Chỉ sợ vết thương không ngừng máu sẽ ứ đọng trong não. 48 giờ sau đó thì sợ não bị sưng. Vì vậy những ngày em nằm trong ICU là cần thiết để theo dõi từng li từng tý. Lạy Trời! Cám ơn Trời Phật! Ông bác sĩ rất mát tay! Hay là những lời cầu xin của anh và các con được Ơn Trên phò độ! Mọi chuyện xảy ra êm đẹp hơn mong muốn. Trí nhớ em còn tốt. Sức khỏe em rất khả quan. Người y tá kêu em làm các động tác để trắc nghiệm. Em làm chu tất. Anh như đọc được trong ánh mắt em là muốn chứng tỏ cho anh và các con là em vẫn bình thường. Tội nghiệp em là ở chỗ đó, nghĩ và lo cho người Bao Mùa Nắng Hạ 68 Bao Mùa Nắng Hạ 69

    37 khác hơn cho chính mình. Cả đời em là như vậy, hy sinh cho chồng, cho con quên cả bản thân. Chính nhờ vậy nên anh mới có cơ hội trở lại trường học sau mấy chục năm bỏ bê đèn sách. Chính sự hy sinh của em nên anh mới không phải làm việc vất vả vì em biết sức anh có hạn, và cũng chính em đã khuyên anh nên về hưu khi thấy tuổi đời chồng chất và sức khỏe anh đến hồi suy thoái. Ngày em được đưa khỏi ICU về phòng, là đã qua được một thử thách lớn. Anh và mấy con chờ kết quả thử nghiệm trong khi em trên giường bệnh khi tỉnh khi mê. Lúc tỉnh táo, em ăn uống được chút đỉnh, bắt đầu tập đi những bước tập tễnh. Nhìn em chập chững đi mà anh nhớ mấy đứa con đứa cháu. Em nhớ không, mình mừng rơn khi đứa cháu đầu lòng đi những bước đầu trong đời: khập khễnh, khệnh khạng trong tiếng reo vui, trong ánh mắt rạng ngời của gia đình, trong nụ cười hồn nhiên của đứa cháu. Cũng vậy, khi xưa em đã từng là nguồn vui, là nụ cười, là niềm hạnh phúc cho gia đình mình, khi em chập chững những bước đầu tiên trong đời cách nay hơn 65 năm. Em đâu có ngờ bây giờ em phải làm lại từ đầu trong chu kỳ làm người, học đi, học đứng. Hôm nay, chính đó là niềm vui cho anh và các con khi nhìn em đi được chập chững sau cơn giải phẫu. Chính đó là khởi đầu cho niềm hy vọng là em sẽ có cuộc sống bình thường trong lúc tuổi về chiều. Bước chân này của em đã cùng anh dong ruổi trên đường đời, san sẻ từng bước vui buồn, thăng trầm bên nhau. Cuộc đời em lúc nào cũng như chiếc bóng bên anh, lặng lẽ, dong ruổi theo anh trên khắp nẻo đường đất nước vì em chấp nhận lấy chồng nghiệp lính. Cũng những bước chân đó đã cùng anh giang hồ đến phương trời xa lạ này, bỏ lại sau lưng gia sản cả nửa đời người tạo dựng. Nhớ nghe! Hứa với anh là em phải tìm lại bước chân năm xưa, để mình còn dong ruổi nốt đoạn đường còn lại. Anh biết, rồi sẽ có một ngày, hai bước chân sẽ lẻ bóng. Ngày đó ắt phải đến, nhưng không phải hôm nay! Bao nhiêu đêm anh ở lại nhà thương với em, trong ánh đèn lờ mờ chiếu hắt qua khung cửa sổ. Nhìn thân thể em quàng đầy dây nhợ, anh cảm nhận được tình yêu thương lúc tuổi về chiều, trong khi hoạn nạn còn hơn trăm ngàn liều thuốc hồi sinh. Đọc qua sách báo, tin tức hàng ngày, cái không may xảy đến cho người đời như ăn cơm bữa, anh đâu ngờ là một ngày tai họa lại giáng xuống gia đình chúng ta. Anh đọc đâu đó câu Hạnh phúc là cuộc hành trình của con người chớ không phải là điểm đến nhờ đó mà anh tìm được bình an cho tâm hồn, có thêm nghị lực để lo cho em! Bao nhiêu chặn đường mình đã đi qua, vui buồn có nhau. Em có nhớ, khi còn khỏe mạnh, mình đã từng lái xe trong những đêm trăng thật bình yên qua những đồi thông yên ngủ dọc hai bên đường. Em kể cho anh nghe đủ thứ chuyện. Anh lấy làm lạ là sao em lại nói nhiều như vậy vì thầy bói đã bảo là tuổi hai đứa mình khắc khẩu. Phải chăng là cảnh thơ mộng của đêm trăng, phải chăng là cảnh đồi núi trùng điệp yên tĩnh của vũ trụ đã cảm lòng em? Nhưng em cho biết là chỉ sợ anh ngủ gục nên em cố chuyện vãn cho vui. Thiệt em làm anh cụt hứng! Đến ngày N+11 thì em được xuất viện. Mấy người bạn đến thăm không ngờ tình trạng lại khả quan như vậy. Anh và mấy con mừng vì trí nhớ em có khi còn minh mẫn hơn trước khi giải phẫu! Em còn nhớ, chỉ cho anh đi tìm trong bếp những thứ mà em cất trước đây. Chuyện đầu tiên khi về đến nhà là anh mua cho bằng được, ngay hôm đó, cái walker để em tập đi đứng và dễ dàng khi di chuyển trong nhà. Anh đâu ngờ rằng chính cái walker đã đem tai họa đến tình trạng sức khỏe của em vì em đã té hai lần trong hai ngày liên tiếp. Em không muốn trở lại nhà thương. Em không muốn cho ai đụng đến cái đầu em nữa. Em sợ! Anh không làm sao diễn tả được tâm trạng mình khi nhìn em nằm sóng soài trên sàn nhà, mắt lạc thần, ú ớ nói không thành tiếng. Hình ảnh này sẽ hằn sâu trong óc anh, gặm nhấm anh suốt đời, nếu em có mệnh hệ nào. Vậy mà em cứ cho là em chỉ nằm đó thôi chớ không sao. Em đã mê sảng rồi, biết không. Đầu em sưng to, một bên thì vì vết mổ, một bên thì như ai ấp nửa cái trứng lên đầu vì trợt té. Em bị trợt ngã khi Bao Mùa Nắng Hạ 70 Bao Mùa Nắng Hạ 71

    38 anh ở dưới bếp đang nấu nồi cari gà mà em muốn ăn, trong khi bên ngoài mưa gió sấm sét tơi bời. Tiếng được tiếng mất, em giải thích là vì đói nên mới lần ra bếp. Nghe đứt ruột! Anh gọi 911! Xe ambulance đến. Em thoái thác, nhất định không chịu đi nhà thương cấp cứu. Anh kêu các con đến đầy đủ, khuyên bảo hết lời mà em cũng không nghe. Cả nhà đành bó tay! Bên ngoài vẫn còn mưa rả rích. Chính tiếng em té làm anh tưởng là sấm sét, vậy mà em vẫn nói là không sao. Em không muốn anh lo hay là em không biết gì? Tội nghiệp! Cái đầu vừa mổ bị sưng to, anh không biết hậu quả sẽ ra sao! Đã vậy sáng hôm sau em lại té thêm một lần nữa từ trên giường mặt mày bầm đen bầm tím, vậy mà em cũng nói là không té! Cuối cùng anh lấy được cái xe lăn. Anh cảm thấy an tâm hơn. Hình như em cũng cảm nhận được là em không còn bình thường lành lặn như trước đây nên đi đứng có phần cẩn thận hơn. Điều này làm anh an lòng phần nào. Anh túc trực cho em 24/24. Không có món ăn nào em muốn ăn mà không có, cho dù em không ăn bao nhiêu. Khi nấu, khi mua. Nhiều khi đợi lúc em ngủ anh lái xe vội mua các món em thèm. Ra đi mà lòng thấp thỏm, vì hai lần ngã vừa qua vẫn còn để lại ấn tượng hãi hùng trong đầu anh. Một hôm mưa bão lớn đến Houston, em muốn ăn tô phở gà, thịt trắng, nước trong. Anh cũng lặn lội mua cho được, nhưng em chỉ ăn được vài muỗng. Việc ăn uống của em ngày càng sút giảm. Anh lo ngại vô cùng. Sức khỏe, tinh thần em theo đó mà sa sút. Đầu óc em không còn minh mẫn. Thậm chí, càphê sữa đá mỗi sáng do anh làm là món em thích nhất, mà nay em cũng chỉ thấm môi. Săn sóc em, anh chỉ biết lo cho em ăn ngủ, thuốc men, dỗ dành, tạo khung cảnh bình an, thương yêu cho em chóng hồi phục. Còn tìm câu giải đáp cho tình trạng sức khỏe của em, anh đành bó tay thôi. loãng dần trong không gian. Mùi hương trầm thoang thoảng cảm thấy hồn lâng lâng quên đi cảnh vật xung quanh, nhọc nhằn âu lo hầu như tan biến. Bên kia phòng, em nằm thiêm thiếp. Em nghĩ gì? Điều gì đã đi qua trong đầu? Nhiều lần anh bắt gặp em soi gương và cố xua đuổi hình ảnh mình tiều tụy. Ngủ đi em, ngày mai anh sẽ đưa em đi bác sĩ dù chưa đến ngày hẹn, để tìm câu giải đáp. Ngủ đi em, ngày mai trời lại sáng, Đừng sợ anh bỏ em một mình. Đừng sợ! Không phải em, mà cả anh, chúng mình hai đứa là hai ngọn đèn trước gió. Không biết tim đèn, dầu đèn còn đốt được bao lâu, nhưng nếu mình còn đùm bọc lẫn nhau, che chở cho nhau lúc giông bão, thì rồi sẽ có lúc trời quang mây tạnh… Phạm Văn Hòa Tháng 3, 2009 Tại sao? Nguyên nhân? Đâu là lời giải đáp? Anh chịu thua… Anh thắp hai nén nhang, một cắm trên bàn thờ Phật, một cắm trên bàn thờ ông bà. Anh khấn vái. Khói hương nghi ngút, Bao Mùa Nắng Hạ 72 Bao Mùa Nắng Hạ 73

    39 Thế là tôi yêu quá mất rồi, Dáng đi, giọng nói, Nàng Xuân ơi! Chiếc lá thư xanh thay lời nói, Viết gửi xong… trông đứng, trông ngồi! Mùa Xuân năm đó có nhớ không, Gió Xuân ru nhẹ, nắng Xuân hồng, Bóng ngả song đôi khi chiều xuống, Cầm tay ai kể ai rõ nỗi lòng… Rồi sau ngày ấy mình chia tay, Ai vẫn chờ, vẫn nhớ ai hoài, Ai ở lại quê, ai viễn xứ, Gặp nhau trong giấc ngủ Liêu Trai… Em là cô gái đang độ Xuân, Nhởn nhơ như hoa thắm trên cành, Cho gió hôn môi hồng đôi má, Tóc bồng đùa nắng quá long lanh… Cũng chỉ vì ai hé môi cười, Mắt nai làm lịm cả lòng rồi, Tà áo trắng tinh đùa trong gió, Dáng Xuân ai mãi mãi trong tôi… Từ đó yêu hoa, thích làm thơ, Để lòng tơ tưởng, dạ thẫn thờ, Gọi gió, hỏi mây, hồn ru mộng, Nhớ nhung nào biết thực hay mơ… Dấn bước thăng trầm vì chiến chinh, Vẫn ấp trong tim giấc mộng lành, Nặng gánh quê hương, trăng treo đầu súng, Mơ… có Em, Tôi và Túp Lều Tranh… Nay em là gái quá độ Xuân, Sánh bước bên tôi bóng với hình, Năm tháng sương pha trên mái tóc, Nguyện cầu cho đất nước thanh bình… Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 74 Bao Mùa Nắng Hạ 75

    41 Sau khi coi lại hồ sơ bệnh trạng của em, ông ta đồng ý nhận em vào ngày thứ hai. Vì ông ta đã nhận ra là cái đầu em có vấn đề mà các bác sĩ điều trị, lúc gần đây hầu như không màng để ý. Vậy mà anh đã cãi hoài không lại với tập đoàn bác sĩ đang chữa trị cho em. Anh mừng còn hơn trúng độc đắc. Anh ra vào lẩm bẩm Ngày mai trời lại sáng, Đường đi sắp đến, Ánh sáng cuối đường hầm. Hai cha con anh vô cùng hy vọng và em biết không? Vào ngày Chủ Nhật, một trong các bác sĩ ở bệnh viện nghe tin muốn giữ em lại để chữa trị. Ông bác sĩ hay tập đoàn của họ có thể nghe được cách chữa trị của ông bác sĩ đã gặp thằng Út nhà mình đưa ra hôm qua. Niềm vui chưa trọn thì khốn nỗi, đêm Chủ nhật đó em bị stroke mấy lần. Phải đưa em vào ICU209. Anh gọi các con có mặt đầy đủ trong phút lâm chung. Thất vọng thấy rõ, không nói thành lời. Anh như đọc được sự đau đớn trong mắt của từng đứa con. Anh buồn lắm, cảm như buồn nôn, như hết sức, như chết đuối, như hết hơi, như quả bong bóng đang bay cao bị đâm thủng! Thế là giấc mộng của anh và các con chuyển em về bệnh viện khác tan theo mây khói. Em đã phấn đấu bao lâu nay. Kể từ Tết đến giờ. Vậy mà em đành buông tay bỏ cuộc, như người lội dòng nước ngược đuối sức, tàn hơi, kiệt sức bị cuốn theo thác lũ mang theo mạng sống của mình. 10 giờ phù du nữa thôi, mà em không chịu nổi. Âu phải chăng là số mạng. Hôm trước, anh đã đọc các bài viết mà anh ghi lại những gian truân mà hai đứa mình đã và đang trải qua cho em nghe từ ngày em ra vào bệnh viện, hôm Tết đến nay. Em nằm đó! Mắt nhắm nghiền! Anh bảo là nếu em nghe được thì bóp tay anh làm hiệu. Anh cảm nhận được một sức yếu, yếu lắm truyền qua đầu ngón tay em sang bàn tay anh. Sức em đã kiệt. Ngọn đèn sắp hết dầu. Anh cảm nhận được điều đó. Nhưng anh đã nói là cho dù niềm hy vọng của anh là epsilon, nhỏ vô cùng tận, thì anh vẫn còn hy vọng. Cho dù sức em hao mòn đến đâu, nhưng khi tim em vẫn còn đập, máu vẫn còn nóng trong châu thân, thì sự sống vẫn còn, và anh vẫn còn bên em, cùng tranh đấu để sinh tồn. Anh biết, sự sống con người không như món hàng, cái máy, chiếc xe. Hễ sửa không được thì vứt đi mua cái khác. Không đâu! Hễ sự sống của em không còn nữa thì anh sẽ vĩnh viễn không tìm, không mua bán đổi chác được nữa. Mình sẽ mãi mãi xa nhau! Hôm nay, anh chứng kiến những giờ phút cuối cùng của em. Nhịp tim em xuống dần, xuống dần 60, 50, 20, , 12, 13, 0, 15, Đồng hồ chỉ 9 giờ sáng ngày 16 tháng 6, năm… Anh cầu nguyện, các con cầu nguyện. Gia đình chúng ta vỏn vẹn đếm trên đầu ngón tay. Nay lại bớt đi một. Cả đời anh là lính, nhưng đây là lần đầu tiên chứng kiến người thân nhất của mình, người mình yêu quen biết hơn tám năm trời trước khi kết hôn, tính đến nay được hơn nửa thế kỷ. Làm gì được bây giờ! Anh cầu nguyện cho em đi bình an, đừng nuối tiếc. Tim mạch em cố nhịp, nhưng rồi lịm dần, lịm dần, tắt lịm… Ngọn đèn đã tắt! Chiếc dép đã lẻ đôi! Một cây cổ thụ đã ngã! Anh chùi giọt nước mắt đọng trên mi mắt trái của em mấy lần, khuyên em hãy buông xả, để lòng nhẹ nhõm, hãy bay bổng vì nơi đó em sẽ tái ngộ cùng cha mẹ họ hàng lâu nay xa cách. Em đã thật sự trở về nhà. Anh hôn lên trán em hai lần thật nồng nàn với tình yêu mà anh đã dành cho em, và cũng như lời cám ơn của anh, của các con, với em đã dành cho gia đình mình yêu thương, hạnh phúc hơn 45 năm qua. Trước em, anh bảo các con hãy tiếp tục dành tình yêu thương cho em. Hãy thương yêu nhau hơn vì ngón tay có ngón dài, ngón ngắn. Hãy đùm bọc nhau hơn, vì cuộc sống lúc nào cũng nghiệt ngã. Hãy sáng Bao Mùa Nắng Hạ 78 Bao Mùa Nắng Hạ 79

    42 lòng tin yêu với mình, với gia đình và tha nhân vì em là ngọn đuốc soi đường, và… anh xin lỗi em, những điều anh đã làm em phiền muộn. Anh hứa sẽ đưa em về chùa để sớm chiều nghe kinh kệ. Anh sẽ đưa má, tức bà nội của các con về cùng với em. Anh sẽ nguyện làm công quả cho chùa để được gần em và má, chờ ngày mình tái ngộ. Chiều nay, anh ngồi viết Cáo Phó. Mỗi chữ viết là một giọt nước mắt cho đến khi đầy trang giấy. Thôi em ngủ yên. Anh phải lo làm nốt các việc còn lại. Giờ này em không còn đau thương dằn vặt, không còn bệnh tật phải chữa trị lo toan. Em chán ngấy nhà thương, bệnh viện, hospital, health care mà anh cũng chẳng ưa gì. Từ nay em được THẢNH thơi như tên cha mẹ đặt cho em khi ra đời. Anh lựa cho em những bộ quần áo ưa thích để đưa sang nhà quàn cho em mặc vào lần cuối. Anh đi lựa khắp closet, tủ, ngăn kéo để tìm những thứ em thích nhất để em mang đi. Để rồi mai đây cũng trở thành tro bụi như em, như cuộc sống trần gian Cát bụi trở về Cát bụi. Tối nay, mấy đứa con họp mặt ở nhà lo nấu nướng, lo quét nhà, lo dẹp dọn sắp xếp nhà cửa vì lâu nay anh và em giang hồ hết bệnh viện này đến nhà thương khác, hết phòng thường đến phòng ICU. Còn anh thì hết ngủ ngồi, đến ngủ co, ngủ gà, ngủ gật. Cơm nước thất thường. Bạn bè muốn giúp, kêu anh đến dùng bữa. Nhưng anh khéo từ chối vì giờ giấc đi về nửa đêm nửa hôm. Hôm nay đứa con dâu của mình nấu canh chua cá bông lau, bạc hà, giá, cà chua, nêm rau mò om thơm phức. Thêm món mặn thịt kho. Cả nhà, thiếu em, ăn thật ngon những món mà chúng biết em ưa thích. Anh ăn cũng ngon miệng vì biết là đâu đó em mỉm cười khi thấy gia đình sum họp hạnh phúc. Anh chạy vội vào phòng em trống trơn, nhìn quanh, hỏi em có thấy không gia đình mình đầm ấm. Anh đốt nén hương lên bàn thờ, cám ơn ông bà, có cả em, cầu mong chứng giám cho niềm hạnh phúc nhỏ nhoi trong lúc đau khổ nhất, được mãi mãi tồn tại trong gia đình chúng ta. Bao Mùa Nắng Hạ 80 Bao Mùa Nắng Hạ 81

    43 Những bức ảnh lúc còn bé khi em học trường Providence của mấy soeur ngây thơ, nụ cười hồn nhiên như đón nhận cả thiên đường trần gian vào lòng. Bức ảnh em làm phù dâu, với bó hoa trên tay, điệu hạnh, mơ mộng như nghĩ đến một tương lai hạnh phúc đang đón chờ. Hoàng-tử em đặt cả lòng tin yêu, may mắn thay, người đó là anh! Bức ảnh em ngả đầu vào vai anh lúc anh vừa ra trường là bức ảnh mình ăn ý nhất, vậy mà khi bỏ xứ ra đi mình không mang theo như mình đã bỏ quên cả quá khứ và những gì đẹp nhất của cuộc sống lại phần đất thân yêu. Sau này Cô Út ở VN gởi bức ảnh sang, hai đứa mình nhìn nhau và nhìn hình để so sánh cuộc sống phong sương đã thay đổi vóc dáng mình đến cỡ nào. Anh định treo bức ảnh này ở phòng ngoài. Em lại thích treo trong phòng ngủ vì em không muốn phô trương, nguyên văn lời em nói. Lúc đó anh chiều em, nhưng nay anh mang ra phòng ngoài vì không còn ai cản ngăn anh nữa. Bức ảnh mình đi tiệc đầu Xuân do trường anh tổ chức cách nay mấy chục năm, anh mặc quân phục kaki vàng cầu vai alpha đỏ như nhắc nhở đến thời kỳ đang yêu mà anh đã viết bao nhiêu bức thư, bao nhiêu bài thơ ca tụng tình yêu gởi từ cao nguyên Đà Lạt. Khơi Dòng Kỷ Niệm Phạm Văn Hòa Như vậy là em đã bỏ cha con anh đến nay gần tròn một tháng! Mỗi lần đốt nhang trên bàn thờ, nhìn ảnh em lung linh trong khói, nhìn tàn nhang vương vãi mà thấy lòng quặn thắt. Hình hài đó, nét mặt đó, ánh mắt, đôi môi, mái tóc đó, tất cả đều trở thành tro bụi. Bao Mùa Nắng Hạ 82 Những bức ảnh đi Âu Châu. Những bức ảnh đường trường xa cả nhà cà rịch cà tang trên chiếc xe truck cũ kỹ có gắn camper top trên chuyến đi sang LA, vừa-đi-vừa-nấu-vừa-ăn, và lúc về ghé qua Grand Canyon sống mấy ngày với thiên nhiên hùng vĩ để cảm nhận được sự nhỏ bé của con người trước sự bao la của vũ trụ. Những bức ảnh chụp cả gia đình trên skyline drive đầu Thu ở rặng Appalachan Mountains trên đường từ Harrisonburg, Virginia đi Washington DC trong những năm đầu tiên đến Hoa Kỳ. Những bức ảnh chụp ngày mình được nhà thờ cho chiếc xe Studerbaker, anh vội vã đưa em và các con vượt trăm dặm đường lên D.C. để coi đoàn xiệc Ringling Brothers Circus, điều mà anh mơ ước là các con được hưởng những thú vui trẻ thơ không tìm được ở quê nhà. Bao nhiêu bức ảnh, bao nhiêu trăm ngàn lần nhiều hơn kỷ niệm dâng đầy. Đâu đâu anh cũng thấy dáng em. Đâu đâu anh cũng nghe tiếng nói em, giọng cười và ánh mắt em rạng rỡ. Ôi làm sao anh kể hết, tóm Bao Mùa Nắng Hạ 83

    45 niệm với nét đặc thù, là dấu ấn riêng cho từng người không diễn được thành lời, không viết được thành văn, không kết lại thành thơ, và không có mẫu tự nào có thể ghép nối để diễn tả hết được. Đau khổ chua hơn chanh, đắng hơn thuốc và cay hơn ớt! Người ta bảo thời gian là phương thuốc nhiệm mầu để chữa trị. Nhưng anh không CARE! Có khi anh không muốn được chữa lành vì không muốn quên em. Nhưng Thượng Đế đã sanh TA ra làm người, cho TA những buồn vui thương ghét, thì TA hãy để Ngài chữa trị giùm. Cũng như anh đã làm những điều gì có thể làm để cứu chữa cho em, nhưng cũng đành bó tay thôi. Con người là sinh vật yếu đuối nhất trong vũ trụ, mà Pascal cho là Cây sậy có tư tưởng. Chúng ta không sống lâu như cây cổ thụ trăm năm, thua cả con cua, con tôm dưới đáy biển. Chúng ta chậm lục, sức chống trả yếu đuối hơn cả con kiến; ngũ giác quan thua cả con chó con mèo; bệnh tật hơn bất cứ loài vật nào trên thế gian. Vậy mà TA vẫn muốn sống, TA vẫn muốn được làm người. Mọi chuyện của CON NGƯỜI đã được xếp đặt an bài, có lớp lang, cho em cho anh, cho mọi người từ khi tiếng khóc chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Hóa ra chúng ta chỉ là những diễn viên thủ diễn vai trò CON NGƯỜI theo như bài bản đã được viết sẵn. Mấy đứa con ráng đúc kết cuộc đời CON NGƯỜI của Mẹ chúng trong 12 phút slide show ngắn ngủi để tưởng niệm người Mẹ thân yêu được trình chiếu trong mấy ngày tang lễ. Đứa con lồng vào đó hai bài nhạc đệm Mẹ Tôi và Bông Hồng Cài Áo là hai bài mẹ chúng thích nhất. Anh đã hát cho em nghe không biết bao nhiêu lần từ nhà riêng đến hội trường, đến những ngày đêm đường trường dong ruổi. Anh đã hát cho em nghe từ khi còn sống ở quê mẹ Việt Nam, đến khi lưu lạc đói khát tại trại tỵ nạn ở Mã Lai, cho đến Hoa Kỳ vùng đất hứa. Lời ca không thay đổi, người hát không thay đổi, nhưng mỗi lần cất tiếng hát như mang sắc thái, tâm trạng buồn vui khác nhau. Đến mấy ngày tang lễ em khi hai bài hát được lồng trong slide show được trình chiếu, thì y như là Khúc Kinh Cầu để tiễn biệt em về cõi Vĩnh Hằng. Đám tang em có đủ mặt bà con xa gần, bằng hữu cũ mới, đồng hương nơi em và anh đã chào đời đến tiễn đưa em lần cuối. Bông hoa muôn màu, muôn sắc từ Úc, Canada, Europe, Việt Nam và nhiều nơi ở Hoa Kỳ gởi về vá đầy ba bên vách nhà quàn, tạo thành tấm thảm muôn hồng nghìn tía để đưa em Trở- Về-Mái-Nhà-Xưa. Khi sanh tiền em hay kê anh là quá ư nhà binh, lúc nào cũng trồng hoa từng loại, từng màu, đồng nhất như khoác bộ đồng phục cho khu vườn nhà, thiếu hẳn tươi mát linh động. Anh chiều em, trồng hoa theo ý em muốn, và từ đó khu vườn nhà chúng ta là tấm thảm gồm muôn hoa kết hợp, vui hơn, điệu đàng hơn, và cảnh sắc cũng hoà hợp hơn. Giờ đây, không còn ai trách móc, châm biếm, giận hờn, chia sẻ buồn vui cùng anh. Anh thèm tất cả những thứ đó. Có hôm anh mua được món hàng tốt, giá rẻ, như thay bốn cái lốp xe mới, anh muốn khoe với em, nhưng em đâu còn nữa. Anh thấy nghẹn ngào! Cả những thú vui buồn nhỏ nhoi này, từ nay anh không được chia sẻ cùng ai. Anh không được nhìn thấy ánh mắt em như sợ hãi nhìn anh, khi vì bệnh không kiểm soát được các công việc căn bản của con người. Anh nhớ hoài ánh mắt đó, em có biết không? Tại sao em phải sợ, anh đã hứa là lo cho em làm tất cả những gì để em được thoải mái trong suốt cuộc Bao Mùa Nắng Hạ 86 Bao Mùa Nắng Hạ 87

    47 hết. Anh ăn uống có vẻ ít hơn. Nhưng cho dù món ngon hay dở anh, vẫn để phần cho em như mình đã từng chia xẻ ngọt bùi suốt bốn, năm chục năm qua. Trưa thì em cũng có nước mát để uống, khi bên ngoài nóng nực, oi bức. Cứ mỗi lần cúng Thất về thì đồ chay đầy nhóc tủ lạnh, vì mấy chị bạn muốn anh mang về ăn lần vì không ai nấu nướng. Các anh chị khác mang cho đủ thức thức ăn. Anh cảm thấy cay cay nơi khóe mắt khi đón nhận. Từ nay anh như con gà trống cô đơn, không còn ham khoe tiếng gáy, vì không còn ai nghe. Dù có tìm được con trùn non, cũng đành nuốt vội một mình vì không có ai san sẻ. Thật không dè cuộc sống của anh thay đổi nhanh như vậy kể từ khi mất em. Anh không nghĩ tới, hay anh không dám nghĩ tới. Anh chấp nhận và mong thời gian là liều thuốc khuây khỏa. Viết đến đây, cũng quá khuya. Nghe tiếng động ngoài phòng của thằng Út. Anh bảo: – Chừng nào con đi ngủ, nhớ nhắc ba nghe! – Sao vậy ba? – Ừ, nếu con không nhắc, ba sợ cứ ngồi viết lách rồi quên ngủ đó thôi. – Thì ba ngủ đi, con cũng đi ngủ đây khuya rồi, mai con còn phải đi làm. Anh nghe lời con, vào giường cố dỗ giấc ngủ muộn. Thu mình dưới chiếc chăn cô đơn, bên tai văng vẳng câu Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật… trầm bỗng, phát ra từ chiếc máy tụng kinh trên bàn thờ em nghe rõ mồn một trong đêm khuya thanh vắng. Phạm Văn Hòa Chao ơi tôi khóc tự bao giờ Chợt nghe hồn lạc lõng chơ vơ Quanh mình bóng phủ mờ nhân ảo Tôi thức đây mà đâu phải mơ Chút buồn cho thi vị nguồn thơ Niêm vận không đâu lệch mù mờ Đặt bút nỗi niềm lên trang giấy Tình sầu nhuộm đắng phút đợi chờ Niềm vui trong như suối tuổi thơ Yêu để rồi lưu luyến đợi chờ Vui phút tương phùng lòng mở hội Tình dâng cao, tim nhịp khù khờ Vui buồn tựa nước chảy hoa trôi Buồn vui như mây lửng lưng trời Khóe mắt suối buồn vui khôn cạn Cho hồn dang cánh lướt ngàn khơi Tôi buồn tím lòng khóc cho vơi Tôi vui sao lại khóc người ơi Vui buồn khơi vắt dòng lệ cạn Giọt mắt len hồn say khướt tình đời Bao Mùa Nắng Hạ 90 Bao Mùa Nắng Hạ 91

    48 Vườn Hoa Sau Nhà Phạm Văn Hòa Em à! Sáng nay anh đi mua bông để thay trên bình cho em. Em biết không? Chợ hoa, ngoài các loại anh thường cắm cho em, còn có nhiều loại khác anh chưa hề biết tên. Có loại thiệt đẹp, màu sắc thật tươi nhưng không giữ được lâu. Riêng bông Carnation thì lâu tàn hơn cả bông hồng, anh định mua nhưng đã cặm cho em mới tuần trước đây. Hoa Hydrangea thật đẹp màu trắng, giống như loại trồng quanh chỗ condo anh ở khi công tác ở Nam Phi nhưng đắt quá lại không được tươi. Cuối cùng, anh lựa được hai bó hoa Tulips, một màu cam và một màu vàng là hai màu em thích nhất. Cô tính tiền khen hoa đẹp và khen anh khéo chọn! Anh định sẽ dành một khoảnh đất sau nhà để trồng loại hoa này. Nghe nói là khó trồng lắm, nhưng biết đâu anh chẳng gặp may hơn người ta! Khởi công bây giờ và giăm củ thì vừa, vì rễ sẽ đâm vào cuối Thu, qua Đông và kịp Xuân thì có hoa để cắt mà cắm vào lọ cho em. Dù biết em không thích màu trắng hay màu đen. Nhưng em đã từng nói là vườn hoa phải có đủ màu sắc mới đẹp. Cũng như phải có đủ sắc da, chủng tộc mới đúng là thế giới loài người. Chừng nào con người cảm nhận được và tôn trọng lẫn nhau để sống hòa đồng hòa hợp thì chừng ấy ta mới tìm thấy thiên đường nơi hạ giới. Vườn hoa cũng vậy, anh sẽ trồng thêm vài loại màu trắng để cho khu vườn được muôn hồng nghìn tía. Vườn Hoa Sau Nhà hoàn thành vào Thu, khi mùa Xuân đến, là lúc trăm hoa đua nở, anh cắt một ít cắm vào bình cho em, một số sẽ để lại trong vườn để mình cùng ngắm khi mệt mỏi, khi vui, khi buồn, lúc sáng sớm khi cây cỏ còn đọng sương mai, lúc ban chiều khi hoàng hôn vừa tắt nắng… Ngoài vườn hoa ra, anh còn muốn đào cái hồ nhỏ để trồng sen, cho bông khi mùa Hạ đến, và trồng các loài hoa khác chịu được đến cuối Thu. Chừng đó, vườn hoa sau nhà suốt năm sẽ là sân chơi của những loài ong, các con lady bugs, mấy con lizard sống len lách, và các loài chim nhỏ tìm sâu… Khu vườn Bao Mùa Nắng Hạ 92 Bao Mùa Nắng Hạ 93

    49 sau sẽ có hoa quanh năm cho em và để anh có thú tiêu khiển Em còn nhớ đó, căn nhà thân yêu mà mình đã sống gần ba mươi năm đầm ấm trước đây, sở dĩ bán được sớm cũng nhờ cái hồ sen mình làm sau nhà mà người mua rất thích. Cách nay không lâu, người chủ mới đã điện thoại hỏi là hoa sen gần như chết hết rồi… Giờ phải làm sao? Anh bảo họ không lo, vì sen sẽ tàn vào Đông, đâm chồi vào Xuân và cho bông vào Hạ. Hình ảnh vườn hoa sau nhà mà anh phác họa trong đầu đã đưa anh vào giấc ngủ đêm đêm thật thơ mộng êm đềm. Em biết tánh anh là trước sao gì cũng làm cho bằng được. Khổ nỗi, chưa biết việc trồng hoa rồi sẽ ra sao? Anh sẽ làm từng giai đoạn một, đến đâu hay đến đó. Khi khỏe thì làm, khi mệt thì nghỉ, nhưng lạy Trời đừng bệnh hoạn. Vì bây giờ sức lực cũng không được như xưa. Bệnh tật không biết ập đến lúc nào. Ở tuổi này thời gian không phải là phe ta, anh phải tự liệu thân vì giờ không có ai lo cho anh nữa! *** Anh đã khởi công vườn hoa cả tháng nay vào lúc cuối Hạ. Làm được giàn hoa, tốn mất ba ngày trời, sau khi hoàn tất coi cũng chắc chắn. Hy vọng năm tới vào giờ này thì hoa Ti Gôn sẽ leo giàn và cho những chùm hoa treo lủng lẳng. Em còn nhớ bài Hai sắc Hoa Ti Gôn của TTKH không? Ngoài thơ Nhất Tuấn, bài này em thích nhất, vì nói lên thân phận người con gái với mối tình không trọn vẹn. Để anh đọc cho em nghe vài đoạn: Một mùa thu trước, mỗi hoàng hôn Nhặt cánh hoa rơi chẳng thấy buồn Nhuộm ánh nắng tà qua mái tóc Tôi chờ người đến với yêu đương Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng Trời ơi, người ấy có buồn không? Có thầm nghĩ tới loài hoa vỡ Tựa trái tim phai, tựa máu hồng… (Hai sắc hoa Ti Gôn, TTKH) Còn anh, mong cho hoa đủ nhiều lủng lẳng thì sẽ cho leo vào vách và làm lối đi bên dưới. Anh đã lót các phiến gạch trên cỏ thành lối đi, kéo điện ra để giăng đèn đêm đến sẽ đẹp biết chừng nào. Anh còn mua thêm cái water fountain nhỏ đặt trong khóm hoa Tulips. Cứ ngày ngày được nghe tiếng nước róc rách sẽ cho mình cảm giác thật bình yên. Vườn hoa mới này hòa hợp với những hoa có sẵn ở vườn sau như bông bụp, hoa lài, hoa sứ, hoa anh đào, hoa ngâu, hoa tường vi sẽ làm giàu thêm hương sắc. Nơi đây sẽ là thiên đàng nho nhỏ để sáng sáng thưởng thức những ngụm cà phê đầu ngày, để cám ơn một ngày đã sống và đón chào một ngày mới ngập ánh bình minh. Còn em, cũng sẽ ngày ngày được nhìn ngắm khu vườn hoa sau nhà từ trên cao hay qua khung cửa sổ. Em vẫn cảm được cơn gió mơn man khi thấy cành cây xao động bên ngoài, em cũng vẫn được nhìn những đàn ong bướm bay lượn chuyền từ đóa hoa này đến cành hoa khác và từng đàn chim nhỏ tung tăng trong sân hòa cùng tiếng nước tí tách trong hồ. Cuộc đời cực khổ gian nan đã qua. Em đã cùng anh phải làm lại từ đầu khi tuổi đời vơi gần quá nửa. Cuộc hành trình vượt biển Đông cùng đàn con nhỏ ngày nào làm sao anh quên được. Tiếp theo đó là những ngày cơ cực nhất. Mình đã khắc phục, nhưng khi đến lúc đáng được hưởng những quả ngọt do công vun xới cây đời thì lại là lúc em ra đi. Nỗi buồn, không sao nói hết cho người ở lại. Không ai thích cuộc sống cô độc. Không ai muốn độc thoại, độc hành. Cuộc sống của người còn lại luôn cưu mang hình ảnh của người đồng hành đã bao năm chung bước. Anh sẽ không bao giờ quên em, và Vườn Hoa Sau Nhà cũng chỉ thay cho lời nói yêu thương mà mình đã cho nhau dù Bao Mùa Nắng Hạ 94 Bao Mùa Nắng Hạ 95

    50 qua bao nỗi thăng trầm. Em thích căn nhà này, anh hứa sẽ săn sóc để cho căn nhà luôn là tổ ấm chúng mình. Sân trước, vườn sau, từ trong ra ngoài, đâu đâu cũng in dấu em. Giờ đây anh cảm thấy an lòng phần nào khi đã quyết định làm những điều mình ước nguyện. Anh cảm thấy vui vì em vẫn còn và mãi dự phần vào cuộc sống của anh. Niềm hạnh phúc, nỗi cô đơn và đau khổ nào cũng có đáy của nó, và biết còn phương thuốc nhiệm mầu nào nữa sẽ đưa anh đi nốt con đường thiên định! *** Hôm nay, anh hoàn tất vườn hoa Tulips. Làm đất thật kỹ, giăm củ Tulips và mong mau sớm mau tối cho đến Xuân sang năm để biết kết quả công trình mình làm hôm nay. Chiều nay, đứa cháu nội đến thăm. Sau khi vào chào em ở bàn thờ, nó tìm anh sau vườn. Nhặt một cánh hoa pensée màu vàng, thả vào luống hoa Tulips, xong đến nắm tay anh hỏi nhỏ: – I just made a wish! Papa! Tay chỉ cánh hoa pensée trên luống đất. – Tell me what you wish for? Anh hỏi. – To love you forever, Papa! Anh ngồi xuống bế đứa cháu vào lòng, nghẹn ngào không nói nên lời. – Why you cry, Papa? – Because, I am so happy, and I love you too, my Boy! Anh xoa đầu đứa cháu, cảm thấy bình an và ấm cúng lạ thường. Nhìn quanh không thấy em. Nhưng anh chắc là em đã nghe thấy những lời của trẻ. Chắc em cũng đâu đây bên anh và đang ôm hôn cháu như em đã từng, khi đứa cháu tỏ ra ngoan ngoãn. *** Hôm nay, cơn bão tuyết ngập cả sân sau. Vườn sau nhà trông điêu tàn chỉ vì chút phấn trắng trông vô hại và thơ mộng kia. Các cây hoa đang xinh tươi mơn man nay cũng héo úa tàn tạ. Chỉ có đám hoa pensée, dù bị tuyết lấp hết, nhưng hoa cũng như lá không hề hấn gì khi tuyết tan. Thật kỳ diệu! Khi xưa anh ép từng cánh hoa pensé gởi cho em từ cao nguyên Đà Lạt, màu sắc vẫn nguyên vẹn sau bao năm nằm yên trong mảnh giấy pelure. Hương vẫn còn thoang thoảng. Còn nay sau cơn bão tuyết, thì hoa pensée vẫn giữ được hương sắc dù dáng vóc yếu ớt mong manh nhưng vẫn chịu đựng được trời Đông giá buốt. Có phải nỗi lòng tương tư của con người như tên hoa pensée, sẽ tồn tại thật lâu trong ta cho dù thực chất đầy thử thách cam go. Em là loài hoa pensée, để lại lòng anh tưởng nhớ, dù bao nghịch cảnh nhưng vẫn còn mãi mãi trong anh. *** Tháng ngày chầm chậm trôi qua, từ khi em ra đi. Thân bằng quyến thuộc, mời gọi, an ủi anh lúc ban đầu giờ cũng lơi dần. Tâm thần anh giờ cũng dần dà lắng đọng. Lâu lâu, anh vẫn đọc những bài viết về em vào buổi sáng khi anh pha cà phê và chia đôi với em. Đó là lúc anh cảm thấy mình gần gũi nhau nhất. Chúng ta giờ chỉ gặp nhau qua lời cầu nguyện, qua câu văn, qua vần thơ, qua những kỷ niệm mà thôi. Thực sự chúng mình đã mất nhau vĩnh viễn. Cuộc đời là vậy đó ư! Cho đến giờ này anh vẫn chưa hiểu được cuộc sống trần gian và càng thấy ngu ngơ hơn sau khi em không còn nữa. Anh cố tìm việc gì làm để lúc nào cũng bận rộn, để đầu óc khỏi buộc thắt vào mớ kỷ niệm đau buồn. Anh không còn lái xe đi lang thang khi nửa đêm về sáng. Giấc ngủ vẫn cô đơn khi tiết trời giá lạnh, khi mưa gió sũng ướt mặt trời, nhưng anh đã quen và không để lòng mình bị ngoại cảnh thắt lọng dẫn đi. Anh tìm được chút ánh sáng trong cái u tối nhất, tìm chút an ủi để cảm thấy đời bớt vô vị và không để ưu tư gặm nhấm lòng mình. Sự ưu ái của bằng hữu, sự lo lắng của người thân làm mình cảm thấy như tìm được hơi ấm khi ngoài trời giá lạnh. Anh thấy tỉnh táo để chào đón một ngày mới với ly cà phê đầu ngày không phải một mình vì có người còn nghĩ đến và chia xẻ cùng Bao Mùa Nắng Hạ 96 Bao Mùa Nắng Hạ 97

    51 anh. Sự ưu ái từ trong ánh mắt, trong lời nói, trong cử chỉ đã làm lòng mình rung động như nghe được khúc nhạc hay, đọc một câu văn ý nhị, hứng được chút ánh sáng nhiệm mầu từ trên cao ban cho. Đêm khuya sẽ bớt cô lẽ vì được nghe những lời nói trong đêm ngọt ngào đưa mình vào giấc ngủ. Nhiều khi anh không biết mộng hay thực, chân hay giả, nhưng từ ngày em ra đi, anh tin vào định mệnh an bài cho kiếp người. Em là mớ kỷ niệm ăn sâu vào lòng. Khi hạnh phúc thì rạng rỡ như ánh dương, thăng hoa như pháo bông, thánh thót như nước trong khe suối. Khi buồn phiền thì như vết thương để lại tì sẹo hằn sâu trong tim. Tất cả được lưu trong ta như khúc phim của một đời người. Không có cơn mưa nào mà không dứt. Không có cánh hoa nào đẹp mà không tàn. Không có vật thể nào không luân lưu chuyển động. Không có tuổi đời mãi mãi êm xuôi và không có tình yêu nào không có hồi kết cuộc. Đó là lẽ tất nhiên của trời đất, nhưng anh chỉ mong Vườn Hoa Sau Nhà sẽ mang được những gì hương sắc nhất của chúng mình. Và anh như vừa làm được một điều phải nữa với em. *** Mấy hôm nay mưa thật nhiều, em biết anh rất thích. Ngược lại anh biết em rất sợ khi nghe tiếng sét từ thinh không. Những giọt nước mưa ngọt ngào tưới mát lòng mình, tưới ướt Vườn Hoa Sau Nhà để hoa ươm mầm, cho lá thêm xanh. Nhìn những giọt mưa đêm xuyên qua ngọn đèn đường vàng vọt gục đầu, so vai như vì lạnh và đang khóc cho em, cho anh, cho thân phận con người. Sao trời mưa nhiều quá vậy em? Mưa ngày và mưa suốt cả đêm Hoa lá rét run vì gió lạnh Đèn đường gục đầu khóc vì em… Gió bớt rồi, mưa cũng bớt rơi Sao lòng còn khắc khoải chơi vơi Mưa ơi! Tí tách từng giọt nhỏ Ru ta vào giấc ngủ tuyệt vời… (Mưa Đêm) Cơn mưa nào rồi cũng tạnh. Những cơn mưa sầu Đông vừa dứt thì hơi Xuân thoang thoảng trong không gian. Hoa lá lún phún trên cành cây dáng gầy khô như không còn nhựa sống. Cho dù mùa Đông rét mướt, tước đi mớ lá xum xê, xanh mướt, nhưng nhựa sống chỉ chực hồi sinh khi Xuân về. Khu Vườn Hoa Sau Nhà, Tulips bắt đầu đâm chồi. Những nụ lá xanh non e ấp vươn khỏi mặt đất lạnh. Công anh đã bỏ ra vào mùa Thu năm rồi, giờ thấy kết quả. Những búp hoa đủ màu sắc thi nhau chào Xuân khi vạn vật thoát khỏi cái vỏ co ro của mùa Đông. Mấy mươi năm trước, anh và em cùng chăm nom khu vườn sau nhà mỗi độ Xuân về. Anh lo làm đất, em lo trồng rau, cải, cà, ớt… Mình thường ra sau vườn mỗi sáng tinh mơ để nghe mùi hoa bưởi, hoa quít ươm đầy không gian. Hít đầy buồng phổi không khí trong lành sẵn sàng cho một ngày mới. Thế mà năm rồi, em đã không thoát khỏi sức tàn phá của mùa Đông, cơ thể em héo hắt, rồi tàn tạ khi Hạ đến. Dù nằm một chỗ, nhưng em đã nhắc đi nhắc lại với anh là đừng quên đi Hội Xuân Đồng Hương để chúc Xuân bà con. Và năm nay, một mùa Xuân nữa đến, mùa Xuân đầu tiên không có em bên anh trong cuộc sống này. Đêm hội Xuân năm nay, rồi cũng đi qua. Bao nhiêu người quen biết không còn. Và bao nhiêu người nữa sẽ lần lượt ra đi. Đêm Hội Xuân hàng năm vẫn còn tiếp tục nhưng sẽ mãi mãi thiếu vắng bóng em và những người đã từng góp công sức, tâm huyết để tình tự bà con được vun xới. Một ngày mới, một mùa Xuân mới, sẽ đến rồi đi. Anh còn ngồi đếm thời gian qua tiếng tích tắc của con lắc. Liệu còn được bao lâu? Anh chặc lưỡi: Một đời người!, mỗi khi nhìn lên bàn thờ, nhìn ảnh cha mẹ, nhìn ảnh em lung linh. Với em, một trang tình sử được lật qua. Dù buồn, dù yêu thương vẫn đầy ắp trong tim, nhưng người còn lại phải gói gom mớ kỷ niệm tận đáy lòng để tiếp tục cuộc sống. Vườn Hoa Sau Nhà ngày một xanh tươi khởi sắc lúc vào Xuân Bao Mùa Nắng Hạ 98 Bao Mùa Nắng Hạ 99

    52 như chút quà cho em, như chứng tích của những gì đẹp nhất mà em đã để lại lòng anh. Vườn Hoa Sau Nhà này cũng chỉ là một mắt xích tạm kết nối dây xích cuộc đời bị đứt quãng. Hương sắc kia cũng chỉ làm cho cuộc đời bớt phần tẻ nhạt trong khoảnh khắc, rồi sẽ tan loãng trong không gian, úa tàn theo thời gian. Thời gian là liều thuốc nhiệm mầu, rồi sẽ như gió, như mưa, như sóng biển xóa nhòa dấu chân con người trên cát. Mai này, anh cũng sẽ cùng em uống ly cà phê đầu ngày để ngắm Vườn Hoa Sau Nhà đổi thay theo tiết trời Xuân, Hạ, Thu Đông. Hoa sẽ tàn nhưng rồi sẽ lại đơm bông khi mùa Xuân lại đến… còn cuộc sống con người biết còn có được Kiếp Lai Sinh?! Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 100 Bao Mùa Nắng Hạ 101

    53 – Thôi, mình nói chuyện đó sau! Ba sửa soạn lên con ngay. Tiếng bên kia đầu máy, giọng rất vui: – Ba! Ba! Ba không cần lên bây giờ, một vài hôm, hay mai ba đi cũng được, giờ chiều rồi mà từ nhà lên đây những 500 miles. Ở đây có Debbie, bạn gái của con tôi, lo cho con được. Kẹp điện thoại ở cổ, vừa đi vừa nói: – Bây giờ là 2 giờ chiều, trễ lắm là 4 giờ ba rời nhà, thì khoảng trước nửa đêm ba sẽ đến bệnh viện. Thôi ba cúp, để sửa soạn đồ đạc. Ba mừng cho con. Ba cám ơn Trời Phật. Con nhớ van vái mẹ phò hộ nghe. Bye! Trái Thận Cho Con Tôi Phạm Văn Hòa Đêm 6 tháng 8, 2011 Tiếng điện thoại cell phone, đứa con ở Oklahoma City cho biết là hiện đang ở bệnh viện để chờ được thay thận. Tôi mừng quýnh: – Con vào hồi nào mà không cho ba hay sớm, trước khi vô nhà thương? – Từ 12 giờ trưa. Mà con phải chờ cho chắc, mới gọi ba. – Ủa sao vậy? Mà phải chờ cho chắc? Tôi hỏi mà không cần đứa con trả lời, Bao Mùa Nắng Hạ 102 Không trả lời con, vì việc này tôi đã quyết định từ khi biết Thức, tên đứa con trai lớn, lên đầu danh sách chờ thận từ mùa Hè năm qua. Tôi không mất nhiều thời giờ để cho quần áo, thuốc men và những đồ cần thiết của mình vào túi xách. Từ lâu, tôi đã tính là phải làm gì khi hay tin này. Tôi biết chờ đợi thì lâu, nhưng khi được tin báo là không có nhiều thời giờ thu xếp, vì thận ghép đang trên đường đến bệnh viện. Chẳng mấy chốc, tôi đã sẵn sàng để lên đường, sau khi báo cho mấy đứa em của nó cùng vài người bà con, bè bạn. Mấy đứa nhỏ cũng cản quá chừng, đòi mua vé máy bay và mướn xe cho tôi để đi lại ở OK City. Đứa con dâu thì khóc thút thít vì cản không được và sợ tôi lái xe nguy hiểm. Mấy đứa nhỏ biết tánh ba nó nên không đứa nào nằn nì thêm. Tôi rời nhà lúc 4 giờ chiều trên chuyến xe hy vọng và lòng vui khấp khởi. Chẳng mấy chốc, tôi đã sẵn sàng để lên đường, sau khi báo cho mấy đứa em của nó cùng vài người bà con, bè bạn. Mấy đứa Bao Mùa Nắng Hạ 103

    54 nhỏ cũng cản quá chừng, đòi mua vé máy bay và mướn xe cho tôi để đi lại ở OK City. Đứa con dâu thì khóc thút thít vì cản không được và sợ tôi lái xe nguy hiểm. Mấy đứa nhỏ biết tánh ba nó nên không đứa nào nằn nì thêm. Tôi rời nhà lúc 4 giờ chiều trên chuyến xe hy vọng và lòng vui khấp khởi. Chẳng mấy chốc tôi đã rời khỏi thành phố Houston trước giờ tan sở kẹt xe. Xe bon bon trên đường. Tôi thầm van vái cho chuyến đi được an toàn vì một mình lái xe trên đoạn đường dài về đêm. Nhờ trời mùa Hè, hy vọng chừng trời sập tối thì tôi đã đến Dallas, như vậy tôi chỉ còn phải lái vài tiếng về đêm mà thôi. Cảnh trí hai bên đường mang tâm trạng của tôi nên có vẻ vui hơn thường ngày, nhìn quanh đâu đâu cũng thấy tươi mát dù Houston và Texas năm nay bị hạn hán nặng. Có nhiều cánh đồng trồng bắp ngút ngàn nhuộm toàn một màu vàng úa vì thiếu nước, vậy mà tôi cũng cảm thấy đẹp và có cảm tưởng như cảnh lúa chín ở quê tôi. Trời trong xanh, chỉ lơ thơ vài cụm mây lạc trôi lơ lửng, chẳng bằng những lúc giông bão, mây từng lớp và từng lớp cuồn cuộn vây kín khung trời. Chỉ một giờ đầu tiên khi rời nhà, tôi buồn ngủ vô kể. Ngáp muốn trẹo hàm. Nước mắt ràn rụa. Tôi ca, tôi véo vào người, tôi làm đủ trò để tỉnh ngủ mà cũng vậy. Nhưng tôi không muốn uống thuốc có chất caffeine sớm vì nghĩ là khi trời sập tối tôi sẽ cần để lái xe. Vậy mà chẳng ngờ ít lâu sau tôi tỉnh như sáo. Trên đường đi tôi nghĩ ngợi đủ thứ và… Nhớ lại cách nay hơn hai chục năm khoảng gần nửa đêm, cũng vào Hè như hôm nay, trời oi bức và khi hai cha con còn thức đang ngồi chuyện vãn. Điện thoại của bệnh viện, cho biết là thận để thay cho con tôi đã có và phải vào bệnh viện càng sớm càng tốt. Cùng lúc cái pager của nhà thương reo báo. Dạo đó chưa có cell phone, nhà thương cho người chờ thận pager để báo khi có thận. Đó là lần thay thận đầu tiên cho đứa con. Tôi mừng quá, hai cha con và mẹ nó ôm chầm, nước mắt dàn dụa. Chưa đầy nửa giờ sau là chúng tôi có mặt tại nhà thương. Trên đường đến bệnh viện, viễn tượng tương lai tươi đẹp của đứa con được vẽ lên trong đầu. Lời cầu xin cho con có được cuộc sống bình thường sắp trở thành sự thật. Nhiều khi tôi tự hỏi, biết bao nhiêu đứa trẻ ngoài kia, tại sao con tôi lại chịu điều bất hạnh! Không biết con tôi nghĩ gì, nhưng nhìn khuôn mặt dàu dàu cũng đủ nói lên những nỗi buồn của con mình. Lúc đó nước da cháu khô héo và tóc như râu bắp khô. Nhìn con mà lòng se thắt. Ông bà xưa kia có câu bàn tay có ngón dài ngón ngắn, con cái trong gia đình rồi cũng có đứa thiếu may mắn hơn các đứa khác. Làm cha mẹ, những đứa như vậy đáng được dành cho tình yêu thương nhiều hơn. Điều này đúng với gia đình tôi khi được biết cháu bị thận từ lúc 7 tuổi. Vừa lo trị bệnh cho cháu, vừa lo theo dõi sự tăng trưởng cơ thể cho đúng với tuổi của con, bởi nếu không thì hậu quả càng tệ hại hơn. Không nỗi vui mừng nào hơn là biết được thận ghép vào hoạt động bình thường chỉ trong thời gian ngắn và cháu sẽ có được cuộc sống bình thường. Cháu như cây khô thiếu nước, sau vài ngày tóc tai đen mướt đầy sinh khí. Cơ thể không còn căng phồng vì không bài tiết được nước. Vậy mà đã 20 năm rồi. Nhưng cách nay khoảng bốn năm, thận làm việc yếu dần và ngưng hoạt động cách nay vài năm. Cháu phải sống cuộc sống khép kín, vì đêm đêm cần phải lọc máu tại nhà nhờ vào máy lọc loại nhỏ. Mỗi lần cháu về thăm gia đình, là phải UPS nước thuốc cả chục gallons. Còn máy lọc máu thì cháu mang theo để tránh trường hợp thất lạc hay hư hỏng. Sau bữa cơm chiều, cháu lủi thủi vào giường để lọc máu… lo cho cuộc sống ngày mai! Sự sống của đứa con bất hạnh thật đau lòng. Có sự kiên nhẫn nào hơn khi con bệnh phải tranh sống từng ngày. Cuộc sống nhiệm mầu, đầy quyến rũ, nhưng đối với con tôi mỗi khi thức dậy thấy ánh mặt trời là một điều ân phước. Có lần tôi rủ Bao Mùa Nắng Hạ 104 Bao Mùa Nắng Hạ 105

    55 cháu về VN chơi để biết quê hương bà con, thì cháu nhìn tôi thật tội nghiệp: – Con đi lúc còn quá nhỏ nay không còn nhớ gì, nhưng bây giờ có về cũng phải chờ thay thận. và nỗi buồn vô cớ. Dù vậy, tôi cũng không dám quá lạc quan khi tôi đã một lần, như con chim bị ná… để rồi hụt hẫng vì những bất trắc đến muộn, đã cướp đi cuộc sống của mẹ cháu. Cầu Trời tôi không phải hứng chịu nỗi đau này thêm một lần nữa. Mấy ngày bên cháu, chứng kiến các biến chứng, sốt, huyết áp đột nhiên tăng vọt đến mức báo động. Tôi chỉ biết cầu cứu y tá, dù đứng đó nhưng đành bó tay. Rồi sự lo âu qua đi, khi cháu trở nên khá hơn và nay đang trên đà hồi phục. Nhìn đứa con từng bước chậm chạp bước sau chiếc xe lăn chỉ sau một ngày giải phẫu. Dáng lom khom, già nua, nặng nhọc! Debbie đi cạnh bên. Tôi lẽo đẽo theo sau đẩy chiếc giá treo lủng lẳng dây nhợ. Tiếng máy đo nhịp tim, tiếng máy vô thuốc kêu bong bong như tiếng kèn xe theo từng bước chân con tôi. Người y tá đến bên ra dấu muốn thay tôi, có lẽ vì tội nghiệp tôi chăng? Cám ơn cô y tá, nhưng tôi muốn làm, vì người bệnh này là đứa con kém may mắn của tôi, mẹ nó không còn, tôi rất sung sướng để lo cho nó. Tôi thầm nghĩ, và ngước mắt ngầm cám ơn cô. Giọng cháu thật ôn tồn, nghe như một lời than, một sự chấp nhận, một lời cầu xin, một điều ước, bởi vì dù sống bất cứ nơi nào, làm sao ta chối bỏ quê hương đã cưu mang và đã cho ta thấy ánh sáng khi chào đời. Tôi nghẹn ngào, kín đáo đốt nén nhang, khấn trên bàn thờ vì không biết cơ hội này chừng nào mới đến. Có những việc mình có thể làm được, có thể đốt giai đoạn, có thể bỏ tiền ra đánh đổi, nhưng có rất nhiều việc chúng ta đành bó tay, chỉ còn chờ đợi và khấn nguyện. Và hôm nay, phần quà mà cha con tôi nhận được thật vô giá! 11:30 đêm, tôi đến bệnh viện. Dù đường xa, nhưng tôi không cảm thấy mệt. Trong khi đi đường thì Debbie gọi cho biết đã giải phẫu xong. Ca mổ lâu khoảng hơn hai giờ và bác sĩ cho biết mọi chuyện xảy ra tốt đẹp. Tôi cám ơn cô bạn gái của con và mẹ cô ta đã bên con thay tôi. Nhìn con thiêm thiếp. Tôi cảm thấy nghẹn ngào và nước mắt lặng lẽ mang theo nỗi vui mừng Theo dự tính thì cháu có thể về nhà vào cuối tuần vì tình trạng hồi phục và trái thận ghép hoạt động tốt. Khi cháu nhập viện, độ đo creatinine, cho biết tình trạng của thận, của cháu thật cao mà nay xuống như người bình thường. Tình trạng tốt thấy rõ. Sau vài ngày, dây nhợ, ống nối vào người và các ống implant vào người trước đây để đêm đêm cháu tự lọc máu được rút ra. Con tôi vui thấy rõ. Tôi mừng vô hạn, và cảm như nhẹ được ngàn cân thay cho con. Các người bạn điện thoại, chia vui và cầu chúc điều may mắn. Cô cháu gọi và lo lắng cho tôi suốt trong chuyến đi và thăm hỏi bệnh trạng của Thức thường xuyên. Cám ơn lòng yêu thương mà mọi người dành cho cha con chúng tôi. Tôi rất cần điều may mắn, rất cần tình thương trong lúc này. Thấy con khỏe, tôi trở lại câu chuyện dang dở trước đây: Bao Mùa Nắng Hạ 106 Bao Mùa Nắng Hạ 107

    57 Bầu trời trăng soi sáng trần gian Chuông chùa thánh thoát vọng ngân vang Ánh hào quang rạng đời nhân thế Ngày Rằm mùa lễ hội Vu Lan Lòng bồi hồi nhớ mẫu phụ thân Hương trầm nghi ngút tỏa xa gần Khấn nguyện Phật Trời ban ơn phước Tiên cảnh an bình hưởng hồng ân Nhớ mới ngày nào con ra đời Thế mà nay đã tròn bảy mươi Ơn đấng sanh thành cao vời vợi Cha mẹ ngàn đời, thương nhớ khôn nguôi!!!! Vu Lan 2012 Phạm Văn Hòa Hai Mùa Mưa Phạm Văn Hòa *** Life s not about waiting for the storm to pass It s about learning to dance in the rain Cuộc đời không phải là đợi chờ cơn bão đi qua Mà là học khiêu vũ trong cơn mưa Trời chiều nay không có nắng Hạ vàng, bầu trời mây đen nặng trĩu. Ngồi một mình nhâm nhi ly cà phê nhìn mưa rơi bên ngoài càng lúc càng nặng hạt làm tôi cảm thấy thật yên bình. Vậy nên tôi rất thích mưa, vì mang đến nguồn cảm hứng, gợi nhớ những kỷ niệm xa xưa. Bao Mùa Nắng Hạ 110 Bao Mùa Nắng Hạ 111

    58 Mây đen ùn ùn kéo đến từ vùng vịnh Mexico vì cơn bão Alex. Mùa này là mùa bão tố, cứ vài năm thì có cơn bão đến viếng Houston, dù người-khách này không ai chào đón. Nhìn hạt mưa rơi tí tách bên hiên, từng sợi mưa đong đưa theo gió. Nghe tiếng mưa rơi trên mái nhà như nhịp điệu luân vũ. Các ngọn cây nhấp nhô như đang nô đùa nhảy múa trong mưa. Các cành cây oằn theo từng cơn gió như cánh cung bắn từng đợt giọt mưa vào không gian. Các nhánh hoa sũng ướt trĩu nặng. Sau cơn mưa cỏ cây xanh hơn, đường sá sạch hơn như vừa được tắm gội. Hôm nay, cơn bão rớt đổi hướng đi nơi khác làm người dân ở đây thở phào nhẹ nhõm, nhưng những trận mưa ào ào kéo đến từng đợt, từng đợt như những toa xe lửa tuần tự diễn hành qua các phần đất vùng vịnh Mexico. Những tiếng sét từ thinh không gợi nhớ lúc còn nhỏ, lúc đó mỗi lần như vậy tôi kiếm chỗ nào kín đáo nhất để nấp vì sợ trời đánh. Má vẫn thường nói Ông Trời kiếm những đứa khó dạy, rắn mắt, cứng đầu mỗi khi mưa. Mấy thứ này tôi đều có đủ! Những trận mưa miền nhiệt đới như quê tôi thì sấm sét tơi bời. Thuở ấy, dù sợ sấm sét nhưng thích dầm mưa. Trốn dưới rặng trâm bầu nhìn những con cá đớp mồi tạo thành từng vòng tròn lan dần trên mặt ao, những bong bóng nước di động, như các quả cầu bằng pha lê của mụ phù thủy phản chiếu hình ảnh bên ngoài có cả tôi, bập bềnh, gây cảm giác vui vui, rờn rợn. Những hôm mưa to nước tràn lan, tôi xách giỏ đi tìm bắt cá. Có nhiều khi cá băng qua đường nằm phơi trên cỏ. Còn mưa lâm râm thì tôi lội xuống đám rau bông súng để hái về nhà ăn với mắm và rau hay mắm kho. Thật không còn gì thú vị hơn khi được sì sụp bữa cơm nóng với mắm khi bên ngoài trời mưa rả rích. Cơn mưa vào Hạ khi lúa đã gặt xong, tối đến tôi đi soi ếch hay soi bò tọt. Các chú ếch say sưa nhìn chăm, nhìn chết vào ánh đèn khi chúng bắt cặp. Đường sá trong xóm, các bờ ruộng thì trơn trợt sau cơn mưa cho tôi cảm giác trơn tru mát lạnh dưới chân. Khi trời vừa chạng vạng là tiếng ếch nhái nổi lên như khúc nhạc rền vang từ bên hè nhà cho đến các xó xỉnh quanh làng. Nhiều hôm lười biếng nghe tiếng mưa rơi lộp độp trên mái lá, nghe tiếng côn trùng rả rích, tất cả hoà điệu hành khúc nhạc tuyệt vời, độc đáo miền quê tôi. Những niềm vui lúc còn bé ở quê tôi kể làm sao hết, khi cơn mưa miền nhiệt đới vào Hạ thì như không bao giờ dứt. Lớn lên, khi trọ học ở Sài Gòn, hễ mỗi lần mưa gió thì tôi khoác áo mưa, thả bộ ra ngoài. Lang thang trên những con đường có cây cao, bóng rậm, để nhớ lại lúc ngày xưa còn bé, để những giọt mưa thấm ướt, để được hưởng cái mát lạnh trời ban. Tôi ca nho nhỏ những bài hát mình ưa thích. Tôi đá từng vũng nước đọng bên đường, lòng chợt vui khi nước bắn tung tóe. Ánh đèn đường vàng vọt của các cột đèn so vai ủ rũ vì lạnh. Các quán sá, người người co ro như cố giữ chút hơi ấm. Có bếp than hồng của người sửa xe bên đường lách tách nổ, khói um vì hơi ẩm và vì có giọt mưa tạt vào bếp. Đường sá trở nên vắng vẻ hơn cho tôi có cảm tưởng không bị quấy rầy bởi sự huyên náo của thành phố. Đi miệt mài, đầu óc trơn tru sạch sẽ như khối óc đang tắm gội, và chỉ trở về nhà trọ khi mưa tạnh hay vì quá lạnh đến cóng tay run chân. Cơn mưa năm đó! Khi hai đứa cùng trọ học xa nhà, không biết đã nói những gì mà em bằng lòng cùng tôi đội mưa dạo phố. Hai đứa cùng khoác dưới chiếc áo mưa tản bộ. Gió mơn man, ve vuốt từng sợi tóc của em. Hai mái đầu thật gần, để những sợi tóc quấn quít khuôn mặt em và tôi. Mưa để lại những hạt nước ngọt ngào trong veo như ngọc trai trên khuôn mặt em sũng ướt. Tay trong tay, chúng tôi chia nhau chút hơi ấm mặc ngoài trời mưa gió. Mỗi cơn sét từ thinh không đưa chúng tôi gần nhau hơn, sát nhau hơn, mong sao tiếng sét cơn mưa miền nhiệt đới đừng bao giờ dứt. Tôi tưởng mình là người hạnh phúc nhất trong cơn mưa hôm ấy. Em cười bằng mắt, nói bằng cử chỉ thân ái, và chúng tôi trao nhau nụ hôn đầu tiên của mối tình khi cơn mưa nặng hạt. Những giọt nước mưa như dung môi để hai tinh thể hòa hợp trong niềm hạnh phúc mới. Tôi thầm cám ơn trận mưa, vì đã bắt nhịp cầu qua vũng lầy nhút nhát. Và chúng tôi ngượng ngập nhìn nhau sau giây phút tuyệt vời này! Bao Mùa Nắng Hạ 112 Bao Mùa Nắng Hạ 113

    59 Còn mưa Đà Lạt thì lạnh hơn, se thắt hơn. Cảnh mưa Đà Lạt thì tình tứ và lãng mạn hơn quê tôi, khi những đồi, những thung lũng nối tiếp mờ dần nơi chân trời khi mưa giăng giăng. Gió vi vu qua đồi thông chập chùng như nghe tiếng tiêu lẩn khuất, vi vút như tiếng sáo Tao Đàn. Gió cao nguyên tạo thành từng cơn sóng mưa trên thinh không ào ạt băng qua đồi núi, thung lũng. Có lần ngoài bãi tập cơn mưa ập đến. Bó mình trong chiếc áo poncho, gối đầu trên tay súng, nhấm từng lá thông chua chua hương vị thật dễ chịu để nhớ về em và lẩm bẩm với bức hình em như thằng lính khật khùng. Những trận mưa khi tôi chập chững những bước đầu trong đời binh nghiệp từ Đà Lạt, Trại Hầm, Thác Prenn, đồi 1515, đến căn cứ sình lầy Dục Mỹ… dù có khổ nhưng chưa bằng những cơn mưa ngoài trận địa, trên những con đèo heo hút miền cao nguyên Kontum, Pleiku, các nơi Bồng Sơn, An Lão, Sơn Hòa, Vũng Rô, Quốc Lộ 1, Quốc Lộ 21, Quốc Lộ kẻ thù rình rập, bất trắc khôn lường. Vận nước đã đến hồi hấp hối, những cơn mưa theo tiễn tôi rời quê hương vào ngày 30-4, khi chiếc tàu đổ bộ giang vận LCM8 rời vùng biển Cà Mau, rời đảo Hòn Khoai thân yêu, xuôi về Nam để tránh cảnh sống với những người không cùng chiến tuyến. Cơn mưa dai dẳng tưởng không bao giờ dứt. Trước mặt mờ nhạt như tương lai vô định. Sau lưng là mảnh đất tận cùng nước Việt thân yêu nhỏ dần, mờ nhạt cho đến khi chỉ còn nhấp nhô dưới sóng biển. Đây là con đường, là thủy trình tôi đã chọn đi qua mà sẽ không bao giờ trở lại. Gia đình tôi gồm vợ và ba đứa con nhỏ phải rời bỏ quê hương trong nỗi thống khổ. Những giọt nước mắt lăn dài trên má, khi hình ảnh quê hương bị chìm sâu trong sóng nước, như chìm vào bóng tối ngục tù. Bao giờ tôi mới gặp lại người mẹ thân yêu gầy gò, cằn cỗi kể từ khi ba tôi qua đời! Bao giờ tôi mới gặp lại những chiến hữu đã cùng tôi ôm súng gìn giữ quê hương! Sóng biển nhấp nhô bên mạn tàu, như biểu đồ diễn đạt tâm tình của tôi, mông lung, lo lắng. Cơn mưa miền nhiệt đới càng lúc càng nặng hạt làm mờ chân trời trước mặt, như viễn ảnh tương lai của tôi, gia đình tôi và bao nhiêu sinh mạng trên tàu. Hòn Khoai là hòn đảo tận cùng cực Nam của quê hương, từ từ biến dạng dưới chân trời, phủ lấp bởi cơn mưa như không bao giờ dứt, khi chiếc tàu xa dần hải phận Việt Nam. Giã biệt Hòn Khoai, Giã biệt Cà Mau, Giã biệt Việt Nam quê hương tôi! Quê hương ơi! Bao giờ tôi mới trở lại nơi đây! Bao giờ tôi mới gặp lại bà con họ hàng, anh chị em! Bao Mùa Nắng Hạ 114 Sau bao ngày lênh đênh trên biển mưa bão, chiếc LCM8 già nua cũng đưa chúng tôi đến Pulau Perhentian. Bao nhiêu ngày ở hải đảo Mã Lai là bấy nhiêu ngày hứng đủ cơn mưa miền Bao Mùa Nắng Hạ 115

    60 nhiệt đới. Gia đình tôi, gia đình người bạn cùng khóa và hai gia đình nữa cùng chia nhau căn lều nhỏ, dưới rặng dừa ven biển. Tôi không thấy thơ mộng chút nào cho dù cảnh trí rất nên thơ, vì trong đầu chất chứa bao nhiêu ưu tư, bao nhiêu câu hỏi không có lời giải đáp. Tầm tay quá ngắn, không với tới những gì mà tạo hóa sắp sẵn cho đời mình. Một hôm, mưa gió tơi bời trong đêm, làm tróc gốc cây dừa cạnh lều, nhưng nhờ trời gia đình chúng tôi được bình an. Làm sao ai có thể biết được bất trắc ập đến đời họ, như tai nạn cây dừa này, như quốc nạn mà dân Việt phải gánh chịu. Thôi đành phó thác cuộc sống của mình trong bàn tay Thượng Đế. Đức tin đã giúp tôi sống qua những ngày cùng cực nhất trần gian. Niềm tin đã nung ấm năng lực tiềm ẩn còn sót, để chúng tôi sống qua cơn khổ nạn. Chúng tôi đã tìm thấy chân trời ở phương Nam! Chúng tôi đã tìm được ánh sáng khi định cư trên phần đất Tự Do! Nhưng nơi xứ người, mưa mang đến nhiều buồn hơn vui. Có phải vì quá ưu tư cho cuộc sống mà ngoại vật bị nội tâm chi phối? Có phải tuổi đời chồng chất làm tâm hồn mình cằn cỗi? Tôi vẫn thích mưa, dù mưa có làm cóng lạnh vì cơ thể già nua. Nhưng mưa vẫn cho tâm hồn được tắm gội, đầu óc có cơ hội bừng dậy để sáng tác, để nhớ Ông Bà Ông Vải như má thường nói lúc còn sanh tiền. Những lúc sau này, mưa thường mang cho tôi những tin buồn. Mười năm trước, tôi có đứa bạn thân cùng khóa qua đời khi trời hôm đó cũng bão tố như hôm nay. Hai năm sau đó, người thầy kính mến đã rèn luyện tôi trong những bước đầu binh nghiệp cũng ra đi vào một đêm mưa gió. Và hôm nay Houston mưa gió đã mấy ngày liên tiếp, tôi lại đội mưa để đến chào tiễn biệt một người đàn anh đồng môn. Còn năm ngoái cũng những cơn mưa Hạ, tôi đã phải chia tay với người vợ thân yêu mà mấy mươi năm trước tôi với em đã cho nhau nụ hôn đầu đời trong cơn mưa miền nhiệt đới ở quê nhà, để bắt đầu cho cuộc sống có đôi. Bao Mùa Nắng Hạ 116 Xưa kia, tôi được tắm gội trong những cơn mưa ở quê nhà để nên người khôn lớn, như mầm non cần nước để đâm chồi nảy lộc, như cây cần nước để đơm bông kết trái, như sông cần nước để mang phù sa nuôi sống dân tôi. Những cơn mưa đầu đời đã cho tôi những kỷ niệm thật đẹp, mang đến một mối tình thật tròn trịa và hạnh phúc. Cuộc đời dâu bể, thay đổi khôn lường, bao nhiêu mùa mưa tiếp nối trong đời, bao nhiêu cơn mưa ở quê nhà và ở xứ người đã góp nhặt tích lũy, như những viên gạch lót đường đưa tôi đến nơi này. Còn nay tôi như cây dần khô, thì mỗi cơn mưa lại nhắc những kỷ niệm, những con đường, những con sông, con rạch, lúc ngày xưa còn bé. Những địa danh, những trận mạc đã tích lũy trong đầu sau bao năm chiến tranh, lúc phiêu bạt nơi quê người, lúc giã từ người vợ thân yêu. Giờ đây, tôi không còn đầm mình trong mưa như lúc bé, mà chỉ ngắm mưa qua khung cửa nhỏ trong tâm trạng bồi hồi luyến tiếc như bị gạt ra ngoài lề xã hội. *** Bên ngoài nắng đã lên cao, ngồi nhâm nhi ly cà phê đầu ngày nhìn qua khung cửa vườn sau mà không biết cuộc đời rồi sẽ ra sao? Que sera, sera! What will be, will be! Như có bóng ai len lén đến bên tôi nhẹ nhàng êm ái. Nghe tiếng ai gọi tên thật đầm ấm như tiếng nói bên tai đêm đêm đưa tôi vào giấc ngủ tuyệt vời. Cảm thấy có vòng tay ai đặt hờ trên vai như truyền cho chút hơi ấm, như chia sẻ chút ngọt bùi. Có bàn tay ai cầm lấy tay tôi để cùng chia ly càphê đầu ngày. Có tiếng ai hát êm đềm làm hồn tôi bay bổng. Có tiếng động nhẹ đâu đây. Nhìn quanh cũng vẫn tôi với tôi. Chiếc ghế bên cạnh vẫn còn trống trơn, im lìm. Bao Mùa Nắng Hạ 117

    61 Dụi mắt mấy lượt! Tỉnh hay mơ! Đồng hồ chỉ đúng 10 giờ sáng! Ngoài trời bắt đầu sầm tối, mây đen vây kín. Có lẽ Những cơn mưa cuối đời sắp bắt đầu và biết đâu tôi sẽ tìm được hạt mưa ngọc trai đã một lần tôi tìm thấy trong đêm mưa ngày nào… Phạm Văn Hòa Mùa bão tố ở vùng Vịnh Mexico Bao Mùa Nắng Hạ 118 Bao Mùa Nắng Hạ 119

    62 Chuyến Xe Cuộc Đời Phạm Văn Hòa Sáng tinh mơ hôm nay, tôi ra đi đến thành phố xa để chia buồn cùng người bạn có đứa con dâu vừa qua đời ở tuổi còn rất trẻ. Rời nhà khi ngoài trời mưa lất phất, màn đêm còn trùm phủ vạn vật. Hơi lạnh làm tôi tỉnh ngủ, các giọt mưa bay bay dưới ánh đèn đường vàng vọt càng làm buổi sáng hôm nay thêm ảm đạm. Cây cối bên đường nghiêng ngả vì gió, như cuộc sống con người luôn bị ngoại lực chi phối. Phố xá vắng tanh vì còn đang ngáy ngủ. Các hàng quán đóng cửa im ỉm, thỉnh thoảng có vài chiếc xe lầm lũi trên đường sáng loáng sũng ướt bởi cơn mưa đêm. Các khu thương mại, ban ngày phồn thịnh bao nhiêu, thì giờ này im lìm, bãi đậu xe trống trơn. Các ngọn đèn đường xanh đỏ đổi màu buồn thiu. Bao Mùa Nắng Hạ 120 Bao Mùa Nắng Hạ 121

    63 Chẳng mấy chốc xe đã ra khỏi thành phố. Điện thoại reo, bên kia đầu dây giọng còn mơ ngủ của người thân thức sớm để chuyện vãn cho tôi đỡ buồn khi đi đường, nhờ vậy dù lái xe một mình nhưng tôi có cảm tưởng như có người ngồi bên cạnh trò chuyện để chuyến đi đỡ phần tẻ nhạt. Cây cảnh hai bên đường đang hả hê tắm mưa vì thời tiết bắt đầu vào Hạ. Khi bầu trời ửng hồng thì tôi đã đi ngót trăm dặm đường và cũng vừa đến ngã rẽ giữa hai lộ trình. Tôi quyết định rẽ vào theo con đường mới mà tôi chưa hề đi qua lần nào, và có lẽ cả đời chưa chắc tôi sẽ trở lại khúc đường mà tôi sắp đi qua hôm nay. Đây, cũng chỉ là một ngã rẽ của cuộc đời. Suốt đời, tôi đã từng đi qua nhiều nơi và rồi không hề trở lại. Ngược lại, có những con đường quen thuộc, tôi biết những nơi nào có quán xá, nơi nào có chỗ tạm dừng chân để nghỉ xả hơi trên chặn đường dài. Cả đời chúng ta có vài ba lựa chọn: một là làm theo thói quen để được an toàn; hai là chấp nhận rủi ro làm những điều mà mình chưa hề làm bao giờ; hoặc là cứ theo vết người đi trước, ai sao tôi vậy! Trong các chuyến đi, có khi thấy lòng hăm hở vì sẽ đến một nơi hoàn toàn xa lạ nhưng hứa hẹn nhiều bất ngờ thích thú; có khi trong lòng băn khoăn vì nghĩ đến một nơi đầy cạm bẫy, bất trắc rình rập đâu đây; có khi hồi hộp, mang tâm trạng như sẽ gặp người mình yêu trong lần đầu tiên hò hẹn. Cuộc đời tôi cũng chỉ là kết hợp những chuyến đi như vầy trong suốt bao nhiêu năm được sống, được hít thở và được thấy ánh mặt trời. Tâm tình cũng thay đổi theo từng thời, từng tuổi đời và từng đoạn đường đời đã qua. Bỏ nhà đi lính là một ngõ quanh mà tôi đã chọn cho chính mình. Bỏ xứ ra đi cùng với vợ và bầy con dại đến một nơi hoàn toàn xa lạ, là một con đường mà tôi đã chọn, bao nhiêu lộ trình nữa đã chọn để đi, và rồi còn bao nhiêu lộ trình nữa sẽ phải lựa chọn cho những tháng ngày còn lại đời mình! Hôm nay cũng lại là một chuyến đi mà tôi sẽ đến đích điểm để giã biệt một con người vừa rời chuyến xe cuộc đời. Bao nhiêu sân ga mà con tàu cuộc đời đã dừng lại rước khách lữ hành, và đã để lại bao nhiêu người khách xuống tàu, vĩnh viễn xa rời chúng ta! Bên ngoài cảnh vật êm đềm, trời đất mênh mông của một buổi sáng thật bình yên nơi thôn dã. Thiên nhiên không bị đóng khung, cho ta cảm tưởng ngột ngạt như con ngựa bị che mắt để kéo xe. Ánh sáng chan hòa không bị cắt xén bởi những cao ốc như trong thành phố. Chim chóc tha hồ bay lượn, không phải chui rúc trong các đống rác cao nghệu hay lượm các mẫu bánh mì vụn vặt trên đường. Lâu lắm mới có được cảm giác nhẹ nhàng thơ thới như vầy. Tôi vốn sinh ra nơi thôn dã và mong được trở về sống nơi mình mở mắt chào đời để chu kỳ làm người được tròn láng như viên đá cuội. Trong này, không gian nhỏ bé của chiếc xe, tôi có thể nghe rõ hơi thở của chính mình. Tôi nghe rõ mồn một tiếng ngón tay mình đánh nhịp trên tay lái theo điệu nhạc trong CD nghe hoài thành nhàm chán. Đó là thực tế, lúc nào tôi cũng bị đóng khung trong cuộc sống thể xác và tâm hồn. Bị đóng khung bởi những luật lệ của xã hội, những khuôn sáo gia đình, làm cho tôi có cảm tưởng như bị đóng băng đến nghẹt thở, bị trói chặt đến bực bội. Tôi phải sống trong cái vỏ nhàm chán và chừng nào mới được nhấc bổng bay lượn như những cánh chim ngoài kia! Bao Mùa Nắng Hạ 122 Bao Mùa Nắng Hạ 123

    64 Cơn mưa sáng nay đã bị bỏ lại sau lưng Tôi lái xe bon bon trên đường, bỏ lại bao nhiêu thước lộ, bao nhiêu chặn hàng rào, bao nhiêu ngọn đồi, con suối. Tôi cảm thấy hơi lo ngại vì đường xa hun hút không một bóng xe. Hai bên đường đồng không mông quạnh. Đồi chập chùng chìm trong sương mai. Tại sao tôi lại chọn con đường này để đi? Ở tuổi này của đời người, liệu có ích gì khi phiêu lưu như vầy không? Liệu những thích thú có đáng gì so với những rủi ro đang rình rập đâu đây? Tự nhiên trong đầu tôi bao nhiêu câu hỏi ùn ùn kéo đến. Tôi quá lo chăng? Có thể! Tôi không còn tin tưởng ở chính mình nữa chăng? Có thể! Có phải tại vì quá nhàn rỗi, hay vì quá ưu tư khi nhận thức cuộc đời này không có gì vĩnh cửu, như mây trên trời luôn luôn biến đổi chỉ vì cơn gió thoảng? Có thể! Nỗi cô đơn và mùi tân khổ do sự mất mát trong cuộc sống đã tạo một khoảng trống không trong tôi cơ hồ như không có gì san lấp. Nhưng thời gian dần dà đem lại ổn định cho cuộc sống. Hố sâu trong tâm hồn tôi dần dà được lấp bởi từng hạt cát, từng hạt bụi li ti lượm được. Tình cảm của tôi dần dà được những hỉ-nộ-ái-ố khỏa lấp những thất thoát, hụt hẫng. Bao nhiêu nguời thân sơ đã giúp tôi để cuộc sống mau trở lại bình thường và còn lo lắng cho cuộc sống sau này rồi sẽ ra sao! Có người cho tôi sự trìu mến mà tôi chưa một lần biết đến hương vị. Cám ơn tất cả, và hôm nay sự hiện diện của tôi trong đám tang này, mong được là niềm an ủi nho nhỏ cho người bạn vong niên như mọi người đã dành cho tôi bấy lâu. Thật ra, những điều cảm nhận được sáng nay khi một mình trên con đường vắng tanh ngang qua thôn dã cũng đáng công cho sự lựa chọn của mình. Bởi vì, lâu lắm tôi mới được ngắm đàn bò thong dong gặm cỏ trên cánh đồng ngút ngàn, dưới màn sương mỏng như tấm lụa buông phủ từ thinh không. Các hoa dại đủ màu, đủ loại như những tấm chăn hờ trên các sườn đồi, bên bờ đường như cảnh lên thiên thai. Từng cánh đồng trồng bắp, xanh mướt tiếp nối, mút mắt bên cạnh cánh đồng lúa mì vàng cháy. Đâu đó ẩn hiện vài mái nhà lạc lõng. Có ánh đèn lẻ loi giữa không gian bao la giống như chính mình cô đơn trong cuộc sống. Gần một năm qua rồi, tôi phải chấp nhận những biến chuyển dồn dập, phải tập làm quen với những gì mà trước đây chưa hề nghĩ đến trong đời. Cuộc sống con người, hiện tại có phải là kết quả của những chuỗi quyết định của mình trong quá khứ? Có những điều mình đã quyết định và chấp nhận hậu quả do quyết định của mình. Nhưng có hằng-hà-sa-số điều mà ta bị áp đặt dù có chấp nhận hay không. Phải chăng đó là số phận? Con người lúc nào cũng bị giằng co giữa những đối lực của cuộc sống. Tôi phải cúi đầu chấp nhận, và tìm lối sống thích hợp để tự tồn, để ít bị đày đọa bởi những gì đang đè nặng. Bởi vậy, bây giờ tôi tập tành làm thơ và viết những điều mình nghĩ. Tôi muốn ghi nhận lại cảm nghĩ của mình, vì biết rằng khi để nó qua đi thì chắc gì sẽ lưu vết trong ký ức. Viết để khỏa lấp nỗi trống vắng, để ca ngợi tình yêu thương nhiệm mầu phát xuất từ con tim, để tìm cho mình lối thoát, để giải bày tâm sự, và viết để có cơ hội sống với thế giới thần tiên của mình không bị ràng buộc bởi dây nhợ cuộc đời. Có người đọc những vần thơ, những bài viết đầy ắp yêu thương này, chắc sẽ ngạc nhiên nếu biết được tuổi đời tôi đã sống. Bao nhiêu câu hỏi về cuộc đời và tâm tình của người đã viết những bài thơ, những đoạn văn kia! Có lẽ chỉ có những người từng sống qua lớp tuổi và hoàn cảnh của tôi, mới thấu hiểu và biết tôi nói thật lòng mình, đã nói thay những điều mà họ ngần ngại khi diễn đạt uẩn khúc con tim! Thật ra, chỉ khi nào quả tim ngừng đập, máu không còn luân lưu, con người đến lúc phải xuống con tàu cuộc đời… thì có lẽ chừng đó sự trăn trở mới đến hồi kết thúc! Viết đến đây, tôi vẫn còn không hiểu nỗi tâm tình của nhà tôi vào phút lâm chung, khi mà quả tim ngừng đập, biểu đồ tim chỉ còn là một đường thẳng xanh lè lạnh lùng… nhưng trên khóe mắt rươm rướm hai ngấn lệ. Em đã nghĩ gì trong giờ phút cuối cùng này? *** Bao Mùa Nắng Hạ 124 Bao Mùa Nắng Hạ 125

    65 Tôi đến thật kịp lúc. Người bạn vừa gọi điện thoại thì thấy tôi lù lù xuất hiện. Anh cho biết đang lo vì ít khi tôi trễ hẹn. Hai đứa trao nhau cái siết tay thật chặt và không đứa nào nói thêm một lời. Có lẽ chúng tôi quá biết nhau, nên những lời chia buồn khuôn sáo sẽ thừa thãi trong lúc này. Dáng anh và vợ anh bơ phờ, mệt mỏi. Hai đứa con dại, ngây thơ, bị bỏ lại khi người mẹ đột ngột ra đi. Nhìn hai cháu nhỏ vô tư mà thấy lòng se thắt. Rồi một ngày nào đó, khi hai đứa trẻ lớn lên, hiểu biết, sẽ nghĩ gì khi không có người để gọi MẸ. Cuộc đời những người còn ở lại sẽ bị khập khiễng từ đây. Nhìn đứa con dâu của bạn tôi nằm im như say ngủ, chỉ thiếu hơi thở thoi thóp trong lồng ngực. Chốc nữa đây khi nắp quan tài đóng kín, thì hình hài kia sẽ vĩnh viễn rút vào ký ức. Rồi khi quan tài kia vùi sâu dưới ba tấc đất hay rũ thành tro bụi thì thực thể đó trở về hư không. Cuộc đời là vậy mà! Bao nhiêu lần trong cuộc sống, mình phải ngậm ngùi than câu sinh ly tử biệt: Ta đã trở thành côi cút, và con cái một ngày nào cũng sẽ trở thành côi cút như ta thôi! (Sẽ còn lại gì của PVH). Chuyến xe cuộc đời dừng lại, để một người nữa rời tàu, trong khi con tàu thời gian cứ lầm lũi, không dừng lại chờ ai. Hiện tại bỗng trở thành quá khứ. Hiện thực phút chốc trở thành ảo ảnh. Thực thể biến mất vĩnh viễn khi con người rời bỏ chuyến xe cuộc đời. Cát bụi trở về với cát bụi. Cuộc sống cứ tiếp tục quay đều của những người còn lại trên chuyến xe cuộc đời. Rồi hình hài kia, sẽ bị quên lãng khi thân thể bị rữa nát theo thời gian. Kỷ niệm được tồn tại cho đến khi những người giữ mớ kỷ niệm kia lần lượt rời bỏ chuyến xe cuộc đời, chừng đó tất cả trở về với con số không, với hư không, với sắc không, không sắc. Lại một chuyến đi! Lại một lần đưa tiễn! Suốt 250 dặm đường có lúc trời mưa lất phất, có lúc đường hun hút không người qua lại, có lúc bồn chồn lo lắng, có lúc ngây ngất vì thiên nhiên đẹp tựa tiên bồng… Cuộc đời con người cũng chỉ vậy thôi! Giờ ngồi đây viết lại cảm nghĩ của mình, tôi cảm thấy ray rứt vô cùng vì mớ kỷ niệm đau buồn của chính mình dấy lên trong tôi. Tôi cảm thấy hụt hẫng, vì đã ở vào tâm trạng này và cả năm qua phải can đảm sống trong nỗi cô đơn gặm nhấm. Đây chỉ là một góc cạnh của cuộc sống đã lấn át những mẫu đời khác của tôi lúc gần đây. Thật ra đời sống con người còn nhiều thích thú, thi vị và lạc quan hơn những gì tôi kể. Chính nhờ vậy con người mới thấy cuộc sống đáng sống, mà tình yêu thương là nguyên nhân để sống, và sẽ tồn tại lâu lắm khi con người rời bỏ chuyến xe cuộc đời. *** Hôm nay cũng gần tròn một năm khi nhà tôi vĩnh viễn rời tôi, xa con cái, bỏ lại thân bằng quyến thuộc. Suốt năm qua, tôi đã viết thật nhiều về Diệu Toàn, pháp danh của nhà tôi, mà vẫn chưa thấy đủ. Tôi đã san sẻ cùng DT bao nhiêu ly cà phê sáng đầu ngày, thay đổi bao nhiêu đóa hoa tươi trên bàn thờ để nói lên cái đẹp mà DT để lại lòng tôi. Tôi đã thao thức bao đêm để nghĩ về DT, về những gì DT đã mang đến cho gia đình này. Hôm nay tôi mới nhìn kỹ trong gương, thấy mình thật nhiều thay đổi, từ vóc dáng, mái tóc, làn da. Nếu đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn thì sự vật chung quanh tôi nay đều mờ nhạt từ ngoại cảnh đến nội tâm, từ những điều tôi thấy và từ những điều suy ngẫm; từ hy vọng, đến tuyệt vọng, đến lặng câm chấp nhận và phó thác cho số phận. Tâm tình thay đổi khá nhiều không nhất thiết vì thời gian, nhưng vì những vướng bận, những mảnh đời, những thổn thức đã bắt gặp trong suốt năm qua. So với cuộc sống con người, một năm có là bao. So với cuộc sống của vũ trụ, thì cuộc sống con người còn thua con số không vô nghĩa. Hôm nay, tôi lại lái xe qua những nơi mà nhà tôi đã dừng chân trong những ngày tháng cuối cùng. Tôi muốn sống lại những kỷ niệm đã bị chôn vùi, muốn tìm lại những vị đắng của cuộc đời đã nếm, muốn thấy lại những nơi mà mình đã đi qua coi có gì thay đổi, và muốn nghe lại những âm thanh, Bao Mùa Nắng Hạ 126 Bao Mùa Nắng Hạ 127

    66 ngửi lại những mùi hóa chất đã dự phần vào sự ra đi của nhà tôi. Tôi muốn để ngũ giác quan của tôi trực diện với những gì đã cướp mất một phần đời mình. Nhưng tiếc thay, tất cả nhạt nhòa, mơ hồ như sương khói mà tôi chỉ còn cảm thấy rưng rưng trong lòng. Một tờ lịch bóc rời. Một trang sách lật qua. Con tàu thời gian vẫn miệt mài. Chuyến xe cuộc đời vẫn ngừng lại từng sân ga để khách lữ hành lên xuống. Còn tôi, TÔI PHẢI SỐNG, vì con người chỉ có một đời để sống, tôi không muốn phí phạm, muốn bắt giữ hiện tại trước khi vuột khỏi tầm tay, TÔI PHẢI TIẾP TỤC SỐNG, vì chỉ có một người ở với mình suốt đời đó là chính mình. Bởi vậy, mình phải sống, khi mình đang sống! (The only person, who is with us our entire life, is ourselves. Be ALIVE, while you re alive). Phạm Văn Hòa Ngày đầu Hạ nhân một chuyến đi và kỷ niệm ngày giỗ tròn năm của nhà tôi. Bao Mùa Nắng Hạ 128 Bao Mùa Nắng Hạ 129

    67 Lang Thang Như Mây Phạm Văn Hòa Trời đã sang Xuân, hoa trên cành bắt đầu nở. Lá xanh mơn man màu mạ, như lụa mịn màng chưa nhuốm tì vết của gió, nắng, tuyết, mưa. Tôi yêu tuổi thơ cũng vì giống như những lá non, những chồi hoa vừa chớm, những con vịt nhỏ tong tong theo mẹ, những con chim sâu chờ mẹ đút mồi. Tuổi thơ thần tiên của tôi, các bạn bè thuở nhỏ, những ngôi trường tôi đã đi qua thời thơ ấu. Các trò chơi của những đứa trẻ nhà quê, đánh đáo, nhảy cò cò, đá banh, bắn bi, thảy lỗ, ăn thua bằng nút ve hay bao đựng thuốc lá. Tắm sông, bắt cá, mò cua, chọi me keo… Chọc ghẹo mấy đứa trẻ chăn trâu, dùng nạng giàn thun bắn dơi treo lủng lẳng trong chùa… Tôi có đủ. Tôi đã có được những ngày tháng năm đẹp nhất đi qua đời mình, hưởng thụ thật tự nhiên như chuyện đương nhiên con người phải có tuổi thơ. Hồn nhiên! Thơ mộng! Nhưng, đến khi lớn lên tôi mới hiểu thêm là có biết bao nhiêu người ngoài kia không có được tuổi ngọc ngà mà tôi đã có. Ừ nhỉ, lâu lắm quê hương tôi chỉ còn trong ký ức. Một năm nữa lại qua đi, dù bao nhiêu năm xa quê hương, nhưng những kỷ niệm tôi không bao giờ quên. Tất cả những nơi tôi đã đi qua, những người bạn thân thương, những bà con từ miền quê đến thành thị. Tất cả nhào nặn và cưu mang trong tôi như một mớ ký ức vô giá. Các bức tranh, những tấm hình ngày xưa, có thể nhạt nhòa vì năm tháng, nhưng mớ kỷ niệm trong tôi không bao giờ phai mờ. Tiếng leng keng của chiếc xe bán cà rem, tiếng gõ lốc cốc của người bán mì dạo trong xóm, tiếng còi tàu rút lên khi buổi chiều chầm chậm xuống… những âm thanh này mang âm hưởng êm dịu, nhẹ nhàng hơn dòng nhạc Beethoven. Hình ảnh những chiều mưa ảm đạm, những cánh hoa sen trong hồ báo hiệu hè sang, những chiếc lá lả tả rơi theo làn gió cuốn, báo hiệu mùa Thu tàn. Bao nhiêu là mộng tưởng, bao nhiêu hình ảnh đẹp, bao nhiêu khuôn mặt đầy tình yêu thương của cha mẹ, thân quyến, bè bạn giúp tôi sống qua những ngày thơ ấu trong xã hội mà sau nầy bị chiến tranh tàn phá. Có bao Bao Mùa Nắng Hạ 130 Bao Mùa Nắng Hạ 131

    68 nhiêu đứa trẻ như tôi được sống qua những ngày tươi đẹp này?! Bao năm qua, nay tuổi đời chồng chất. Giấc mơ thuở thiếu thời có thành sự thật hay không, ngày nay, việc đó không mấy quan trọng. Nhưng quan trọng là tôi đã được sống trong thời thơ ấu đầy đủ của một đứa trẻ đáng được hưởng sự hồn nhiên của tuổi thơ. Bây giờ, nhìn cụ già ngồi gục gặc một mình trên xe lăn, mắt lạc thần nhìn vào chỗ trống không, tôi mới chợt hiểu là cuộc đời không có gì vĩnh cửu. Hãy tận hưởng những gì trời ban hôm nay đừng để vuột mất, vì chúng ta sẽ không tìm lại được. Tuổi thơ! Thời niên thiếu! Thời tuổi vàng, tuổi ngọc… cụ già kia đã có đủ trong chu kỳ làm người, mà nay phải ra nông nỗi… Phải đây là viễn ảnh của tôi một ngày nào? Hôm nọ đi đám tang một người thân. Nỗi chán chường và ưu tư dấy lên gặm nhấm. Công danh, sự nghiệp của anh một thời áo trận sáng chói, nay gói gọn dưới nắp đậy chiếc áo quan. Chốc nữa đây tất cả trở thành tro bụi hư vô. Hỡi ai, hãy đừng tỵ hiềm, ganh đua, bôi bác… chỉ làm cho cuộc sống chúng ta càng nặng nề, bất ổn. Cuộc sống chúng ta có được nhẹ nhàng thanh thản hay không đều do chính mình mà thôi. Tất cả biến chuyển đều có cơ nguyên của nó. Có bắt đầu thì phải có hồi kết thúc. Làn sóng mạnh, cơn bão tàn khốc thì cũng có lúc bể lặng, dịu êm. Ở tuổi của tôi cứ thường xuyên phải đưa tiễn người thân, bè bạn quen biết, rồi một ngày nào cũng sẽ đến phiên mình. Sáng kia được tin bà cô già nua của người bạn mới đưa vào nursing home, sau khi làm thủ tục đầu tiên – tiền đâu đã bị hù dọa đủ điều, nào là phải làm điều này điều nọ, nào sẽ bị khước từ nếu không chịu chuyển hết tài sản của bà qua trương mục do ban quản đốc viện dưỡng lão trông coi. Thật ra ngoài cái vỏ bác ái tất cả chỉ vì tiền bạc mà thôi. Có ai thương mình hơn chính bản thân mình đây, không biết! Nhìn bà cụ ngồi gật gà gật gưỡng! Nhìn cảnh tượng bạn bè rũ áo ra đi! Thấy cảnh già nua bệnh tật… Sao mà ngán ngẫm! Tôi chỉ cầu mong được sống an lành cho đến ngày nào đi vào giấc ngủ bình yên để không bao giờ thức giấc, giã từ kiếp nhân sinh! Năm nay, tôi trở lại Washington DC sau bao nhiêu năm xa cách, đúng vào mùa Xuân, hoa anh đào đua nở, để rồi, tôi lại ra đi sau 35 phút lái xe quanh quẩn để chụp tấm hình kỷ niệm. Chụp vội bức ảnh hoa anh đào và Cây bút Chì Washington monument. Tôi tiếc là không được ở lại lâu hơn để đi dọc bờ hồ Potomac, để coi đàn vịt thanh thản bơi quanh. Tối hôm trước tôi gặp mấy đứa bạn đồng môn để uống vài chai bia, nói chuyện khơi khơi ngày cũ. Bao nhiêu thay đổi trong thời gian này. Bao nhiêu bè bạn tóc đã đổi màu sương tuyết. Thế mà cây cổ thụ năm xưa trên đường phố DC vẫn còn đó, và dàn cây anh đào bên hồ, vẫn nở rộ đúng vào thời điểm đầu Xuân. Những đóa hoa màu hồng phấn khoe sắc trước khi những lá xanh non mơn mởn vươn theo, đánh dấu một chu kỳ mới được tái sinh sau mùa Đông giá buốt. Thủ đô Hoa Kỳ giờ đây những đoạn đường mà tôi đã đi qua trên đại lộ băng qua hồ Potomac cũng cũ hơn, nhiều ổ gà, lồi lõm. Con đường chật hẹp, có vẻ hẹp hơn vì dòng xe cộ lũ lượt xem hoa hội mùa Xuân. Các trạm an ninh được mọc lên sau biến cố 9/11 cách nay 10 năm, choán đường xe cộ. Thành phố này xưa kia thơ mộng bao nhiêu, giờ này tôi không tìm được cái duyên mà mấy chục năm trước tôi hằng ao ước được mang vợ con đến nơi này dù chỉ một lần trong đời. Rồi giấc mơ kia trở thành sự thật, sau biến cố Tôi đưa cả nhà từ Harrisonburg, VA lên đây để xem đoàn xiếc Ringling Brothers Circus và xem ngày July Fourth đầu tiên trên đất Hoa Kỳ. Bây giờ hoa anh đào vẫn nở rộ chào Xuân, nhưng bao người xưa đã khuất. Thủ đô DC vẫn còn đó, nhưng cái duyên năm xưa nay còn đâu. Tôi trở về DC sau nhiều năm xa cách gợi nhớ bài hát thân quen Ngày Trở Về, Trở Về Mái Nhà Xưa của Phạm Duy. Bao Mùa Nắng Hạ 132 Bao Mùa Nắng Hạ 133

    69 Thấm thoát bao nhiêu năm thăng trầm. Thấm thoát bao nhiêu năm xa quê hương. Nhớ những lần trở về quê hương đổ nát lúc tôi bỏ lại sau lưng. Cảnh cũ người xưa, quê hương tôi hoàn toàn xa lạ, xã hội đầy ung nhọt. Tôi trở về chỉ mong tìm lại hình ảnh ngày xưa còn lưu trong ký ức. Thế mà không mảy may lưu vết. Thậm chí căn nhà thân yêu năm xưa, tôi bỏ bao nhiêu công sức, bao nhiều tiền bạc dành dụm đổ vào mà nay tôi đứng đó nhìn hoài không ra. Cây mù u trước nhà giờ bị đốn đâu mất. Con lạch sau nhà, bị san lấp tự lúc nào. Căn nhà đẹp đẽ năm xưa giờ đây dáng ọp ẹp, lũng sâu vào trong đám nhà mới cất. Tôi nhớ từ cây cừ tràm được tôi mua về để làm móng đổ nền. Tôi nhớ khung cửa sắt tôi vẽ kiểu để cho anh thợ hàn tên Đạt làm giống theo ý mình. Bên trong nhà tay thang để lên lầu được người thợ tên Ông Bốn làm bằng đá mài mát rượi dù bên ngoài trời oi ả. Còn đâu nữa! Nay còn đâu nữa! Tôi chỉ ước được vào đó một lần thôi, để sống lại những giây phút kỷ niệm, để được sờ mó những gì của tôi còn sót lại, để được nhìn từng lầu lửng của căn nhà chan chứa biết bao yêu thương. Nhưng cánh cửa đã chặt khép. Những gì của tôi nay không thuộc về tôi nữa! Tiếng còi xe inh ỏi, làm tôi chợt tỉnh vì đang lái lấn lane trên đường trở ra phi trường về lại Houston. Nhiều khi tôi tự hỏi tại sao tôi lụp chụp trong chuyến đi, khi mà tôi có đủ thời giờ nán ở lại thêm vài ngày nữa. Tôi đâu phải cần về vội để làm gì. Tôi đâu còn vướng bận công ăn việc làm mà phải gấp về cho kịp. Ngồi trên phi cơ từ DC xuôi về Nam. Đám mây lơ lửng bên dưới như mớ bông gòn. Bên dưới đám mây là tấm thảm xanh lá mạ, những con đường ngoằn ngoèo nhỏ xíu kia là một thế giới thanh bình. Nhớ lại xưa kia, cũng cảnh sắc như vầy ở quê hương tôi thì bao nhiêu cạm bẫy rình rập, bất trắc khôn lường. Quê hương tôi đã biến dạng. Tôi không dám nghĩ xa xôi, chỉ nhớ lại thời thơ ấu thôi cũng đủ làm lòng mình se thắt. Tuổi thơ vuột mất, tuổi niên thiếu phai mờ, tuổi thanh xuân như giấc mơ tàn. Tất cả chẳng qua là chu kỳ của cuộc sống con người, nhưng cái đau của mình hôm nay là niềm tin không còn. Bao Mùa Nắng Hạ 134 Không gian đó, quê hương đó, dãy đất hình cong như chữ S bên bờ đại dương còn đó, nhưng thật xa vời. Bà con thân tộc còn sống sót trên quê hương tôi là sợi dây ràng buộc duy nhất còn sót giữa tôi và quá khứ, ngày càng mong manh, cho đến khi các người đó chết hết, thì vĩnh viễn tôi mất tất cả. Tôi thấy cay cay nơi khóe mắt. Tiếng phi cơ rè rè. Tôi cảm như được nhấc bổng lên cao, chấp cánh bay lượn như cánh diều căng gió. Nhà cửa bên dưới nhỏ dần, nhỏ dần, nhỏ dần… *** Chiếc máy bay vừa hạ cánh ở phi trường, không khí ngột ngạt ập vào khi cửa phi cơ mở ra. Mùi khói, mùi ẩm quen thuộc ùa vào khứu giác. Trời mưa lác đác, mồ hôi rịn ra, cảm thấy bực bội, bứt rứt. Tôi theo đoàn người lên chiếc xe wagon không vách đưa vào phi cảng. Khi vào bên trong để trình giấy tờ nhập cảnh thì người tôi âm ẩm vừa là mồ hôi, vừa là nước mưa. Cặp mắt cú vọ của người xét giấy chiếu khán nhìn chằm chằm vào tôi, xong nhìn vào passport hình như tìm kiếm gì, chốc chốc liếc nhìn làm tôi sốt ruột. Người khách Tây phương đi trước tôi qua thật lẹ không có gì trở ngại. Đến phiên tôi thì hình như hắn muốn nói điều gì, nhưng lại thôi. Những người sau tôi tỏ vẻ nôn nóng, còn tôi thì cảm thấy như trăm cặp mắt đang nhìn mình. Tôi hả miệng muốn nói điều gì nhưng lại thôi. Mà lạ quá sao tôi cứ cố gắng mở miệng mà mở không ra. Cuối cùng như có tiếng quát đâu đó, và tên khám giấy chiếu khán ra hiệu cho tôi đi. Tôi thở phào nhẹ nhõm, bước nhẹ như đi trên mây. Đến chỗ lấy hành lý, thì một màn hỗn độn lại tiếp diễn. Hành lý bị lật mở, xé tứ tung. Mọi người nhốn nháo. Người này lấy lộn hành lý người khác. Ồn ào, mất trật tự! Mớ đồ tôi mua về biếu mọi người mất đâu hết. Tìm được vài món nhưng bị mở tung. Thuốc men thì mất hết chỉ còn hộp không. Bánh trái, chocolate thì chảy nhệu nhạo. Tôi cầm kẹo cao su chảy đầy tay, chùi hoài không hết. Liếm tay thì vị chocolate không thấy đâu mà đắng nghét cổ họng. Đồ đạc vải sồ bay tứ tung, quấn chân tôi vướng sang chân người Bao Mùa Nắng Hạ 135

    70 khác, làm té dồn cục. Lúc đó, một toán người lạ mặt xuất hiện, mặt mày hầm hầm, mang dấu hiệu gì như là nhân viên công lực. Họ cố chìa thẻ bài ra nhấp nhánh như cố dọa nạt đám hành khách đang lấy hành lý. Không ai tỏ vẻ sợ, mà còn chỉ chỏ chống báng. Tôi bỏ đi, chán nản, đầu óc nặng chì, cố tìm cho được người bà con ra đón ở phi trường, không thấy đâu mà chỉ thấy toàn những người xa lạ. Tôi thất thểu đi dọc theo con lộ, mà không biết mình đi đâu. Phần lo lạc đường, vì đi xa lâu ngày đường xá trở thành xa lạ. Những con đường quen thuộc giờ không còn nhận ra nữa. Nhà cửa chen lấn ra tận mặt đường. Xe cộ tấp nập. Không biết đi được bao lâu, tay tôi trống trơn, hành lý mất hết. Chỉ còn lại mớ giấy tờ tùy thân còn dính trong người vì tôi bỏ trong bọc mang trước ngực. May mà không mất để tôi còn chứng minh đặng trở về Hoa Kỳ vì con cháu tôi, nhà cửa tôi, vẫn còn ở đó. Không biết bằng cách nào tôi thấy mình lạc về đến bùng binh chợ Sài Gòn. Xe cộ chạy vù vù qua rond point thấy mà chóng mặt, tôi lạng quạng đi băng qua công trường Quách thị Trang ở trước chợ Bến Thành gần ga xe lửa Sài Gòn thì nghe còi xe inh ỏi. Tôi vừa chạy vừa la, có người đuổi như cố giựt mớ giấy tờ trên người tôi. Càng la thì càng như hụt hơi và kêu cứu thì ai nấy đều làm ngơ. Cố vùng vẫy đánh lại tên định cướp giấy tờ, vùng vằng, la lối, tay chân quơ đập lung tung thì… Có bàn tay đập nhẹ vào vai! Tôi choàng tỉnh. Thì đây là giấc mơ! Mình mẩy ướt đẫm mồ hôi. Mệt muốn đứt hơi! Nhưng mừng vì đồ đạc, quà cáp bị mất, cả giấy tờ tùy thân sắp bị giựt cũng chỉ là trong giấc mơ. Hú hồn! Hình ảnh trong giấc mơ thật hãi hùng. Phi cơ đảo vòng chuẩn bị hạ cánh tại Houston. Cảm nghĩ của tôi bị cắt nghẽn. Có những giấc mơ thật vui, thật đẹp, khi tỉnh giấc vẫn còn tiếc rẻ. Còn hôm nay, tôi thầm cám ơn vì thoát khỏi sự dằn vặt giữa quá khứ và hiện tại, của giấc mơ làm mình choáng váng, ray rứt. Bao Mùa Nắng Hạ 136 *** Căn nhà tôi vẫn còn đó im lìm. Tiếng khóa lách cách. Cánh cửa mở đưa tôi trở về không gian thu hẹp cho tôi cảm giác an toàn. Sự quạnh quẽ bao quanh bốn bức tường, nhưng tôi tìm gặp lại kỷ niệm khi nhìn lên bàn thờ tổ tiên có cả bức ảnh nhà tôi. Đốt cây nhang trên bàn thờ nối lại nhịp cầu với quá khứ. Còn tương lai, tôi đã bó tay từ lâu bởi nếu không, hiện tại của tôi sẽ không phải như hôm nay. Cuộc đời của tôi đã được lật sang trang khác, sau biến cố đau buồn xảy ra cho mình cách nay mấy năm. Bao nhiêu thay đổi theo đó ập đến như thác lũ. Tôi nghĩ ngợi, hoang mang. Có ai đó ghẹo tôi là người ở cõi trên, tôi cũng mặc. Tôi đã viết nhiều về cuộc sống mình lúc gần đây, để diễn đạt nội tâm ray rứt. Đau buồn thì có lúc cũng nguôi ngoai, và hôm nay tôi muốn viết thêm một đoạn nữa cho cuộc hành trình còn lại đời mình. Tôi viết về em, mà cũng nói luôn cho mình nỗi lòng thầm kín. Hãy nghe tiếng yêu thương xuất phát tự đáy lòng, từ trong tiềm thức chớ không phải là những danh từ du nhập hoa mỹ. Tôi không viết để ca tụng em như thiên thần mà tôi bắt gặp trên chặng cuối con đường. Tôi không viết để ru em ngủ trên giấc mơ hoa. Tôi sẽ không làm những gì có thể khuấy động mặt hồ phẳng như mặt gương soi, trong như pha lê, óng ánh như nắng trời mà hình ảnh em không lung linh lay động. Bên em, tôi cười thật vui và hồn nhiên tưởng chừng như đã đánh mất từ lâu. Gần em, tuổi thơ ập đến như thác lũ, hình ảnh ngày xưa gọi nhau về vô tư trìu mến. Trò chuyện cùng em, thâu đêm cũng chưa đủ vì thời gian như vụt mất bao giờ. Tôi muốn cùng em băng qua cánh đồng đầy ắp lúa vàng nơi có căn nhà thật bình yên, tĩnh lặng. Có em, trời trong hơn, gió mơn man dìu dặt hơn, mùi rạ mới quanh đây, tiếng lúa reo vui xào xạc, và có em tiếng cười như không bao giờ dứt, nổ giòn như tiếng pháo đón Xuân. Em gặp tôi trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt. Tôi gặp em chỉ Bao Mùa Nắng Hạ 137

    71 là chuyện tình cờ. Có những cơn mưa bất chợt giữa mùa nắng Hạ, tưới mát lòng người, cây cỏ hả hê uống từng giọt nước trời ban. Mưa đổ ào từ thinh không khi không chút mong đợi đã mang sức sống đến cho cỏ cây hoa lá. Em là cơn mưa bất chợt mà tôi chưa hề có dù bao mùa nắng Hạ đi đến trong đời. Em chợt đến khi bao nhiêu hy vọng, ước vọng, kỳ vọng để rồi tuyệt vọng. Em đến thật bất ngờ nhưng vô cùng thích thú. Vòng tay hờ hững trên đôi vai để san sẻ niềm đau. Ánh mắt thân tình, kín đáo thấu hiểu sự đổ vỡ của lâu đài yêu thương do công trình bao năm xây dựng. Bỗng chốc tan tành nhanh hơn thiên tai, rã nát hơn mối mọt. Những thứ ấy lặng lẽ kết nối tôi với em. Tôi tiễn đưa nỗi đau trong tôi trở về hư không, thì em nhẹ nhàng đến vào cuối Hạ. Mấy câu thơ của em thoáng đến vào buổi bình minh rạng ngời là dải lụa êm đềm cho tâm hồn đơn côi. Tôi có cảm tưởng là vòng cầu ngũ sắc đã được bắt qua vòm trời khi cơn mưa trái mùa chợt tới, chính là con đường hạnh phúc mà con người mơ ước. Bước chân phải thật nhẹ nhàng nương trên tấm lụa mây năm màu để khỏi làm tan biến hạnh phúc mong manh nhưng vô cùng thánh thiện. Hạnh phúc trong vòng tay nhưng sao thật xa vời. Có bức tường vô hình nào đã đánh gục tình yêu thầm kín, đến phải giấu nhẹm tiếng nói thánh thót đêm đêm. Em là một thực thể hay là một hình tượng trong giấc mơ để cho những tâm hồn cô đơn tìm đến. Em là dòng suối trong, là con sông nhỏ bên đường để tắm mát lữ hành, hay em là tiếng hát trong veo, vút cao để hồn nương đến chín tầng, bay bổng như mây lang thang… Em có thật hay là mộng tưởng! Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 138 Bao Mùa Nắng Hạ 139

    72 Mấy chục năm trước tôi cảm thấy nhỏ bé trước sự hùng vĩ của kỳ quan thế giới khi viếng thăm Grand Canyon ở Hoa Kỳ. Tôi cảm thấy tê buốt nơi xương sống khi nhìn vực sâu và lo nghĩ đến an toàn bên bờ vực thẳm. Nhưng tất cả sự sợ hãi năm nào không thấm vào đâu khi nghĩ là… tim tôi sẽ ngừng đập, và bài viết này ghi lại cảm xúc mà tôi đã phải đương đầu. Hôm nay, tôi càng cảm thấy ân sủng hơi thở mà mình có được mỗi khi thức giấc thấy ánh mặt trời, nghe tiếng chim líu lo, ngắm đóa hoa đầy hương sắc và gặp lại những khuôn mặt thân thương! Tôi cảm thấy đau nhói ở lồng ngực khi vừa bước vào nhà. Tôi đã ở ngoài sân sau cả tiếng đồng hồ coi mấy người Mễ cắt cỏ sau vườn đâu có thấy gì lạ, nhưng khi họ vừa đi khỏi là cảm thấy trong người khó chịu. Có lẽ khí oi bức mùa hè chăng? Mùa hè Houston mấy năm gần đây khắc nghiệt, nóng bức, oi ả. Hơi lạnh từ máy lạnh trong nhà toát ra làm tôi càng thấy buốt, mồ hôi vã ra như tắm. Tôi thả người phệt xuống lazy chair, bật ngã thẳng cẳng mà vẫn không bớt chút nào, cơn đau thắt càng tăng nơi lồng ngực bên trái nơi tim. Đầu óc choáng váng. Tôi không còn nhìn rõ cảnh vật quanh mình. Ngồi dậy, tôi quờ quạng đi ra ghế sofa phòng trước, vừa đặt lưng là tay trái tê, rồi tay phải, chân trái, chân phải tê rần như bị kiến cắn. Lồng ngực tôi đau thắt dữ dội. Thoáng trong đầu là mình bị heart attack. Bên Bờ Vực Thẳm Phạm Văn Hòa Mọi việc xảy ra nhanh quá tôi không còn tự chủ được. Dù vậy tôi cũng mò vào phòng học lấy xâu chìa khóa, cái ví và điện thoại cell, xong lê ra ngoài nằm vật xuống sofa. Cơn đau càng tăng. Chóng mặt, hoa mắt. Mồ hôi nhễ nhại. Lạnh buốt xương. Bao Mùa Nắng Hạ 140 Bao Mùa Nắng Hạ 141

    73 Đúng là tôi bị heart attack! Tôi gọi đứa con. Nó bảo sẽ đến trong vòng mười phút. – Không được. Con gọi ngay 911! Bây giờ môi, mũi và trán tôi bắt đầu tê rần. Đầu óc thật mù mờ. Tôi mang điện thoại ra bấm mà không biết gọi ai. Trong phút kinh hoàng nhất tôi còn đủ tỉnh táo ra mở khóa cửa trước, xong trở vào thay quần áo, vì tất cả trên người tôi đều ướt đẫm mồ hôi. Tôi vào lục tung mớ giấy không biết để tìm gì mà cho đến hôm xuất viện, nhìn phòng học của tôi ngổn ngang như có trộm vào nhà. Nằm chờ đợi xe cứu thương và thân nhân, mỗi phút trôi qua dài tôi chưa từng tưởng. Lồng ngực đau như sắp bị vỡ tung. Mồ hôi tiếp tục vã như có ai xối nước. Cả người tôi tê rần. Đầu óc mù mờ choáng váng và cảm thấy bị ngộp thở. Tôi mong tiếng gõ cửa. Tôi bắt đầu ho. Tôi ráng ho, ho đến khàn cả cổ. Tôi nghe tiếng mình thở ào ào, dồn dập, vậy mà vẫn cảm thấy thiếu hơi trong lồng phổi. Sau này được biết là từ bên ngoài mọi người đã nghe tiếng thở labor gấp rút của tôi. Tiếng gõ cửa. Tôi hổn hển: – Cửa mở vào đi! Cô con của cháu tôi đến. Thấy cháu vừa nói điện thoại, vừa đến thăm hỏi chăm sóc. Miệng tôi ứa ra đầy chất nhờn, đứa cháu vội lấy giấy ra lau. Con trai tôi cũng đến sau đó ít lâu. Cuối cùng tôi loáng thoáng thấy mấy người trong toán medic mang băng ca vào. Lúc đó, tôi còn đủ nhớ để trả lời một vài câu hỏi của họ về tình trạng dị ứng của mình, và thuốc gì tôi đã uống hôm nay. Mọi chuyện xảy ra trong tích tắc. Khi nằm trong xe cứu thương, người y tá trong toán medic còn cho tôi thêm ba viên aspirine 81 để nhai, nuốt, mà sáng nay tôi đã uống 1 viên như vẫn uống cả mấy năm nay. Cơn đau vẫn chưa suy giảm, họ xịt loại thuốc gì đó dưới lưỡi đến lần thứ hai thì cơn đau dịu đi phần nào. Họ bắt đầu chuyền nước biển và gắn máy đo nhịp tim tôi vào hệ thống của nhà thương Methodist hospital. Cho đến khi xe cứu thương vào cửa emergency, thì toán cứu cấp của nhà thương đã sẵn sàng chờ. Mọi thủ tục cấp cứu được hoàn tất trong thời gian kỷ lục, và tôi được tức tốc đưa vào phòng để mổ trị liệu. Tôi lờ mờ, cho đến khi tỉnh lại thì vị bác sĩ cho biết là bị nghẽn ba mạch tim, và ông ta đã đặt stent (*) vào một chỗ lớn nhất bị nghẽn 100%. Sau đó nằm lại nhà thương chờ bốn hôm, bác sĩ đặt thêm một stent nữa vào chỗ khác bị nghẽn 90%. Lần sau này stent được luồn qua cùng đường gân, nên máu ra nhiều hơn lần đầu, và tôi phải nằm bất động chân phải, nơi đường gân được dùng, khoảng sáu giờ. Máu tạm ngưng, nhưng khuya hôm đó lại rỉ chảy tiếp. Cuối cùng, mọi việc cũng tạm ổn, sức khỏe dần dà hồi phục và tôi xuất viện ngày sau đó. Hai tuần lễ trôi qua. Một biến chuyển sinh tử đời người. Hôm nay ngồi ôn lại những gì tôi đã trải qua để cảm thấy cuộc đời sao ngắn ngủi. Cuộc sống của tôi từ nay sang một ngõ rẽ khác. Nhất là việc ăn uống phải kiêng cử, dù bác sĩ cho biết là tôi không phải bị hạn chế trong mọi sinh hoạt. Vài phút ngắn ngủi quyết định cuộc đời con người. Có ai lâm vào hoàn cảnh này mới cảm thấy mỗi sáng thức dậy được thấy ánh mặt trời là điều ân sủng. Hằng ngày được nghe tiếng nói, được nói lên lời yêu thương là điều nên làm. Con cháu, thân quyến, bè bạn là những hình ảnh thân thương, quý mến. Được nghe bài ca hay, đọc bài thơ, áng văn để thấy cuộc đời thiệt nhiều uẩn khúc, bao nhiêu câu hỏi thiệt khó tìm lời giải đáp. Bởi số phận con người đã được an bài. Những đóa hoa xinh xắn sau vườn, vạn vật quanh ta, và cả vũ trụ sẽ không hề thay đổi cho dù có sự hiện hữu của mình hay không. Tất cả nằm ình ra đó, mình không mang theo được. Tiền tài, danh vọng cũng phải để lại sau lưng. Nhưng, Bao Mùa Nắng Hạ 142 Bao Mùa Nắng Hạ 143

    74 có một thứ mà ta ta có thể mang theo như là hành trang là tình người, tình bạn, tình yêu, và hôm nay tôi cảm thấy trân quý hơn bao giờ hết. Nhìn những khuôn mặt thân thương, những khuôn mặt lo lắng ưu tư, những cặp mắt che giấu cảm xúc khi đến thăm, tôi đọc, tôi hiểu và tôi rất cảm ơn cảm tình và sự yêu thương mà bạn bè thân quyến dành cho mình. Từ hôm xuất viện đến nay kể có hơn mười ngày rồi. Sức khỏe dần dà hồi phục. Đêm đêm trong giấc ngủ cô đơn từ nay tôi không còn cảm thấy cô đơn nữa, vì trái tim tôi vẫn nhịp đều cho tôi cuộc sống với tình yêu thương tuyệt vời. Bây giờ tôi đã đến bờ vực thẳm cuộc đời, mà bảy mươi năm qua, tôi vô tâm đến độ không biết là có một trái tim lúc nào cũng gõ nhịp, đồng hành cùng tôi. Tôi vô cảm đến độ không hề quan tâm đến sự làm việc miệt mài của trái tim đã cho tôi cuộc sống và tình yêu! Từ lâu tôi lắng nghe tiếng nói con tim của người mà quên đi tiếng nói con tim của chính mình. Thật là điều thiếu sót. Và từ nay, tôi sẽ dành tâm tình để tâm sự cùng con tim và lắng nghe từng nhịp tim nhịp đều như khúc nhạc êm đềm, nhất là trong đêm khuya thanh vắng. Và đây là lời tâm sự cùng người bạn con tim: Sáng nay mày có khỏe hay không? Đêm tao thao thức bấy nhiêu lần Lắng nghe mày nhịp đều đêm vắng Mày cho tao giấc ngủ thiên thần! Hai đứa song hành bấy nhiêu năm Cuộc đời qua bao nỗi thăng trầm Đừng giận để lòng tao đau nhói Mày tao thù tạc… mặc thế sự đầy vơi!!!! Tôi được sanh ra và sống đến hôm nay là nhờ công sức của chính tôi, những người chung quanh tôi, của cộng đồng, xã hội, đồng đội, thân quyến và đặc biệt là cha mẹ đã cho tôi hình hài, hơi thở và con tim. Thế mà lắm khi mình không nhận thức được. Cho dù trễ nhưng không quá muộn màng, từ nay tôi phải nhớ những gì mình đã thụ hưởng, phải biết ơn những người đã cho tôi tình yêu thương, để nói lời cám ơn tự đáy lòng, bằng tiếng nói phát xuất tự con tim của chính mình. Phạm Văn Hòa (*) Stent: Là một cơ phận y khoa nhỏ, khi được mở rộng thì giống như lò xo ở đầu cây bút nguyên tử (ball point pen). Sau khi dùng phương pháp Angioplasty Procedure để mở thông động mạch bị nghẽn, cơ phận này được đưa đến và mở ra theo như kích thước của mạch máu bệnh nhân, để giúp máu thông thương. Theo thời gian, vách của động mạch lành lại xung quanh stent. Trưa nay nắng nóng mệt quá trời Mình kiếm chỗ nào nghỉ xả hơi Tựa bóng cây nhìn trời, mây, nước Mày khỏe, tao suy ngẫm sự đời Chiều rồi giờ mới được thảnh thơi Ánh dương vừa khuất bóng sau đồi Trăng lên, chim chóc bay về tổ Hai đứa mình tìm chút nghỉ ngơi Bao Mùa Nắng Hạ 144 Bao Mùa Nắng Hạ 145

    75 Bức Tranh Treo Tường Phạm Văn Hòa Từ ngày dọn về căn nhà này tính đến nay là năm năm. Căn nhà cũ tôi ở cũng được gần ba mươi năm, giờ thấy quá xa nơi người đồng hương cư ngụ, nên dời về đây cho gần. Khi đi bỏ lại bao nhiêu kỷ niệm. Lúc mua khi nhà vừa cất xong, từ mảnh vườn, đến sân trước, sân sau, trong ngoài đâu đâu cũng còn dấu vết của tôi để lại. Cũng buồn khi phải xa căn nhà năm xưa, nhưng mặt khác nếu chần chừ đến giờ này thì chắc là không làm gì nổi, vì cắt cỏ cũng còn mệt ứ hơi chứ nói chi đến dọn nhà. Bao Mùa Nắng Hạ 146 Bao Mùa Nắng Hạ 147

    76 Đến giờ này mà nhiều món từ nhà cũ hãy còn để trong thùng ngoài garage chưa mở, vì không muốn mang đủ thứ vào đây, vừa tùm lum vừa phải lo quét bụi. Hôm nọ dọn dẹp garage, tôi kiểm lại thứ gì nên giữ, cái gì không đem cho salvation army. Đứa con muốn tôi bán garage sales, nhưng tôi không thích vì chẳng được bao nhiêu tiền, mà khách họ quăng lên liệng xuống cũng đau lòng, bởi mỗi thứ gợi tôi ít nhiều kỷ niệm. Soạn đồ đạc tôi liệng đi một mớ, mớ khác cho vào thùng để đem cho, ngậm ngùi không phải vì tiếc, mà như vứt đi từng mớ kỷ niệm đời mình. Còn đồ điện tử lâu không dùng, không biết cái nào còn tốt, cái nào hư nên tôi vứt hết. Trong một xó garage tôi thấy có cái kệ coi còn khá; phòng học của tôi cần một cái kệ cỡ này, nên tôi khệ nệ kéo lê ra ngoài lau chùi sạch bụi đem vào chất mớ sách để dễ tìm khi cần. Đâu dễ gì mang nó vào phòng học, vì nhà tôi thuộc loại garage rời, nên phải mang đi khá xa một mình. Cuối cùng rồi cái kệ sách cũng vào đúng vị trí tôi muốn trong phòng học. Trở ra garage, còn một tấm tranh tôi bọc giấy nằm sau kệ này mà từ lâu nào hay. Vừa nhìn thấy, biết ngay là tấm tranh mà tôi có ý tìm bấy lâu, tưởng như đã mất, hay đã để quên ở căn nhà cũ khi dọn về đây. hòa hợp thanh nhã cho dù tranh sơn dầu, tranh màu khô hay nước. Bởi vậy các bức tranh vẽ của anh được dùng cho hình bìa tập san nhà trường. Sau này các sáng tác của anh thiên về nét đẹp của phụ nữ, như bức tranh tôi có. Bức tranh ấy đến nay màu sắc không phai, không úa. Người phụ nữ áo dài màu gụ đỏ, quần satin trắng, ôm đàn tỳ bà trong căn phòng ấm cúng với bánh mứt ngày Xuân. Bình hoa sen với đài hoa trắng ửng hồng, gợi ý thiền định nhớ lại hình ảnh thời xa xưa. Ngắm người trong tranh, có cảm tưởng như đối mặt nàng Kiều của Bây giờ thì bức tranh yên vị nơi phòng khách. Mỗi lần nhìn nó thì bao nhiêu kỷ niệm hiện về! Người bạn vẽ bức tranh này trước khi anh qua đời. Anh kém may mắn, phải chịu cảnh tù đày. Sau này khi được trả về, vì hoàn cảnh gia đình nên anh ở lại quê nhà, để rồi căn bệnh quái ác cướp đi người họa sĩ tài hoa. Những ngày cuối cùng, anh nằm liệt giường, nhưng đầu óc vẫn còn minh mẫn. Các bạn ở quê nhà, các đứa khác ở quê người trở về thăm, anh nhớ từng tên, dù thời gian làm vóc dáng năm xưa nhiều thay đổi. Nay anh nằm yên dưới lòng đất mãn nguyện với ước nguyện là được ở trong lòng quê hương. Nhớ lại thời học trong trường, anh được bè bạn đặt cho tên thợ cọ. Thật vậy nét cọ của anh rất có hồn, bay bướm. Màu sắc Bao Mùa Nắng Hạ 148 Bao Mùa Nắng Hạ 149

    77 cụ Nguyễn Du, đang đánh đàn trong căn nhà này. Nét thanh thoát và cặp mắt sống động như theo dõi từng bước chân của tôi, nhất là đêm khuya thanh vắng. Đêm về, tôi ít khi nhìn bức tranh này, chẳng phải vì đôi mắt long lanh ấy, mà như có sự hiện hữu của người bạn năm xưa, dù nghìn trùng xa cách. Tôi nghe như có tiếng đàn văng vẳng, trong đêm khuya khi bên ngoài trăng giữa đỉnh đầu. Bức tranh này tôi lựa trong số tranh mà thợ-cọ gởi qua tặng anh em, để nhớ những kỷ niệm ngày xưa trên cao nguyên Đà Lạt. Món tiền nho nhỏ chúng tôi gởi về chỉ là tượng trưng, vì bức tranh vô giá mà anh đã gửi gắm tâm hồn để làm kỷ vật tặng anh em. Mái nhà xiêu vẹo, chiếc giường ọp ẹp trong những ngày cuối đời đã ôm gọn tâm hồn nghệ sĩ, gói ghém tâm tình trong những bức tranh anh đã để lại cho đời trong khi bệnh tình trầm trọng. Bao Mùa Nắng Hạ 150 *** Sau ngày 30-4 là một sự đổi đời xảy ra trên quê hương tôi. Hình ảnh hào hùng của người chiến sĩ tự do ngày càng bị người cầm quyền cố tẩy xóa trong lòng dân Việt. Cũng như họ tìm cách tẩy não cả một thế hệ yêu chuộng tự do nhân bản của người miền Nam. Nhưng họ thất bại! Họ càng ngọ nguậy trong vũng bùn thì càng bị lún sâu trong ý thức hệ mà họ tôn thờ. Họ không thể thay đổi ý chí sắt đá của những chiến sĩ Tự Do dù bị họ cầm tù từ Nam ra Bắc, gọi là học tập cải tạo. Họ thành công đày đọa thân xác của các bạn tôi, nhưng không thể thay đổi hay cải tạo được như họ mong muốn. Chính thời gian đổi đời này đã sinh ra thành phần tác quái của một xã hội độc đảng. Anh đã vẽ những bức tranh nói lên tệ trạng xã hội lúc ấy, đã nói lên ý chí bất khuất qua những đường nét thật sâu sắc của những người trai bị gán nhãn hiệu người-thua-cuộc. Công việc của anh âm thầm, chậm chạp vì tuổi đời cơ cực phải gánh chịu. Từ ngày ra trường đến nay tôi không hề gặp lại anh. Quan chức đối với anh không quan trọng bằng được làm thợ cọ để ghi lại nét đẹp của cuộc đời, của con người, và những gì anh bắt gặp trong hành trình đời mình. Tù đày đối với anh chưa đủ để thay đổi tâm hồn nghệ sĩ sống thác cho nghệ thuật vị nhân sinh, là dùng hội họa để đề cao triết lý sống của con người. Anh đã cho mỗi vật thể một linh hồn khi anh diễn tả bằng nét cọ tuyệt vời. Anh không viết lách, không ồn ào, nhưng qua những tác phẩm anh để lại, chứng minh hùng hồn dù thể chất tàn phai, dù đời đổi ngôi, nhưng mấy ai lay chuyển được tư tưởng bất khuất. *** Hôm nay, tôi đếm từng buớc chân buồn trong căn nhà im tiếng như tôi hằng trực diện đêm đêm. Nhìn tranh, nhớ đến người. Người bạn dù không còn, nhưng những tác phẩm của anh sẽ lưu lại thật lâu trong lòng người thưởng ngoạn. Định mệnh! Ngẫm số phận người, thân phận mình! Một ngày, lại một ngày nữa qua đi như mọi ngày. Đêm về chỉ còn tôi cùng chiếc bóng đồng hành trong căn nhà trống vắng. Vật thể, thân xác dù rã rời tro bụi. Người thân thiết rồi cũng ra đi. Chỉ còn lại chiếc bóng luôn cùng tôi, đã lớn dần theo tuổi đời và nay cùng héo hắt khi đôi vai tôi gánh nặng thời gian. Tất cả đổi thay, nhưng chiếc bóng vẫn bên tôi vĩnh viễn, cho đến một ngày phải chia tay, cho đến khi ánh đèn phụt tắt để tôi trở về với tôi… và để chiếc bóng tìm nơi an nghỉ! Bức tranh liệu còn treo trên tường nhà này được bao lâu. Màu sắc chừng nào phai úa. Các bạn thường nhạo tôi dễ xao động như trẻ thơ, dễ xúc động và mau nước mắt. Các bạn đừng cho tôi là thằng khùng khi nhìn quá sâu vào bức tranh chỉ có hai chiều. Bức tranh đẹp, áng thơ hay, câu văn ý nhị làm tim người xao xuyến. Đó là chiều thứ ba mà tác giả gởi gắm. Những giọt nước mắt nếu có, chỉ là tiếng nói của con tim cảm thông với chiều sâu không có trên mặt phẳng. Tôi không là kịch sĩ đem câu ca, nước mắt tô điểm cho đời. Nhưng với tôi nước mắt là tiếng vọng con tim, là nỗi băn khoăn, là niềm cảm xúc rất con người. Chiếc bóng trong đêm là người bạn chí cốt, sẽ cùng tôi đi nốt quãng đường còn lại. Bức tranh trên tường là Bao Mùa Nắng Hạ 151

    78 của người bạn thợ-cọ đã để lại cho tôi, là kỷ niệm khó quên, bởi mỗi khi nhìn làm tôi nghĩ về quá khứ. Và nỗi vui buồn như khúc phim trình chiếu mà từ lâu ngỡ đã quên. Cám ơn bạn thợcọ đã cho tôi giây phút nghĩ về tình bằng hữu mà bạn đã để lại lòng tôi! Đồng hồ treo tường thong thả điểm 12 tiếng nhẹ nhàng thanh thoát. Có ánh trăng len qua phòng học. Nghe như tiếng đàn vẳng từ phòng khách nơi có bức tranh treo tường. Tôi sign off máy computer. Chiếc bóng tạm xa tôi khi ánh đèn phụt tắt, và tôi mong có được giấc ngủ yên bình đầy ắp kỷ niệm với những người thân thương… Phạm Văn Hòa Chuyện Phiếm: Đi Nhà Thương Phạm Văn Hòa Đáng ra thì nên nói là đi bệnh viện, là cái viện lo cho con bệnh. Còn nhà thương là tiếng người Việt chúng ta hay dùng để chỉ nơi đầy ắp tình thương như nhà của mình, đến đó khi bệnh hoạn, cho dù có thương mình thiệt hay thương cái túi của bệnh nhân. Nhưng khi nói nhà thương, nghe có vẻ dễ chịu hơn là bệnh viện. Thuở nhỏ có mấy ai đi nhà thương, như chú em cho biết là 13 năm trời không hề biết nhà thương là gì. Tôi lúc nhỏ cũng vậy, nhưng bây giờ thì mỗi năm vô ra Emergency mấy lần. Ô hô! Tuổi bạc, tuổi vàng, tuổi hạc đen hạc trắng sao mà nhiều ưu ái nhà thương đến như vậy. Thậm chí muốn về VN ở mấy tháng… đổi không khí, mà cũng chẳng dám vì cái thân không biết trở chứng lúc nào. Bao Mùa Nắng Hạ 152 Bao Mùa Nắng Hạ 153

    80 gì, tôi nói cần đi Phòng Nghỉ. Anh ta chỉ cái Intercom treo khuất trong đống dây nhợ trên tường sau giường, hỏi sao tôi không dùng mà la hoài chẳng ai nghe đâu. Tôi không có thời giờ trả lời anh ta. Sau khi giải tỏa cơn buồn, thấy đời lên hương trở lại, trên đường về phòng, ghé qua trạm y tá hỏi anh chàng Philippine nếu là bệnh nhân thì làm sao biết Intercom đâu mà tìm? Đừng đổ lỗi cho bệnh nhân! Tôi bỏ đi, chỉ muốn yên thân nằm chờ lên phòng để nghỉ ngơi vì đồng hồ chỉ hơn 9 giờ tối, và bên ngoài trời bắt đầu tắt nắng. Ngẫm lại cái số của mình là vậy, và đây không phải là lần đầu tôi bị buồn. Cách nay hơn bốn thập niên, khi tôi bị thương chân lúc phục vụ ở miền Trung, được đưa vào bệnh viện dã chiến Hoa Kỳ Phú Hiệp, Tuy Hòa để chữa trị. Họ làm skin graft chỗ bị thương. Lần đầu ráp vá da không thành công, nên phải làm lần thứ nhì. Sau khi xong giải phẫu, tôi khát nước vô cùng vì thuốc mê và thuốc tê chích nơi thắt lưng trước khi giải phẫu. Người y tá da đen tên McVay to như ông thần ve chai, không hiểu sao tôi còn nhớ tên anh ta, cho tôi uống luôn hai ly nước mát. Đã quá! Nhưng chưa đầy năm phút sau tôi buồn gần như chết được, mà phần dưới tê cứng đẩy hoài không ra một giọt. Cuối cùng họ phải luồn ống, và trong đời chưa bao giờ tôi thấy yêu đời hơn hôm đó sau khi giải tỏa được cơn buồn. Nhìn xuống dưới chân giường thấy y tá McVay đưa ngón tay cái, và tôi cũng phụ họa đưa ngón tay cái kèm theo nụ cười khoan khoái. Có lẽ những ai là bạn của nhà thương, ít nhiều thông cảm với câu chuyện này và nhất là ở tuổi thất thập hay buồn vô cớ như vậy. Đây cũng là điều tôi cố nhớ để không còn tái phạm: (1) Tuyệt đối không uống nước nhiều trước và sau khi giải phẫu, nếu khát ngậm nước đá cục chịu trận. (2) Không đóng kín cửa phòng, để khi hữu sự la làng cầu cứu! Sau một ngày tròn ở nhà thương để theo dõi bệnh trạng, họ chụp thêm Scan coi máu lưu thông. Mọi chuyện xảy ra bình thường. Được xuất nhà thương tôi cảm thấy nhẹ như trút được ngàn cân bấy lâu đè nặng nơi ngực. Thôi thì thà đi nhà thương mà không tìm ra bệnh, còn hơn là bị bệnh rồi vào nhà thương. Ít ra lần này tôi còn sức để lái xe, và còn đủ sức để tự lo cho mình. Số trời đã định cứ bình tĩnh đón nhận những gì trời ban, và hưởng những gì còn sót lại trong ngân hàng cuộc đời đề tên mình. *** Thấm thoát gần tròn một năm bác sĩ xoa nắn tim. Vào ngày này sẽ ăn mừng thôi nôi của mình. Tôi không cần phải bắt đồ vật như trẻ nhỏ để coi tương lai mình ra sao, nhưng từ nay tôi cần lo cho mình nhiều hơn, vì cơ thể đã ngầm nói lên điều này. Nghĩ cho cùng, trước đây nếu không kịp thời cấp cứu và không nhờ nhà thương thì có lẽ tôi không có cơ hội viết những dòng chữ này. Khác với năm qua, lần này vào nhà thương tôi không báo cho ai, ngoại trừ trường hợp chẳng đặng đừng. Tôi không quên mọi người, rất cảm kích những gì hằng mang ơn, vậy tại sao lại không báo kể cả con mình, sao nằm cô đơn nơi đây. Bao nhiêu câu hỏi không có lời giải đáp. Mệt mỏi nhìn căn phòng trống vắng đầy dây nhợ. Trên chiếc giường này, nhiều bệnh nhân đã được chữa lành, mà cũng là ngưỡng cửa cuối đời của nhiều người khác. Quá khuya, đầu óc trống rỗng, giấc ngủ không đến, mi mắt cay sè. Người y tá tiêm cho mũi Morphine, trong khoảnh khắc thấy mình lơ lửng. Thân xác nhẹ nhõm bay bổng lên cao, bên dưới là con rạch uốn quanh thôn làng. Làn khói lam chiều nhẹ len qua vách lá vươn lên không, bồng tôi cao mãi tít từng mây. Quê tôi đẹp vô ngần, tôi được trở về hình ảnh thiên thần của ngày xưa còn bé… Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 156 Bao Mùa Nắng Hạ 157

    81 Sáng nay mày có khỏe hay không? Đêm tao thao thức bấy nhiêu lần Lắng nghe mày nhịp đều đêm vắng Mày cho tao giấc ngủ thiên thần! Trưa nay nắng nóng mệt quá trời Mình kiếm chỗ nào nghỉ xả hơi Tựa bóng cây nhìn trời, mây, nước Mày khỏe, tao suy ngẫm sự đời Chiều rồi giờ mới được thảnh thơi Ánh dương vừa khuất bóng sau đồi Trăng lên, chim chóc bay về tổ Hai đứa mình tìm chút nghỉ ngơi Hai đứa song hành bấy nhiêu năm Cuộc đời qua bao nỗi thăng trầm Đừng giận để lòng tao đau nhói Mày tao thù tạc… mặc thế sự đầy vơi!!!! Bao Mùa Nắng Hạ 158 Bao Mùa Nắng Hạ 159

    82 Thông thường nghe nói Ghiền Càphê chớ có ai nói Càphê Ghiền bao giờ! Vậy mà nay có người nói có vẻ ngược đời. Ghép hai chữ làm một đảo ngược xuôi cũng lắm điều phiền, có khi lẩm cẩm là khác. Cái đầu như vậy nên có người bạn cho tôi là hay lý sự, còn gán cho nhãn hiệu cõi trên cõi dưới đủ điều. Nhưng gì thì gì, tôi phải viết ra để khỏi ức lòng cái vụ Càphê Ghiền này. Chữ nghĩa tiếng Mỹ thì không thông mà tiếng Việt nội đánh vần chữ GHIỀN cũng thấy ngờ ngợ biết có đúng không đây. Càphê Ghiền! Phạm Văn Hòa Ghiền mà người miền Bắc gọi là nghiện, như nghiện thuốc phiện, thuốc hút, nghiện gái, nghiện rượu vân vân Hễ nói ghiền tức là không có không được, không được thì nhớ, mà nhớ thì sanh ra nhiều thứ rắc rối cuộc đời. Cứ chuyện nhỏ thôi, như ghiền thuốc lá giờ này đa số bị con cháu cấm hút trong nhà, ở tiệm thì phải ra ngoài. Bởi vậy, nhìn mấy quán càphê mặc nóng, lạnh, mưa, gió, cũng bởi vì ghiền thuốc nên phải ra ngồi ngoài dù cho phong ba bão táp. Ghiền thì thời nào cũng có. Nhất là khi xưa, cắp sách đi học mà ngửi mùi tiên ông phất phới dưới đường phố, mãi đến thời kỳ bị cấm, bàn đèn bị đốt thì mới bớt đi cái mùi ông tiên này. Ca dao có câu: Có chồng ghiền như ông tiên nho nhỏ, Ngó vô mùng đèn đỏ sợ sao… Còn càphê là loại lấy từ thảo mộc có chứa caffeine rất được ái mộ trên thế giới. Chất caffeine cũng làm người uống ghiền. Caffeine được dùng trong khoa học, ứng dụng trong y học và được giới sành điệu yêu chuộng vì hương vị và cũng là môi trường để giao tế làm ăn. Tôi uống càphê thì đứa bạn nói bác sĩ dặn những ai đau tim không nên dùng. Còn trên net thì nói là tốt cho tim và đỡ phải bị bệnh mất trí nhớ. Vậy thì tin ai bỏ ai! Càphê ở Ban Mê Thuột là loại ngon, ngoại quốc thì có càphê Columbia, càphê Pháp. Lâu nay tôi hay dùng càphê Du Monde, càphê cứt chồn, càphê Trung Nguyên. Nhưng gần Bao Mùa Nắng Hạ 160 Bao Mùa Nắng Hạ 161

    83 đây nghe đồn ở VN họ nghiền quinine pha vào càphê cho có vị đắng, thêm màu cho đậm đà bắt mắt, ướp hương cho bắt mũi, nghe cũng sợ không biết họ bỏ thứ quái gì trong càphê mình ưa thích. Ở Hoa Kỳ, cũng nhờ đánh đúng thị hiếu mà càphê Starbuck là loại uống được ưa chuộng nhất hiện nay. Hai chữ Càphê và Ghiền mà được ghép lại với nhau thì sanh ra nhiều điều lý thú lắm! Còn Càphê Ghiền, không hẳn là ghiền càphê mà càphê chỉ là cái cớ, chẳng hạn như: Tôi đâu có ghiền cà phê Chỉ ghiền bạn hữu cho phê cuộc đời Tôi còn ghiền thêm chỗ ngồi Cùng thằng bạn hữu nhìn đời cho phê Bởi vậy không ghiền càphê mà vẫn phải uống càphê là vậy! Cho nên mua ly cà phê nói chuyện đã đời, khi ra về ly cà phê chỉ uống có mấy ngụm. Vậy Càphê Ghiền chỉ là lý do, là cái cớ để gặp nhau bù khú nói chuyện trên trời dưới đất. Đã vậy còn ghiền chỗ, phải có chỗ ngồi quen, không khí quen thuộc, ghiền và nhớ chỗ đó chớ đâu có nghiện ngập gì. Còn nếu ghiền càphê muốn uống đúng điệu, đúng dose, thì tôi pha ngon gấp mấy lần ngoài tiệm, đứa bạn nào cũng khen. Vậy là tôi không Ghiền Càphê mà Càphê Ghiền đó quý cụ! Đầu xóm nhà tôi khi xưa cũng có mấy tiệm càphê của người tàu. Mà lạ thiệt càphê chỉ có tiệm người tàu là đông khách. Sáng, trưa, chiều, tối lúc nào cũng có nhóm người lớn đàn ông tụ tập. Ngồi chồm hỗm trên ghế đẩu, càphê đổ ra dĩa uống, húp nghe rột rột. Mấy người này chắc cũng như tôi và bè bạn bây giờ mượn cớ uống càphê để tán gẫu đây thôi. Lúc nhỏ tôi hay theo má đi chợ quê có các quán cốc bán càphê trong nhà lồng chợ. Má tôi thường ghé mua tách càphê đá nhâm nhi trước khi đi chợ. Mùi càphê thơm phức, tôi đâu có tương tư mùi vị gì khi ra khỏi quán, nhưng thích được đi theo má, được nhìn má húp từng ngụm càphê đổ ra dĩa, thích nghe má và những người bạn trò chuyện. Mỗi lần được má cho đi theo để xách giỏ là tôi mừng rơn. Bước ra khỏi nhà là chân thấp chân cao thích thú ra mặt. Nhiều khi má cho một ngụm nhỏ, tôi uống đâu có khoái khẩu gì cho cam, mà cảm thấy đắng ơi là đắng. Tôi tự hỏi sao đắng nghét mà có người thích là sao? Trẻ con làm gì biết có chất gì trong càphê đâu mà ghiền với không. Tôi thì chỉ thích cái mùi thơm phức mà thôi. Vậy là tôi có máu Càphê Ghiền từ nhỏ mà không biết. Còn ở Đà Lạt có càphê Tùng, mỗi tuần được đi phép ngày chủ nhật là kéo nhau vào đó nhâm nhi. Uống càphê ở Đà Lạt thú hơn ở Bonard Sàigòn. Không khí lành lạnh sương mù ở cao nguyên thật gợi tình, thưởng thức càphê, nghe giọng ru êm Bảy Ngày Đợi Mong của TTT thì còn gì hơn: Anh hẹn em cuối tuần Chờ nhau nơi cuối phố… Đường phố Đà Lạt dốc cao, dốc thấp hun hút, em đâu không thấy, mà chỉ có đôi tay bên tách càphê tìm hơi ấm, tưởng chừng như ôm em trong vòng tay. Dáng em mong manh như khói thuốc, lơ mơ để tâm hồn bay bổng và tan loãng. Đấy cũng là loại Càphê Ghiền, chớ hương vị càphê làm sao đưa tâm hồn tôi đến được bến mê, giấc mộng có em, có tôi, có đôi cánh thiên thần! Sáng nay Houston đổ mưa thiệt sớm. Tiếng sét từ thinh không đánh thức giấc ngủ muộn màng. Đồng hồ chỉ 5 giờ, trời còn mù mờ. Ngọn gió lao xao cây sồi trước nhà và tiếng mưa ngày càng nặng hạt gõ nhịp bên cửa sổ. Tôi bỏ chân xuống giường, nhưng vội rút về chui vào lại tấm chăn mỏng để mong giữ cảm giác êm đềm vụt đến trong cơn mưa bất chợt. Có những niềm vui nhỏ nhỏ, dù biết không lưu lại trong ký ức, dù biết rồi sẽ tan như bọt biển, hay sẽ vụt biến theo cơn mưa, nhưng vẫn cố Bao Mùa Nắng Hạ 162 Bao Mùa Nắng Hạ 163

    84 bắt giữ, như tiếc nuối giấc mơ đẹp chưa đến hồi kết thúc. Tiếng mưa tí tách bên ngoài, tiếng giọt càphê đầu ngày lách cách chạm vào đáy cốc như ánh mắt thăm thẳm của em giam cả đáy sâu hồn tôi. Mùi càphê thơm ngát, quấn quít trong không gian tĩnh lặng. Tôi thấy ngây ngất trong sự êm ả đủ khuấy động tâm hồn. Mùi càphê gợi nhớ thời mơ mộng của trời Đà Lạt sương mù, nhớ những buổi dừng quân bên đường trong kia là rừng sâu đầy bất trắc, nhớ những lần bên nhau đếm giọt càphê đầu ngày. Bao nhiêu kỷ niệm đi qua đời tôi ít nhiều vấn vương với hương vị càphê. Dù vậy tôi vẫn không Ghiền Càphê mà Càphê Ghiền vì càphê mang đến những kỷ niệm cứ ngỡ rằng quên. Sữa đặc làm nhạt đi màu đậm càphê, bớt đi càphê vị đắng. Ngoài trời vẫn còn mưa, cây cối sũng ướt tắm gội ban mai trong những ngày đầu Hạ. Mùa Thu thơ mộng mang tôi vào đời, mùa Hạ nồng nàn nhưng để lại lòng tôi chia ly đau xót. Cứ bao mùa Thu tàn, Hạ đến để thời gian nhuộm trắng mái đầu. Vị càphê hôm nay ngon hơn thường khi, màu càphê sữa đậm đà hơn lần trước, mùi càphê nồng nàn quấn quít vì mưa vây kín khung trời. Tôi nhớ lắm, nhớ em vô cùng. Nhớ em qua bao mùa nắng hạ. Tên em thật nên thơ đã một thời đi qua đời tôi được giữ kín. Khi nhà tôi còn sống, tôi viết chút xíu về em. Nhà tôi bắt gặp bảo già rồi mà làm thơ viết văn ướt át không biết mắc cỡ. Có hai con người ẩn tàng trong ta: một cho bổn phận, trách nhiệm, xã hội và một cho những điều thầm kín. Nói thật lòng mình có gì đáng trách hay không? Tôi nghe tiếng nhà tôi thở dài nhè nhẹ, mông lung nhìn ra bầu trời cũng mưa gió như hôm nay. Cũng vì trượt chân ở vườn Bích Câu Đà Lạt mà chúng tôi quen nhau. Rồi quán càphê Tùng là nơi tôi mạo hiểm cả tương lai, trốn trường ra gặp em trong buổi chiều mùa Hạ mưa gió. Hôm ấy dưới ánh đèn mờ ảo, tôi vụng về làm tách càphê đổ ướt vạt áo em, tôi chăm chút lau để rồi cuộc tình lãng mạn như trời Đà Lạt, nên thơ như đồi sim, và du dương như tiếng thông reo được bắt đầu. Cũng lại tách càphê, lần này em làm đổ ướt vạt áo em, tôi chăm chút lau để rồi cuộc tình lãng mạn như trời Bao Mùa Nắng Hạ 164 Đà Lạt, nên thơ như đồi sim, và du dương như tiếng thông reo được bắt đầu. Cũng lại tách càphê, lần này em làm đổ ướt vạt áo tôi, màu áo chiến binh, vào một buổi chiều bên nầy bờ sông Hương, mà bên kia là nhà em nơi cầu Gia Hội. Dòng sông Hương bảng lảng mờ sương có những con đò neo bến. Tôi ra thăm em trên chuyến trực thăng H34 từ Qui Nhơn để thỏa lòng mong nhớ. Nào ngờ đây là lần chót. Chiếc áo chiến binh lấm màu càphê nhuốm bụi đường này, không còn mơ mộng như bộ y phục dạo phố thời sinh viên ở vườn Bích Câu, không còn quyến rũ như bộ quân phục lấm màu đất đỏ ở quán càphê Tùng, và cuộc tình của cô nữ sinh Đồng Khánh với người lính chiến không thơ mộng bằng là người yêu của chàng sinh viên Võ Bị. Tôi cảm nhận được điều đó. Thực tế đưa em xa dần tôi, lần này em không trợt chân vấp ngã, nhưng tâm hồn em chấp cánh khỏi vùng trời thơ mộng của tuổi vừa biết yêu. Càphê đem cho tôi tình yêu, cũng càphê mang tình yêu ra khỏi đời tôi, và sáng nay buồn nhớ kỷ niệm quá đẹp qua đi trong đời. Hình như cô nữ sinh Đồng Khánh ngày nào đã trở về đất Thần Kinh sau thời gian dài xa xứ, nghe nói có lần cô sống cùng thành phố với tôi đang sống. Biết đâu trên bước đường bôn ba xứ người đã có lần gặp lại người xưa mà không hề nhận biết, bởi 50 năm qua đi trong đời, bao nhiêu thay đổi. Hình ảnh oai hùng của chàng thanh niên trong bộ y phục dạo phố thời sinh viên không còn, thì mong chi tìm lại được đôi mắt quyến rũ màu càphê! Mưa tạnh. Những tia sáng đầu ngày loáng thoáng trên cỏ cây. Tôi nghiêng cao ly càphê uống đến giọt cuối cùng như mong tìm được ánh mắt người xưa nơi đáy cốc. Càphê ngon thiệt ngon, hương vị đậm đà của thứ Càphê Ghiền tuyệt hảo. Nhưng kỷ niệm đã trả lại dĩ vãng, để muôn đời luyến nhớ đôi mắt màu càphê có một thời say đắm hồn tôi. Tiếng điện thoại reo! Tôi biết là thằng bạn già gọi thằng già bạn đi Càphê Ghiền! Bao Mùa Nắng Hạ 165

    85 (Ghi lại xúc cảm, nhân xem đoạn video tảo mộ Nghĩa Trang Biên Hòa) Phạm Văn Hòa Nghe đâu đây tiếng hờn trong gió Vọng từ lòng đất lạnh nghĩa trang Trên tàng cây, chiếc lá, vươn theo khói nhang Từng tấm thẻ bài nay nằm yên trong lòng đất… Hỡi anh linh người lính hữu-vô-danh Ngày anh mất, bao giờ, ở đâu ai có nhớ! Nhiều quá, anh đã hy sinh quá nhiều Cho quê hương qua bao điêu linh thống khổ… Các bạn ơi! Những người còn sống sót Chiếc áo hoa… lạc rừng Cánh sắt, hoa dù… lạc gió Con tàu trùng dương… lạc bến Đôi chân, cánh tay, miệt mài… anh để lại nơi đâu Non cao? Rừng sâu? Đồng hoang? Góc bể chân mây? Quê hương ơi! Nay biết phương nào! Chút men say cho thỏa lòng nhung nhớ Nét đài trang dáng thiếu phụ trong mơ Tiếng đàn Tương Như trầm bổng nên thơ Trăng vàng lá ý thơ tràn sóng nước Chợt tỉnh mộng hồn thẫn thờ cô độc Dấu nhạt mờ trăng soải dốc đồi thông Sóng nước mênh mông chở cả nỗi lòng Ly trăng cạn… đáy không mờ nhân ảnh… Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 166 Uống đi anh, rượu nồng tình chiến hữu Mắt anh mờ có còn thấy tôi không? Tai anh ù vì tiếng bom đạn, tù gông Chân không còn… lấy gì đâu để mỏi Anh uống đi, mai này xa anh rồi Chút rượu thôi, cho trôi tủi buồn đời Tôi còn đôi chân, nhưng sao thấy rụng rời Còn đôi mắt, nhưng mờ nhòe vì dòng lệ Người nằm đó! Anh còn đây! Tôi trên từng mây trở về xứ lạ Tấm thẻ bài, xin giữ lại đến lúc tàn hơi… Bao Mùa Nắng Hạ 167

    86 anh chim cu nằm không buồn nên mới tờ mờ sáng là gáy vang xóm. Ở nhà quê khi xưa, có khi cả chục con gáy cùng một lúc, như thi đua coi cái mồm nào to hơn để lọt mắt xanh con mái. Đôi khi con trống bay lên cành cây cao hơn gáy thách thức tình địch. Thuở nhỏ, tôi hay theo rình gà gáy, theo dõi cu đất gáy nên từng chứng kiến hai con thi đua bay lên cành cao hơn mà gáy, trông thật buồn cười. Xóm tôi khi xưa có mấy cây mù u cổ thụ cao chót vót, thân mấy vòng tay ôm, là nơi các con cu đất đến gáy, tiếng nghe đồng vọng vào buổi trưa hè. Chuyện phiếm: Chim Cu Đất, Cá Thia Thia… và Tôi Phạm Văn Hòa Chim cu đất là loại chim thoạt trông giống như chim bồ câu, đa số màu nâu lợt hay màu càphê sữa lợt, và có lẽ trong đời tôi chỉ thấy một lần có con chim cu màu trắng. Ở đây, chim cu thường đi lúc thúc sau vườn để kiếm đọt cỏ non, hay đáp theo chỗ mới cắt cỏ để kiếm dế, cào cào, sâu bọ, côn trùng. Ở đồng quê Việt Nam thì chim cu thường sà xuống các đám ruộng lúa chín vào mùa gặt để lượm hạt thóc rơi. Vào mùa này chim mập lắm và kêu vang ngoài đồng. Chim cu nếu có cặp thì chim trống thường không gáy. Nhưng nếu lẻ bạn thì con trống thường gáy để gọi mái nhất là vào lúc sáng tinh mơ, hay vào lúc trưa mặt trời giữa đỉnh đầu. Khu nhà tôi có lẽ đêm rồi Bao Mùa Nắng Hạ 168 Bỗng dưng tôi nghĩ và viết chuyện bá láp này, là vì cả tuần nay cứ sáng sáng tôi bị đánh thức bởi tiếng cu đất gáy vang. Có khi kéo dài cả tiếng đồng hồ. Tiếng cu gáy làm tôi nhớ nhà, nhớ quê. Thói quen như thuở nhỏ, tôi mò mẫm đi tìm trên mấy cây thông, cây sồi quanh nhà, quanh xóm nhưng chẳng thấy chim cu gáy đâu. Có lẽ tại mình điếc lác, bởi từ khi tai nghe yếu thì tôi định hướng tệ lắm. Như nghe điện thoại reo đầu này mà mò kiếm đầu khác. Cái bệnh này có từ cả chục năm trước chớ không phải mới bắt đầu. Thuở tôi còn làm việc trong các cao ốc ở downtown Houston. Khi đợi thang máy, nghe tiếng Đinh! Đinh! tôi quay đầu về hướng này thì mọi người đi về hướng khác phía thang máy mở cửa, làm tôi sộ nhiều lần. Nói lòng vòng như vậy là vì tôi biết cu gáy ở đâu đó quanh nhà, tức mình là không tìm ra thủ phạm. Một hôm tôi tìm hoài không thấy, trở vào nhà ngồi thở dốc ở family room thì nghe tiếng gáy vọng oang oang. Tôi kề tai vào chỗ lò sưởi thì đúng là phát ra từ đó. Ha! Ha! Tôi biết chắc là anh chàng này đang ở đâu! Ra ngoài nhìn lên ống khói trên nóc nhà, thì anh cu gáy đang đóng đô chễm chệ trên chót cao ngay bên dưới mái che ống khói lò sưởi. Theo dõi vài hôm tôi biết anh chàng này cứ sáng sáng sau khi gáy đã đời thì bay qua nóc garage rỉa lông… để đón một ngày mới. Ôi sướng sao cuộc đời con chim cu đất này! Tôi cũng vui lây. Bao Mùa Nắng Hạ 169

    87 Nghĩ cũng lạ cho con người, sao rắc rối. Người xứ nào nói tiếng xứ đó. Lúc đầu mình qua Mỹ, Mỹ nói Mỹ nghe. Còn chim cu đất này, tiếng gáy có khác gì tiếng cu gáy ở Việt Nam! Bảo đảm mang anh bạn này về quê tôi, anh không cần học gáy kiểu VN, mà mấy con cu mái cứ theo ào ào! Ngẫm cuộc đời chim cu sướng hơn con người mấy bậc, không cần biết no đói, lúc nào cũng thảnh thơi. Có lẽ vì tối ngày rình chim gáy, rình gà gáy mà dạo nhỏ tôi hay nằm mơ thấy mình bay lơ lửng. Lạng qua lạng lại thấy xóm làng bên dưới. Con rạch trước nhà uốn quanh đẹp và êm đềm làm sao. Tôi xoải cánh, lượn trong gió mơn man mát lạnh, ôi chao hạnh phúc! Nhiều khi tỉnh giấc nửa chừng chưa đã, cố nhắm mắt ngủ thêm để tiếp tục giấc mơ, nhưng không tài nào ngủ lại được, tiếc quá chừng. lâm râm, tôi hay lội xuống ruộng, nước lấp xấp ngang bụng. Đi thật nhẹ len qua mấy bụi lúa, bụi lác tìm chỗ có nhúm bọt là chỗ đó có cá thia thia hoặc cá bảy trầu, có nơi còn gọi là cá trầu hay cá bãi trầu. Bọt cá thia thia thì đơm và nhuyễn hơn bọt cá trầu. Muốn bắt cá tôi dùng vợt, vợt nhẹ phía dưới bọt. Nhiều khi vợt nhằm cá mái, không có màu sắc, hay cá trầu thì thả trở lại. May mắn lắm vợt được cá thia thia Xiêm. Trên bàn học của tôi thường có khoảng năm bảy con nuôi trong keo. Ngăn các keo bằng tấm giấy tập xếp tư để chúng khỏi thấy nhau đá bóng. Loại cá này hễ thấy nhau là đá, cắn nhau tơi bời. Trước khi đi đá độ, tôi không cho cá ăn và thường tập bằng cách rút miếng giấy ngăn các keo là chúng cứ phùng mang đá bóng, đá gió. Trông thích lắm. Kể ra thì cũng hơn 60 năm rồi. Bao nhiêu thay đổi. Trò chơi khi xưa cũng không còn. Chẳng vậy sống ở xã hội này tôi có cảm tưởng mình cũng như con cá thia thia này. Con cá bị giam trong cái keo 1 gallon nước. Còn tôi thì tự giam mình trong căn nhà này. Cuộc sống của tôi thua xa cuộc sống con chim cu đất, có cả bầu trời thênh thang tha hồ bay nhảy. Có lẽ thời còn trai trẻ cuộc sống tôi cũng ít nhiều giống nó, bôn ba, giang hồ đó đây đời quân ngũ. Thời gian qua mau, bước chân ngày nay nặng nề mỏi mệt, mái tóc nhuộm trắng bụi đời, sức khỏe không còn khang kiện như xưa. Cuộc đời của tôi cũng đã một thời như con chim cu đất kia và giờ này thì như con cá thia thia trong chậu. Nói lòng vòng mà quên cho con cá thia thia ăn sáng nên nó cứ lội quanh giang sơn của nó phùng mang như muốn ăn thua đủ với tôi. Giang sơn của anh cá này là cái keo cỡ 1 gallon nước. Phía đáy tôi cho ít đá màu xanh xanh, đỏ đỏ cho vui nhà… nhà cá. Tôi biết chắc đây là cá trống vì màu sắc sặc sỡ. Thuở nhỏ ở quê tôi gọi là cá Xiêm. Cá thia thia Xiêm thì màu sắc đẹp hơn cá thia thia đồng Việt Nam. Nhớ lại những lúc trời mưa Sống trong căn nhà vắng lặng cũng buồn, nên tôi hay làm con cá thia thia giật mình, lúc đó nó trốn im giấu mình dưới đáy. Được ít lâu, lại mò lên phùng mang tiếp. Tôi và cá sống thật êm thuận, vì nó không trả lời trả vốn cho dù có bực mình tôi. Nhưng rồi mỗi khi thấy bóng tôi đi ngang nó cũng vồn vã lượn theo, phùng mang gây sự tiếp. Cuộc sống con cá này còn tệ hơn tôi nhiều! Cả đời không chơi và làm bạn được với đồng loại. Hễ gặp nhau là quần thảo tơi bời đến tưa mang, rách kỳ, tróc vảy. Bao Mùa Nắng Hạ 170 Bao Mùa Nắng Hạ 171

    89 Cơn mưa cuối Hạ ùn ùn kéo đến Houston vì chịu ảnh hưởng bão ở vùng vịnh Mexico. Bầu trời u ám như miếng giấy carbon in đậm không gian. Nhìn tờ lịch, mai đây bắt đầu vào Thu, vậy mà những cơn bão cuối mùa vẫn còn ráng cựa quậy cho đến phút cuối, như bão Ikes cách nay năm sáu năm. Dù vậy, cư dân ở đây đón những trận mưa cuối Hạ với vòng tay mở rộng vì cả mùa hè cây cỏ khô cằn thiếu nước trời ban. Mảnh sân trước nhà nhờ vậy cũng tươi mát hẳn lên, cỏ xanh hơn, mấy khóm cúc vàng trong sân tươi tắn, cây hoa Hoàng Hậu Hoàng Thiên Mai cành lá la đà trên đất vì no nước. Cánh Hoa Dại Màu Trắng Nhỏ Xíu Trong Đám Cỏ Xanh Phạm Văn Hòa Dù mưa gió, sáng nay vẫn đi uống cà phê với mấy người bạn già, từng cụm mây nặng treo đậm bầu trời. Bên lối đi sạch trơn tru vì mưa, tôi thấy mấy chiếc hoa dại trong đám cỏ xanh. Mấy hôm trước cũng chỗ này cỏ bắt đầu vàng úa vì thiếu nước. Những chiếc hoa tí hon này phải tinh mắt mới thấy. Hoa trắng bốn cánh có nhụy lơ vàng. Loại hoa dại này làm sao biết tên, cũng như chúng ta đã gặp bao nhiêu cánh hoa trong đời có mấy ai để ý. Cũng tại đám cỏ này, vào buổi chạng vạng hai năm trước, con mèo trắng nhà ai nằm thong dong hưởng buổi chiều êm ả. Tôi chụp được bức ảnh con mèo nổi bật trong đám cỏ xanh. Được biết con mèo cũng chết cách nay không lâu. Không biết những cánh hoa dại kia tô điểm lối đi này được bao lâu nữa? Cuộc đời là vậy. Hiện hữu, thực tại như chiếc hoa dại này rồi mai đây sẽ không còn. Tôi chợt nghĩ những giọt nước mưa tưới mát cây cỏ, tưới mát cuộc đời này rồi sẽ thẩm thấu trong lòng đất. Giọt nước mưa này biết đâu đã qua bao nhiêu chu kỳ biến thể của vũ trụ từ thể đặc, bốc thành hơi, sang thể lỏng nuôi sống loài người… để rồi biến mất. Bao nhiêu nhà khảo cổ viết về cuộc sống con người, đời sống loài khủng long thời tiền sử, họ tìm được những tinh thể nước được kết tụ ngàn vạn tuổi chôn sâu dưới lớp băng dương. Tôi chạnh nghĩ đến cuộc sống con người thật nhỏ bé, khôn cùng Bao Mùa Nắng Hạ 174 Bao Mùa Nắng Hạ 175

    90 bé nhỏ! Rốt cuộc cũng chỉ giống như chiếc hoa dại xinh xắn, không tên kia thôi! Hai ngày nay chứng kiến giờ hấp hối của con cá lia thia nuôi gần năm nay và có lần tôi viết về nó. Con cá này là thằng bạn không hề quấy rầy, không ồn ào, không đòi hỏi. Mỗi lần đi đâu về hay sáng sớm bước qua chậu là nó phùng mang luợn qua lại như đón tiếp, như mừng rỡ, như thách thức. Cách nay mấy hôm còn mạnh khỏe, hôm qua nó chui đầu xuống đáy chậu không buồn nô lượn như mỗi lần tôi đến. Thay nước, cho thuốc vào nó cũng không khá hơn. Nó cố bơi đến chỗ bơm lọc nước nằm im như tìm chút dưỡng khí để tranh sống. Lâu lâu gắng bơi vòng, nhiều lần nó vùng cất lên thật nhanh, thật cao, nhưng rồi cũng lại chìm dần xuống đáy. Mang cá thoi thóp. Tôi vỗ vỗ vào thành hồ lúc tắt đèn đi ngủ thay lời vỗ về an ủi, hy vọng hôm sau nó sẽ khá hơn. Nhưng sáng ra, cá nằm im bất động. Con cá thân yêu, là thằng bạn âm thầm nhất của tôi đã chết. Mang nó bỏ vào bồn cầu, giựt nước. Tiếng nước rút, dòng nước xoáy đã rút nó sâu vào nơi tăm tối. Nỗi buồn len đến. Tôi mất thêm một niềm vui mà cả năm nay được hưởng. Rồi đây tôi sẽ quên và sẽ không còn vương vấn. Có lẽ tôi sẽ nuôi con cá vàng, thật vàng thay chỗ cho con cá lia thia, nhưng chắc chắn cá vàng không thể nào thay những kỷ niệm mà tôi đã có gần năm nay với nó. Cũng như tôi đã đánh mất quá nhiều kỷ niệm sâu đậm trong đời mình, cho dù tôi kiếm tìm niềm vui khác để khỏa lấp, nhưng đời nào thay thế được những mảnh đời đã ăn sâu vào lòng. Cơn mưa vừa dứt. Bầu trời vẫn còn xám xịt. Tôi mang vội máy ảnh tìm chụp chiếc hoa dại trắng tí tẹo ngoài kia, nhưng cơn mưa đã làm cánh hoa ủ rũ. Mới hôm qua, nơi đây chỉ là đám cỏ xanh. Sáng nay điểm thêm mấy cánh hoa tí hon dại màu trắng xinh tươi. Và bây giờ đã tàn úa. Cuộc đời mau thay đổi. Đám cỏ xanh kia chưa chắc làm ai để ý. Và đám cỏ chỉ đẹp khi được tô điểm vài cánh hoa dại như cuộc đời buồn điểm vài thứ cho bớt tẻ nhạt, để rồi phút chốc không còn lưu dấu vết. Cánh hoa dại tí hon biến mất. Con cá thia thia nằm sâu trong lòng cầu. Hình hài con người trở thành tro bụi. Sự biến đổi khôn lường như cuộc sống trần gian mà nhiều lúc không cảm nhận được. Ngoài trời mưa bắt đầu nặng hạt. Những hạt mưa đánh tiếng lắc rắc vào kính cửa sổ để lại những giọt nước bò từ từ trên khung cửa như giọt nước mắt lăn dài trên má. Trời đất biến thiên khôn lường. Những cành cây oằn oại theo cơn gió. Những tiếng sấm, những lằn chớp lập lòe ngoài không gian. Tôi ngồi đếm sau khi thấy ánh chớp 1, 2, 3, 4, , và tiếng đoành đoành, cho biết cơn sét không xa lắm từ chỗ tôi ngồi, cảm tưởng như thời chinh chiến xa xưa mỗi lần nghe tiếng pháo địch. Mưa càng nặng hạt. Giông gió tơi bời. Bầu trời mờ mịt. Cơn mưa Hạ vì ảnh hưởng của trận bão cuối mùa đã đến đây rồi. Tuần trước cơn bão còn nằm khơi khơi đâu đó trên vùng trời phía nam Đại Tây Dương. Cách nay mấy hôm hoành hành vùng Cancun Cozumel ở Mexico. Bây giờ đuôi bão càn quét Houston, và không lâu sẽ biến mất để lại dấu vết tàn phá những vùng bão đi qua, như vết thương, dấu thẹo để lại trên thân thể con người trong hành trình cuộc đời, trong cuộc chiến tàn khốc mà thế hệ tôi đã trải qua. Mai này bắt đầu mùa Thu. Mùa thơ mộng, mùa lá vàng rơi, trăng vàng lơ lửng, mặt hồ phẳng lặng như tấm gương soi như các nhà thơ ca tụng. Tiết trời thay đổi. Cuộc đời đổi thay. Tôi cũng không buồn nhớ tên trận bão rớt, như tên tuổi con người cũng sẽ rơi vào lãng quên. Chiếc hoa dại nhỏ tí tẹo kia làm đẹp cho đời trong khoảnh khắc rồi biến mất. Nét đẹp con người tiềm ẩn. Cái đẹp của vũ trụ, vẻ đẹp thiên nhiên đầy dẫy bên ta. Có chăng là mình nhận biết hay không mà thôi. Tiếc đời hoa dại không tên, tội nghiệp con cá lia thia, và thương cuộc sống con người khi ra đi mang theo những điều tiềm ẩn. Và tôi nghĩ nhiều về thân phận mình khi ngọn đèn phụt tắt đêm đêm. Bao Mùa Nắng Hạ 176 Bao Mùa Nắng Hạ 177

    91 Mai này bắt đầu mùa Thu. Mùa thơ mộng, mùa lá vàng rơi, trăng vàng lơ lửng, mặt hồ phẳng lặng như tấm gương soi như các nhà thơ ca tụng. Tiết trời thay đổi. Cuộc đời đổi thay. Tôi cũng không buồn nhớ tên trận bão rớt, như tên tuổi con người cũng sẽ rơi vào lãng quên. Chiếc hoa dại nhỏ tí tẹo kia làm đẹp cho đời trong khoảnh khắc rồi biến mất. Nét đẹp con người tiềm ẩn. Cái đẹp của vũ trụ, vẻ đẹp thiên nhiên đầy dẫy bên ta. Có chăng là mình nhận biết hay không mà thôi. Tiếc đời hoa dại không tên, tội nghiệp con cá lia thia, và thương cuộc sống con người khi ra đi mang theo những điều tiềm ẩn. Và tôi nghĩ nhiều về thân phận mình khi ngọn đèn phụt tắt đêm đêm. Tâm trạng ngổn ngang, luyến tiếc xen chút buồn man mác! Tôi yêu cánh hoa dại màu trắng nhỏ xíu trong đám cỏ xanh và tiếc thương đời hoa không tên vắn số. Tôi buồn nhớ thằng bạn cá lia thia đã một thời làm tôi vui. Tôi yêu hình ảnh trẻ thơ hồn nhiên và cám ơn chân tình bằng hữu được san sẻ trong đêm Trung Thu mưa gió nơi quê người… Phạm Văn Hòa Bên ngoài trời tối thui dù mới 5 giờ 15 phút. Trong nhà im vắng như chìm vào bóng đêm. Cái hồ nhỏ giang sơn của con cá lia thia vẫn còn, đèn sáng chiếu qua vạt nước long lanh trong vắt sủi bọt đầy dưỡng khí. Mọi thứ còn đó nhưng thiếu vắng dáng bơi lượn của con cá lia thia. Cũng khung cảnh này, cũng vào buổi chiều mưa gió sấm chớp như hôm nay cách nay gần năm năm, đã thay đổi cuộc sống thân quen của tôi gần năm mươi năm trời tôi quen sống. Và giờ này chắc chắn chiếc hoa nhỏ dại xinh xắn màu trắng tinh không còn, tơi tả vì cơn mưa bão, và hình ảnh đẹp kia mãi mãi đi vào lãng quên. Bên ngoài vẫn còn mưa, tiếng long tong nhịp đều ống khói trên mái nhà. Tôi rời nhà đi tìm niềm vui không chờ cơn mưa dứt hạt. Bước vội ra ngoài đến tham dự buổi tiệc trà Trung thu. Cánh hoa trắng tí hon không còn trên lối đi. Chắc chắn tiệc trà Trung Thu đêm nay không có ánh trăng rằm vằng vặc sáng, nhưng có vầng trăng kỷ niệm đưa tôi về thời thơ ấu để quên đi mưa gió cuộc đời. Chắc chắn đêm nay không có lồng đèn Trung Thu như thời xa xưa, nhưng có những ngọn nến lòng âm ỉ trong tâm hồn đậm thời đã qua. Chắc chắn đêm nay sẽ không có những tiếng ca trong vắt trẻ thơ, nhưng thay vào đó biết đâu có những giọng ca trĩu nặng sự đời ca ngợi ánh trăng sáng ngà có cây đa to có thằng cuội già… ôm một mối mơ như thời ngày xưa còn bé. Bao Mùa Nắng Hạ 178 Bao Mùa Nắng Hạ 179

    92 Nhìn ảnh bạn không sao cầm nước mắt Mất chiếc giày tìm đâu chiếc thứ hai Khập khễnh đi gắng hết đoạn đường dài Thôi hãy quẳng, thà ta đi chân đất Những đứa con ngày nào mình thay tã Đến bây giờ con nay đã lớn khôn Hình hài cha nay đã hắt héo hon Con lại đóng vai cha thay cho bố Những thằng bạn đứa còn, người đã khuất Đứng bên mày, còn có nhớ tao không? Mắt lạc thần nhìn vào chỗ hư không Mong tìm lại chút tình nồng bằng hữu? Hãy quên đi đời không gì vĩnh cửu Có rồi không, hữu sắc cũng như không Có một ngày ta hết nợ trần hồng Cỡi bạch hạc phiêu bồng nơi thượng giới Tao gởi mày vài ba lời thăm hỏi Quên đi mày cái thế giới phù du Cứ như mày, vậy mà thấy khỏe ru Không lo nghĩ, sân si, cùng đau khổ Bao Mùa Nắng Hạ 180 Bao Mùa Nắng Hạ 181

    93 Thằng Năm Cà Dom Phạm Văn Hòa Hổm rày trời mưa rả rích. Nằm khoanh trong khoang ghe Năm Cà Dom thấy nhớ miệt Năm Căn quê mình quá xá. Cà Mau, mỗi lần mưa thì như không bao giờ dứt. Năm nằm trong ghe này ba ngày liên tiếp cứ dỡ hết hũ mắm cá cơm ăn với cơm nguội vắt theo. Bọc ớt sừng trâu với mớ dưa leo cách nay mấy hôm ăn giặm với cơm mắm cũng bắt quá chừng. Năm chèo mấy ngày đường từ Năm Căn lên Rạch rập theo lời Cậu Sáu nhắn. Mấy năm nay từ khi má mất, đến mùa lúa thì Năm theo đám bạn đi gặt lấy công, tát đìa bắt cá làm mắm, hay làm khô để mang về ăn Tết. Mỗi lần đi cả tháng trời mới về. Nhiều khi làm chỗ này xong, bà con ở làng bên kêu qua phụ, bởi vậy có lúc kéo dài vài ba tháng không chừng. Năm làm chăm chỉ, tánh tình thiệt thà nên người ở mấy xóm xa cũng đồn và kêu anh luôn, khi phụ cất nhà, khi phụ đào hào lên liếp, khi đào mương đấp nền. Lu bu vậy rồi hết năm lúc nào không hay. Bao Mùa Nắng Hạ 182 Bao Mùa Nắng Hạ 183

    94 Từ ngày má Năm mất, chôn cất xong anh càng đi dữ hơn. Bà con của Năm không có mấy người, hồi tản cư chết hết chỉ còn cậu Sáu ở Cà Mau, và Cậu Tư thì ở Sóc Trăng. Nghe nói chớ từ hồi nào tới giờ Năm có đi đâu xa. Lẩn quẩn miệt Cà Mau này thôi. Chỗ Năm ở miệt Năm Căn, Cái Nước, mùa khô thì đất phèn quá, không trồng trọt nước biển tràn vào làm mặn nước, phèn đất. Ngày tháng thoi đưa, Năm giờ cũng đã 18 tuổi. Má mất đã ba năm rồi. Còn ba thì đi mất biệt từ ngày má sanh Năm, nên anh không biết mặt mũi, mà má Năm cũng chưa hề nói rõ tông tích của ba dù Năm có nhiều lần han hỏi. Căn nhà má để lại trống trước trống sau, chủ thương tình cho cất trên đất mà lúc sống má làm công tá điền. Mới nghe ai cũng tưởng Năm có nhiều anh em nên anh mới có cái tên Năm Cà Dom, nhưng thật ra tại anh ở Năm Căn, mà sống làm thuê trên ghe, nên bà con đặt chết danh Năm Cà Dom là vậy đó. Anh cũng chẳng biết giấy khai sanh anh tên gì, mà cũng không biết có hay không. Anh cũng có đi học dù rất trễ lúc lên tám tuổi thì phải. Nhưng chẳng được bao lâu, đánh vần chưa xong thì anh nghỉ học theo má đi làm mướn chỗ khác. Rồi Năm cũng không trở lại trường. Tới bây giờ mặt chữ cũng không biết còn nhớ hay không. Nhiều khi lượm tờ nhật trình, Năm chỉ coi hình còn nhờ mấy đứa bạn đọc kể cho nghe. Cuộc đời của Năm nhiều khi anh nghĩ còn thua con chó Cò của ông Cả điền chủ mà năm nào anh cũng lên làm thuê. Mẹ mất, không biết ba là ai! Nỗi buồn thoáng qua đầu như cơn gió. Rồi anh an phận, chặc lưỡi như con cắc kè. Nhờ vậy Năm lúc nào cũng tươi cười với mọi người nên được bà con thương mến. Má Năm lúc còn sống vẫn thường chỉ ngôi sao trên trời nói là mỗi người một số phận. Khi nào sao đổi ngôi, thì chừng đó mình theo ông theo bà. Má còn nói nhiều lắm mỗi đêm khi nhìn sao trên trời, mà nay Năm chỉ nhớ mang máng. Mỗi lần như vậy, dù trong bóng tối, Năm vẫn thấy má lấy cái khăn rằn vắt vai chậm nước mắt. Má têm thêm miếng trầu bỏ vô miệng nhai bỏm bẻm, rút cục thuốc rê sỉa một cục gồ cao bên má, mắt nhìn sâu trong bóng đêm. Năm biết má buồn lắm, nhưng không biết buồn cái giống gì. Bởi có hỏi má Năm cũng không nói. Nay má không còn, chắc má cũng đở khổ phần nào. Chắc về với Phật. Má vẫn thường nói vậy mà. Năm thở dài. Lòng buồn vô hạn. Nỗi buồn vô cớ sao cứ đến đi không để Nam yên thân! Mưa vẫn còn nặng hạt. Bong bóng nước nổi lềnh bềnh trên mặt sông. Năm dòm muốn chóng mặt. Ghe Năm cặp khuất sau rặng dừa nước để tránh gió. Lá dừa kêu xào xạc. Năm đoán giờ này chắc cũng chiều xế rồi, chút nữa đây trời sập tối, mặc sức nghe tiếng ếch, nhái, ểnh ương rầu thúi ruột. Chiếc ghe này giang hồ với Năm Cà Dom khắp vùng sông rạch chi chít Cà Mau. Mới năm rồi kiếm được mớ tiền anh mua dầu chai, dầu rái để trét chiếc ghe cho khỏi bị nước ăn, sau khi cạy hà thiệt sạch. Năm tốn cả tuần trét thiệt kỹ và đợi cho thiệt khô. Năm còn lấy lá dừa nước lợp lại mái, nhờ vậy mà mưa mấy ngày nay không dột như năm rồi. Nằm mơ màng vắt tay lên trán, bên ngoài mưa lộp độp trên mái, trên đám dừa nước. Tiếng cá đớp mồi trên sông nghe thiệt rõ. Trời vừa sập tối là muỗi kêu ầm ầm đánh thức Năm dậy. Bao Mùa Nắng Hạ 184 Bao Mùa Nắng Hạ 185

    95 Anh ra khoang ngoài nhúm lửa un khói đuổi muỗi. Năm ngồi chồm hỗm, phùng miệng thổi cho lửa mau bắt. Ánh lửa lập lòe, khói len qua vách vươn lên không càng làm anh nhớ nhà và cảm thấy cô quạnh. Mắt Năm cay sè, nước mắt ràn rụa, không biết vì khói hay vì cám cảnh thân đời côi cút. Thằng Phước, thằng Sang cùng nhóm làm công trước đây, nay đứa nào cũng có gia đình, yên bề gia thất, không còn lang bạt kỳ hồ như Năm. Thằng Sang sắp có con đầu lòng. Năm cũng có để ý con Út ở cùng xóm với cậu Sáu, nhưng coi mòi cũng chẳng đi đến đâu. Nghĩ đến đây, Năm hướng mắt về xóm Rạch Rập gần mái đình cong cong. Mái nhà của con Út ẩn hiện dưới màn khói, tuy gần mà sao quá xa. Ba ngày trước khi vừa đến đây, Năm ghé chào cậu Sáu vì cậu nhắn Năm ra đây để tiếp cậu lên liếp cho miếng đất cậu vừa mướn để trồng dưa trồng bắp, bầu bí. Hôm đó con Út cũng qua nhà cậu Sáu có chút việc. Gặp con Út mà tim Năm muốn rớt khỏi lồng ngực. Con nhỏ trông lớn đại. Mới chưa giáp năm mà nhổ giò, mình mẩy nở nang thon gọn. – Anh Năm mới lên? Con Út đon đả hỏi, giọng giòn tan làm Năm chết điếng. – Ừa! Tui mới tới xế trưa. Năm trả lời mà không dám nhìn mặt con Út. – Cậu Sáu biểu tui lên tiếp công chiện. Năm kể tiếp để mong cầm chân con Út, nhưng con nhỏ bỏ đi ra sau bếp nói chuyện với mợ Sáu làm Năm cụt hứng. Ngoài này Năm nghe lòng thấp thỏm. Năm đoán chừng sau khi tiếp cậu mình lên liếp khoảng một tháng thì xong, cầu mong cậu Sáu giữ Năm lại để sơn giặm đình Rạch Rập mà cậu là ông Từ, để có dịp gặp con Út nhiều hơn. Tự nhiên chiều nay Năm nhớ con Út quá chừng. Bên ngoài trời tối hẳn. Tiếng côn trùng kêu uềnh oàng vang rền. Cậu Sáu biểu Năm chiều lên nhậu cá lóc nướng trui, nhưng mưa gió như vầy, đường trơn trợt như thoa mỡ, tối còn trở về ghe, thấy lấn cấn quá nên thôi. Vậy nên Năm đã dằn bụng cơm chiều, với vắt cơm nguội cuối cùng. Gần khuya, cơn mưa cũng dứt hạt. Năm không ngủ được vì đã ngủ cả ngày. Bầu trời tối thui của đêm ba mươi. Muỗi kêu vo ve như ong vỡ tổ. Năm khêu thêm lửa, bỏ ít vỏ dừa chưa khô cho có khói đuổi muỗi. Trên trời ngàn vạn vì sao lấp lánh. Sau cơn mưa trời đầy sao! Chắc sao của má Năm không còn nữa, đã xẹt mất như má đã ra đi biến dạng. Còn ngôi sao nào của Năm? Năm chắc là cái sáng nhất vì má nhiều lần chỉ Sao đó là của con. Cuộc đời sao rắc rối quá. Năm rót ly rượu đế, nhâm nhi, thấy tâm hồn bay bổng. Học lóm được mấy câu vọng cổ anh cất giọng vang vang trong đêm hòa lẫn tiếng ếch nhái, côn trùng và tiếng muỗi vo ve như tiếng đàn của dàn nhạc cù cưa: Ôi! Nhìn trời hiu quạnh, rừng đông sương gió lạnh Hướng quê nhà lòng TUI thêm chạnh tủi niềm riêng Em ÚT ơi muôn dặm xa xôi, xin em giữ vẹn hương nguyền Để cho người cô lữ phải nặng mang điều tủi hận Bao canh tàn ngơ ngẩn, nhìn bóng trăng khuya lặng lẽ giữa đêm… ờ ở ợ… trường… Giọng ca trầm buồn của Út Trà Ôn trong bản Sầu Vương Biên Ải đã đi vào vào Năm như những con rạch chằng chịt miệt Cà Mau. Mỗi lần buồn cho thân phận mình, Năm ca giọng trầm ấm ngân nga, và đêm nay sao nghe quá não nuột. Năm mong Con Út nghe được tâm sự mình qua giọng hát ngọt ngào này mà đừng vô tình với Năm như vậy nữa. Nghe nói con gái mê kép cải lương lắm, và Năm chỉ mong được vậy để theo gót thằng Sang, thằng Phước lập gia đình dọn về ở luôn ngoài Rạch Rập này. Bản vọng cổ vừa dứt thì mắt Năm cũng nằng nặng… cảm giác nhẹ nhàng lâng lâng, bay bổng… Con chó chạy lăng xăng từ đầu ghe đến lái không tài nào cứu được chó mẹ vừa trượt chân rớt xuống sông bị nước cuốn phăng đi. Chó con tru từng hồi, buồn bã lên bờ lang thang, đi hoài không biết đi đâu, đến khi đói lã thì trời đã sụp tối. Cuối cùng chó lê lết đến đám cỏ êm như thảm nhung. Dù rã rời Bao Mùa Nắng Hạ 186 Bao Mùa Nắng Hạ 187

    96 nhưng cơ hồ có sức mạnh. Chó đi như bay trên thảm cỏ mướt êm mềm mại dưới chân như lướt trên sóng nước, quên đi mệt mỏi. Trên không sao đầy trời, có ánh sao xẹt để lại vệt sáng long lanh. Bên đường thấp thoáng từng đóm lửa nhấp nhánh chuyền từ các bụi cây như nô đùa trong ngày hội. Chợt có tiếng trong trẻo: – Chó đi đâu lang thang đến đây? Chó lầm lũi bước, bên đường các đóm sáng lập lòe. – Chó cho Hy Vọng đi cùng được không? Chó tiếp tục bước không trả lời. Đóm sáng của Hy Vọng trong hơn, nhấp nhánh hơn, nổi bật trong các đóm sáng chung quanh. – Cả đời Hy Vọng lẩn quẩn quanh đây thôi. Những đêm tối trời là những đêm vui nhất, các đóm sáng nô đùa cho đến bình minh. Chó đưa Hy vọng đến những nơi ngoài kia kìa, chỗ mà Hy Vọng chưa từng đặt chân đến. Hy vọng vừa nói vừa trỏ về góc trời xa sẫm tối. Cả đời chó sống trên sóng nước, chiếc ghe cà dom cùng đám lục bình bập bềnh là bạn, là nhà. Giờ trên đất liền chó cảm thấy cuộc đời sao quá nhiều điều lạ. Nay lại nghe giọng ngọt ngào của Hy Vọng rót vào tai, làm mệt mỏi đói khát cơ hồ tan biến. Chó không trả lời, nhưng gật đầu. Hy Vọng mừng quýnh bay lượn từ cây này đến cây khác, khi xuống là đà, khi bùng cất lên cao, khi hiện khi ẩn sau lùm cây ven đường. Chó nhìn ngây ngất. Bốn chân nhịp nhàng rảo bước, Hy Vọng đáp trên lưng chó đi mãi miết đến khi mặt trời đỏ hừng phương Đông. Chó rã rời nằm nghĩ bên ngôi đình cạnh bờ sông. Hy Vọng không còn lập lòe sáng như đêm qua. Rúc vào mớ lông của chó tìm hơi ấm ngơi nghỉ. Chó bị đánh thức bởi tiếng muỗi vo ve. Uống ngụm nước làm chó tươi tỉnh. Chó nhấm nháp đám cỏ ven sông như thói quen mỗi khi mệt mỏi đuối sức. Rồi tiếp tục cất bước có Hy Vọng thủ thỉ bên tai, trầm trồ những nơi xa lạ. Cảnh sắc, âm thanh những nơi chó đi qua cơ hồ nơi tiên bồng mà Hy Vọng chưa hề nghe, thấy, biết. Thì ra cuộc đời ngoài kia giang sơn mà từ lâu Hy Vọng được lớn lên còn lắm điều thú vị, mà Hy Vọng chưa hề được biết. Chó giải thích cho Hy Vọng như người từng trải. Có Hy Vọng đồng hành, con đường như không còn dài lê thê mà chó đã từng đi qua. Ngày qua ngày Chó và Hy Vọng trở thành đôi bạn chí thiết. Chó đưa Hy Vọng qua những nơi nơi hùng vĩ, mênh mông, có sông hồ mây nước… Rồi một hôm đến nơi ngập tràn ánh sáng chập chờn. Hy Vọng như bị mê hoặc say sưa nhìn ngắm, bay lượn, cao mãi, xa mãi theo đuổi nô đùa cùng ánh sáng mới! Chó ngóng đợi mòn mỏi ngày qua ngày. Hy Vọng không trở lại nữa! Chó buồn bã nhìn xuống đôi chân rướm máu tự lúc nào không hay, liếm vết thương, khập khiễng, lặng lẽ từng bước nặng nề tìm về chiếc ghe Cà Dom bên rặng dừa… – Năm Cà Dom! Năm Cà Dom ơi! Sáng bét mắt rồi kia cà! Bớ Năm! Tiếng kêu vọng từ trên xóm làm Năm choàng tỉnh giấc. Tiếng cậu Sáu giục Năm lên ăn rồi còn ra ngoài rẫy. Thì ra Năm đã nằm mơ. Giấc mơ thiệt lạ. Năm bươn bả ra mũi ghe vục đầu xuống sông rửa mặt, ra chiều tiếc rẻ vì giấc mơ chưa trọn. – Dạ! Tui lên liền đó cậu Sáu! Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 188 Bao Mùa Nắng Hạ 189

    97 Bóng âm thầm theo chân lặng lẽ Từng đêm về se sẽ gọi tên Tiếng lòng buồn héo hắt dâng thêm Tôi cùng bóng bên đèn sóng bước Nghe như mưa gọi hồn len lách Vẳng đâu đây tí tách vắn dài Phải mưa không, hay bão lòng này Khe khẽ tiếng tháng ngày lay động Nhạc êm êm du dương trầm bổng Sóng nhạc buồn gọi mộng tên ai Bóng cùng tôi từng bước lung lay Tôi cùng bóng lưu đày phòng vắng Bóng đâu rồi ánh đèn chợt tắt Giữa canh khuya trăng vắt bên song Ánh lung linh len lén vào phòng Khi mờ tỏ cho lòng hiu hắt Chiếc bóng ơi sao đêm dìu dặt! Lòng trũng buồn trằn trọc thâu đêm Mắt lũng sâu thầm gọi tên em Em là bóng! Hay đêm sầu lẻ bóng… Bao Mùa Nắng Hạ 190 Bao Mùa Nắng Hạ 191

    98 Năm đứng nhìn trân. Hình má tiều tụy, nhưng vẫn hy sinh lo lắng. Ngày đó, khi Năm rời quê hương, bà vào giữ căn nhà mà suốt đời con mình ra công xây dựng. Chẳng bao lâu, bị đuổi ra khỏi nhà thất thểu trở về quê. Bà còn được nguồn tin có thẩm quyền lúc bấy giờ cho biết là Năm và gia đình đã bỏ xác, nên mớ giấy tờ má cầm trên tay về nhà cửa của Năm coi như không có giá trị. Đấy má của Năm là vậy, cả đời cũng hy sinh cho con. Bây giờ má Năm già lắm, nhưng ngược lại đầu óc má còn thật minh mẫn. Bà kể từng ly từng tí về cuộc đời của Năm mà Năm chưa hề nghe. Má kể là ngày sanh Năm, làng quê bị lụt nên bếp than hồng để dưới giường của má cho ấm khi sanh nở, bị nước trôi đi lúc nào không hay. Đó là cơn lụt lớn chưa từng có ở làng quê của Năm bao giờ. Má cười khi kể đến đây và vò đầu Năm: – Con sanh vào năm ngọ, mạng thủy, mà gặp hồi nước lụt trôi lò than, thảo nào số con xa xứ! Ngày Tôi Tròn 70 Phạm Văn Hòa Năm ngồi nghe má kể chuyện đủ thứ mà lòng lâng lâng, như được xem khúc phim quá khứ đời mình. Từng tiếng của má rót vào tai, như tiếng võng đưa kẽo kẹt trưa hè, như tiếng ru êm Ngày mai Năm được tròn 70 tuổi! Nhớ lại, hai chục năm trước, Năm về quê thăm má bị đau nhiều vì bệnh già. Lúc đó bà rất yếu nhưng lúc nào cũng tỏ ra còn giúp ích được cho gia đình. Má Năm tuy chậm chạp, nhưng hết vào lại ra khi trở mấy vỏ dừa dưới nắng, khi hốt mớ lúa cho gà ăn. Tiếng cúc, cúc, cúc cúc… kìa, kía, kía. kía kia tuy yếu ớt nhưng đủ để bầy già vịt chạy ào tới, mừng rơn, ồn ào ngóng mỏ chờ đợi. Má cầm trên tay nắm lúa nhìn Năm cười vui, nụ cười hồn nhiên rạng rỡ. Bao Mùa Nắng Hạ 192 Bao Mùa Nắng Hạ 193

    99 khi bên ngoài trời mưa lất phất, như tiếng nhạc của con diều căng gió vào những đêm trăng vằng vặc… Tiếng của má êm quá, nhẹ nhàng quá như đang nghe bài hát thần tiên. Lâu lâu má ngừng, miệng móp mép nhai trầu, mắt đăm nhìn vào chỗ trống không như cố níu lại thời gian cuộc đời đứa con lưu lạc. Má biết rồi đây Năm sẽ lại ra đi, và ngày má mất chưa biết có còn gặp lại! Má nói như vậy và rút khăn tay trong túi áo bà ba ngắn tay ra lau mép trầu, và lau nước mắt. Má và Năm ngồi thật lâu, bồi hồi khi chiều dần xuống. Má kể chuyện đời xưa, Năm kể cuộc sống nơi xứ người. Thời gian qua mau. Như nhà tiên tri má nói đúng, ngày má mất Năm không về để đưa người lần cuối. Còn đâu nữa ngày đầm ấm ngày xưa. Cuộc đời Năm theo dòng nước lũ lụt trôi giạt. Bao nhiêu thăng trầm, vậy mà nay cũng đến ngày sinh nhật 70. Năm cám ơn ba má đã cho mình cuộc sống, đã hy sinh để Năm có cuộc đời hơn ba má ngày xưa. Giờ đây mỗi lần nhìn đến con cháu là mỗi lần nhớ đến ba má năm xưa. Sự hy sinh cho con cháu của Năm bây giờ không thấm gì so với sự hy sinh của ba má ngày nào, nhưng nỗi lòng của bậc cha mẹ lúc nào cũng muốn con cháu mình nên người hữu dụng. Cuộc đời Năm hôm nay và mãi mãi sau này, phần nào là kết tụ của những người đã đi qua đời Năm. Cha mẹ cho Năm cuộc sống. Vợ con cho Năm tình yêu thương, niềm tin và nghị lực. Anh chị em cho Năm tình yêu thương ruột thịt gia đình. Bà con thân hữu cho Năm vòng tay ấm nồng khi hoạn nạn. Đồng đội đã hy sinh để Năm có cuộc sống hôm nay. Xã hội là cái nôi để cùng được sống trong tình tương thân tương ái. Tất cả những gì đi qua đời Năm đã để lại ít nhiều dấu ấn kỷ niệm, và anh mang ơn tất cả những gì anh thụ hưởng. Mai đây là ngày sinh nhật 70 của Năm. Đêm nay anh ghi lại cảm nghĩ đi qua đầu mình. Nhìn bàn tay gõ đều trên bàn phím máy vi tính, anh mới nhận ra thật nhiều nếp nhăn tuổi đời. Chợt nhớ sức khỏe suy giảm hơn năm qua. Đầu óc chậm tính hơn năm rồi. Năm cố viết những gì còn cặn lại trong đầu theo nhịp gõ đều đều dưới ánh đèn trong đêm, vì sợ mai đây không được như ngày hôm nay. Có người cho rằng cuộc sống vào từng tuổi này, như một ngọn đồi vừa đến chót cao, như con tàu vừa rời trạm chót, như vừa bước lên bên lề cuộc đời nhìn thế sự như các chiếc xe trên đường qua lại. Năm không màng nghĩ đến nữa, mà với anh mỗi ngày trôi qua Năm vui vẻ thức giấc thấy ánh mặt trời. Đêm đen cô đơn qua đi, và ngày mới bắt đầu. Năm chấp nhận những gì sẽ đến với thái độ hoàn toàn thoải mái, thanh thản. Anh thấy cây cỏ xanh hơn. Hoa thắm sắc hơn. Tiếng chim líu lo như những khúc nhạc mà anh chưa hề nghe… và ánh trăng đêm mơ màng hơn cho dù tròn hay khuyết. Nhìn lại 70 năm đời mình như một ân sũng mà anh được hưởng. Những hình ảnh xa xưa trên các bức hình trong album, cho anh cảm xúc của từng mảnh đời đi qua. Cuốn album trên tay, mất hoàn toàn các hình ảnh thời thơ ấu vì đã bị thất lạc trong bước đường lưu lạc. Nhưng nhờ lời kể của má Năm nào, thời ngày xưa thơ ấu vẫn được diễn ra tuần tự lớp lang. Kỷ niệm đó không bao giờ trở thành hiện thực, nhưng lúc nào cũng tiềm ẩn trong Năm, chực sống dậy đưa anh vào vùng trời tưởng chừng đã lững quên. Quá khứ, mờ nhạt dần với những phù du, và giờ đây Năm thấy ánh lửa yêu thương còn lấp lánh, bập bùng trên con đường hun hút trước mặt… Năm lẩm bẩm: Hừ! Tuổi già Như bóng chiều, gãy đổ bóng hình vẹo xiêu, kéo lê trên đất Và tháng ngày vỏn vẹn đếm trên đầu ngón tay thôi Còn hiện tại, cớ sao thẫn thờ Như cán cân đời xiêu lệch Ngả dần khi mỗi khắc trôi qua Bao Mùa Nắng Hạ 194 Bao Mùa Nắng Hạ 195

    100 Tôi đã làm gì, đã nghĩ gì! Làm sao nhớ hết Gồm một mớ tiếc thương, lưu luyến, hận thù Cố nhớ chỉ làm hẫng sâu, chới với đày đọa thân tôi Tôi đang làm gì, hay im lặng ngồi chờ cam chịu Tôi sẽ còn lại gì, hay nhắm mắt đợi chờ… Giấc ngủ triền miên… Nhưng kìa… Nhìn trong mắt em Cả khung trời thu hẹp êm đềm Lặng thinh trong lời nói yêu thương Tôi thấy thiên đường vĩnh cửu… (Sẽ còn lại gì của Phạm Văn Hòa) Viết lại trong đêm trước ngày sinh nhật 70th. Phạm Văn Hòa Xuân Đến, Xuân Đi… Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 196 Bao Mùa Nắng Hạ 197

    101 Hôm trước lái xe xuyên tiểu bang vào ban sáng, trời còn mờ sương mai. Giá buốt không còn nhường cho gió hiu hui, lành lạnh. Cái lạnh vừa đủ để khỏi phải co ro, nhưng cũng đủ để mặc chiếc áo gió. Nhờ cây cỏ nhẹ lay hai bên đường, bằng không tôi có cảm tưởng bỗng dưng sự sống không còn quanh đây. Chiếc xe lướt nhẹ trên xa lộ. Hai bên đường, các loại hoa dại nở đều phủ đầy cánh đồng hoang, phe phẩy như vẫy chào tôi đi qua. Tôi yêu màu vàng nhạt, màu tím tím, màu loài hoa dại từng mảng thảm trải dài lún trong màn sương. Mùa xuân đã đến! Khi nói đến mùa xuân là phải nói đến hoa, cho dù được nâng niu trong nhà, ngoài vườn, hay mọc dại trong rừng, trên cánh đồng hoang, tất cả đều đẹp. Hoa của đất trời như triệu triệu người đưa thư báo xuân sang. Mỗi nơi có loài hoa riêng. Đặc biệt ở Texas trên đường đi từ Houston lên trường Texas A&M vào mùa này hoa Bluebonnet sơn tím từ đồi này sang đồi khác, đẹp như thiên đàng hạ giới. Còn như miền bắc Hoa Kỳ thì hoa Dogwood nở trắng hay hồng nhạt trong rừng khi xuân về. Riêng tại thủ đô Hoa Thịnh Đốn vào mùa này hoa Anh Đào nở rộ bên hồ, bên bờ Potomac thu hút du khách thập phương. Được biết hoa Anh Đào trồng ở đây là loại chỉ có trên đất Phù Tang và người Nhật tặng nhân dân Hoa Kỳ để đánh dấu tình hữu nghị hai nước. Còn nữa chớ, đó là loại hoa biết nói, biết đi, biết làm dáng mà ta ví cho người đàn bà mà thượng đế ban cho cuộc sống, để làm đẹp cho đời, để tình yêu cơ hồ nẩy nở. Riêng ở quê tôi thì vào xuân có nhiều loài hoa quý, vì quê tôi ở vùng nhiệt đới. Biểu tượng là hoa mai, chỉ nở vào mùa xuân, ngoại trừ hoa mai tứ thời thì cho hoa quanh năm nhưng cũng chỉ vào xuân là đẹp nhất. Các nhà trồng hoa kiểng thì còn uốn cây hoa mai thành những hình tượng thật đẹp mắt. Và muốn có hoa đúng kỳ nở rộ vào ngày ba ngày xuân thì phải lặt lá vào khoảng rằm tháng mười âm lịch. Mỗi nhà dù nghèo giàu đều trưng hoa mai ăn Tết. Nếu không có trồng trong chậu, thì mua mai cành được bày bán trong các chợ hoa xuân. Người biết mua chỉ lựa mua các cành có hoa búp vào khoảng ngày 23 tháng chạp đưa ông Táo thì kịp nở rộ vào ba ngày Tết. Còn nếu gần Tết mà hoa còn chưa nở kịp thì thường được nuôi thúc bằng cách cho nước ấm vào bình hoa để kích thích hoa mau đơm bông. Riêng tôi thì thích hoa vạn thọ trưng bày ba ngày Tết bởi hoa dễ trồng, dễ ương, dễ chăm sóc và cho mùi hương thoang thoảng. Hoa màu vàng từ nhạt tới đậm. Có loại hoa đơm tròn đầy tay hoa. Có loại lưa thưa nhưng tay hoa thì to hơn. Thuở nhỏ, tôi được ba má cắt cho công việc chăm sóc, cắt tỉa cho kịp Tết. Chiều chiều tôi lo xách nước tưới, cuốc xới vun gốc nếu bị gà bươi hay mưa làm soi mòn luống hoa. Thời đó làm gì có thuốc sâu, nên tôi phải canh chừng ngày ngày. Và chừng khoảng đưa ông Táo là tôi lựa cặp nào cùng cỡ, tàng đẹp, nhiều hoa, vô chậu vài cặp xong khệ nệ khiêng đến mấy cột nhà để bày trưng ăn Tết. Lựa hoa nào đẹp nhất, sau khi tàn, tôi hái cất làm giống cho sang năm. Trồng thì nhiều tới mấy luống, nhưng lựa chỉ được vài cặp thôi. Phần còn lại cho lối xóm. Tôi rất vui và hãnh diện được ba má tôi giao cho công việc này, vì nghĩ là tôi làm được việc, nhưng có lẽ ngoài lý do trên, ba má tôi giao công việc này để tôi bớt đi lục lăng đầu trên xóm dưới. Bây giờ còn đâu những niềm vui thuở ngày xưa! Bây giờ còn đâu những hình ảnh thân thương khi ngày xưa còn bé! Bây giờ còn tìm đâu những giây phút thoải mái trong trên cánh đồng hoang, trong khu rừng đồi hoa chập chùng phe phẩy đón gió xuân, khi chiến tranh đến hồi khốc liệt. Giờ đây, mỗi lần xuân về để muối phai màu tóc là bao nhiêu Bao Mùa Nắng Hạ 198 Bao Mùa Nắng Hạ 199

    102 chuyện ngày xưa ào đến như cơn lũ: tuổi thơ, quê hương, ngày xưa thân ái, tình yêu, chiến tranh… Tất cả kết tinh nằm gọn trong ký ức. Và mỗi độ xuân về bước chân lê gần đích điểm hơn. Những người thân của tôi đã ít ỏi, vỏn vẹn trên đầu ngón tay, lần hồi tàn rụng như hoa xuân quá mùa. Và bây giờ, mỗi lần xuân về là mong đợi tiếng chuông điện thoại của các con tôi, của thân nhân bằng hữu. Rồi mùa xuân lại hững hờ qua đi… Có người hỏi tôi sống ở phần đất này được bao lâu. Thật tình tôi phải nhẩm tính mới nói đúng con số. Bao nhiêu mùa xuân đi qua trong đời, bao nhiêu thay đổi. Nhiều khi nhớ lại khi còn sống ở quê lúc còn nhỏ. Tôi chỉ biết xuân là Tết là ngày được sắm quần áo mới, được chải đầu bằng brillantine láng lẫy mà không bị dòm ngó châm chọc. Rồi đến những mùa xuân vừa biết yêu, biết mơ mộng, biết được thế nào cái mật ngọt mối tình đầu, lúc hồi hộp hẹn hò sợ gia đình hay biết, bên bờ ruộng trồng hưa hấu vàng hứa hẹn cho mối tình hoa mộng. Rồi những mùa xuân trên cao nguyên ĐàLạt thơ mộng gác giặc, trực khẩu đội súng cối vì không được về phép. Ngoài kia đồi núi chập chùng bàng bạc trải thảm hoa sim, quanh trường hoa mimose, pensée ươm đầy lối đi. Những mùa xuân kế tiếp khi giặc giã lan tràn khắp quê hương, hoa dại đẹp như những cô gái cao nguyên trên những con đường Pleiku, Kontum nhưng cạm bẫy giăng mắc, bất trắc khôn lường. Tiếp… những mùa xuân nơi quê người vất vả, làm lại từ đầu chặn đường đã đi qua, ý chí đã giúp vượt trở ngại gian khổ, để con cái được nên người và rồi phải ngậm ngùi giã từ người thân yêu nhất đời vì căn bệnh ngặt nghèo. Giờ đây nhìn những mùa xuân qua đi như người khách lữ hành trên con đường heo hút, trước mặt, sau lưng âm thầm một bóng trong khi thân xác rã rời, tâm hồn héo hắt vì gánh đời quằng nặng. Sao lại bảo tôi bi quan, bi lụy. Sao lại phàn nàn tôi than thân. Sao lại bảo thế này thế nọ bắt tôi phải đi theo con đường mà thiên hạ vạch sẵn. Sao lại phê phán tôi nhất cử nhất động. Hãy để tôi sống những gì tôi yêu thích vì giờ đây tôi còn biết, nghe, thấy và cảm nhận. Hãy để tôi được nói lên, dù không biết bao nhiêu lần, cho nhịp đập con tim của chính mình như những lời nói yêu thương sau cùng, để tôi còn thấy ngời sáng và ca tụng tình yêu vĩnh cửu. Hãy để cho sống thật với lòng mình và tôi hứa sẽ kể chuyện cho mọi người. Hôm nay 3/20/2012 là ngày đầu xuân ở xứ này. Từ nửa đêm mưa rả rích. Tôi bị thức giấc lúc trời hừng sáng vì sấm sét khi mưa bắt đầu nặng hạt. Cơn mưa đầu xuân năm nay không lất phất đủ ướt vai cho ta cái thi vị như thường đọc trong thơ văn, nhưng lại mưa gió bời bời. Cỏ, hoa đầu mùa trong vườn xanh hơn, mơn man tắm gội nước mưa trong vắt từ thinh không. Tôi cảm thấy vui hơn khi ngắm nhìn không gian mờ mịt vì những sợi mưa giăng giăng uốn éo lả lơi theo từng cơn gió làm tôi nhớ đến những cơn mưa miền nhiệt đới ở quê xưa. Gợi nhớ tôi hay dầm mình vì cái ướt át của mưa thật dễ thương và thơ mộng. Có lẽ, tôi thấy thích thú được sống ở đây, vì tôi được hưởng những hai mùa xuân, mà mùa xuân theo truyền thống quê tôi vừa qua đi cách nay không lâu. Giá mà mùa xuân cứ mãi được tiếp nối thì cuộc sống này chắc còn nhiều thi vị. Bao nhiêu mùa xuân qua đi, tích lũy bao nhiêu kỷ niệm. Mỗi thời có mỗi đặc điểm để nhớ mà dù nay có hối tiếc, có muốn làm lại một lần thì quả chỉ là gượng ép mà thôi. Bây giờ sức khỏe đến hồi suy thoái và tôi nghe NÓ nói lại với tôi mỗi ban mai khi thức giấc. Tôi không còn làm việc xốc vác những gì mình thích như xưa. Có mấy chậu hoa, vài thùng sách nhỏ cũng phải chờ con qua khuân giùm. Nghĩ cho cùng, xuân đến thì xuân đi, xuân có ở trời này thì có xuân ở vùng khác, nhưng nếu mình biết vui sống với cái mình có thì mùa xuân chắc sẽ còn lưu mãi trong ta. Phạm Văn Hòa Ngày đầu Xuân 2012 Bao Mùa Nắng Hạ 200 Bao Mùa Nắng Hạ 201

    103 Thiên nhiên đến với tôi, những ngày mưa nắng đến với tôi, đã được bóp nặn và gạn lọc, cũng như cuộc sống văn minh, luật lệ xã hội chỉ cho phép con người sống trong những môi trường đã được nhào nặn bóp méo. Xã hội càng văn minh thì con người càng đi xa với thực tế. Quê hương tôi lúc tôi còn bé, xa tít bên kia nửa vòng trái đất, nghèo nàn, đơn sơ, nhưng ít ra tôi còn được chiêm ngưỡng thiên nhiên một cách tròn vẹn và nguyên thủy. Giờ đây, tôi không làm sao tìm được mùi nồng nồng, hây hây, hăng hăng của cây rơm cột trâu bò ở miền quê; tôi không còn thấy được ngọn khói lười biếng nhưng thanh bình vươn lên từ những xóm nhà khi buổi chiều chầm chậm xuống. Tôi không còn nghe được tiếng gà gáy sáng và tiếng heo ụt ịt trong chuồng vào lúc nửa đêm. Tôi thèm được ngửi, nghe, thấy lại hình ảnh quê tôi. Có phải đây chỉ là ảo giác của cuộc sống thế gian tạm bợ mà khi đã vuột mất thì không còn cách chi bắt lại được. Trả Lại Khung Trời Phạm Văn Hòa Mấy ngày nay trời ảm đạm vần vũ, khung trời xám xịt, tôi nhìn khoảng không gian được thu hẹp từ trên văn phòng nằm trong cao ốc ở thành phố. Từ đây tôi chỉ còn thấy vỏn vẹn những góc cạnh ngang thẳng cao tồng ngồng của các cao ốc che mất những cảnh sắc thiên nhiên. Ánh mắt tôi bị thu hẹp trong những đường ngang-thẳng nầy nên chỉ còn thấy ánh sáng mập mờ của những căn phòng qua khung cửa sổ ở những cao ốc kế cận. Còn trong những ngày nắng ráo, từ đây tôi cũng chỉ nhìn thấy những tia nắng lẻ tạo thành những hình tượng như bức tranh lập thể của Picasso, in trên mặt đường. Ôi nhiệm mầu thay ngày xưa còn bé!!!!! Đàn chim bồ câu trong thành phố nằm ngủ dật dờ ngoài khung cửa, co ro, chênh vênh bên các cao ốc. Tôi tự hỏi, tại sao chúng không bay đi tránh xa nơi nầy, khi ngoài kia đồng ruộng mênh mông, nơi thức ăn đầy ắp ngoài đồng, nơi nước uống đầy hồ, tội tình gì lại phải đóng khung trong thành phố u uẩn nầy để sống nhờ vào những mẩu bánh mì khô khiển vụn vặt, hoặc rúc đầu vào những đống rác tìm các thức ăn thừa thãi! Hỡi đàn chim có đôi cánh, đừng để phí đặc ân trời ban, hãy bay thiệt xa, thiệt cao để nhìn thấy chân dung đích thực của con người, để thấy sự mầu nhiệm của hai chữ Tự Do. Ôi đôi cánh thiên thần, tôi đã mơ ước lúc còn tấm bé khi nhìn đàn chim sắt bay lượn ngang nhà. Những mong được chấp cánh bay bổng để được nhìn ngắm làng xóm, đồng ruộng, con kinh uốn quanh đường Hàng Tràm dài hun hút như mạch máu chảy về tim nơi có cha mẹ họ hàng bè bạn sanh sống. Hãy đừng phí một kiếp người, sống trong sự nô lệ, tự ràng Bao Mùa Nắng Hạ 202 Bao Mùa Nắng Hạ 203

    104 *** Lại một ngày mới… Sáng nay nắng ấm chan hòa, ánh vàng xuyên qua khung cửa nhỏ, bên ngoài lá vẫn còn rơi. Một ngày Thu cuối tuần tuyệt vời… Bây giờ là vào Thu Lá vàng ủ sương mù Nắng vàng se se lạnh Gió vàng khe khẽ ru buộc như những con chim bồ câu trong thành phố. Khi chúng ta còn đủ ngũ giác, còn sức khỏe, còn tự do để sống qua các thời khắc trời cho thì hãy tận dụng, vì nếu một mai khả năng kia bị tước đoạt hay đánh mất thì có hối tiếc cũng đã muộn màng rồi. Hãy nghĩ đến những người bạn, các chiến hữu đã bị tước đoạt một phần đời trong lao tù CS. Chấn song đã ngăn chia: Tự Do và Ngục Tù! Cùng ánh mặt trời, nhưng ngoài kia sao rạng rỡ huy hoàng trong khi bên này tối thui u ám; cùng ánh trăng, nhưng ngoài kia thơ mộng trong khi bên này ảm đạm buồn thiu; cùng ngọn gió, nhưng ngoài kia êm ái nhẹ nhàng thơm tho hương đồng cỏ nội, trong khi bên này âm ỉ hôi tanh. Cái quý của hai chữ Tự do mà bọn CS đã tước đoạt, người chiến sĩ thất thời đành ngậm ngùi cam chịu và hy vọng một ngày được sổ lồng bay bổng như cánh chim. Các bạn tôi, các chiến hữu tôi, cũng như tôi thèm được ngửi mùi hương đồng cỏ nội, thèm được ngắm ánh trăng tròn trịa như cái nia vằng vặc sáng sau rặng dừa bên sông. Oan nghiệt thay, họ phải bỏ một phần đời trong ngục tù, nhìn khoảng trời đất mênh mông qua chấn song cửa sắt và cơ thể thoi thóp sống cầm hơi qua ngày cho số kiếp Người Tù Không Bản Án! Chiếc áo này năm xưa Nay dù mặc không vừa Cũng thấy lòng ấm lại Qua cơn lạnh trở mùa Áo trận, rách, sờn vai Nón trận, Balô, thẻ bài Giày Saut mòn vẹt gót Chút kỷ vật còn đây Thu là mùa kỷ niệm Nhớ chiến tuyến ngày đêm Nhớ tình xưa, trường cũ Nhớ bạn và anh em Ngày tiễn bạn ra đi Áo quan phủ Quốc Kỳ Đồng môn năm bảy đứa Ngậm ngùi khúc phân ly Bây giờ bạn ở đâu?! Từ lửa đạn tuyến đầu Quay trở về cát bụi Bao Mùa Nắng Hạ 204 Bao Mùa Nắng Hạ 205

    105 Phủi sạch nợ bể dâu Phải! Đời là giấc mơ! Bạn trách cứ ỡm ờ: Vòng tay tao mở rộng Sao đời cứ thờ ơ! Nay bạn đã mất rồi Còn ai tâm sự với tôi và bạn bè cùng khóa? Kỷ niệm lúc thiếu thời! Từng chiếc lá Thu rơi Như kiếp sống con người Phù du và bé nhỏ Chạnh thấy lòng chơi vơi Hôm nay nắng Thu hồng Mây trôi nhẹ trên không Chiếc lá bay theo gió… (Trích Mùa Thu và Kỷ niệm của PVH) Mới tuần rồi tôi vừa hốt cả chục bao lá khô, mà giờ phía sân trước và sau lại đầy ắp lá. Mầu sắc vàng nâu, đậm lợt lẫn lộn như bức tranh vẽ, lòng tôi nhớ đến những bản nhạc Thu, những bài thơ ca tụng mùa Thu xa xưa. Mùa thu là mùa thơ mộng của những tâm hồn thi sĩ, là mùa để lòng thấy bẽ bàng của những người tuổi đã về chiều. Từng sợi nắng Thu ban mai lành lạnh đổ xuống sân vườn sau nhà. Có chiếc lá lìa cành lảo đảo cuốn theo chiều gió bay xa xa như thân phận tôi bị cuốn hút trong cơn gió loạn lạc đưa đến một nơi mà khi cha sanh mẹ đẻ chưa bao giờ ngờ là mình sẽ phải sống, ăn, uống, hít thở… để rồi một ngày nào đó tôi phải gửi hình hài nơi lòng đất lạnh lẽo xa lạ này. Có chiếc lá khi lìa cành cắm phụt xuống thảm cỏ như chán ngán sự đời đâm đầu tự vẫn. Có chiếc lá là đà như luyến tiếc rồi vụt cất bổng lên cao. Có từng đợt lá lìa cành hỗn độn vì cơn gió lốc tạo thành cảnh hỗn loạn như quê hương tôi ngày nào thời binh lửa… Mãi nhìn lá vàng, nâu, pha trộn đầy màu sắc lẫn lộn mà tôi quên đi công việc chính yếu của mình hôm nay là đi hốt lá mùa Thu. Ở quê hương tôi đâu phải làm các trò lỉnh kỉnh này. Cây cỏ xanh tươi quanh năm. Tôi không phải chứng kiến cảnh thân cây trụi lá như bộ xương gầy nhom chịu đựng cái giá buốt của mùa Đông. Nhớ lúc vừa đến Hoa Kỳ vào mùa Đông 75, cảnh vật như không còn sự sống: cỏ thì úa vàng, cây trơ trụi lá, thỉnh thoảng có người vội vàng cuốc bộ trên đường, đâu đó dưới gầm cầu vài ba người vô gia cư tụm lại co ro bên đống lửa than hồng, quanh làn khói lười biếng không chịu bay đi… Tiếng nước trong hồ cá sau vườn kêu róc rách làm tôi trở về với thực tại. Mấy con cá vàng tôi nuôi trong hồ cũng trốn chui đâu mất, chi bằng mấy tuần trước còn nhởn nhơ khi tôi cho ăn mỗi khi đi làm về! Mấy chú sóc vào mùa này cũng đi lo đào xới đất cất giấu mấy hạt dẻ để dành ăn qua mùa Đông. Mấy trái bưởi, trái quít sau vườn trở màu vàng lườm hiện rõ trong đám lá xanh thắm chắc kịp để cúng Tết. Trời mùa Thu tuyệt đẹp, từng chiếc lá Thu rơi… Gió lay nhè nhẹ, bầu trời xanh mút mắt, những cụm mây nhẹ nhàng trôi đưa tôi về cuộc sống lúc ngày xưa còn bé khi cuộc sống của tôi rất gần với thiên nhiên. Những kỷ niệm còn rõ trong ký ức tôi như mới ngày hôm qua mà sao tôi không còn gặp lại được nữa. Bao Mùa Nắng Hạ 206 Bao Mùa Nắng Hạ 207

    106 Hãy trả lại tôi khung trời kỷ niệm! Hãy mang tôi về nơi tôi sanh ra để cơ thể tôi hòa với thiên nhiên. Hãy cho tôi đi lại con đường ngày xưa, như chiếc xuồng len lách trong kinh Rạch Rập trong chuyến tôi về quê ngoại. Hãy cho lại tôi tâm hồn trẻ thơ nhớ những đêm trăng sáng nằm ngoài bờ cỏ sau nhà nhìn chú Cuội với cây đa lẻ loi vạn dặm hoặc những đêm tối trời đầy sao để thấy mình nhỏ bé trước cái bao la của vũ trụ. Hãy cho tôi sống lại những ngày cùng lũ bạn ngồi trú mưa bên dòng sông với rặng trâm bầu nhìn từng giọt mưa nhảy múa trên mặt nước, hoặc những lúc lội trong đầm ngắt từng cọng súng và rau dừa để về chuẩn bị cho buổi ăn mắm kho. Tôi không mất Tự Do như những người bạn bất hạnh, nhưng bị chôn chặt cuộc sống trong bốn bức tường cao ốc chỉ vì phải làm để kiếm sống, thì có khác gì bị cầm tù giam hãm tuổi đời trong bốn bức tường của toà cao ốc! Có những hôm như thế này tôi mới thấy thương cho thân tôi đã phải đóng khung cả mấy chục năm trời! Tôi thèm được một ngày nào đó khỏi phải lo đi làm, khỏi phải thức khuya dậy sớm, khỏi phải khắc khoải hồi hộp khi chuông điện thoại reo vang trong đêm của những tuần lễ ứng trực cho hãng. bồi hồi bịn rịn, tôi đọc trên từng khóe mắt và những cái siết tay… phút cuối cùng chia tay biết là mình sẽ vĩnh viễn không trở lại cái khung cảnh quen thuộc, gặp các bạn bè đồng sở đã chia xẻ vui buồn bao nhiêu năm qua! Chiếc ghế là kỷ vật duy nhất tôi còn giữ để làm kỷ niệm vì nó đã giúp tôi qua những ngày dài làm lụng mệt nhọc, cũng như tấm thẻ bài là kỷ vật cuối cùng cho cuộc đời binh ngũ. Trong những năm tháng còn lại tôi sẽ ngồi trên chiếc ghế kỷ niệm này để nhớ lại cuộc sống lao tâm lao lực ở xứ người, cũng như tôi từng mân mê tấm thẻ bài để nhớ lại cuộc chiến đấu và sự hy sinh của mình cho quê hương tôi. Việc đóng góp tuy nhỏ nhoi của bản thân này cho xã hội, nhưng tôi không phí một khắc khi tuổi hoa niên cho Tổ Quốc Quê Hương. Giờ đây tôi mang tâm trạng của dư âm và luyến tiếc. Dư âm của nỗi thăng trầm trong kiếp sống con người và luyến tiếc cho tuổi thanh xuân đã vuột khỏi tầm tay. Hãy cho tôi lên chuyến xe lửa tốc hành thời gian chạy nhanh hơn tốc độ ánh sáng để tôi tìm lại tuổi thơ, để tôi gặp lại ba mẹ, bà con, chiến hữu, để tôi thấy lại hình ảnh quê hương, để tôi được lặn ngụp trong vùng kỷ niệm. Mùa Thu thật tuyệt vời Từng chiếc lá Thu rơi Hãy trả lại tôi khung trời… Kỷ niệm! Phạm Văn Hòa Mùa Thu, 2006 Và ngày đó đã đến! Ngày về hưu, lúc đó tôi có nhiều thời giờ làm điều mình thích, sẽ cất cánh bay thật cao, bay thật xa để nhìn thấy vạn vật nhỏ bằng ngón tay… hay rồi sẽ nao nao buồn vì cảm thấy như mình đứng ngoài lề của xã hội. Nhớ đến cảm giác lâng lâng khi ngày cuối cùng rời nhiệm sở, dọn dẹp văn phòng, từng chồng hồ sơ được đưa vào máy cắt như xé vào tim, nhìn bàn ghế lần chót như lìa người thân, chia tay bè bạn lòng Bao Mùa Nắng Hạ 208 Bao Mùa Nắng Hạ 209

    107 Những Mẩu Chuyện 30-4 Phạm Văn Hòa Nhân ngày 30-4, đọc lại những tài liệu, những hồi ký, những mẩu chuyện trao đổi qua điện thư… đâu đâu tôi cũng bắt gặp những hình ảnh thân thương, những mẩu chuyện đau lòng, những gương hy sinh, những tấm lòng trung tiết của các cấp chỉ huy, các chiến hữu và các người bạn trong QLVNCH. Riêng cá nhân người viết, vào sáng ngày đã tham dự cuộc họp bất thường tại phòng họp QĐ4 do Thiếu Tướng Nguyễn Khoa Nam, TL/QĐ4/ QK4. Phòng họp chật ních, người người vẻ mặt lo âu. Mấy đứa bạn cùng khóa của tôi không hẹn mà gặp. Không hỏi han, bù khú như thường khi chúng tôi gặp nhau, mà chỉ siết tay nhau thật chặt, lặng thinh nhìn nhau bồn chồn lo lắng. Sau hơn một giờ chờ đợi, vị Tư lệnh xuất hiện. Gương mặt đỏ như vừa khóc xong, ánh mắt bàng hoàng. Ông vào đề ngay và cho biết là vừa nói chuyện với Sàigòn và khuyên bảo đại để như sau: Các anh là đơn vị trưởng, nhớ đừng phí phạm sinh mạng binh sĩ thuộc hạ trong giờ phút cuối cùng này. Nếu bên kia không phát hỏa thì các anh đừng, và giữ nguyên vị trí. Thôi các anh hãy về và lo cho binh sĩ thuộc hạ!. Câu nói ngắn gọn của người chỉ huy mà lúc nào cũng hết lòng lo cho thuộc hạ. Bước ra khỏi phòng họp, tôi bàng hoàng, cơ thể như bị đóng băng, đầu óc trăm thứ ngổn ngang. Tôi có cảm giác như lúc bị thương trước đây. Không đau đớn nhưng cảm thấy tê dại. Lời nói của vị Tư lệnh khả kính như lời khai tử cho một quân đội kiêu hùng, như con người bị bắt đem đi chôn sống. Vùng IV vẫn còn yên mà sao ra nông nổi!! Lời nói của ÔNG là cáo chung cho một chính thể bị bức tử bởi người bạn phản trắc! Bao nhiêu bài báo, bài viết ca tụng vị Anh Hùng này. Tôi không dám lạm bàn vì tôi nghĩ mình không đủ, đủ cái gì không biết, để phán xét hay viết về ÔNG. Tôi chỉ ghi lại lời nói cuối cùng mà tôi nghe được, mà chỉ sợ là không phản ảnh trung thực, những gì mình đã nghe thấy trong buổi họp cuối cùng này. Hôm nay, 35 năm sau, lời nói này vẫn còn vang vang trong đầu tôi mỗi độ Tháng-Tư-Về. Chúng ta đã học được gì qua biến cố này? Cuộc đời há chẳng qua là một cuộc thử thách. Người cầm quân có thắng, có bại. Người dấn thân hành động mới thấy cái đúng, cái sai. Còn giờ đây chúng ta nên làm gì để bù đắp, để làm cho cuộc sống này Bao Mùa Nắng Hạ 210 Bao Mùa Nắng Hạ 211

    108 khá hơn, cho xã hội này công bằng hơn và riêng cho nước Việt Nam thì làm sao chấm dứt được chế độ CS, độc đảng đang lộng hành, chà đạp nhân quyền, và đang trên đà đầu độc thế hệ tương lai của dân tộc Việt Nam. Nhân đây, xin kể hai mẩu chuyện, được viết vào hai thời điểm khác nhau. Câu chuyện thứ nhất viết về người chỉ huy trong QLVNCH trong thời chiến. Lúc nào cũng lo cho dân, vì dân và hy sinh niềm vui riêng tư cho thuộc hạ, những mong đem an bình cho Quê Hương thân yêu. Và câu chuyện thứ hai là của người quân nhân trong QLVNCH sau cuộc chiến, anh đã hy sinh một phần thân thể cho quê hương, và rồi anh phải sống trong cảnh bần hàn ngay trên phần đất mà anh đã hy sinh, nhưng lúc nào cũng giữ được khí tiết của một chiến sĩ VNCH đáng làm ta hãnh diện. Đọc: Expandable Warriors The battle of Khe Sanh and the VietNam War của Bruce B. G. Clarke, in năm 2007 Những con Chốt Thí trong cuộc chiến Khe Sanh Thân tặng bạn Tinh A Nhi K18/VBĐL, Quận trưởng Hương Hóa mà tác giả nhắc đến Lục tìm tài liệu về cuộc chiến VN bị chôn vùi hơn ba thập niên qua, không thiếu gì thiên hùng ca của các chiến sĩ Việt Nam Cộng Hòa. Vào ngày này, các cộng đồng người Việt Tự Do trên khắp thế giới từ Âu sang Mỹ sang Úc đâu đâu cũng hâm nóng lại những tấm gương hy sinh của dân quân cán chính trong chính thể Việt Nam Cộng Hòa. Sự lầm lỗi của người công nhân, thì chỉ món hàng bị hư hỏng; sự lầm lẫn của người chủ gia đình thì cả gia đình bị tan nát; sự lầm lẫn của người tướng cầm quân thì bị thất trận bao nhiêu quân sĩ chết chóc; còn sự sai lầm của người cầm vận mạng quốc gia thì hãy coi gương Việt Nam!. Hậu quả bao nhiêu chiến sĩ anh dũng đã phải trả giá bằng cuộc đời mình trong chốn lao tù mà Cộng Sản gọi là Học Tập Cải Tạo! Ngu xuẩn! Chúng ta, những người Việt yêu chuộng Tự Do phải gọi đó là Trại Tù Khổ Sai. Không có trường học nào trên thế giới cho học viên ăn không đủ no, bệnh không có thuốc, lao động khổ sai ngày đêm, thậm chí một người bạn của tôi kể lại ban đêm đã phải đi tìm bới trong đống rác để kiếm thức gì ăn để được sống, để may ra còn về lại với vợ con! Học tập gì mà gia đình không được thăm nuôi. Học tập chi mà đêm đêm đưa các học viên chuyển trại âm thầm từ Suối Máu, Long Thành ra tận Hoàng Liên Sơn hay các trại sơn lam chướng khí miền Bắc. Làm sao có thể nói hết cách đối xử tàn ác của CS Hà Nội đối với các Học Viên của họ! Danh từ hoa mỹ này chỉ để tuyên dụ và ru ngủ những kẻ xu thời Việt Gian nối giáo. CSVN đã trắng trợn vi phạm hiệp định Genève nếu họ coi các chiến sĩ VNCH là Tù Binh Chiến Tranh, bởi vậy họ mới đặt cho cái tên là Học Viên, Học Tập Cải Tạo. Tội ác mà bọn CS đối với các Chiến sĩ VNCH và dân quân cán chính không thua gì tội diệt chủng của Đức Quốc xã đã giết hàng triệu dân Do Thái trong thế chiến thứ 2. Chua chát thay, đau xót lắm, vào đáo hạn mỗi năm ngày 30-4! Nhưng, thà đốt lên một ngọn đèn còn hơn là ngồi nguyền rủa trong bóng tối…. Trong tinh thần này, tôi xin kể…, Trên diễn đàn Võ Bị Đà Lạt cách nay khá lâu, có tin một Cố vấn Hoa Kỳ tìm người bạn, mà từng là chiến hữu trấn thủ Khe Sanh cách nay trên dưới 40 năm. Thưa các bạn đó là Đại Tá Bao Mùa Nắng Hạ 212 Bao Mùa Nắng Hạ 213

    109 hồi hưu Hoa Kỳ Bruce Clarke tìm Thiếu Tá Tinh A Nhi, Khóa 18 VBĐL, Quận trưởng Hương Hóa từ năm 1966 đến Sự may mắn tình cờ tôi được đọc quyển Expandable Warriors do ông Bruce Clarke viết về trận chiến Khe Sanh mà ông, là Cố vấn, và bạn Nhi, là Chi khu Trưởng, đã trấn giữ với quân số cả Việt, Mỹ và các chiến sĩ Thượng Bru là 157 người đã chống lại một Trung Đoàn CSBV vây hãm. Phần chủ lực tấn công của CSBV là TĐ7, TĐ9 và ĐĐ11 thuộc TrĐ66, Sư Đoàn 304. Và sau hai ngày 21, 22 tháng 1, 1986, họ đã chiến đấu dũng mãnh với sự yểm trợ của phi pháo và B52. CSBV đã thất bại và phải rút lui để lại khoảng 600 xác chết. Tôi xin tạm dịch đề tựa quyển sách tài liệu Expandable Warriors là Những con Chốt Thí trong cuộc chiến Khe Sanh. Trong quyển truyện tác giả đã nói rất nhiều về người bạn Khóa 18 VBĐL của chúng ta và ca ngợi sự hy sinh, gan dạ mà tác giả, xuất thân từ West Point được hân hạnh chiến đấu cho Tự Do cho nhân dân miền Nam Việt Nam bên cạnh bạn T.A.N., xuất thân từ trường Võ Bị ĐàLạt mà tác giả gọi là West Point của Việt Nam. Tôi không có được kinh nghiệm chiến trường như bạn Trần Ngọc Huế, anh hùng Hạ Lào. Tôi không có khả năng viết lách phóng sự chiến trường như bạn Phan Nhật Nam, trong Mùa Hè Đỏ Lửa. Tôi không có cái gan lỳ của Nguyễn Lô, nhảy dù và những người bạn cùng khóa khác. Tôi không phải đi Học Tập Cải Tạo như những người bạn chúng tôi trải qua. Nhưng tôi có cảm quan của người Chiến sĩ cho Tự Do cay đắng vì vận nước và biết hãnh diện vì người bạn cùng khóa đã để lại trong lòng tác giả, trong lòng người dân Hoa Kỳ và độc giả quyển Expandable Warriors nhiều ngưỡng mộ vì anh đã đề cao triết lý của người chỉ huy là phải biết hy sinh và sống hoà đồng với thuộc cấp. Bạn Tinh A Nhi đã nhấn mạnh một trong số những đòi hỏi của cấp chỉ huy là LÒNG TIN, đại để anh đã nói: Trong một quận lỵ hẻo lánh, quân sĩ, dân chúng đánh giá sự tận tụy, thanh liêm, danh dự, can đảm của người chỉ huy. Tôi chẳng hề than phiền hay đòi hỏi gì ở Quảng Trị. Tôi chẳng có được cái xe jeep làm phương tiện di chuyển như các vị Quận trưởng khác. Chuyện đó không thành vấn đề. Tôi hy sinh cá nhân, miễn sao lúc nào gạo thóc tiếp tế đầy đủ cho dân chúng trong quận. Vì tình trạng đặc biệt của Khe Sanh, sự có mặt của tôi làm an lòng người dân ở đây. Nên, dù tôi phải đi họp tại Quảng Trị một vài tháng một lần, và nếu tôi rời nhiệm sở vào sáng ngày thì trở lại vào trưa ngày hôm sau. Cũng như tôi có 10 ngày phép thường niên để thăm cha mẹ ở Sàigòn, nhưng năm 1967 tôi không đi phép để ở lại lo cho thuộc cấp. Tôi cố gắng tạo niềm tin và lo cho dân, điều này đã được đền bù xứng đáng trong khi lâm trận. In this remote mountain district, the people (soldiers, cadres and civilians could easily find out under what circumstance the chief was assigned to the post). They would measure the intergity and mettle of an officer by watching his devotion to the job. I neither complained nor asked Quang Tri for anything. I didn t have a jeep for transportation as other District Chiefs had. That was ok! As long as Quang Trị took care of sending enough rice for the civilians, I was satisfied. Due to the unique situation in Khe Sanh, I felt that my psence was more important to the peace of mind of everyone in Khe Sanh. I was summoned to Quang Tri for provincial meeting every few months. I left in the morning and returned at noontime in the next day. I was supposed to get 10 days off (vacation) so that I could visit my parents living in Saigon. In 1967, I skipped my vacation so that I could be with my troops all the time. My effort in building trust and serving people well paid off during the battle. (trang 92) Trở lại mặt trận Khe Sanh, dù cho CSBV bị thảm bại sau 2 ngày tấn công và đã rút lui… nhưng toàn bộ lực lượng của ta trấn thủ Khe Sanh được lệnh phải di tản. Một binh sĩ Hoa Kỳ Bao Mùa Nắng Hạ 214 Bao Mùa Nắng Hạ 215

    112 Cuộc đời chúng ta đã gắn liền với lịch sử VN với bao nhiêu CON SỐ. Mỗi khi nhắc đến các con số trong lịch sử Việt Nam có từ ngàn xưa, ta cảm thấy tự hào cho dân tộc, cho tiền nhân đã làm vang danh thanh sử. Còn riêng con số Ba-Mươi- Gạch-Bốn (30-4), mỗi lần nhắc đến ta thấy nghẹn ngào, chua xót vì đó là ngày đánh dấu một quân đội kiêu hùng phút chốc bị tan biến, vận mệnh một quốc gia yêu chuộng Tự do bị xóa tan như bọt biển. Ngọn nước nào cũng đều chảy về nguồn, nhánh sông nào cũng đổ vô biển, giọt máu nào cũng chảy về tim… riêng thân phận chúng ta, dù quê hương còn đó, nhưng biết chừng nào những giọt nước lưu lạc này được trở về khúc sông mang đầy phù sa của quê hương Việt Nam thân yêu!!! Phạm Văn Hòa, Tháng 4, 2010 Bao Mùa Nắng Hạ 220 Bao Mùa Nắng Hạ 221

    114 Tình thương Mẹ ban ra mênh mông, mà Mẹ nhận lại được là bao! Cho đến khi Mẹ ra đi vĩnh viễn, cơn đau khắc nghiệt đã dằn vặt, hành hạ Mẹ cho đến khi nhắm mắt. Mẹ đã làm nên tội tình gì, sao cuộc đời cứ bất công mà Mẹ phải nhận sự bạc bẽo đến như vậy. Khi Mẹ mất ở SàiGòn, con chỉ kịp về để tang rồi lại phải ra đi. Hình hài đó, hiện hữu đó rồi mất đó, hư thực, chân giả, hạnh phúc đó rồi vuột mất như không! Bao năm rồi con xa nhà, đã bao lần con viếng mộ Mẹ, bao nhiêu lần con nghĩ về Mẹ và thương nhớ như hôm nay! Bây giờ ngôi mộ của Mẹ không còn nữa, họ bắt phải bốc mộ Mẹ. Anh em đã đưa Mẹ vào một ngôi chùa gần nhà Mẹ ngày xưa để ngày đêm Mẹ nghe kinh kệ, để linh hồn Mẹ nhẹ nhàng, để anh em sớm hôm thăm nom cúng kiến. Mẹ ơi, ngày xưa ruộng đất Mẹ thẳng cánh cò bay, mà giờ nấm mộ cũng không! Còn con, giờ đám con của con, lũ cháu ngoại của Mẹ, như đàn chim đủ lông cánh bay đi, cũng như khi xưa con đã xa nhà để Mẹ trông đợi. Giờ đây có hiu quạnh con mới hiểu rõ lòng Mẹ nhiều hơn!!! Phạm Văn Hòa Ike: Một Cơn Bão Lớn Phạm Văn Hòa Thứ Sáu, ngày 11 tháng 9, 2008 Tin cuối cùng, cơn bão Ike sẽ đổ vào đất liền vào lúc nửa đêm ở vùng Galveston và sẽ qua thành phố Houston, TX. Tôi rất bình tĩnh khi đón nhận tin này. Cả mấy ngày qua các đài truyền thanh, truyền hình thông báo đầy đủ tin tức về trận bão này. Bao Mùa Nắng Hạ 224 Bao Mùa Nắng Hạ 225

    115 Năm nay tôi quyết định cùng nhà tôi trấn thủ tại gia, mặc dù đứa con gọi lên gọi xuống muốn ba mẹ lên tá túc nhà nó cho qua cơn bão. Hôm trước tôi đã mua thêm mấy thức ăn đồ hộp và các thứ cần thiết như pin đèn, pin radio, pin cho mấy cái máy đo cần dùng trong nhà. Radio thì tôi thay ngay pin mới và thử đi thử lại các đài phát thanh thường nghe. Thuốc men của tôi và nhà tôi được bỏ vào hộp để sẵn. Đúng ra thì giấy tờ cần thiết cũng nên sẵn sàng, nhưng nghĩ đi nghĩ lại tôi không lo vì đã giữ các giấy tờ quan trọng trong một folder. Bà nhà tôi thì lo cụ bị ít tiền mặt để bỏ túi… Tất cả các thứ này tôi để một chỗ trên bàn. Phần đóng ván ép lên các cửa là quan trọng nhất. Đứa con cũng muốn tiếp nhưng tôi bảo không cần vì mấy năm trước tôi đã chuẩn bị sẵn cho bão Rita và khi tháo ra tôi đều đánh số cẩn thận. Hơn nữa món quà sinh nhật năm rồi, tôi được mấy đứa tặng cái screwdriver bằng charged battery nên một mình tôi chỉ cần vài giờ là lắp hết các cửa. Mọi việc trôi chảy như dự định. Sau đó tôi khuân mấy chậu kiểng và chậu hoa treo vào garage. Đem cuốc xuổng và ba cái dụng cụ của tôi ngoài sau vườn vào trong garage. Tôi còn cẩn thận mang hai cái thang to tổ bố đem vào cất. Khổ cho tôi là cách mấy ngày trước, tôi phá cái kho thập cẩm, tạp nhạp chất thành đống rác trước nhà mong city cho dọn dẹp trước cơn bão. Nhưng đến giờ, nó vẫn còn nằm ì một đống. Bà nhà tôi cách nay mấy hôm đi về thấy đống rác còn đó thì bà đoan chắc là city không lấy rác. Còn tôi thì đoan chắc là nó phải đi clean up trong phố để phòng hậu họa. Tôi còn nói thách là Bà hãy chờ coi! Vậy mà, đến sẫm tối đống rác to tổ bố vẫn còn y chang! Còn ông bạn hàng xóm thì lo ra mặt nhưng không dám nói, cứ ra vô dòm dòm qua đống rác. Cuối cùng tôi phải chừa một chỗ trống trong garage để chứa ba cái rác rưởi này. Vừa làm vừa lẩm bẩm: Đóng thuế mà có bấy nhiêu cũng không làm được. Đồ ăn hại. Đúng là hại thiệt, tôi dọn mãi đến hơn 10 giờ 30 đêm mới xong trong khi gió bắt đầu kha khá. Thế là một ngày trôi qua thật mau. Kiểm điểm lần chót coi còn quên gì không. Tin tức về Ike được theo dỏi từng phút. Ngày này sáu năm về trước Hoa kỳ bị phe khủng bố dùng phi cơ dân sự đánh sập Twin Towers tại NewYork biểu tượng cho nền kinh tế phồn thịnh của Hoa Kỳ. Ngũ Giác đài cũng bị không tặc dùng phi cơ đâm vào. Một chiếc khác dự trù đâm vào toà Bạc Ốc nhưng vì không thể uy hiếp được hành khách trên phi cơ nên phi cơ đã đâm xuống một vùng quê ở Pensylvania. Trong khi dân Mỹ tưởng niệm về biến cố 9/11 thì dân vùng Gulf Mexico chuẩn bị đối phó với con bão càng ngày càng lớn và càng mạnh tiến gần về vùng có nhiều dàn khoan nhất Hoa Kỳ. Cuộc sống con người sao không lúc nào được yên ổn hết vậy! Hết nhân tai đến thiên tai. Cuộc đời tôi cũng như bao nhiêu người Việt khác còn khổ hơn nhiều. Trăm chiều nguy nan gian khổ. Chiếc tàu LCM8 loại giang vận đổ bộ, ngày 30 tháng 4, đưa tôi và gia đình rời Việt Nam để tránh hiểm họa CS. Tôi đã bỏ tất cả gia sản sau bao nhiêu năm cần cù, ra đi với hai bàn tay trắng. Cuộc hành trình đầy bất trắc trong vịnh Thái Lan nhưng tôi không mấy lo sợ. Trong đầu lúc đó luôn luôn nghĩ đến câu đường đi là phải đến. Sức khỏe còn, là còn tái tạo. Những tháng sau đó vất vả trăm bề trong trại tị nạn ở trên đảo Kuala Trangganu vùng Đông Bắc Mã Lai. Cơm không đủ ăn, ngày ngày cơm sấy với vài con cá khô bằng ngón tay. Nước không đủ uống, cứ vài ngày tôi phải thức dậy từ 3, 4 giờ sáng múc từng lon nước cho đến khi mặt trời ló dạng phương Đông thì mới đầy thùng dầu 20 lít. Đây là giếng nước ngọt độc nhất của trại, sâu thăm thẳm, tưởng chừng như không có đáy. Bão tố vùng nhiệt đới cũng tàn khốc lắm mà nào ai hay biết. Chỉ khi nào gió ào ào, sấm chớp đì đùng là biết bão tới thôi. Năm đó, bão suýt nữa giết chết gia đình chúng tôi vì cây dừa bị bão làm trốc gốc dập sát vào căn lều nơi gia đình tôi tạm trú. Căn lều này nhỏ như bàn tay mà ở bốn gia đình, có cả gia đình Bao Mùa Nắng Hạ 226 Bao Mùa Nắng Hạ 227

    117 Làm sao tôi không ưu tư và bồn chồn khi không gian và thời gian đã một lần đồng lõa nhận chìm xuồng những biến cố rất quan trọng trong đời tôi, trong gia đình tôi cũng như xã hội và đất nước tôi. Ấy thế mà bánh xe thời gian cứ tiếp tục lăn hững hờ như trái đất, như tế bào trong tôi biến thể theo từng tíc-tắc thời gian mà tôi không hề hay biết. Tôi còn nhớ khi nghe về giả thuyết Chuyến xe thời gian – nếu đi cùng với tốc độ ánh sáng thì mọi việc sẽ không thay đổi, đứng sững, lắng đọng, nhưng nếu đi nhanh hơn thì chúng ta sẽ bắt gặp quá khứ – Mong sao chiếc xe Van cũ kỹ nầy chấp cánh bay nhanh hơn để tôi bắt kịp quá khứ hầu có dịp so sánh với những sự kiện mà tôi bắt gặp hôm nay cùng vùng kỷ niệm. Nhưng thực tế thật phũ phàng nên chúng ta phải đành để hiện tại biền biệt trôi và phút chốc chỉ còn là dĩ vãng thôi. *** Chuyến Xe Về Miền Quê Tôi Phạm Văn Hòa Thật khó mà mường tượng và diễn tả được tâm tư khi nhìn qua khung cửa nhỏ bé của chiếc xe Van cũ kỹ đưa tôi về quê sau gần hai mươi năm xa cách; quang cảnh nhà cửa, đồng ruộng và hàng cây thưa thớt chạy dọc theo bên đường thật ra không khác gì với hình ảnh trong ký ức mình và tôi cố vận dụng ngũ quan thu nhận các diễn biến như sợ thực tế rồi sẽ lại qua đi không để một vết tích và biết đâu chuyến xe hôm nay là chuyến xe cuối đưa tôi về quê! Chiếc xe hôm nay đưa tôi đi qua đoạn đường mà tôi đã đi qua rất nhiều lần trong đời từ khi còn là học sinh cho đến ngày tôi phải đành lòng bỏ xứ ra đi. Giờ đây khi trở về con đường cũ sao lòng tôi cảm thấy bơ vơ lạc lõng, xa lạ và không còn cái cảm giác bồi hồi như mấy chục năm về trước mỗi khi vác lều-chõng rương-hòm về quê vào những dịp hè hay Tết. Trong đầu tôi lúc ấy náo nức làm sao: Ôi con đường sao dễ thương, dòng sông sao dịu hiền và chiếc xuồng nhỏ sao êm ả nhịp nhàng lách sóng. Đường về quê tôi lúc ấy như máu chảy về tim, như nước chảy về nguồn như con đò tìm về bến cũ! Hôm nay cũng con đường năm xưa, cũng gặp người cùng người giống da vàng, cùng nói chung thứ ngôn từ mà tôi học từ khi mới lọt lòng mẹ, cùng gắn liền với hai chữ Việt Nam mà sao lòng tôi thấy dửng dưng, xa lạ. Vì sao? Cuối con đường về quê hôm nay… Bao Mùa Nắng Hạ 230 Bao Mùa Nắng Hạ 231

    118 Tuy không có người con gái tôi yêu đang ngóng chờ làm lòng mình rạo rực, vì người con gái ấy bây giờ là người bạn đồng hành chung thủy… Tuy cuối con đường về quê ấy hôm nay không có người cha hiền lành suốt đời tần tảo nuôi con, vì đã ra người thiên cổ… Nhưng hôm nay cũng như mấy chục năm trước, ở cuối con đường ấy còn mẹ tôi, người vẫn còn đó mong tôi như đã mòn mỏi mong con bao nhiêu năm kể từ hồi chinh chiến, người vẫn mong tôi vì tin tôi còn sống và có ngày trở lại mặc dù có tin đồn là tôi và gia đình đã chết từ lâu. Và hôm nay, ở cuối con đường, mẹ tôi vẫn còn đó tuy mắt đã lờ, chân đã mỏi nhưng đầu óc vẫn còn minh mẫn và khi gặp lại tôi, bà sẽ tiếp tục kể chuyện về tôi lúc còn bé, có lớp có lang như bà đã thuộc lòng từng trang sách… và sau mỗi câu chuyện, tôi biết bà sẽ quay đi giấu hai dòng lệ vui mừng khi biết rằng đứa con lưu lạc nay vẫn còn sống. Tôi biết ở cuối con đường về quê còn có anh chị tôi và hàng xóm cùng những đứa bạn vong niên dang tay đón nhận tôi như không có gì thay đổi. Thì ra bên cuối con đường về quê cũng còn những ràng buộc liên hệ, những chất liệu cũng như hàng mấy chục năm về trước vậy mà tại sao tôi không còn tìm thấy những hương vị đầm ấm khi xưa. Đáng lý tôi phải xao xuyến lắm vì đây là chuyến về quê thăm má tôi sau thật nhiều năm thăng trầm xa cách, để nhìn lại ánh mắt hiền lành mờ mệt và cầm lại bàn tay khẳng khiu để biết là mẹ mình còn sống. Và biết đâu đây là chuyến đi cuối của tôi và là lần gặp gỡ cuối với người đã cho tôi cuộc sống! Tại sao? Tiếng ồn ào bên ngoài đưa tôi về với thực tại. Chiếc xe vừa đến bắc Mỹ Thuận. Tiếng còi xe, tiếng rao bán của những đứa trẻ còn rất trẻ, tiếng van xin của người tàn phế nhờ lòng bố thí của tha nhân, tiếng tu-hít, tiếng rao hàng, tiếng chửi bới…, các rổ trái cây tươi mát miền nhiệt đới và những món ăn nào chim, nào cá… đặc biệt của miền Cửu Long… tất cả những thứ đó tạo thành hình ảnh đặc thù, cố hữu của chuyến xe về miền quê tôi. Chiếc bắc cũ, chậm chạp tách bến. Đã bao nhiêu lần tôi đi ngang khúc sông nầy, dòng sông đã mang phù sa nuôi sống hàng triệu dân tôi. Dòng sông vẫn thủy chung nhưng dòng nước khá vô tình. Hôm nay nhìn lại dòng sông cũ, tôi không còn thấy cái thơ mộng của dòng sông vàng óng vào những đêm trăng sáng ngày nào. Hôm nay dòng sông không còn mang tâm tư đồng lõa với tôi như khi xưa đã đón ôm tôi trong những chuyến xe đêm. Lúc ấy cho dù đêm tối hay đêm trăng, tôi hay đứng trên bao lơn nhìn xa trong màn tối, để ngọn gió mát mơn man quyện cùng khói thuốc Ruby Queen và thả hồn theo tiếng máy rì rầm của chiếc bắc để tôi cảm nhận rằng quê hương tôi thật đẹp, dân tôi thật hiền và… bên kia bờ là một bước nữa gần lại quê tôi. Con đường từ Vĩnh Long về Cần Thơ như hẹp lại, mặt đường được dùng để phơi lá gòn làm nhang, phơi lúa và đủ mọi công việc linh tinh khác trong sinh hoạt gia đình. Hai bên đường nhộn nhịp hơn xưa, nhà cửa xây cất chồm hẳn ra ngoài làm tôi không còn cảm nhận được cái mênh mông của trời đất và sự mầu mỡ của đồng ruộng miền Nam ngày nào. Phút chốc xe đã đến Cần Thơ! Thành phố mà mấy chục năm trước đây là thánh địa của các học sinh ở miền Lục tỉnh có trường Phan Thanh Giản và Đoàn Thị Điểm với những hàng cây phượng vĩ đỏ ối hoa màu xác pháo, biểu tượng cho mùa thi mà các sĩ tử từ Bao Mùa Nắng Hạ 232 Bao Mùa Nắng Hạ 233

    120 được sơn phết hầu che giấu cái cũ kỹ già nua, nơi mà cách đây gần năm mươi năm về trước có cậu bé níu áo mẹ không dám rời vì sợ bị bỏ lạc. Tôi còn nhớ, cứ mỗi lần tôi được theo mẹ tôi đi chợ là một sự sung sướng lẫn lo âu khi nghĩ phải đương đầu với những rủi ro bất trắc đó. Bà Tư Bánh Tằm thường cười nhạo tôi về tính nhút nhát, còn má tôi thì bảo là tôi có sao Thiên Mã nên con ngựa trời nầy rồi có ngày cũng khó kiềm cương. Con rạch dẫn đến nhà tôi năm nào giờ không còn nữa. Nhà cửa được cất lên chi chít không giống khi xưa thưa thớt, lúc ấy mỗi khi có việc đi đêm không khỏi thấy ớn lạnh phía sau gáy như có tiếng ma thình thịch nặng bước theo sau. Đường hàng tràm nơi mà tôi cùng mấy đứa bạn thích đi câu hay nghịch ngợm giờ hoàn toàn không còn một dấu tích. Đường đi Bạc Liêu khoảng sân bay là nơi khu ruộng biến thành vườn dưa hấu vàng vào mỗi dịp Xuân về, và cũng là nơi hò hẹn lý tưởng nghe đâu không còn trồng trọt nữa. Phi trường giờ thì hoang vu gần như bị bỏ trống, không bằng như lúc còn nhỏ nơi đây rất nhộn nhịp, và tôi đã nhiều lần để lòng bay bổng với giấc mộng trở thành người phi công như tác giả Toàn Phong Nguyễn Xuân Vinh trong quyển Đời phi công mỗi khi có đoàn chim sắt bay qua. Sau nhà tôi trước kia là một khoảng ruộng mênh mông, nơi mà trước kia tôi hay đi soi ếch mỗi khi mùa mưa bắt đầu, giờ thì nhà cửa san sát, căn thì của chị tôi, căn thì của cháu tôi và phần còn lại là của những người hàng xóm mới. Họ nhìn tôi với cặp mắt tò mò xa lạ. Chiều hôm nay má và tôi cùng ngồi bên chái để nghe bà kể lại chuyện xưa, ngọn gió lao xao, ánh nắng ửng vàng căng dài vườn cây trên đất. Một ngày nữa lại sắp qua đi, đã bao nhiêu ngày mẹ tôi ngồi như vầy để chờ con, để ôn lại cuộc sống về chiều và… mẹ tôi còn ngồi như vầy được bao nhiêu chiều nữa? Bà nói chuyện thật minh mẫn về bà con hàng xóm ai còn ai mất, bạn bè tôi ai nấy ra sao, nhìn mấy đứa cháu tôi lớn đại tôi biết rằng mình đã già và má tôi thì rất già. Nhìn mẹ tôi tiều tuỵ như cây đu đủ, như cây vú sữa trong sân, tuy lão nhưng cũng còn có trái, dù phần đất đã hàng chục năm không hề được phân bón. Đống vỏ dừa trong sân được chẻ nhỏ phơi khô là công sức của má tôi hàng ngày gắng làm lụng để tỏ ra mình còn hữu ích. Nhìn bàn tay má khẳng khiu, gầy đét, tôi buồn lặng lẽ nhìn xa ngoài không gian hình dung một ngày nào đó, không lâu, má sẽ về trời như cánh chim kia nhẹ nhàng bay bổng. Tôi đứng lên cố giấu hai dòng lệ chảy dài và thấy cổ họng tắt nghẹn, rồi nhẹ nhàng bước ra sau lưng bà đặt hai tay lên vai người để biết rằng hôm nay mẹ tôi còn đây là một thực thể. Thanh, vợ tôi như hiểu ý đi nhanh vào trong chụp vội bức ảnh để ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng của má và tôi. Ôi thời gian và không gian diễn biến không ngừng và con người đành bó tay để thực tế ra đi không bắt giữ được. Ước gì tôi có thể chấp cánh bay cao cùng với tốc độ thời gian để giây phút nhiệm mầu như ngày hôm nay mãi mãi lắng đọng. *** Ba tuần lễ sau gần hai mươi năm trở về quê, thời gian quá ngắn như hạt muối bỏ bể. Rồi đến ngày ra đi, với tâm tư như người trốn chạy, tôi không đủ can đảm nhìn vào tận mắt mọi người nhất là mẹ tôi vì không đủ ngôn từ để nói lên lời tạm biệt. Những hình ảnh nầy rồi sẽ bị bỏ lại sau lưng. Mẹ tôi ngồi như pho tượng đá, cặp mắt hom hem nhìn vào khoảng không khi tôi quay gót vì mẹ tôi dư biết rằng đây là lần chót người gặp lại đứa con lưu lạc! Hôm nay trong ngày lễ Tạ Ơn, ở xứ người bên kia vòng quanh trái đất, quê hương tôi vẫn tàn tạ, mẹ tôi giờ đã nhẹ gót hồng trần nằm bên cạnh ba tôi cả đời hy sinh. Nhìn khói hương dật dờ trên bàn thờ, những khuôn mặt thân yêu với ánh mắt dịu Bao Mùa Nắng Hạ 236 Bao Mùa Nắng Hạ 237

    121 hiền cũng như ngày nào bảo ban, an ủi để tôi thêm đầy nghị lực. Bức ảnh tôi và má tôi còn đó, tóc người bạc như tơ, mắt người hiền như bụt như nhắc lại lúc nào người cũng gần gũi và phò hộ chúng tôi. Chuyến Về Thăm Quê Ngoại Phạm Văn Hòa Tôi xin cảm ơn Trời, cám ơn Cha Mẹ, cám ơn hơi thở mà tôi được thở để sống, để tiếp tục kiếp sống con người theo đúng nghĩa sống. Tôi thấy cay cay trong khóe mắt và khe khẽ: Chiều nay thắp hương tưởng niệm trước mồ, Nhìn khói lam buồn tưởng nhớ năm xưa, Công ơn sanh thành ngày nao đền trả, Mẹ ơi con nguyền nhớ lời mẹ khuyên… Houston Mùa lễ Tạ Ơn 2000 Phạm Văn Hòa Bao Mùa Nắng Hạ 238 Bao Mùa Nắng Hạ 239

    122 Hôm nay là 22 Tết rồi! Cả xóm nhà nào nhà nấy sơn sửa, lau chùi tươm tất từ sân trước đến sân sau, các cụm hoa đã được vào chậu để ăn Tết. Thằng Sang, bạn cùng xóm, sáng nay mặc thử đồ mới vừa được lấy về… để ăn Tết. Nó đi vô đi ra mấy lượt cho đến khi Năm thấy thì chừng đó nó mới chịu vào thay. Nhà nhà, anh chị em cha mẹ đều tề tựu về cho dù đi mần ăn xa. Năm thấy chị Tư đi làm ở Sài Gòn, nhưng năm nào cũng về nhà ăn Tết, thì năm này chị Tư cũng vừa về hôm qua. Hình như mọi người đều về nhà trước ngày 23 đưa ông Táo có như vậy mới thật sự đón Xuân. Năm không biết làm gì hơn vì mọi việc được cắt đặt Năm đều làm đâu ra đó, nào chùi lư đồng, dọn dẹp bàn Ông Thiên, quét gián nhện, nhổ cỏ mấy luống hoa… Giờ thì Năm lo phần của mình, lo đánh đôi giày Sandal để đem ra phơi vì hôm nay trời nắng thật đẹp. Gió lành lạnh từ đông bắc thổi nhè nhẹ làm bớt đi sự oi bức. Thật ra Năm không cảm thấy vui gì cả vì đang băng khoăn trong lòng, Năm cảm thấy mất mát thật nhiều và đâm ra trách cứ mấy anh chị, vì theo Năm thì không ai biết cái nỗi buồn lo của mình. Mỗi giờ trôi qua là sự đau buồn dâng thêm trong lòng. Như hôm qua, khi mặt trời vừa tắt thì nỗi mong chờ và hy vọng của Năm cũng theo ánh dương đi vào bóng đêm. Rồi Năm tự an ủi thế nào ngày mai má cũng về! Cứ như vậy mà từ khi được bãi trường Tết đến nay ngày nào Năm cũng trông ngóng má. Mỗi lần có chiếc xe từ xa là Năm ngóng cổ đợi cho đến xe đi khuất qua nhà thì Năm mới trở lại công việc còn dở. Tính đến hôm nay là cả tuần trôi qua mà má vẫn chưa về. Năm buồn lắm mà không dám hỏi cũng không dám nói với ai, bởi vì Năm thấy mọi người cứ bình thản như không. Năm lo đủ thứ, không biết có phải má giận vì Năm đã làm phật lòng bà. Năm còn nhớ cách đây mấy tháng, khi má về Cà Mau như mọi năm để giúp Cậu Sáu, cậu Bảy và bà con làm cá bà có nói với Năm trước khi đi: – Má nói hoài mà con không nghe lời, lần này về dưới má ở luôn. Bây giờ nghĩ lại Năm thấy lo lắng vô cùng. Má giận Năm thật rồi, bởi vì mấy năm trước khoảng rằm tháng Chạp là má đã về để lo chuẩn bị Tết nhứt. Nghĩ đến đó, Năm như nắm phần chắc là năm nay ăn Tết sẽ không có má. Lỗi tại mình! Nghĩ đến đây Năm càng thấy khó thở và cảm thấy cái gì dâng lên cổ họng, nghẹn ngào. Năm chạy vội ra bên hông nhà ngồi thu mình trong xó chái, tự nhiên những giọt nước mắt nóng bỏng lăn dài trên má. Năm nhớ má thật nhiều, hôm đi má nói, Năm tưởng má nói chơi như trách yêu con, nhưng quả thật là má giận thiệt. Con Mực đến nằm bên Năm gác mõm lên bàn chân không của Năm. Năm vuốt đầu con Mực, tự nhiên Năm thấy lòng nhẹ nhàng hơn, cái gì nghèn nghẹn nơi cổ họng cũng dần dần biến mất. Năm tự nhủ, chắc má không giận Năm đâu… nhưng một ý nghĩ khác làm Năm càng bàng hoàng xao xuyến hơn. Năm không dám nghĩ tiếp bởi vì trong đầu óc non nớt của Năm mường tượng là có thể Má bị tai nạn trên đường về nhà ăn Tết chăng?! Biết đâu! Thật ra trăm điều lo âu hiện ra trong đầu Năm! Bao Mùa Nắng Hạ 240 Bao Mùa Nắng Hạ 241

    123 Trời đã xế chiều, Năm cũng vừa đánh xong đôi giày, đem ra phơi nắng, chốc chốc Năm lại chạy ra đầu ngõ nhìn về hướng chợ. Có nhiều khi Năm đi ra sau nhà nhìn về hướng xe từ Bạc Liêu về, cứ mỗi chuyến xe qua Năm tự an ủi là chắc má đi trên chuyến xe đó. Năm tự nhủ Má cũng mong về nhà lắm vì bà đã xa nhà hơn ba tháng, chắc Má cũng nhớ nhà, nhớ Năm, nhớ con Mực chớ! Năm biết má cũng thương con Mực lắm vì Má thường nói: – Con Mực còn dễ dạy hơn con, má nói nó nghe chứ không cứng đầu cứng cổ như con! Ngày 22 Tết trôi qua thật nhanh, mới đó mà trời đã xế chiều. Bóng cây ngả dần và căng dài trên nền đất. Lại một ngày nữa đi qua, một ngày nữa thất vọng vì bóng Má vẫn biền biệt, và một đêm dài nữa Năm phải trằn trọc nhớ Má khóc thầm ướt gối. Năm không dám biểu lộ sự nhớ thương Má cho ai biết vì sợ bị cả nhà chế nhạo. Rồi Năm nghĩ đến hoàn cảnh thằng Phước, mẹ mất sớm chắc là nó cũng buồn lắm, như vậy là nó buồn cũng như Năm mà cố giấu đó thôi. Bầy gà con đi ngang qua Năm để đi về chuồng khi Năm đang ngồi bó gối đợi Má. Mấy con gà cũng không có mẹ, bởi vì mới tuần rồi con mẹ bị bệnh cú rũ rồi vài ngày sau khi thăm chuồng buổi sáng, con gà mẹ nằm chết cứng. Chính Năm đem đi quăng chỗ khác vì sợ lây cho đám gà con. Mấy con gà mất mẹ cũng chắc buồn như Năm, vì chúng nó phải tự kiếm trùng ăn chứ không có mẹ tìm cho như trước! Thình lình có tiếng xe thắng gấp trước nhà, có tiếng dì Tư hàng xóm: – Tưởng chị ở luôn dưới Cà Mau, may phước chị về kịp để mai đưa Ông Táo. – Má về! Má về! Năm la lớn chạy băng ra xe ôm lấy mẹ. Cả nhà ùa ra để đón Má, xách đồ đạc vô nhà. – Coi chừng, nhẹ tay kẻo bể cái hũ mắm Má để trong cái càng xé đó. Má dặn dò! Má đem về đủ thứ, toàn là đặc sản Cà Mau. Năm lăng xăng, con Mực cũng lăng xăng. Má vuốt đầu con Mực, rồi Má nhìn Năm nói: – Ở nhà bộ con đi chăn trâu sao mà đen mốc vậy. Còn Má thì sao! Má cũng đen mun vậy! Năm thầm nghĩ. Năm nắm tay Má sung sướng ra mặt. Tự nhiên nỗi lo buồn tan biến thay cho tiếng pháo ngày Xuân. Năm thấy mọi người ai cũng đáng mến đáng thương. Trời chiều hôm nay có ánh hồng rạng rỡ, gió mát hơn hôm qua, ngọn đèn dầu bắt đầu thắp lên và cũng sáng hơn mấy hôm trước! Má đã về trong lúc bất ngờ nhất đối với Năm, bởi vì khi trông đứng trông ngồi thì không thấy đâu, tự nhiên như bà Tiên, Má về! Chỉ bóng dáng của mẹ thôi cũng đủ hoá giải những rắc rối của cuộc đời, mang đến cho lòng đứa con nhỏ những cảm nghĩ ấm cúng và êm đềm nhất. Mẹ, Mẹ là giòng suối dịu hiền Là câu hát thần tiên, là bóng mát trên cao, là ánh đuốc đêm thâu khi lạc lối… *** Thời gian qua mau, thấm thoát đã 6 năm rồi, hình như năm nào Má cũng về Cà Mau vài tháng. Cà Mau là quê ngoại, Năm chỉ nghe Má nói về vùng đất mà nơi đó Ông Ngoại là ông Từ của Bao Mùa Nắng Hạ 242 Bao Mùa Nắng Hạ 243

    124 Đình, Cậu Sáu, Cậu Bảy thì làm ruộng có nhiều đìa nuôi cá, có vườn trồng dưa, trồng rau. Cậu Sáu thì ở Rạch Rập, gần chợ Cà Mau hơn; còn Cậu Bảy thì ở tận vùng sông Ông Đốc. Năm nay, Năm vừa đậu Trung Học Đệ Nhất Cấp, và Má dẫn Năm về thăm quê Ngoại lần đầu. Thật ra năm nay Năm toàn gặp chuyện hên không thôi. Năm được đi thi ở Cần Thơ, và giờ thì được đi Cà Mau thăm quê ngoại. Chứ từ bấy lâu nay Năm có được đi đâu đâu!! Hễ mỗi lần anh chị đi tỉnh này tỉnh nọ là Năm thấy buồn và nghĩ bụng là mình bị thiệt thòi. Nghe Má nói Năm như mở cờ trong bụng và Má dặn dò đủ thứ trước khi đi. Năm đã lớn và biết nhiều hơn là Má nghĩ. Năm biết Ba Má cực khổ để nuôi anh chị và Năm ăn học, cuộc đời Ba Má chưa thấy được thong dong ngày nào. Nhiều khi lúc ban đêm, học bài dưới ngọn đèn dầu Năm nhìn những bông lửa đỏ mà tự nhủ là phải học hành cho giỏi vì Ba Má thường nói đó là cách báo hiếu mà Ba Má hài lòng nhất. Sự hun đúc đó là nghị lực nên nhiều khi thức thâu đêm để học bài mà không biết mệt vì Năm nghĩ không có sự cực khổ nào bằng Ba Má cực khổ lo cho con! Dù vậy, việc học hành đỗ đạt vừa qua đối với Năm như là một bổn phận để báo hiếu; còn việc đi ra khỏi tỉnh Sóc trăng để lên Cần Thơ và nay được về Cà Mau nữa là điều lý thú nhất. Đường về Cà Mau qua Bạc Liêu, qua Hộ Phòng và các phố thị nhà cửa dọc hai bên đường đối với Năm lúc đó là một khám phá mới trong đời mình. Những phố thị này Năm đã từng học và biết qua địa dư sách vở chớ giờ mới thấy đích thực. Những cánh đồng mút mắt, thẳng cánh cò bay, các chiếc xuồng xuôi ngược trên con kinh dọc theo đường. Đất nước tôi thật đẹp: Lúa đầy đồng, cá đầy sông Dân tình ai cũng hiền trông thật hiền! Xe đưa Má và Năm đến Cà Mau. Con sông tại chợ nước chảy phăng phăng làm Năm lo sợ. Năm rất ngán vì đối với Năm, sông nào cũng có chiều sâu không đáy! Bởi vì cứ nhìn xuống nước trong những ngày trời quang mây tạnh, chỉ thấy toàn là mây trên trời in bóng, nghĩ đến đó đủ để Năm rùng mình, dởn ốc vì nếu sơ sẩy dễ bị chết đuối như chơi. – Kìa cậu Sáu kìa. Chào cậu đi con, Má giục. Cậu Sáu khen gì gì vài câu Năm cũng không để ý, nhưng rồi tất cả xuống xuồng để về nhà Cậu. Chiếc xuồng len lách khỏi đám ghe ven sông, và băng qua khoảng ngả ba nước chảy cuồn cuộn. Năm, hai tay bám chặt vào mạn ghe, thở không muốn ra hơi vì sợ. Lúc sau xuồng qua con rạch nhỏ hơn, lướt sóng êm đềm, hai bên rạch là dừa nước, bần, lác… – Cảnh Quê ngoại tôi đẹp quá mà lần đầu tôi được biết! Năm thầm nghĩ. Cả ngày hôm đó và những hôm sau ở lại nhà cậu và gặp hàng xóm, Năm cũng được đi thăm Đình mà ông Ngoại đã từng là ông Từ lúc còn sanh tiền, trước Đình là một cây da thật to làm tăng thêm phần uy nghi nơi thờ phượng. Chiều hôm đó, Cậu Sáu dẫn Năm đi hái dưa leo và cà chua để về xào với cua. Cua thì Cậu bắt trên đường đi về, vì lúc từ nhà đi đến rẫy Cậu bỏ lờ dọc theo thuỷ trình. Còn dưa và cà chua thì hái ở rẫy. Đường xá thì không có là bao ngoại trừ đường loanh quanh trong xóm, ngoài ra đi đâu cũng bằng xuồng. Con kinh trước nhà Cậu khi nước ròng thì mực nước xuống thấp thấy rõ. Sau khi cơm nước xong, Năm vào mùng để nói chuyện với Cậu Mợ và các em. Ai cũng vào mùng hết cả, đốt đèn, bên ngoài muỗi vo ve nghe mà sợ. Bao Mùa Nắng Hạ 244 Bao Mùa Nắng Hạ 245

    125 Năm còn nhớ trong lúc nói chuyện với Cậu Mợ về việc ăn học ở Sóc trăng thì có tiếng ào ào bên ngoài như mưa gió. Năm tò mò nhìn ra, thì Cậu cho biết đó là bầy trâu về chuồng đi ở giữa sông vì nước ròng và tiếng ào ào là tiếng đàn muỗi đi theo bầy trâu! Ở chơi với Cậu Mợ được vài hôm thì Năm theo Má về Sóc Trăng lúc đó có hai em Nhung và Bé con của Cậu Mợ Sáu đi về cùng để lên Sóc Trăng học. Mấy chục năm qua, trôi nổi khắp nơi từ Nam ra Trung, từ Đồng bằng đến Cao Nguyên, từ trong nước đến ngoài nước nhưng Năm chưa hề được dịp trở lại Cà Mau lần thứ hai. Cho dù giờ ở xa xôi biền biệt, Ba Má, Cậu Mợ và hai em Nhung, Bé đã vĩnh viễn ra đi; vật đổi sao dời nhưng lòng Năm vẫn luôn nhớ về quê mẹ Cà Mau, nơi còn lại những bà con ruột thịt, nơi có những người dân Việt hiền thật hiền. Cà Mau, quê hương thân yêu đó làm sao ai quên được! Phạm Văn Hoà, một thoáng nhớ quê… Bao Mùa Nắng Hạ 246 Bao Mùa Nắng Hạ 247

    126 Từng tấc đất quê hương Việt Nam nặn nọt ra những đứa con yêu để hiến dâng cho Tổ Quốc. Tiếng dân ca vọng cổ Miền Nam, tiếng hò mái nhì miền Trung, tiếng hát ả đầu miền Bắc sẽ kết hợp thành bài ca, trên vùng đất Cao Nguyên gần trời hơn biển, mà dân Việt hằng mong đợi. Những người con yêu đó tụ tập về mái trường quân sự để bắt đầu cuộc hành trình mới cho chính họ và cho Tổ quốc Việt Nam. Con tàu xình xịch rời ga và đổi hướng đi về miền Cao nguyên! Tàu bắt đầu leo dốc đến vùng đất hứa của các chàng trai Võ Bị: Đà Lạt! Từ khi còn nhỏ sống vô tư lự bên gia đình hắn mơ ước sẽ trở thành người phi công mỗi khi các đoàn chim sắt bay ngang nhà. Hắn thả hồn theo cánh chim trời lửng lơ trong gió và chỉ mong có ngày chấp cánh bay bổng, bỏ lại cuộc sống bên đưới nhỏ dần… nhỏ dần. Cuộc sống con người lúc đó không còn thu hẹp trên một bình diện mà gồm cả không gian ba chiều cao vút. Chuyến Tàu Về Miền Cao Nguyên Phạm Văn Hòa Những con diều lơ lửng được hắn thả vào mùa khô sau mùa gặt đã mang cả một niềm mơ ước của anh trong cánh diều căng gió. Chính niềm mơ đó đã đêm đêm đưa hắn vào giấc ngủ êm đềm, chính ước vọng đó thôi thúc hắn chọn con đường binh nghiệp và hôm nay là khởi điểm cho giấc mơ mà hắn đã từng ôm ấp. Hắn đã thật sự sổ lồng và từ nay phải trực diện với cuộc sống mới. Đây là một ngõ rẽ mới dẫn đến con đường hoạn lộ thênh thang có đủ hoa thơm, cỏ lạ mặc dù không có cuộc hành trình nào mà không chông gai, nhưng chính đó là yếu tố thôi thúc hắn dấn thân và chấp nhận thử thách đang chờ đón. Đây là quyết định tối quan trọng cho đời mình, cho gia đình, mà anh đã giấu không cho gia đình và cả Thanh, người anh yêu, biết. Cách đây mấy tháng bà mẹ nghe anh vào hội đồng xã Nhăm Lăng ký giấy tờ thật ra là để anh nộp vào hồ sơ đầu Bao Mùa Nắng Hạ 248 Bao Mùa Nắng Hạ 249

    127 quân mà không biết. Hôm qua từ giã cả nhà và tối hôm trước từ biệt Thanh anh cũng không hề hé môi vì anh sợ phải đương đầu với những lời giải thích mà anh biết mình không đủ lời lẽ để biện minh cho sự ra đi này. Con đường từ nhà lên Sài Gòn anh đã bao lần đi qua mà sao hôm nay anh thấy dài lê thê. Chiếc phà Cần Thơ, Mỹ Thuận xình xịch đưa từng dòng người lên xuống từ miền Hậu Giang. Đám lục bình lặng lờ trôi theo dòng nước. Các chiếc ghe lớn nhỏ tấp nập qua lại. Có những chiếc xuồng con, người cầm chèo quặp người cố đẩy ghe đi ngược dòng nước, đem sức người chọi với thiên nhiên, như con người với định mệnh. Anh đã từng qua đây bao lần trên chuyến xe đêm từ Sài Gòn về quê, dòng sông đen thẳm đồng lõa với bóng tối. Thỉnh thoảng từng con sóng to phản chiếu ánh đèn chiếc phà óng ánh như những con rắn vàng trườn trên mặt nước. Chuyến bắc chầm chậm đưa anh qua sông như nói câu ngậm ngùi đưa tiễn. Chuyến đi hôm nay cũng như những chuyến qua lại nhiều năm trước nhưng anh thấy bùi ngùi như khi nhỏ rời làng cũ để ra tỉnh học. Tạm biệt tất cả! Tạm biệt những con đường quen thuộc, những con sông uốn quanh chở đầy cây trái, những mái tranh sát gần ven lộ, những cánh đồng xanh um màu mạ non, những người dân chất phác miền Lục tỉnh. Anh giương to cặp mắt cố thu những hình ảnh này vào tâm trí. Gia đình, thân thuộc, bè bạn, người yêu tạm gác qua bên để đi vào giấc mộng mới. Mong ngày về có trăng sáng, có nắng ấm, có bài hát ngọt ngào ca ngợi tình yêu và có pháo đỏ đánh dấu ngày vui sum họp. Nhớ buổi cơm tối hôm qua, anh không dám nhìn thẳng mặt cha mẹ anh chị em vì sợ khi bắt gặp ánh mắt thân yêu chân chất anh sẽ tự thú tất cả, điều mà anh cố giấu từ mấy tháng nay kể từ khi nhận được giấy báo chấp nhận vào trường. Buổi cơm tối thịnh soạn mà anh nuốt không vô khiến cả nhà nhìn anh áy náy. Anh cố giữ thật bình thản, nhưng càng cố càng cảm thấy mình vụng về. Lòng nôn nao, tương lai tươi sáng như ánh mặt trời, đầy thử thách phiêu lưu, mà anh không dám san xẻ cùng ai. Chỉ có mấy thằng bạn nối khố cùng trọ học ở Sài Gòn biết mà chúng nó hứa là sẽ giữ kín. Hôm nay là ngày chót hắn ở Sài Gòn bù khú với mấy thằng bạn. Hành trang của anh vỏn vẹn có một vài món cần thiết vì được biết càng mang đồ nhiều thì càng phải vác nặng khi đến quân trường. Mấy thằng bạn thay phiên đưa anh đi ăn chơi ngày chót. Thằng Hưng thì đưa hắn về nhà trong chợ Bàn Cờ nhờ bà mẹ nấu cho mấy món ăn mà anh ưa thích. Thằng Lý quê ở Sa Đéc, thằng Thuấn nhà đường Trương Tấn Bửu, thằng Trung quê ở Rạch Giá và thằng Điền công tử Bạc Liêu tập họp đầy đủ sau khi du hí xong cả bọn kéo nhau vào Sở Thú Thị Nghè để chụp hình. Hắn cứ bồn chồn nhìn đồng hồ đeo tay vì chỉ sợ trễ giờ trình diện tại trại Lê văn Duyệt để được đưa ra nhà ga xe lửa Sài gòn. Má thằng Hưng, nơi anh trọ học, thì hỏi tụi này sao Như gà mắc đẻ. Còn mấy đứa bạn cứ tỉnh bơ, mãi đến chiều sau khi bỏ anh tại Trại Lê Văn Duyệt, chúng nó đưa nhau ra nhà ga Sài Gòn để tiễn anh cho cuộc hành trình mới trong đời. Ga xe lửa tại chợ Bến Thành Sài Gòn hôm nay nhộn nhịp hẳn. Các thanh niên trạc tuổi quần áo tươm tất tản mác trong sân ga làm hắn liên tưởng tới hình ảnh các sỉ tử tập họp trong sân trường để chờ nghe kết quả kỳ thi. Hắn nhìn quanh, không có quen biết ai trong số người khăn gói lên đường. Phần đông đều có gia đình, bè bạn hay bồ bịch đưa tiễn. Còn hắn tuy không có cha mẹ, không có Thanh nhưng mấy thằng bạn đã khéo lo nên hắn cũng đỡ cảm thấy cô đơn. Cuộc tiễn đưa bịn rịn của những người thân, những người tình, của bè bạn cũng chấm dứt khi đoàn tàu rời ga xe lửa Sàigòn đưa những thanh niên đầy nhiệt huyết lên đường bắt đầu cho cuộc hành trình mới. Kẻ Bắc, đứa Trung, người Nam nhưng cùng một chí hướng. Các chiếc khăn tay vẫy chào tạm biệt, Bao Mùa Nắng Hạ 250 Bao Mùa Nắng Hạ 251

    130 Đà Lạt! Ở đó chập chùng đồi thông thơm ngát reo vui trong gió, có hoa thơm cỏ lạ, có những cô gái má phớt đỏ môi chớm hồng làm ngây ngất lòng người. Tiếng tàu nặng nề mệt nhọc kéo theo các toa xe, mùi khói than đá của đầu toa ga phả ra nồng nặc. Con tàu cũ kỹ già nua, chầm chậm leo từng tấc cao độ. Tiếng móc sắt của con tàu móc vào đường sắt, lịch kịch, khô khan, nặng nề làm chúng tôi thức giấc, nhốn nháo, tò mò nhìn ra ngoài khung cửa. Tàu đang leo đèo Ngoạn Mục và bình minh bắt dầu ló dạng! Những tia sáng đầu ngày xuyên qua đồi thông mập mờ trong làn sương mai đẹp như bức tranh thuỷ mạc nhẹ nhàng nét chấm phá. Đồi núi trùng điệp vây quanh. Cảnh trí ở đây hữu tình, thơ mộng, liêu trai. Những loại hoa dại màu vàng nho nhỏ dọc theo đường sắt phe phẩy trong làn gió nhẹ như ai đó vẫy tay đón chào đoàn người lữ khách. Loài cỏ mai nhẹ nhàng như gió, mong manh như tơ tạo thành tấm thảm nhung tim tím dịu dàng trong nắng sớm. Tự nhiên Hắn cảm thấy như đang sống trong truyện Liêu Trai, trong đó có chàng thư sinh lạc vào thiên thai, mãi mê ngắm cảnh hữu tình đến quên lối về, bước theo tiếng suối róc rách, theo ánh sáng hiu hắt có dáng giai nhân thấp thoáng sau thảo trang… cố sức đi mau, đường đi càng lúc càng khó… nhưng khi đến gần thì chỉ còn làn mây sớm nặng hạt sương ban mai… tan dần trong gió! Con tàu từ từ di chuyển như con rắn khổng lồ trườn mình trên con đường sắt ngoằn ngoèo theo triền núi. Biết bao nhiêu công của dân tôi đã đổ để kiến tạo nên con đường sắt này cho chúng tôi đi qua hôm nay! Bao nhiêu mồ hôi của người dân Việt đã đổ để xây dựng quê hương Việt Nam, và bao nhiêu máu xương của những chiến sĩ trước chúng tôi đã hy sinh để bảo vệ giang sơn gấm vóc này! Bao Mùa Nắng Hạ 256 Hắn cảm thấy ấm hẳn lòng vì con đường binh nghiệp của anh mang rất nhiều ý nghĩa cao đẹp. Bước chân anh hôm nay chỉ là nối tiếp những bước chân lịch sử của tiền nhân, anh chỉ làm bổn phận của người thanh niên khi quốc gia hữu sự! Trời trở lạnh khi con tàu cọc cạch leo lên độ cao! Hắn rùng mình với lấy cái xách tay khoác vào chiếc áo ấm của thằng Điền cho đêm hôm qua. Đốt điếu thuốc đầu ngày, uống ngụm trà xanh mà thằng Hưng đã bỏ trong bình thuỷ cho Hắn mang theo. – Mấy thằng nầy chu đáo thật. Hắn thầm cám ơn! Có áo ấm thằng Điền, Trà thằng Hưng vẫn còn ấm, hít đầy phổi làn không khí trong lành miền sơn cước… Hắn cảm thấy khoẻ hẳn mặc dù đêm qua chỉ ngủ vật vờ. Khói thuốc làm Hắn tỉnh táo hơn dù nhiều sự thay đổi trong những ngày qua làm anh mệt mỏi về thể xác và tinh thần. Tàu càng lên cao, khí càng se lạnh, rừng thông vươn mình tươi mát trong ánh sáng ban mai. Hắn tì người vào cửa sổ tò mò thích thú nhìn cảnh vật xung quanh thay đổi và cảm thấy mình sống thật gần với thiên nhiên. Bầy nai nghe động tịnh nhẹ nhàng phóng mình khuất trong rừng rậm. – Cao nguyên ban mai đẹp quá phải không! Thằng bạn mới vừa nói bâng quơ xong quay lại bắt tay Hắn và tự giới thiệu: – Moa tên Hạnh, dân Sài Gòn còn Toa? – H… Tôi ở Lục tỉnh nhưng học ở Sài Gòn từ mấy năm nay. – Moa trước học Tabert, lên Đại Học ít lâu thì tình nguyện vào quân đội, bởi vì trước sau gì thì cũng bị động viên thôi. Còn Toa có đám bạn có vẻ thâm tình lắm, Moa để ý thấy Toa từ chiều qua có anh em lo đưa tiễn vậy là quý lắm. Bao Mùa Nắng Hạ 257

    131 – Vâng, gia đình mình không có ai lên Sài Gòn đưa tiễn mà mấy đứa bạn lo cũng như người thân thôi! Gớm, tên này theo dõi mình từ chiều qua mà mình không hay biết. Hắn thầm nghĩ! Chẳng mấy chốc Hắn và Hạnh trở thành thân. Những mẩu đối thoại dễ dàng hơn nhất là trong hoàn cảnh này. Được biết, Hạnh còn có tên tự là Raymond Bob. Bob đây không phải là Robert hay là gì khác mà là Bebop! Anh là tay nhảy Bebop khét tiếng Sàigòn. Câu chuyện giữa Hắn và Hạnh đến rất tự nhiên cởi mở nên anh cảm thấy Hạnh không có gì là khoe khoang cả. Chẳng mấy chốc cả hai trao đổi nhau đủ thứ chuyện như đã từng quen biết nhau từ lâu. Trời gần đứng bóng thì đoàn tàu đến sân ga Đà Lạt. Không khí bên ngoài se lạnh. Những mái ngói đỏ của khu villa xen lẫn trong những đồi thông xanh. Tháp chuông nhà thờ của trường Yersin vươn cao trong nắng ấm. Quanh sườn đồi, các luống rau, cây trái, đánh từng vòng nổi bật trong vùng đất đỏ đẹp như bức tranh. Các căn nhà nằm lưng chừng đồi thật lạ mắt. Đường xá lên đồi, xuống dốc, hoa cỏ đủ màu sắc làm tăng thêm vẻ đẹp cho thành phố nổi tiếng thắng cảnh du lịch. Mùi thông thoang thoảng làm tăng thêm sự quyến rũ của thành phố thơ mộng này! Thành phố với lối kiến trúc Tây phương, phong cảnh hữu tình nên Đà Lạt là thắng cảnh thu hút du khách. Còn dân chúng sinh sống cũng khác với quê Hắn, nơi đó có sông ngòi chằng chịt, có hai mùa mưa nắng, có chú mục đồng với đàn trâu thong dong bên bờ ruộng. Sau bao năm miệt mài đèn sách, sau nhiều tháng ưu tư để quyết định cho tương lai, sau một đêm dài mệt nhọc trên đường di chuyển và giờ đây đã đến đích điểm và cũng là khởi điểm. Một giai đoạn vừa chấm dứt và một giai đoạn Bao Mùa Nắng Hạ 258 mới bắt đầu. Cuộc sống của chúng ta phải chăng là nối kết những chuổi giai đoạn cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Chu kỳ của cuộc sống hiện hữu cũng chỉ là một khớp nối mà ta được biết, để nối tiếp những chu kỳ của con người trong Quá Khứ – Tiền Kiếp và Tương Lai – Hậu Thân như thuyết nhà Phật đã dạy?! Vừa bước xuống sân ga thì gặp ngay các sinh viên sĩ quan của trường Võ Bị Đà Lạt trong y phục dạo phố mùa hè, một số khác áo quần Kaki thẳng tấp, với cầu vai Alpha đỏ, mũ Beret, giày sô bóng loáng tươi cười chào đón. Các sinh viên sĩ quan gọn gàng trong từng cử chỉ, đi đứng trang nghiêm ăn nói rõ ràng chững chạc và sắc mặt hồng hào khoẻ mạnh. Không trách các anh là thần tượng của các cô gái nhất là khi các anh có dịp về Sài Gòn diễn hành trong những ngày đại lễ hay những lần đi phép trong những y phục làm mết lòng các cô gái. Còn hôm nay, các anh là thần tượng của Hắn! Đó là cảm tưởng đầu tiên mà Hắn đã nghĩ về những sinh viên này. Họ vui vẻ hướng dẫn mọi người đến đoàn xe vận tải nhà binh chờ sẵn để đưa về trư